Τα αρνητικά σημεία της επικράτησης του ΕΑΜ στην Ελληνική ύπαιθρο κατά την διάρκεια της Κατοχής σύμφωνα με τον Ιστορικό Mark Mazower

Μετά το καλοκαίρι του 1943 η αντιστασιακή οργάνωση ΕΑΜ και ο στρατιωτικός της βραχίωνας ο ΕΛΑΣ, κατάφεραν να ελέγχουν και να διοικούν μεγάλα -ορεινά κυρίως- τμήματα της Ελληνικής υπαίθρου. Η "εαμοκρατία", όπως και οποιοδήποτε άλλο καθεστώς, διήρκεσε για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα και αποτέλεσε, λόγω των έκτακτων συνθηκών αλλά και της ηγεμονεύουσας αριστερής ιδεολογίας, έναν εντελώς διαφορετικό και εναλλακτικό τρόπο άσκησης εξουσίας. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ο Ιστορικός Mark Mazower συμπυκνώνει τις αρνητικές πτυχές της εμπειρίας αυτής για τους ορεινούς πληθυσμούς που την επέστησαν.
"Το καλοκαίρι του 1943, όταν ήταν να επιταχθούν τρόφιμα και ζώα, συχνά επιλέγονταν μέλη του ΕΔΕΣ και αν αρνούνταν να αφήσουν τον ΕΔΕΣ για το ΕΑΜ, πολλές φορές έχαναν την ιδιοκτησία τους, προτού ακόμη δεχθούν πιο άμεσες απειλές. Οι αξιωματικοί παρακολουθούνταν στενά, αν δεν προσχωρούσαν στον ΕΑΜ. Ο Ευάγγελος Μπέλτζιος, ένας 24χρονος πιλότος που είχε απολυθεί από το στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λάρισας το 1943, θεωρήθηκε αντιδραστικός από τον τοπικό αντιπρόσωπο του ΕΑΜ όταν επέστρεψε στο χωριό του και τέθηκε υπό επιτήρηση, απλά και μόνο γιατί είχε ακολουθήσει τον Βασιλιά Γεώργιο Β΄ στην Κρήτη το 1941. Στις αρχές Σεπτεμβρίου μετά από μήνες εκφοβισμών, άκουσε ότι συγκροτούνταν μια ομάδα του ΕΔΕΣ στην Καρδίτσα και προσχώρησε σε αυτήν αμέσως. Έτσι ήδη προτού ξεσπάσει η σύρραξη ανάμεσα στον ΕΔΕΣ και στον ΕΛΑΣ, η πολιτική που είχε το ΕΑΜ να εξαλείφει κάθε εναλλακτική πολιτική οντότητα συνέβαλλε στο να ενταθεί η ατμόσφαιρα στα χωριά που ήλεγχε.

Προστριβές και επεισόδια των αντιστασιακών ομάδων ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ στην κατεχόμενη Ελλάδα (Ιούνιος 1943)

o Ζέρβας και ο βρετανός αξιωματικός Myers

Ο αντισυνταγματάρχης Έντυ Μάγιερς ήταν αρχηγός της βρετανικής στρατιωτικής αποστολής στην ορεινή Ελλάδα την διετία 1942-1943. Χάρις την υψηλή αυτή θέση που κατείχε, γνώριζε από πρώτο χέρι την στρατιωτική και πολιτική κατάσταση που παρουσιάζε η ελληνική ύπαιθρος σε όλη αυτή την περίοδο. Είχε γνωρίσει προσωπικά όλους τους βασικούς πρωταγωνιστές (Βελουχιώτης, Ζέρβας, Τζίμας, Σαράφης, Ψαρρός), ενώ ο ίδιος καθόριζε σε πολύ μεγάλο βαθμό την Αγγλική πολιτική στην περιοχή. Γενικώς Μάγιερς τήρησε μια στάση που θα την χαρακτηρίζαμε ως "μη εχθρική" απέναντι στον ΕΛΑΣ. Παρά το γεγονός ότι σύντομα κατάλαβε πως το ΚΚΕ βρισκόταν πίσω από την οργάνωση αυτή, ο Μάγιερς αναγνώρισε επίσημα τον ΕΛΑΣ, τον χρησιμοποίησε στην ανατίναξη του Γοργοποτάμου, τον εξόπλισε και τον χρηματοδότησε γενναία με σκοπό να ενταθεί η αντίσταση κατά του Άξονα στην Ελλάδα. Πάντως είναι σίγουρο πως ο Μάγιερς ήταν αντικομμουνιστής και στις σχετικές αναφορές του στην υπηρεσία του στο Λονδίνο ανέφερε λεπτομέρειες για τον βαθύτερο πολιτικό χαρακτήρα του ΕΛΑΣ. Οι εν λόγω αναφορές όμως φαίνεται πως παρακρατούνταν από στρατιωτικούς και δεν προωθούνταν στους πολιτικούς τους προϊσταμένους, γεγονός που όταν ανακαλύφθηκε οδήγησε σε σχετική δικαστική έρευνα.

Πολυκατάστημα "Μινιόν" : Από τον μεταπολεμικό εμπορικό θρίαμβο στην οικονομική κατάρρευση της δεκαετίας του '90

Υπήρξε για δεκαετίες το «μεγαλύτερο μεγάλο κατάστημα» της πρωτεύουσας και ίσως ο πιο αγαπημένος προορισμός των Αθηναίων. Για το Μινιόν ο λόγος, του οποίου η ιστορία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με το ελληνικό εμπόριο. Δυστυχώς, αν και αναμφισβήτητα υπήρξε εκ των κορυφαίων της αγοράς, δεν κατάφερε να προσαρμοστεί στις εξελίξεις και τελικά έβαλε λουκέτο το 1998.

Το Μινιόν υπήρξε δημιούργημα ενός φτωχού χωριατόπαιδου, του Ιωάννη Γεωργακά, ο οποίος έμελλε να εξελιχθεί σε μια από τις πλέον εμβληματικές επιχειρηματικές φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας. Γεννημένος το 1913 σε χωριό της Ολυμπίας, από πάμφτωχη οικογένεια, ο Γεωργακάς στα 13 του καταφθάνει μόνος στην Αθήνα για να αναζητήσει καλύτερη τύχη. Τα επόμενα χρόνια θα εργαστεί στο μπακάλικο ενός θείου του, ως σερβιτόρος στην πλατεία Βάθης, σε πρατήριο τσιγάρων και ως τσιλιαδόρος ενός παπατζή.

Μπούλκες, το κομμουνιστικό στρατόπεδο του Όργουελ σε Γιουγκοσλαβικό έδαφος (και μια υπενθύμιση για τα "Δεκεμβριανά")

Το Μπούλκες διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο κατά τον εμφύλιο πόλεμο αποτελώντας ορμητήριο και αρχηγείο του ΔΣΕ. Εκεί κατέφευγαν τα μέλη της ηγεσίας αλλά και απλοί μαχητές καθώς αποτελούσε χώρο συγκέντρωσης, ανάπαυσης και περίθαλψης του ΔΣΕ. Δεν επρόκειτο ασφαλώς για ένα ειρηνικό χωριό αλλά κάτι ανάμεσα σε χωριό και στρατόπεδο, όπως επέβαλλαν οι πολεμικές συνθήκες. Ωστόσο ήταν μία κοινότητα στην οποία οι Έλληνες κομμουνιστές είχαν την ευκαιρία να υλοποιήσουν κάποιες από τις αρχές και τις αξίες του πολιτικού και κοινωνικού συστήματος που υποστήριζαν. Μέσα στο φιλικό σοσιαλιστικό περιβάλλον του Γιουγκοσλαβικού κράτους και με πλήρη ελευθερία από τις τοπικές αρχές, αφού το Μπούλκες αποτέλεσε ξεχωριστή κρατική οντότητα, εφάρμοσαν σε μικρή κλίμακα το μοντέλο της πολιτικής οργάνωσης που επιθυμούσαν.

Σύμφωνα με τα σταλινικά πρότυπα, τα οποία ασπάζονταν απολύτως ο Ζαχαριάδης, το καθεστώς που δημιουργήθηκε στο Μπούλκες ήταν αυταρχικό και αστυνομοκρατούμενο με κύριο στόχο την προστασία από τους εχθρούς, εξωτερικούς και εσωτερικούς, και τον εντοπισμό των προδοτών. Η καχυποψία επικράτησε και οι αγωνιστές παρακολουθούσαν ο ένας τον άλλο σε ένα ατέρμονο κυνήγι πρακτόρων, κατά το οποιο σπιλώθηκαν άδικα πολλοί άδολοι αγωνιστές της εθνικής αντίστασης.

Η παρωδία δίκης των έξι και η περίεργη περίπτωση του αντ/σχη Πτολεμαίου Σαρηγιάννη

Στις 6 Φεβρουαριου1921 έγινε στο Λονδίνο η πρώτη συνδιάσκεψη των Συμμάχων (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) στην οποία συμμετείχε η Ελληνική Κυβέρνηση υπό τον τότε πρωθυπουργό Καλογερόπουλο. Την Ελληνική στρατιά της Μ. Ασίας αντιπροσώπευε ο αντ/σχης Πτολεμαίος Σαρηγιάννης ως ειδικός σύμβουλος σε στρατιωτικά θέματα που αφορούσαν το μέτωπο. Ο Σαρηγιάννης είχε κάνει λαμπρές σπουδές στο εξωτερικό, ήταν απόφοιτος της σχολής Πολέμου της Γαλλίας, εθεωρείτο άριστος επιτελικός, είχε προαχθεί επ΄ανδραγαθία στην μάχη του Σκρα το 1917, ενώ ήταν υπαρχηγός του Γενικού επιτελείου στην Μικρά Ασία επί Βενιζέλου. Γενικά είχε ιδιαίτερη σύνδεση με τον επιτελάρχη Θεόδωρο Πάγκαλο του οποίου ήταν προστατευόμενος, αλλά δεν αντικαταστάθηκε μετά την πολιτική μεταβολή του Νοεμβρίου, καθώς η Κυβέρνηση θεώρησε πως έπρεπε να υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος με την προηγούμενη ανώτατη διοίκηση που τα περισσότερα μέλη της είτε είχαν παραιτηθεί (Παρασκευόπουλος), είτε είχαν αυτομολήσει ενώπιον του εχθρού πηγαίνοντας στην Κωνσταντινούπολη (Κονδύλης, Ιωάννου, Ζαφειρίου κτλ) που βρισκόταν υπό διεθνή Αρμοστεία.

Το Βορειοηπειρωτικό ζήτημα, ο "Δεκέμβρης" και ο Εμφύλιος

Του ΦΟΙΒΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗ

Στις 22 Οκτωβρίου 1944 η «Αντιφασιστική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης» της Αλβανίας, στην πόλη Μπεράτι, αποφάσισε να μετασχηματιστεί σε προσωρινή κυβέρνηση της χώρας υπό την προεδρία του στρατηγού Ενβέρ Χότζα

Στη Διάσκεψη της Μόσχας, λίγες μέρες νωρίτερα, τόσο η βρετανική όσο και η σοβιετική ηγεσία είχαν αποφύγει να συζητήσουν για την Αλβανία και επομένως να δεσμευτούν περί αυτήν. Η σύντομη χρονική σύνδεση ανάμεσα στη Διάσκεψη της Μόσχας και την ανακήρυξη της αλβανικής κομμουνιστικής κυβέρνησης δείχνει τη βαθύτερη επιθυμία των Σοβιετικών αλλά και των Βαλκάνιων κομμουνιστών να θέσουν προ τετελεσμένων γεγονότων τους Βρετανούς στην Αλβανία.

Οι σοβιετικές και οι αλβανικές ανησυχίες είχαν ενταθεί και από το λόγο του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου στις 18 Οκτωβρίου 1944 στην απελευθερωμένη Αθήνα, οπότε και είχε δηλώσει ενώπιον του συγκεντρωμένου πλήθους: «Η Βόρειος Ήπειρος αποτελεί αναπόσπαστον τμήμα της Ελλάδος. Και έχει προσφάτως καθαγιαστεί και από τους τάφους των ηρώων μας».

Ο Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος και οι ιδεολογικές και πολιτικές του ευθύνες για το κρατικιστικό μοντέλο της Μεταπολίτευσης

«Τον τελευταίο καιρό προκύπτουν νέες οπτικές γωνίες μέσα από τις οποίες επανεξετάζεται το θέμα του Εμφυλίου», επισημαίνει ο συγγραφέας-ιστορικός. «Υπάρχει μια νεότερη γενιά ερευνητών που αντιμετωπίζει το θέμα με ψύχραιμη ματιά. Εχει αυτήν την πολυτέλεια, διότι έχει ωριμάσει η δημοκρατία μας και μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, η ιδεολογία αυτή δεν αποτελεί πλέον διακύβευμα.  Η νεότερη αυτή γενιά επιχείρησε αρχικά  πολλές επιτόπιες έρευνες, από χωριό σε χωριό της Ελλάδας, ενώ άφησε στην άκρη τη μεγάλη, ενιαία αφήγηση. Το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης, είχε  ενοχικό σύνδρομο απέναντι στην Αριστερά, την ηγεσία  της και τον κόσμο που την υποστήριζε. Από τη μια πλευρά ήταν δικαιολογημένο, αν σκεφτεί κανείς τι είχαν τραβήξει οι κομμουνιστές από την περίοδο του Μεσοπολέμου ώς τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Από την άλλη, η ενοχή αυτή έφτασε σε τέτοια υπερβολή από το 1974 και μετά που εμπόδισε την κριτική και την απομυθοποίηση του ΚΚΕ. Ελάχιστοι τόλμησαν να μιλήσουν για το τι είδους κοινωνία θα είχε δημιουργηθεί στην Ελλάδα, αν το ΚΚΕ είχε επιτύχει τον σκοπό του. Στην Ελλάδα υπάρχει τεράστιο έλλειμμα ενός, κατά τα δυτικά πρότυπα, φιλελεύθερου αντικομμουνισμού. Ενας τέτοιος αντικομμουνισμός θα μας είχε προφυλάξει σαν κοινωνία από πολλές ανοησίες που κυριάρχησαν στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης, και συνέβαλαν να φτάσει η χώρα εδώ που έφτασε», λέει ο Ν. Μαραντζίδης.

Επιστρέφει το ΚΚΕ στην εποχή Ζαχαριάδη αναστηλώνοντας την Ιστορική μνήμη του

ΡΕΠΟΡΤΑΖ Λ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ 

Στην πλήρη πολιτική και κομματική αποκατάσταση του Νίκου Ζαχαριάδη, καθώς και στην πολιτική - όχι όμως και κομματική! - αποκατάσταση του Αρη Βελουχιώτη, όπως και στην αποκατάσταση του Νίκου Βαβούδη, του στελέχους που διαχειριζόταν το παράνομο δίκτυο των ασυρμάτων του ΚΚΕ στην Αθήνα και ο οποίος αυτοκτόνησε τον Νοέμβριο του 1951 στην κρύπτη της Καλλιθέας περικυκλωμένος από αστυνομικές δυνάμεις, κατέληξε η ηγεσία του ΚΚΕ, όπως προκύπτει από το ογκώδες ιστορικό δοκίμιο που συνέγραψε ομάδα κομματικών στελεχών σε ανώτατο επίπεδο, συνεπικουρούμενη από ιστορικούς και μελετητές των αρμοδίων τμημάτων της Κεντρικής Επιτροπής, η οποία και επεξεργάστηκε ενδελεχώς το εν λόγω κείμενο λαμβάνοντας υπόψη και τις γνώμες πρώην στελεχών.

Πρόκειται για ένα ιστορικής σημασίας ντοκουμέντο καθώς αφορά την πιο κρίσιμη περίοδο της πορείας και δράσης του ΚΚΕ, ξεκινώντας από την ήττα του εμφυλίου πολέμου (1949), περνώντας στην εκτέλεση Μπελογιάννη και την υπόθεση Πλουμπίδη και καταλήγοντας στη διάσπαση του κόμματος στη 12η Ολομέλεια (1968).

Το Έθνος και η ιστορία του είναι το πρόσωπό μας στον κόσμο

(σημ Φιλίστωρος: σπανίως φιλοξενώ άρθρα με πολιτικό περιεχόμενο, αλλά με το συγκεκριμένο συμφωνώ 100%. Απλά δεν ξέρω αν οι κ.κ. Αβραμόπουλος, Βαρβιτσιώτης, Δήμας, Μητσοτάκης, Χατζηδάκης Σταικούρας κτλ συμφωνούν επίσης με το όραμα της νέας τους ηγεσίας. Δύσκολο το βλέπω...)

Εις το όνομα τίνος;
Του Φαήλου Μ. Κρανιδιώτη
Όλες οι κυβερνήσεις της νεότερης Ιστορίας, μέχρι και τα πρώτα χρόνια της βουτηγμένης στο αίμα της Κύπρου μεταπολίτευσης, είχαν μια σταθερά. Βενιζελικοί και λαϊκοί, βασιλόφρονες και οπαδοί της αβασίλευτης, δημοκράτες κι ολοκληρωτικοί, του Κέντρου ή της ΕΡΕ, σοσιαλιστές ή οπαδοί της ελεύθερης αγοράς, είχαν πάντοτε ένα κοινό. Από τον Βενιζέλο ως τον Μεταξά, κι από τον Παπαναστασίου, ως τον Σοφούλη, τον Παπάγο, τον Γέρο, ή τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, κάτι σταθερό κι αμετάβλητο διαπερνούσε το Κράτος, την κοινωνία απ’ άκρου εις άκρον: η κυρίαρχη εθνική ιδεολογία στην εκπαίδευση όλων των βαθμίδων, στις Ένοπλες Δυνάμεις, στον Τύπο, στον δημόσιο λόγο.
Κι υπήρχε και μια αληθινή και παραγωγική διανόηση, που μετουσίωνε την εθνική ιδέα, και όχι μόνο, σε αληθινή τέχνη. Σήμερα «ο Ιούδας, που φιλάει υπέροχα», είναι κρατικοδίαιτος, προοδευτικός κι οπαδός του..Μνημονίου. Και φυσικά είναι Ιούδας. Σήμερα η κρεμ ντε λα κρεμ του χασμουρητού που υποδύεται την τέχνη, παίζει μεταξύ life style και αποδόμησης. Είπαμε: πρότυπο ο γκέϊ αφγανός λαθρομετανάστης εκτροφέας καρέτα – καρέτα. Άλλωστε, με τα μέτρα των κατά Μίκη σημερινών «ιντελιγκέντσηδων» και των αποδομητών που μας κυβερνούν, το «Άξιον Εστί» είναι προϊόν υπερπατριωτισμού. Υποθέτω ότι θα το περιλάβει, παίζοντας με τα τσουλούφια του, ο Τατσόπουλος σε νεότερη χορηγημένη εκπομπή του γνωστού συγκροτήματος, με τις ανακυκλωτικές ανιδιοτελείς ευαισθησίες. Αλουμίνιο, πλαστικό και Ιστορία. Όλα στην προοδευτικιά χωματερή. Καιρός να υποστεί και η πατριωτική ποίηση την δέουσα, φιλική προς το μνημονιακό περιβάλλον, επεξεργασία. Κάποτε νήπια, παιδιά, έφηβοι κι ενήλικες, διδάσκονταν την πίστη στην Πατρίδα, μέσα από την Ιστορία της, μέσα από την κρατική Παιδεία, την οικογένεια,  μέσα από κάθε συλλογική έκφραση του δημοσίου βίου.

Ο τρόπος άλλοτε εμπνευσμένος και ποιητικός, ενίοτε άγαρμπος και πρωτόλειος, αλλά πάντως ένα ελληνοκεντρικό πρότυπο ελευθεροφροσύνης και φλογερού πατριωτισμού σφυρηλάτησε γενιές Ελλήνων. Διασφάλιζε την εθνική και κοινωνική ενότητα. Έθετε τα πρότυπα. Ταυτόχρονα όμως αποτελούσε την αστείρευτη πηγή ενέργειας για κάθε αγώνα, σε κάθε κίνδυνο, απέναντι σε κάθε εχθρό και συμφορά. Ακόμη κι ο Άρης, όταν βγήκε στο κλαρί, υποδύθηκε τον «Ταγματάρχη» του Πυροβολικού, έβαλε μπροστά την γαλανόλευκη κι έκανε συνέχεια αναφορές στο ΄21 και την κλεφτουριά, από την πρώτη μέρα ως και στην περίφημη ομιλία του στη Λαμία. Μόνο έτσι μπόρεσε να μαζέψει κόσμο γύρω από τη σημαία του.

Η Συμφωνία της Βάρκιζας (12-02-1945)

(σημ φιλίστωρος: βρίσκομαι στην Ερατεινή Φωκίδος για τις μέρες του Πάσχα. Για τον λόγο αυτό οι αναρτήσεις θα είναι αραιότερες και δεν θα απαντώ στα σχόλια σας, επιφυλασσόμενος για μετά τις γιορτές. Να περνάτε καλά όλοι όπου και να είστε...)

Του Στάθη Ν. Καλύβα

Τα Δεκεμβριανά, όπως πέρασε στην ιστορία η στρατιωτική σύρραξη του ΚΚΕ με τους συνασπισμένους αντιπάλους του, ξεκίνησαν στις 3 Δεκεμβρίου 1944 και έληξαν με συντριπτική ήττα των κομμουνιστών στη μάχη της Αθήνας. 
Η λήξη των εχθροπραξιών επισφραγίστηκε με την ανακωχή της 10ης Ιανουαρίου 1945, ενώ, ένα μήνα αργότερα, στις 12 Φεβρουαρίου υπεγράφη η Συμφωνία της Βάρκιζας, η οποία καθόριζε τους όρους μετάβασης στο μεταπολεμικό πολιτικό καθεστώς.

Τη Συμφωνία της Βάρκιζας αποτελούσαν εννέα άρθρα. Το πρώτο προέβλεπε τη δημιουργία μιας δημοκρατικής πολιτείας με πλήρεις ατομικές ελευθερίες, το δεύτερο την άρση του στρατιωτικού νόμου, το τρίτο την αμνήστευση των πολιτικών αδικημάτων που πραγματοποιήθηκαν μετά τις 3 Δεκεμβρίου 1944 (αλλά με την εξαίρεση των κοινών αδικημάτων), το τέταρτο την πλήρη απελευθέρωση των συλληφθέντων από τον ΕΛΑΣ, τον πέμπτο τη δημιουργία ενός νέου Εθνικού Στρατού, το έκτο την αποστράτευση του ΕΛΑΣ και τον πλήρη αφοπλισμό του, το έβδομο την εκκαθάριση των δημοσίων υπηρεσιών, το όγδοο την αντίστοιχη εκκαθάριση σωμάτων ασφαλείας και, τέλος, το ένατο, τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το πολιτειακό, και εκλογών με συμμετοχή διεθνών παρατηρητών. Η ορθή εφαρμογή της Συμφωνίας της Βάρκιζας θα οδηγούσε σε μια δημοκρατική και ειρηνική Ελλάδα. Οπως γνωρίζουμε όμως, τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά: ένας νέος εμφύλιος και μια καχεκτική δημοκρατία.

Τα πραγματικά γεγονότα που οδήγησαν στην διάλυση του αυτονομιστικού τάγματος Γκότσε από τον ΕΛΑΣ (10 Οκτωβρίου 1944)

(Σημ Φιλίστωρος: Σε προηγούμενο κείμενο μας θίξαμε πολύ επιδερμικά την στάση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έναντι των αυτονομιστικών τάσεων στην Βόρεια Μακεδονία που υποθάλπτονταν από τον Τίτο. Επανερχόμαστε με πολλά τεκμήρια επί του σημαντικού αυτού θέματος, που προέρχονται από τον γνώστη του θέματος ΑΚΡΙΤΑ, τον οποίο ευχαριστώ και για την διαφωτιστική παρέμβαση του)

Τον ίδιο καιρό που στην Αν. Μακεδονία παίζονταν εκείνο το δράμα, στη Δυτ. Μακεδονία εμφανίζονταν επίσης παρεμφερή προβλήματα απελευθέρωσης και εθνικής αποκατάστασης. Εδώ τα πράγματα ήσαν αρκετά διαφορετικά. Γιατί ενώ στην Ανατολική Μακεδονία ήσαν λιγοστές οι δυνάμεις των Γερμανών που προσπαθούσαν να διαφύγουν, η Δυτική Μακεδονία ήταν στρατηγικός κόμβος για το γερμανικό στρατό που αποχωρούσε. Και γι' αυτό δόθηκαν σοβαρές μάχες μεταξύ ανταρτών του ΕΛΑΣ και των κατακτητών. Και πρόσφεραν αξιόλογη ενίσχυση στους Γερμανούς, οι «Γερμανικοί». Τα σώματα δηλαδή των «γερμανοοπλισμένων Ελλήνων» που στις 25 Σεπτεμβρίου 1944 υπολογίζονταν σε 4.100 άνδρες στις περιοχές Κοζάνης, Έδεσσας, Γιανιτσών, Κατερίνης, Κιλκίς και Νιγρίτας. Επί πλέον υπήρχαν Βούλγαροι κομιτατζήδες στην Έδεσσα, υπολείματα της δύναμης του Κάλτσεφ. Ως τόσο ο ΕΛΑΣ ενώ προκάλεσε σημαντικές απώλειες στους Γερμανούς, συνέτριψε και διέλυσε τους «Γερμανικούς». Όσοι διέφυγαν ακολούθησαν τα γερμανικά στρατεύματα σαν οπισθοφυλακή τους με αρχηγό τους το Μιχάλ Αγά. Αλλά στην περιοχή του Κιλκίς πάθαν πανολεθρία πριν περάσουν τα σύνορα, ενώ ο Μιχάλ Αγάς διέφυγε, για να σκοτωθεί αργότερα στον εμφύλιο πόλεμο επι κεφαλής δεξιάς συμμορίας.

Λίγο προηγουμένως όμως, στα τέλη Σεπτεμβρίου — αρχές Οκτωβρίου 1944, ξεπετάχθηκε κάποιο πρόβλημα εθνικής κυριαρχίας στη Δυτική Μακεδονία: Ξαφνικά από σλαβομακεδόνες και από παρτιζάνους Γιουγκοσλάβους που βρίσκονταν στην ελληνική Μακεδονία δημιουργήθηκε μιαν ιδιότυπη κατάσταση. Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο ήδη είχε μετατραπεί στην πράξη σε ομοσπονδία αυτονόμων δημοκρατιών, μια από τις οποίες ήταν η Μακεδονία που ιδρύθηκε (ως «Λαϊκή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Μακεδονίας») την 2 Αυγούστου 1944 από την Εθνική Συνέλευση Εθνικής Απελευθερώσεως της Μακεδονίας. Και οι ηγέτες της αναφανδόν μιλούσαν για την ελληνική Μακεδονία σαν στόχο εδαφικής επέκτασης.

Η πολιτική του Κ.Κ.Ε. για το "Μακεδονικό" από τον Μεσοπόλεμο ως τον Εμφύλιο σύμφωνα με τον Μάρκο Βαφειάδη

Μάρκος Βαφειάδης

Ο Μάρκος Βαφειάδης υπήρξε ένας από τους μεγάλους πρωταγωνιστές του ΚΚΕ σε όλη την διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου. Ήταν αρχικαπετάνιος των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην Δυτική Μακεδονία, αρχιστράτηγος του ΔΣΕ και "πρωθυπουργός" της "προσωρινής Δημοκρατικής κυβέρνησης" που σχηματίστηκε στην ζώνη που ήλεγχε ο ΔΣΕ στα χρόνια του εμφυλίου, που όμως δεν αναγνωρίστηκε από καμία κυβέρνηση γιατί δεν είχε εγκατασταθεί σε κάποια μεγάλη πόλη. Στα τέλη του 1948 παύθηκε με συνοπτικές διαδικασίες από τα αξιώματα του από τον Ζαχαριάδη και έμεινε εξόριστος στην ΕΣΣΔ για 23 χρόνια. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα αποφάσισε να καταγράψει τις αναμνήσεις του από την περίοδο στην οποία πρωταγωνίστησε.  Τα απομνημονεύματα του Βαφειάδη παρουσιάζουν ένα ενδιαφέρον και αποτελούν μια ολομέτωπη αχαλίνωτη επίθεση κατά του Ζαχαριάδη και του κύκλου των στελεχών που τον στήριξε (Ιωαννίδη, Μπαρτζιώτα, Βοντίτσιο, Ρούσσο, Κίσσαβο κτλ), τους οποίους ο Βαφειάδης τους κατηγορεί ανοιχτά ως προδότες του αγώνα του ΔΣΕ. 

Επειδή ακριβώς διετέλεσε αρχηγός του ΕΛΑΣ στην Δυτική Μακεδονία και καταγόταν από την ευρύτερη περιοχή της, γνώριζε αρκετά καλά την πολιτική που ακολούθησε το ΚΚΕ για την Μακεδονία. Την πολιτική αυτή περιγράφει στο ακόλουθο απόσπασμα, υπογραμμίζοντας πάντως πως ο ίδιος αποδοκίμαζε την τακτική αυτή και με την εισήγηση του στην 4η ολομέλεια της κεντρικής επιτροπής το 1948, αλλά και με την πολιτική αφοπλισμού που ακολούθησε για τις μονάδες των σλαβόφονων αυτονομιστών του Goce.

Γρηγόριος Ξενόπουλος: μια ζωή στα γράμματα και στα παιδιά

Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος γεννήθηκε το 1867 στο Φανάρι, πρωτότοκος γιος του ζακύνθιου πρώην στρατιωτικού και εμπόρου Διονυσίου Ξενόπουλου με καταγωγή από την Πελοπόννησο και της πολίτισσας Ευθαλίας Θωμά. Σε βρεφική ηλικία εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη Ζάκυνθο. Εκεί η οικογένειά του απέκτησε πέντε ακόμη παιδιά, τέσσερα κορίτσια και ένα αγόρι. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στη Ζάκυνθο με σημαντική βοήθεια από τη μητέρα του και στη συνέχεια έφυγε για σπουδές στην Αθήνα, όπου και παρέμεινε ως το τέλος της ζωής του. Στην Αθήνα παρακολούθησε πανεπιστημιακά μαθήματα Φυσικομαθηματικών Επιστημών, Βιολογίας, Φιλοσοφίας και Φιλολογίας, ενώ επιδόθηκε επίσης στην εκμάθηση ξένων γλωσσών. Η πρώτη του παρουσία στα γράμματα πραγματοποιήθηκε το 1879 από τις στήλες του περιοδικού Η Διάπλασις των παίδων. 

Το 1884 υπέβαλε το διήγημα Του Ελληνικού αγώνος το τριακοσιάδραχμον έπαθλον στο λογοτεχνικό διαγωνισμό της Εστίας. Το έργο αποκλείστηκε λόγω του σατιρικού χαρακτήρα του και τον επόμενο χρόνο ο Ξενόπουλος δημοσίευσε το πρώτο του αισθητικό δοκίμιο με τίτλο Περί Κάλλους στο Αττικόν Ημερολόγιον του Ειρηναίου Ασώπιου. Το 1884 έγραψε το πρωτόλειο ρομαντικής υφής μυθιστόρημα Ο άνθρωπος του κόσμου. Αθηναϊκή μυθιστορία. Από το 1890-1910 υπήρξε μέλος της Σοσιαλιστικής Νεολαίας και ένθερμος οπαδός του Πλάτωνα Δρακούλη. 

Συγκρότηση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, η διάλυση του από τον ΕΛΑΣ και η δολοφονία του Δημητρίου Ψαρού

Του Αργυρη Mαμαρελη*

Το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων και το πολιτικό του σκέλος ΕΚΚΑ (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση) ήταν ουσιαστικά μια απόπειρα συγκρότησης ενός τρίτου πόλου μέσα στο αντιστασιακό κίνημα, ανάμεσα στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τον ΕΔΕΣ.

Τόσο ο στρατιωτικός αρχηγός του 5/42, συνταγματάρχης Δημήτριος Ψαρρός, όσο και ο πολιτικός ηγέτης της ΕΚΚΑ, Γεώργιος Καρτάλης, είχαν τη φιλοδοξία να δώσουν στο 5/42 τον χαρακτήρα μιας απολιτικής αντιστασιακής δύναμης, αφοσιωμένης αποκλειστικά στον αντιστασιακό αγώνα. Οσον αφορά την ΕΚΚΑ, ο σκοπός ήταν να χαρτογραφήσουν πολιτικά την οργάνωση ανάμεσα στους κραταιούς αντιστασιακούς ανταγωνιστές της, κερδίζοντας έτσι το μετριοπαθές κέντρο που από την μία αντιμετώπιζε με τρόμο το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, από την άλλη όμως δυσπιστούσε απέναντι στον Ναπολέοντα Ζέρβα.

Το στοίχημα ήταν λογικό. Η συγκρότηση ενός ισχυρού τρίτου πόλου στο αντιστασιακό κίνημα θα μπορούσε να αναδιανείμει τις ισορροπίες δυνάμεων και να συμβάλει στην εκτόνωση της πόλωσης. Παρ’ όλα αυτά, τα γεγονότα εξελίχθηκαν διαφορετικά και διέψευσαν με τον τραγικότερο τρόπο τον συνταγματάρχη Ψαρρό.

Το 5/42 και η ΕΚΚΑ δεν κατάφεραν να επιβιώσουν μέσα στην αρένα του αντιστασιακού κινήματος. Το φιλόδοξο εγχείρημα που αποσκοπούσε στην ειρήνευση και την ενότητα μετατράπηκε τελικά σε ένα ακόμα θέατρο εμφύλιας βίας. Η υποψία και μόνο της συγκρότησης ενός τρίτου πόλου στο αντιστασιακό κίνημα εντατικοποίησε τον ανταγωνισμό ανάμεσα στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τον αντικομμουνισμό και μετέτρεψε το Σύνταγμα από ελπιδοφόρο κυματοθραύστη σε επίζηλο μήλον της Εριδος. Οι δύο αντίθετοι πόλοι επιχείρησαν με κάθε μέσο να παραβιάσουν την ανεξαρτησία του 5/42-ΕΚΚΑ και να το τραβήξουν προς το μέρος τους.

To Oλοκαύτωμα των Καλαβρύτων το 1943

 Ιστορική φωτογραφία. Γερμανοί στρατιώτες αναπαύονται μετά τη σφαγή

Του Τάσου Κ. Κοντογιαννίδη
a@kontogiannidis@yahoo.gr
Εκατοντάδες κάτοικοι των Καλαβρύτων, θ’ ανηφορίσουν σήμερα όπως κάθε χρόνο, στο χωράφι του Καππή, στον τόπο της θυσίας, για να τιμήσουν και να θρηνήσουν τη μαζική εξόντωση χωρίς οίκτο 1300 αρρένων κατοίκων της περιοχής από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής. Δευτέρα 13 Δεκεμβρίου 1943, σαν σήμερα! Εκείνο το ομιχλώδες πρωϊνό, εμφανίστηκε στην πλατεία ένα
τάγμα της 117ης γερμανικής Μεραρχίας, ενώ άλλα δύο με βαρύ οπλισμό ακροβολίστηκαν δημιουργώντας ασφυκτικό κλοιό στην πόλη .

Η μαρτυρία του Γεωργίου Παπανδρέου για την Απελευθέρωση και τα "Δεκεμβριανά"

''Το Σάββατον 2 Δεκεμβρίου παραμονήν της Στάσεως, ετηλεγράφησα εις τον Βασιλέα: «Υπουργοί Ακρας Αριστεράς αρνηθέντες υπογράψουν αποστράτευσιν παρητήθησαν. Παραίτησις σημαίνει δυστυχώς απαρχήν εμφυλίου πολέμου. Με όσην αποφασιστικότητα εξηντλήσαμεν τας προσπάθειας μας δια την αποτροπήν του εμφυλίου πολέμου, με την ίδιαν αποφασιστικότητα θα υπερασπίσωμεν την Ελλάδα εναντίον των εσωτερικών της εχθρών. Εύχομαι εις τον Θεόν η τραγική περίοδος να είναι σύντομος και πλήρης η επιβολή του Νόμου προς πραγματικήν Απελευθέρωσιν του στενάζοντος Ελληνικού Λαού».

ΕΛΑΣ (Εθνικός Λαικός Απελευθερωτικός Στρατός): Ενας στρατός με διπλό πρόσωπο

Του Σταθη Ν. Καλυβα

Απρίλιος 1943: οι ταγματάρχες Πόρτης και Μάντζιος, ο υπολοχαγός Μπουλογιάννης, ο ανθυπασπιστής Αγγελόπουλος και ο πολίτης Αθανάσιος Γίτσος εκτελούνται στη Βουχωρίνα του Βοΐου Κοζάνης. Σεπτέμβριος 1943: ο υπολοχαγός Δροσόπουλος, ο ανθυπολοχαγός Νηγιάννης και ο ανθυπασπιστής Σκαρτσίλας εκτελούνται στο χωριό Μελίσσια Αιγιαλείας. Μάρτιος 1944: επίθεση εναντίον του χωριού Αγιος Πέτρος στο Κιλκίς καταλήγει σε 75 θύματα και στην πυρπόληση 150 σπιτιών. Ιούνιος 1944: εκατοντάδες χωρικοί συλλαμβάνονται στα Τζουμέρκα της Αρτας και

οδηγούνται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Μυρόφυλλο Τρικάλων. Ιούνιος 1944: μετά από μάχη, το Βαλτέτσι Αρκαδίας πυρπολείται και λεηλατείται, ενώ συλλαμβάνονται 140 χωρικοί ως όμηροι, από τους οποίους εκτελούνται αργότερα οι 48.

Στα παραδείγματα αυτά, και σε εκατοντάδες αντίστοιχα, οι θύτες ανήκαν στον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό, γνωστό ως ΕΛΑΣ, ενώ τα θύματα ήταν μέλη άλλοτε αντίπαλων αντιστασιακών οργανώσεων και άλλοτε ένοπλων ομάδων που εξοπλίστηκαν από τους Γερμανούς. Αυτά συνέβησαν στη διάρκεια της Κατοχής, φέρνοντας αντιμέτωπους Ελληνες εναντίον Ελλήνων. Συνιστούν, με άλλα λόγια, συμβάντα ενός εμφυλίου πολέμου.

10 Ιουνίου 1944: Η σφαγή του Διστόμου

Ένα από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα των Ναζί στη κατεχόμενη Ελλάδα. Το πρωί της 10ης Ιουνίου 1944 γερμανική στρατιωτική φάλαγγα των Ες-Ες ξεκίνησε από τη Λιβαδειά για την Αράχοβα, με σκοπό την εκκαθάριση της περιοχής από τις αντάρτικες δυνάμεις.

Στο Δίστομο ενώθηκε με άλλη γερμανική ομάδα που είχε ξεκινήσει από την Άμφισσα και προχώρησαν προς το Στείρι. Οι κάτοικοι έλαβαν εντολή να μην απομακρυνθούν από το χωριό, μέχρι την επιστροφή των γερμανικών δυνάμεων.

Στη θέση Καταβόθρα οι Γερμανοί δέχθηκαν επίθεση από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Μετά από σύντομη, αλλά σφοδρή μάχη, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 15 νεκρούς και άλλους τόσους τραυματίες. Οι γερμανικές απώλειες ανήλθαν σε 6 νεκρούς και 15 τραυματίες.

Οι Γερμανοί απέδωσαν την επίθεση του ΕΛΑΣ σε ειδοποίηση των κατοίκων του Δίστομου και επέστρεψαν στο χωριό για να εκδικηθούν. Με διαταγή του διοικητή τους, υπολοχαγού Χανς Ζάμπελ, το Δίστομο πυρπολήθηκε και 218 κάτοικοι (114 γυναίκες και 104 άντρες) εκτελέστηκαν απάνθρωπα. Μεταξύ των νεκρών, 45 παιδιά και έφηβοι και 20 βρέφη. Η πρωτοφανής θηριωδία έγινε αμέσως γνωστή μέσω του BBC στο εξωτερικό και προκάλεσε την κατακραυγή της διεθνούς κοινής γνώμης. Η γερμανική διοίκηση της Αθήνας επέρριψε την ευθύνη αποκλειστικά στους κατοίκους του Δίστομου, επειδή όπως ανέφερε σε ανακοίνωσή της, δεν συμμορφώθηκαν με τις στρατιωτικές εντολές.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, το ελληνικό γραφείο εγκληματιών πολέμου μπόρεσε να ανακαλύψει τον υπεύθυνο της σφαγής. Οι γαλλικές αρχές τον παρέδωσαν στις ελληνικές, οι οποίες τον προφυλάκισαν. Τον Αύγουστο του 1949 ομολόγησε την έκταση των γερμανικών θηριωδιών στο Δίστομο, αλλά δικαιολογήθηκε ότι εκτελούσε διαταγές ανωτέρων του. Κατά τη διάρκεια της προφυλάκισής του, ο Ζάμπελ εκδόθηκε προσωρινά στη Δυτική Γερμανία για άλλη υπόθεση, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεών του.

Η ιστορία µιας φωτογραφίας

Η πασίγνωστη φωτογραφία της µαυροφορεµένης γυναίκας από το Δίστοµο έχει κάνει τον γύρο του κόσµου. Ποια είναι όµως η ιστορία της; Λίγους µήνες µετά τη Σφαγή, ο Dmitri Κessel, ανταποκριτής του περιοδικού «Life» επισκέφθηκε το Δίστοµο για ρεπορτάζ. Τη στιγµή του κλικ της φωτογραφικής µηχανής η Μαρία Παντίσκα — πέθανε το 2009 — στέκεται όρθια µπροστά σε µια σκάφη και πλένει τα µαύρα ρούχα της στην αυλή. Η φωτογραφία δηµοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό «Life» στις 29 Νοεµβρίου του 1944. Ο τίτλος του κειµένου ήταν «Τι έκαναν οι Γερµανοί στην Ελλάδα» και η λεζάντα ανέφερε: «Η Μαρία Παντίσκα ακόµη κλαίει µε λυγµούς, δύο µήνες αφότου οι Γερµανοί σκότωσαν τη µητέρα της σε σφαγή στην ελληνική πόλη Δίστοµο».

πηγές

www.tanea.gr
http://mennipos.pblogs.gr
http://eoniaellhnikhpisti.blogspot.com

Η μάχη στη γέφυρα των Παπάδων (6-10 Μαίου 1944) και οι Εθνικές Ομάδες Ανταρτών

Στην Ανατολική Μακεδονία, προς το τέλος της κατοχής, αναπτύχθηκε ένα ιδιότυπο "αντάρτικο" ξεχωριστό σε χαρακτηριστικά από την υπόλοιπη Ελλάδα. Και αυτό γιατί η περιοχή βρισκόταν στην ζώνη της Βουλγαρικής κατοχής, που είχε διαρκέστερα και σκληρότερα χαρακτηριστικά από την Ιταλική η την Γερμανική κατοχή που ειδικά προς το τέλος του πολέμου έμοιαζαν προσωρινές. Ουσιαστικά το αντάρτικο αυτό είχε χαρακτηριστικά αυτοάμυνας και αναπτύχθηκε και στηρίχθηκε από τα ορεινά χωριά της περιοχής που κατοικούνταν κυρίως από Πόντιους πρόσφυγες. Η αυτοάμυνα αυτή στρεφόταν και προς τους Βούλγαρους, αλλά και κατά του ΕΛΑΣ που δεν είχε καταφέρει να κερδίσει την συμπάθεια των πληθυσμών αυτών, καθώς είχε εκβιάσει την συμμετοχή τους στις τάξεις του.

Οι περιοχές αυτές ανέδειξαν μια σειρά από αυτοσχέδιους οπλαρχηγούς (Μπεχλιβανίδης, Τσακιρίδης, Αναστας-Αγάς, Τοπούζογλου, Καρανάσιος κτλ) των οποίων οι ομάδες ανταρτών ήταν μικρές, άσχημα εξοπλισμένες, δεν βρίσκονταν συνεχώς σε δράση και τα μέλη τους ήταν συνήθως συγγενείς των αρχηγών και ασχολούνταν με αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες. Ο ικανότερος οπλαρχηγός όλων ήταν ο Τσαούς - Αντών Φωστερίδης (η Φωστηρίδης), τον οποίο όλοι αναγνώρισαν ως κοινό αρχηγό των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων στις 18 Ιανουαρίου 1944. Η οργάνωση αυτή έλαβε επίσημη αναγνώριση από το Συμμαχικό Αρχηγείο της Μέσης Ανατολής και δέχτηκε σημαντική ενίσχυση σε οπλισμό και πολεμοφόδια από Συμμαχικές ρίψεις που γίνονταν στην ανατολική πλευρά του ποταμού Νέστου.

"Εμφύλιος 1942-1944 (το πρώτο αίμα)" εκδόσεις ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ.

Πρόσφατα διάβασα την μελέτη του κ. Γεωργόπουλου "Εμφύλιος 1942-1944 (το πρώτο αίμα)" από τις εκδόσεις ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ. Πρόκειται για ένα καλογραμμένο χρονικό της τριετίας αυτής με έμφαση στον σχηματισμό των αντιστασιακών οργανώσεων, την δημιουργία και δράση των ταγμάτων ασφαλείας, την πρώτη επίθεση του ΕΛΑΣ στον ΕΔΕΣ, την ανταρσία οπλιτών και ναυτών αριστερών φρονημάτων στις Ελληνικές ένοπλες δυνάμεις στην Μ. Ανατολή και στην τελική διάλυση της ΕΚΚΑ και την τραγική δολοφονία του Ψαρρού από τον ΕΛΑΣ.

Το κείμενο είναι καλογραμμένο, διαβάζεται εύκολα και οι θέσεις του συγγραφέα είναι ευκρινείς και στέρεες. Το φωτογραφικό υλικό της πολυτελούς αυτής έκδοσης είναι πλούσιο και "δένει" με το κείμενο. Η θεματική αυτή διαπραγμάτευση του θέματος, ίσως να μην εξασφαλίζει συνεχόμενη ροή αφήγησης σε μερικά σημεία. αναμφίβολα όμως ο κ. Γεωργόπουλος από ένα ωκεανό στοιχείων, γεγονότων και πηγών ξεχώρισε τα πιο σημαντικά και βασικά σημεία της περιόδου και τα περιέγραψε με εντιμότητα και γλαφυρότητα.

Συνιστώ ανεπιφύλακτα το βιβλίο του κ. Γεωργόπουλου, το οποίο μπορούμε να προμηθευτούμε από τα περίπτερα μου φαίνεται για καμιά εβδομάδα ακόμη. Είναι σκόπιμο να στηρίζουμε τέτοιες προσπάθειες που προάγουν την γνώση της Ιστορίας μας και ενισχύουν την γενικότερη Παιδεία μας. Θεωρώ έγκυρη και αξιόπιστη την εργασία αυτή και σκοπεύω να την χρησιμοποιήσω και σαν πηγή για αναρτήσεις που θα κάνω σε θέματα εθνικής αντίστασης στα istorikathemata στο μέλλον.