Η αντιμετώπιση των δικηγόρων από την κυβέρνηση Βενιζέλου το 1911 ("οι σκηνές του πρωτοδικείου")

γράφει ο Βασίλης Σ. Ε. Τσίχλης, (Δικηγόρος Πειραιώς - Ιστορικός)
 (με την ευγενική συγκατάθεση του συγγραφέα σε πρώτη διαδικτυακή  δημοσίευση στο http://www.istorikathemata.com/ )
Καμία κυβέρνηση, ελληνική ή ξένη, δεν συμπαθεί όσους αντιτάσσονται στις αποφάσεις της. Οι κυβερνητικές αντιδράσεις διαφέρουν αναλόγως της μορφής του πολιτεύματος και της ιδιοσυγκρασίας των κυβερνώντων. Στο σύντομο αυτό άρθρο εξετάζουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε πριν
από ακριβώς έναν αιώνα τις διαμαρτυρίες των δικηγόρων η πρώτη κυβέρνηση των Φιλελευθέρων υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Από τις βασικές προεκλογικές εξαγγελίες της πρώτης κυβερνήσεως Βενιζέλου, υπήρξε η αναμόρφωση της Δικαιοσύνης, την οποία ανέλαβε ο υπουργός Δικαιοσύνης
Νικόλαος Δημητρακόπουλος
Νικόλαος Δημητρακόπουλος. Όταν ο υπουργός ζήτησε την άποψη του Δικηγορικού Συλλόγου για τα δικαστικά νομοσχέδια, οι δικηγόροι τα απέρριψαν. Ο υπουργός ζήτησε να αιτιολογηθεί η αρνητική αυτή στάση έναντι των νομοσχεδίων και ο Σύλλογος υπέβαλε σχετικό υπόμνημα. Βέβαια, όπως συνήθως συμβαίνει, ούτε τα επιχειρήματα ούτε οι διαμαρτυρίες ελήφθησαν υπ’ όψει και τα νομοσχέδια ψηφίσθηκαν. Οι δικηγόροι όμως, αποφάσισαν να αντισταθούν. Σε αυτό το σημείο πρέπει να επισημανθεί ότι το παρόν ασχολείται με τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρθηκε η κυβέρνηση Βενιζέλου έναντι των δικηγόρων, χωρίς να εξετάζει αν οι διαμαρτυρίες του δικηγορικού Σώματος για το περιεχόμενο των νομοσχεδίων ήταν δικαιολογημένες ή όχι[i].

Οι «σκηνές του Πρωτοδικείου»[ii]
Την 16η Μαρτίου 1911 και περί ώρα 16:00: «πάντες σχεδόν οι δικηγόροι Αθηνών… συνήλθον εν τη μεγάλη αιθούση των συνεδριάσεων του Πρωτοδικείου προς σύσκεψιν περί της εννόμου αμύνης κατά της αδικαιολογήτου επιμονής της Κυβερνήσεως προς επιψήφισιν των δικαστικών νομοσχεδίων». Η συνεδρίαση των δικηγόρων ξεκίνησε μετά τη λήξη της συνεδριάσεως του Δικαστηρίου. Δεν χρειαζόταν να ζητηθεί ειδική άδεια από το Πρωτοδικείο, διότι το άρθρο 5 του περί Δικηγορικών Συλλόγων νόμου προέβλεπε ότι οι δικηγόροι συνέρχονται στην αίθουσα του Πρωτοδικείου τις ώρες που δεν έχει ορισθεί συνεδρίαση. Αρχικώς, η συνεδρίαση είχε προγραμματισθεί για την προηγουμένη και περί ώρα 17:00, αλλά επειδή η συνεδρίαση του Πλημμελειοδικείου παρατεινόταν αναβλήθηκε[iii]

    Η συνεδρίαση ήταν έντονη και τελικώς προτάθηκε είτε να συσταθεί επιτροπή η οποία, δια παντός νομίμου μέσου, θα πράξει όπως μη κυρωθεί (υπό του Βασιλέως) ή δημοσιευθεί ο νόμος είτε να κηρυχθεί απεργία διότι «η Κυβέρνησις απέδειξε μέχρι τούδε ότι δεν είνε διατεθειμένη να λάβη υπ’ όψει της ουδεμίαν άλλην γνώμην πλην της του εισηγητού των νομοσχεδίων».
    Τη στιγμή εκείνη, φαίνεται κάποιος χωροφύλακας στην αίθουσα:
    «Έξω, έξω!» φωνάζουν πολλοί.
    «Τί θέλει ο χωροφύλαξ;»
    Σε λίγο έρχεται ο πρόεδρος του Δικαστηρίου Παπαδόπουλος με τους δικαστές θέλοντας να συνεχίσει τη συνεδρίαση του Δικαστηρίου (θα δίκαζε το εμπορικό τμήμα) αλλά, καθώς οι δικηγόροι δεν είχαν ολοκληρώσει τη σύσκεψή τους και υπό τις έντονες διαμαρτυρίες τους, υποχωρεί δηλώνοντας ότι τους χορηγεί μια ακόμη ώρα για την ολοκλήρωση των εργασιών τους.
    Εν συνεχεία, οι δικηγόροι συνέταξαν το κάτωθι ψήφισμα:

Η Συνέλευσις των εν Αθήναις δικηγόρων εκφράζουσα την λύπην της, διότι το νομοσχέδιον περί ερημοδικιών εν ταις ποινικαίς δίκαις έτυχε της εγκρίσεως της Βουλής, χαρακτηρισθέν ως ζήτημα εμπιστοσύνης, συνιστά εις την Σεβαστήν Κυβέρνησιν ν’ αποφύγη όμοιον χαρακτηρισμόν επί των λοιπών δικαστικών νομοσχεδίων, ήτοι του περί ανεκκλήτου, του περί δικαστικού ενσήμου και του περί δικηγόρων και ότι εξακολουθεί έχουσα αδιάσειστον την πεποίθησιν ότι τα υποβληθέντα υπό του κ. υπουργού της Δικαιοσύνης νομοσχέδια ταύτα είνε εις άκρον επιβλαβή ως δυσχεραίνοντα την απονομήν της Δικαιοσύνης εις τον λαόν, συνιστάται δ’ όπως η Σεβαστή Κυβέρνησις μη υποβάλη εις την κύρωσιν της Α. Μ. το ψηφισθέν ως άνω νομοσχέδιον.
Η Συνέλευσις των εν Αθήναις Δικηγόρων

    «Καθ’ ην στιγμήν επερατούτο η ανάγνωσις του ψηφίσματος και εγένετο τούτο αποδεκτόν διά βοής, πολύ προ του περατωθή η δοθείσα υπό του προέδρου των Πρωτοδικών κ. Παπαδοπούλου παράτασις μιάς ώρας προς συνέχειαν της συνεδριάσεως του δικηγορικού Σώματος, ενεμφανίσθη ο αντεισαγγελεύς των Εφετών κ. Δεκάριστος», που εκτελούσε και καθήκοντα εισαγγελέως Εφετών διότι η θέση ήταν κενή, ακολουθούμενος παρά ενός εισαγγελέως, δύο δικαστών, τριών ανακριτών και του ως άνω προέδρου Παπαδοπούλου. Ο Παπαδόπουλος, ο εισαγγελεύς και οι δύο δικαστές καταλαμβάνουν τις έδρες τους παρά τις δαιμονιώδεις αποδοκιμασίες των δικηγόρων:
    «Οι συνεχείς κωδωνισμοί του κ. προέδρου [Παπαδοπούλου] πνίγονται εις τον παταγώδη θόρυβον τον προσγενόμενον εκ των φωνών και των ποδοπατημάτων των δικηγόρων ραβδιζόντων τα καθίσματα και τας τράπεζας. Ο κ. Δεκάριστος ιστάμενος άνωθεν του κ. προέδρου προσπαθεί να είπη κάτι, αλλά δεν ακούεται.
    “Έξω! Έξω μας υβρίζετε! Τί κατάστασις είνε αυτή;”
    Τινές εκ των δικηγόρων των συντηρητικωτέρων παρακαλούν τον κ. Δεκάριστον να αποχωρήση. Ούτως όμως επιμένει και ο θόρυβος και αι αποδοκιμασίαι επιτείνονται».  Τελικώς, ο Δεκάριστος αναγκάζεται να αποχωρήσει μετά των υπολοίπων δικαστικών. Τί είχε όμως συμβεί, και εμφανίσθηκε αιφνιδίως ο Δεκάριστος στην αίθουσα ενώ εξακολουθούσε η συνεδρίαση των δικηγόρων; Ο Δεκάριστος πληροφορήθηκε ότι η σύσκεψη των δικηγόρων παρατάθηκε και αναβλήθηκε για την επόμενη ώρα η συνεδρίαση του Δικαστηρίου. Έσπευσε λοιπόν να ειδοποιήσει τον υπουργό Δικαιοσύνης Δημητρακόπουλο: «ο οποίος έδοσεν αυστηράν διαταγήν όπως εφαρμοσθή το Κράτος του Νόμου. Ελέγετο μάλιστα, ότι διεβίβασε και έγγραφον διαταγήν, όπως διαλύση τους δικηγόρους εν ανάγκη και διά της λόγχης»[iv]

    Μετά την επικοινωνία με τον Δημητρακόπουλο, ο Δεκάριστος εισήλθε με τους υπολοίπους δικαστικούς στην αίθουσα, όπως προαναφέραμε, για να επιβάλει τη συνέχιση της συνεδριάσεως του Δικαστηρίου αλλά συνάντησε τη σθεναρή αντίσταση του δικηγορικού Σώματος και αναγκάσθηκε να αποχωρήσει αλλά δεν εγκατέλειψε την προσπάθεια καθώς έσπευσε τηλεφωνικώς να ζητήσει από τη Διεύθυνση της Αστυνομίας «δύναμιν ίνα χρησιμοποιήση ταύτην εν ανάγκη προς επιβολήν της δοθείσης αυτώ διαταγής παρά του κ. υπουργού». Πράγματι, έπειτα από λίγο κατέφθασε ένας ουλαμός χωροφυλάκων από το Β΄ Αστυνομικό Τμήμα, η εμφάνιση του οποίου αύξησε την αγανάκτηση εκ μέρους των δικηγόρων και ο Δεκάριστος έσπευσε να τους ζητήσει να αποχωρήσουν.  Εν τω μεταξύ, συμπληρώθηκε η ανάγνωση του ανωτέρω ψηφίσματος, έγινε δεκτό διά βοής ενώ απορρίφθηκε πρόταση να υπάρχει σε αυτό και διαμαρτυρία κατά των δικαστικών αρχών για τη συμπεριφορά τους.
    Το «Σκριπ» της επομένης, έγραψε:
Άγνωστον αν αι ανωτέρω σκηναί, αι προκληθείσαι εξ αδικαιολογήτου πείσματος και εκ της παραδόξου ιδέας ότι η Κυβερνητική ή υπουργική γνώμη επιβάλλεται, οιαδήποτε και αν είνε, διά της βίας και της απειλής, ως η γνώμη δασκάλου προς μαθητάς νηπιαγωγείου, άγνωστον, λέγομεν, αν θα έχουν συνεπείας.

Ανακρίσεις[v]
 
Παρά την επιφυλακτικότητα του «Σκριπ», όλοι νόμιζαν ότι το επεισόδιο είχε λήξει, εκτός από τον Δεκάριστο ο οποίος (όπως λέγεται με εντολή του Δημητρακοπούλου), προέβη αυτοπροσώπως σε ανακρίσεις για την τιμωρία των πρωταιτίων των λεγομένων «σκηνών του Πρωτοδικείου». Μάλιστα ο Δεκάριστος, ζήτησε πληροφορίες από άλλους δικαστικούς ώστε να εξακριβώσει τους πρωταιτίους των σκηνών. Αφ’ ου κατέληξε στα ονόματα των Μ. Κοτάκη, Σ. Σπυροπούλου και Ν. Κοτσελοπούλου, τους εκάλεσε και τους απήγγειλε κατηγορία επί αντιστάσει και εξυβρίσει κατά της Δικαιοσύνης και της δικαστικής αρχής. 

    Οι κατηγορούμενοι, όπως επίσης και οι μάρτυρες που εξετάσθηκαν, κατέθεσαν ότι από την άκαιρη επέμβαση του κατηγόρου αντεισαγγελέως Εφετών και την εμφάνιση της χωροφυλακής προεκλήθη η ζωηρή διαμαρτυρία όλων των δικηγόρων στην αίθουσα για τα μέτρα του Δεκαρίστου: «τα οποία κατά την κοινήν αυτών αντίληψιν ελαμβάνοντο άνευ ουδενός λόγου προς διάλυσιν της συνελεύσεως και
Κωνσταντίνος Ρακτιβάν
ουχί προς έναρξιν της συνεδριάσεως, της οποίας η ορισθείσα παρά του προέδρου κ. Παπαδοπούλου ώρα δεν είχεν έτι επέλθει». Έπειτα από τις ενέργειες αυτές του Δεκαρίστου, πολλοί δικηγόροι συνήλθαν σε μυστική σύσκεψη στα γραφεία του Δικηγορικού Συλλόγου – προφανώς μυστική για να μην επιχειρηθεί η διάλυση και αυτής από την κυβέρνηση. Εν συνεχεία συνεδρίασε το διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου και συνέταξε πρακτικό που δημοσιεύθηκε στον τύπο με το οποίο διαμαρτυρόταν διότι ο αντεισαγγελεύς «δίδει χαρακτηρισμόν σοβαρότατον εις γεγονότα στερούμενα τοιαύτης».

Οι «σκηνές του Πρωτοδικείου» στη Βουλή[vi]

Το ζήτημα των σκηνών του Πρωτοδικείου λοιπόν, έλαβε μάλλον απρόοπτα μεγάλη διάσταση και έφθασε έως τη Βουλή την 21η Μαρτίου 1911 προκαλώντας μια τρικυμιώδη συνεδρίαση που συνεχίσθηκε και την επομένη ημέρα, καταλήγοντας μάλιστα σε ζήτημα ψήφου εμπιστοσύνης. Ο Κωνσταντίνος Ρακτιβάν (βουλευτής, πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, εισηγητής της Επιτροπής Αναθεωρήσεως του Συντάγματος και από τους σημαντικότερους νομομαθείς της γενιάς του), που κατέθεσε τη σχετική επερώτηση, παρατήρησε ότι ο Δεκάριστος, αν και αντεισαγγελεύς Εφετών, εκτελούσε καθήκοντα εισαγγελέως Εφετών διότι η θέση ήταν κενή. Εν τούτοις, ο νόμος ρητώς όριζε ότι αν η θέση του εισαγγελέως Εφετών ήταν κενή διότι δεν υπήρχε υποψήφιος με τα κατάλληλα προσόντα, τότε τα καθήκοντά του εκτελούσε προσωρινώς εφέτης και ποτέ αντεισαγγελεύς όπως συνέβη στην περίπτωση Δεκαρίστου (η λογική του νόμου είναι ότι εφ’ όσον ο αντεισαγγελεύς εκρίθη ότι δεν διαθέτει τα απαραίτητα προσόντα για να προαχθεί στον βαθμό του εισαγγελέως, δεν μπορεί να εκτελεί ούτε προσωρινώς τα καθήκοντά του). 

    Εν συνεχεία ο Ρακτιβάν, αναφέρεται στο ιστορικό της ημέρας, σημειώνει ότι ο ίδιος ο πρόεδρος Παπαδόπουλος έδωσε προθεσμία μιας ακόμη ώρας στους δικηγόρους αλλά, πριν παρέλθει εικοσάλεπτο, επιστρέφει ο πρόεδρος μαζί με τον Δεκάριστο και άλλους δικαστικούς απαιτώντας να δικάσουν αμέσως, πράγμα αδύνατον διότι πολλοί συνήγοροι, διάδικοι και μάρτυρες είχαν αποχωρήσει για να επιστρέψουν μετά το τέλος της ωριαίας αναβολής:
    «Εγένετο παρατήρησις προς τον κ. πρόεδρον: “δεν μας εδώσατε προθεσμίαν μιάς ώρας;” Και ούτος απήντησε: “δεν μας αφήνει ο κ. εισαγγελεύς των Εφετών”».  Ο Ρακτιβάν ομολογεί ότι προεκλίθη απρεπής θόρυβος, που οφειλόταν όμως στην άστοχη ενέργεια του Δεκαρίστου, ο οποίος μάλιστα δεν ήταν αρμόδιος να επιβληθεί. Ένα τέταρτο μετά την αποχώρηση του Δεκαρίστου το Δικαστήριο συνεδρίασε αλλά οι υποθέσεις αναβλήθηκαν είτε λόγω της ταραχής των δικηγόρων είτε διότι πολλοί μάρτυρες κτλ. δεν είχαν ακόμη επιστρέψει:

Μετά τούτο ο κ. αντεισαγγελεύς των Εφετών, ο οποίος κατά την πεποίθησίν μου… ήτο ο κύριος υπαίτιος διεξάγει ποινικάς ανακρίσεις και απαγγέλλει κατά των δικηγόρων κατηγορίαν επί αντιστάσει κατά της αρχής, δηλαδή επί αντιστάσει καθ’ εαυτού· εδέησε δε να υποβληθή αίτησις εξαιρέσεως υπό δικηγόρου, ίνα αναθέση εις τον επόμενον αντεισαγγελέα την διεξαγωγή των ανακρίσεων. Η ενέργεια αύτη ήτο ενέργεια εκτός του νόμου.

    Ο Ρακτιβάν ολοκληρώνει την αγόρευσή του επισημαίνοντας ότι οι δικηγόροι δεν θεωρούν εαυτούς αμοίρους ευθυνών αλλά το συμβάν έλαβε διαστάσεις που δεν είχε από την επιμονή του Δεκαρίστου.
    Ο Δημητρακόπουλος, μάλλον με επιθετικό ύφος, σε μακρά αγόρευση, δηλώνει ότι καθήκοντα εισαγγελέως Εφετών ασκούν αντεισαγγελείς και στην Αθήνα και στην Πάτρα διότι αφ’ ενός μεν η υπηρεσία διεξάγεται άριστα από τους υφισταμένους αντεισαγγελείς, αφ’ ετέρου δε δεν περισσεύουν εφέτες για να διατεθούν σε αυτήν την υπηρεσία.  Εν συνεχεία, ο Δημητρακόπουλος αναγιγνώσκει την έκθεση των Δεκαρίστου και Ρωμανού (του πρωτοδίκη που θα προήδρευε του Δικαστηρίου) καθώς και το σχετικό πρακτικό που συντάχθηκε για τη διακοπή της συνεδριάσεως. Οι εκθέσεις των δικαστικών επικεντρώνονται στην απαράδεκτη (όπως ισχυρίζονται) συμπεριφορά των δικηγόρων, αλλά τελικώς επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό των δικηγόρων ότι έλαβαν παράταση μίας ώρας για τη συνεδρίασή τους. 

    Το ζήτημα όμως, είναι ότι η έκθεση του Δεκαρίστου (στην οποία παραδέχεται ότι ο ίδιος κάλεσε τη χωροφυλακή) έχει μερικές σημαντικές διαφορές από την έκθεση του Ρωμανού πράγμα που κατά τον Ρακτιβάν αποδεικνύει ότι ο Δεκάριστος δεν έχει προσωπική αντίληψη επί των γεγονότων: «προκειμένου δε περί εγγράφου, το οποίον ο εισαγγελεύς των Εφετών απευθύνει προς τον υπουργόν της Δικαιοσύνης, επεβάλλετο ακριβολογία και εις τα ελάχιστα». Επίσης, σχολιάσθηκε δηκτικώς η αναφορά του Δεκαρίστου ότι στη σύνθεση του Δικαστηρίου συμμετείχε και ο εισαγγελεύς αν και είναι γνωστό ότι ο τακτικός εισαγγελεύς δεν συμμετέχει σε πολιτικές συνεδριάσεις. Εξακολουθώντας ο Ρακτιβάν, επισημαίνει ότι αν υπάρχει παράπτωμα, αυτό είναι μόνον πειθαρχικό. Εν τούτοις, οι δικηγόροι κατηγορούνται για αντίσταση κατά της αρχής. Πώς αντιστάθηκαν όμως, αφ’ ου αν και έλαβαν προθεσμία μίας ακόμη ώρας, βλέπουν κουστωδία χωροφυλάκων υπό τον Δεκάριστο;

Είναι δυνατόν να αποδοθή εις αυτούς αντίστασις κατά της Αρχής; Ή θέλομεν να σκεφθώμεν κατά το υπόδειγμα των χωροφυλάκων οι οποίοι, αφ’ ου κακοποιήσωσι τον πολίτην, διά ν’ αποφύγωσι την ευθύνην, τον καταγγέλλουσιν είτα επί αντιστάσει κατά της Αρχής; (χειροκροτήματα).

    Η υπόθεση θεωρήθηκε τόσο σημαντική, ώστε έλαβε τον λόγο και ο Πρωθυπουργός Βενιζέλος, ο οποίος και κάλυψε πλήρως τον υπουργό του για το γεγονός ότι δεν ασκεί προσωρινά καθήκοντα εισαγγελέως Εφετών εφέτης (όπως προβλέπει ο νόμος) αλλά αντεισαγγελεύς Εφετών. Τις σκηνές του πρωτοδικείου τις θεωρεί λυπηρές και ζητάει την καταδίκη όσων δικηγόρων πρωτοστάτησαν καθώς οι εκθέσεις των δικαστικών λειτουργών που ανέγνωσε πρωτύτερα ο Δημητρακόπουλος δεν αφήνουν την παραμικρή αμφιβολία για το ποιος φταίει. Και συνεχίζει:

Είπαμεν, κύριοι, ότι οι νόμοι πρέπει να εφαρμόζονται εξ ίσου δι’ όλους, και διά τους αδυνάτους και διά τους ισχυρούς, και διά τους ισταμένους χαμηλά και διά τους ισταμένους υψηλά. Οι κύριοι δικηγόροι είναι εκ των ισταμένων υψηλά, είναι εκ των δυνατών, δεν είναι εκ των αδυνάτων. Και άλλοι αδύνατοι, ασθενείς, οι εργάται νομίζοντες ότι αδικούνται και ότι δύνανται κατ’ αυτόν τον τρόπον να διεκδικήσωσι τα δίκαιά των, ευρίσκονται εις αντίθεσιν προς μίαν των δημοσίων αρχών, την αστυνομικήν, και προβαίνουσιν εις παρεκτροπάς, αι οποίαι τους ρίπτουσιν εις τας φυλακάς, όπου ίσως τινές εξ αυτών μανθάνω ότι ευρίσκονται ακόμη. Πώς θέλετε λοιπόν, ότε ένοχοι παρομοίων σκηνών είναι οι δικηγόροι, οι γνωρίζοντες τους νόμους, οι αποτελούντες και αυτοί όργανα αναγκαία της απονομής της δικαιοσύνης, πώς θέλετε να κρίνητε την ενέργειαν των κυρίων δικηγόρων, ερχομένων να κάμωσιν ομοίας σκηνάς και να επιδείξωσι μίαν συμπεριφορά προς αυτούς τους δικαστάς, πως θέλετε να κρίνητε επιεικέστερα την ενέργειαν αυτών των ανθρώπων, οι οποίοι, επαναλαμβάνω, και εκ της μορφώσεώς των και εκ της ειδικής ενασχολήσεώς των, είναι υποχρεωμένοι ευλαβέστερον να έχωσι προς τους νόμους και έτι μάλλον προς εκείνους οι οποίοι καλούνται να εφαρμόσωσιν αυτούς, ότε, λέγω αυτοί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται κατά τοιούτον τρόπον, ο οποίος δεν αποτελεί μόνον πειθαρχικόν παράπτωμα, αλλά και πράξιν κολάσιμον;

    Το πλέον ενδιαφέρον όσων αναφέρει ο Πρωθυπουργός, είναι ότι οι εργάτες «νομίζουν» ότι αδικούνται, σε μια εποχή που το ημερομίσθιό τους κυμαινόταν συνήθως μεταξύ δύο και τεσσάρων δραχμών! Όταν ο Κ. Ζαβιτζιάνος παρατηρεί: «ότε οι δικασταί αυτοί οι τηρηταί των νόμων, οι οποίοι οφείλουσι να είναι τηρηταί των νόμων, παρανομούσι, δεν οφείλουσιν οι δικηγόροι, οι οποίοι είναι αρμοδιώτεροι, να εξεγερθώσι κατά της παρανομίας;» ο Βενιζέλος απαντά ότι το Δικαστήριο έπρεπε εξ αρχής να συνεδριάσει, παρά τη σύσκεψη των δικηγόρων.
    Ο Χ. Πετρέας, αφ’ ου παρατηρεί ότι οι τρεις εκθέσεις των δικαστικών που ήδη ανεγνώσθησαν αλληλοαναιρούνται σε ουσιώδη σημεία τους, αναρωτιέται αν ο αντεισαγγελεύς έχει το δικαίωμα να διαλύσει τον Δικηγορικό Σύλλογο όταν αυτός νομίμως συνεδριάζει.  Αρκετοί βουλευτές έλαβαν τον λόγο, οι περισσότεροι εκ των οποίων υπερασπίσθηκαν τους δικηγόρους. Επειδή όμως, από βουλευτή της συμπολιτεύσεως ετέθη θέμα εμπιστοσύνης με την κατωτέρω πρόταση: «Η Βουλή εγκρίνουσα την δήλωσιν και την ενέργειαν του υπουργού της Δικαιοσύνης και εκφράζουσα εις αυτόν την εμπιστοσύνη αυτής μεταβαίνει εις την Ημερησίαν Διάταξιν» αλλά η Βουλή δεν βρισκόταν σε απαρτία, η ψηφοφορία αναβλήθηκε για την επομένη, οπότε και η πρόταση έγινε άνετα δεκτή[vii].

Μερικές παρατηρήσεις
Έχοντας εξετάσει λεπτομερώς τα ανωτέρω, τίθεται το ερώτημα ποιος τελικώς ευθύνεται για τις σκηνές του Πρωτοδικείου: οι δικηγόροι, οι δικαστές, η κυβέρνηση; Ως είθισται σε παρόμοιες περιπτώσεις, η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. 

    Κατ’ αρχάς, οι δικηγόροι νομίμως συνεδρίασαν στην αίθουσα του Πρωτοδικείου χωρίς να λάβουν σχετική άδεια διότι (όπως προαναφέραμε) το άρθρο 5 του περί Δικηγορικών Συλλόγων νόμου προέβλεπε ότι οι δικηγόροι συνέρχονται στην αίθουσα του Πρωτοδικείου τις ώρες που δεν έχει ορισθεί συνεδρίαση. Όταν έπρεπε να επαναληφθεί η συνεδρίαση του Δικαστηρίου, οι δικηγόροι δεν είχαν ολοκληρώσει την εργασία τους και ο πρόεδρος Παπαδόπουλος τους επέτρεψε να συνεχίσουν για μία ακόμη ώρα. Φαίνεται ότι η εμφάνιση του προέδρου προκάλεσε έντονες διαμαρτυρίες, που μάλλον ξεπέρασαν το όριο του επιτρεπτού από τους δικηγόρους. Σε κάθε περίπτωση όμως, ο πρόεδρος ούτε απειλήθηκε ούτε ασκήθηκε εναντίον του βία. Τουναντίον, όταν τον παρακάλεσαν οι περισσότερο ψύχραιμοι να τους χορηγήσει μια σύντομη παράταση, δέχθηκε. 

    Η απόφαση του προέδρου ήταν απολύτως δικαιολογημένη διότι η σύσκεψη όδευε προς το τέλος της, ήταν συγκεντρωμένοι περισσότεροι από 400 δικηγόροι και η αναβολή της (ώστε να συνεδριάσει το Δικαστήριο) θα δημιουργούσε αναστάτωση στους συγκεντρωμένους· άλλωστε αρχικώς, η συγκέντρωση των δικηγόρων είχε προγραμματισθεί για την προηγουμένη αλλά αναβλήθηκε (χωρίς επεισόδια) διότι παρατάθηκε η συνεδρίαση του Πλημμελειοδικείου. Σε κάθε περίπτωση, δεν υπήρχε λόγος να δημιουργηθεί πρόβλημα, τον δε χρόνο που χάθηκε θα μπορούσε να αναπληρώσει το Δικαστήριο αν (λόγω της περιστάσεως) δεν διέκοπτε για διάλειμμα. 

    Το όλο πρόβλημα δημιούργησε ο Δεκάριστος, «θέλων με της ατόπου επεμβάσεώς του να επιδείξη άκαιρον ζήλον εις εκπλήρωσιν υπηρεσίας ξένης προς τα καθήκοντα αυτού»[viii]. Γιατί όμως; Ο Κουλουμβάκης το απέδωσε στη γνωστή (και εν πολλοίς ακατανόητη) αντιπαλότητα δικαστών-δικηγόρων η οποία εξακολουθεί να υφίσταται. Εν τούτοις, και ο Παπαδόπουλος και ο Ρωμανός (όπως φανερώνει η έκθεσή του), ήταν πολύ περισσότερο συγκαταβατικοί από τον Δεκάριστο, και φαίνεται ότι αν ήταν αποκλειστικώς στο χέρι τους θα είχε αποφευχθεί το επεισόδιο. Είναι πιθανότερο τα αίτια να είναι πολιτικά, ειδάλλως δεν εξηγείται η πλήρης κάλυψη που παρείχε όχι μόνον ο υπουργός Δικαιοσύνης αλλά και ο ίδιος ο Πρωθυπουργός στον Δεκάριστο, όταν μάλιστα οι δικηγόροι, μέσω του Ρακτιβάν, ήταν πολύ προσεκτικοί και συμφιλιωτικοί. Μήπως όμως, η κυβέρνηση υιοθέτησε αυτήν τη στάση για να συγκαλύψει το παράπτωμα της να τοποθετήσει τον Δεκάριστο έστω και προσωρινώς στη θέση του εισαγγελέως Εφετών; Φρονούμε ότι δεν μπορεί να διορθωθεί το ένα παράπτωμα με ένα άλλο, και αυτό ασφαλώς το κατανοούσε ο Δημητρακόπουλος. 

    Ο Δεκάριστος κακώς ασκούσε καθήκοντα εισαγγελέως Εφετών, όπως ανέπτυξε ο Ρακτιβάν. Όσα εξέθεσε ο Δημητρακόπουλος (και φρόντισε να τον καλύψει πλήρως ο Βενιζέλος), είναι άσχετα. Ουδόλως αμφιβάλουμε ότι υπήρχε σημαντική έλλειψη εφετών, εν τούτοις ο υπουργός δεν εφαρμόζει τους νόμους που επιθυμεί αλλά όλους τους νόμους. Με την τεράστια πλειοψηφία που απελάμβανε η κυβέρνηση στη Βουλή (στις εκλογές απείχαν τα αντίπαλα κόμματα) μπορούσε αν θεωρούσε τον νόμο ανεπαρκή να τον μεταβάλει – πράγμα που δεν έπραξε. Ο Δεκάριστος όμως, ενώ του είχαν παρατύπως ανατεθεί καθήκοντα εισαγγελέως Εφετών και ασφαλώς το εγνώριζε, οπότε θα έπρεπε να είναι πολύ περισσότερο προσεκτικός και να μην δημιουργεί προβλήματα, όχι μόνον ουσιαστικώς προκάλεσε το επεισόδιο αλλά προέβη και σε ποινικές διώξεις. Επί πλέον, όπως σημείωσε ο Ρακτιβάν, ο ίδιος ο Δεκάριστος ανέλαβε τις ανακρίσεις, για αδίκημα που εκτελέσθηκε εναντίον του εαυτού του, «ενέργεια εκτός του νόμου». 

    Επίσης, γιατί ο Δεκάριστος κάλεσε τη χωροφυλακή αλλά μόλις εμφανίσθηκε φρόντισε να της ζητήσει να αποχωρήσει; Ίσως πίστευε ότι, μετά τη δυναμική του επέμβαση, οι δικηγόροι θα εγκατέλειπαν την αίθουσα και θα συνέχιζαν τη συνεδρίασή τους στο προαύλιο, χωρίς να διαθέτουν σχετική άδεια, οπότε η αστυνομία επιτρεπόταν να τους διαλύσει. Εφ’ όσον όμως παρέμειναν στην αίθουσα, ήταν αδύνατον να διαταχθεί η εισβολή της χωροφυλακής διότι αφ’ ενός μεν είχε δοθεί η άδεια του Παπαδοπούλου, αφ’ ετέρου δε υπήρχε σοβαρός κίνδυνος τραυματισμών ή θυμάτων· και οι δικηγόροι δεν ήταν ανίσχυροι εργάτες για να ανεχθούν θύματα. Άλλο ερώτημα είναι πως κατάφερε να φθάσει ολόκληρος ουλαμός χωροφυλάκων εντός ολίγων λεπτών. Οι χωροφύλακες συνήθως εκτελούν διάφορες υπηρεσίες, δεν κάθονται να περιμένουν πότε θα τους καλέσει κάποιος. Ίσως, λοιπόν, είχε δοθεί εντολή να βρίσκονται σε επιφυλακή, γι’ αυτό και κατάφερε να συγκεντρωθεί τόσο γρήγορα μια τόσο μεγάλη δύναμη. 

    Πλην τούτων, είναι ανεξήγητο γιατί ο Δεκάριστος, προκειμένου να συνεχισθεί η συνεδρίαση του Δικαστηρίου, εκτός από τη σύνθεση του Δικαστηρίου που θα δίκαζε, έφερε μαζί του έναν εισαγγελέα Πρωτοδικών και τρεις ανακριτές (σε συνεδρίαση μάλιστα εμπορικού τμήματος). Αυτό, βέβαια, δεν συνέβη τυχαία (είναι μάλλον πρωτοφανές) και ίσως αποτελεί προσπάθεια εκφοβισμού των δικηγόρων. Γίνεται σαφές πάντως, ότι για να μπορεί να προβεί σε παρόμοιες ενέργειες, είτε διέθετε σχετική εντολή είτε απελάμβανε κάποιου άλλου είδους καλύψεως. Φαίνεται λοιπόν, ότι πράγματι ο Δεκάριστος είχε εντολή από την κυβέρνηση να διαλύσει τη συνέλευση. Το «Εμπρός», την επομένη των επεισοδίων, προβαίνει στο κάτωθι δηκτικό σχόλιο που μάλλον δεν απέχει από την πραγματικότητα:

Τι ήθελον και πώς ευρέθησαν κατά την στιγμήν εκείνην εκεί οι δύο εισαγγελείς; Και εις τι απέβλεπε και παρά τίνος εκλήθη και κατά τινός προωρίζετο η αστυνομική δύναμις; Ολίγα λεπτά της ώρας πρότερον ο κ. πρόεδρος του Πρωτοδικείου είχε παραχωρήσει την αίθουσαν και η σύσκεψις θα έληγεν άνευ θορύβου και επεισοδίων. Αλλ’ ο κ. υπουργός εσκέφθη:
    «Επιτρέπεται να συνέρχωνται οι δικηγόροι εις το Πρωτοδικείον δια να με αποδοκιμάσουν; Εάν επρόκειτο τουλάχιστον να συμβή το αντίθετον! Να διαλυθούν λοιπόν διά της βίας και να επιβληθή το Κράτος του Νόμου!»
    Ποίου νόμου κράτος διεσαλεύθη; Και πώς διεσαλεύθη; Αδιάφορον. Δεν πρέπει να λησμονώμεν ότι διερχόμεθα την εποχήν, καθ’ ην η λέξις «πυγμή» έχει πολλήν πέρασιν. Υπάρχουν λέξεις αι οποίαι κολλούν εις τους ανθρώπους, όπως και αι ασθένειαι.

    Είναι γνωστό ότι ο Βενιζέλος ως κυβερνήτης ήταν αυταρχικός· ο υπουργός Εσωτερικών του Ε. Ρέπουλης έστελνε την αστυνομία εναντίον κάθε αντιβασιλικού γενικώς, το 1913 συνελήφθησαν 76 εργάτες, 29 συνδικαλιστικά στελέχη κακοποιήθηκαν από την αστυνομία ενώ η προετοιμασία για τις εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς απαγορεύθηκε[ix]. Η πρώτη κυβέρνηση Βενιζέλου ψήφισε εργατικούς νόμους, οι οποίοι δεν εφαρμόσθηκαν καθώς κυβέρνηση, δικαστές και αστυνομικοί τους αγνοούσαν επιδεικτικώς ενώ «τινά εκ των αστυνομικών οργάνων αποπειραθέντα να τους εφαρμόσουν ετιμωρήθησαν κατόπιν αδικαιολογήτως υπό των προϊσταμένων των»[x]. Επί πλέον, με τον νόμο περί επαγγελματικών σωματείων, η κυβέρνηση Βενιζέλου θα επιβάλει ένα ασφυκτικό καθεστώς ελέγχου στα σωματεία, που εν πολλοίς αποσκοπούσε στον περιορισμό των απεργιών[xi]. Επίσης, ο νόμος της Κυριακής αργίας για τις εφημερίδες (που επιβαλλόταν λόγω της εξαιρετικώς ανθυγιεινής εργασίας των τυπογράφων) δεν εφαρμόσθηκε παρά μόνον στο τέλος της δεκαετίας του 1930[xii]

    Ο Βενιζέλος όμως, δεν αναφερόταν στις δίκαιες απαιτήσεις των εργατών; Ο Κρης πολιτικός ουσιαστικώς αποκαλεί «δίκαιες» τις απαιτήσεις της εργατικής τάξεως, όπως γίνονται αντιληπτές από μια άρχουσα τάξη της οποίας τα συμφέροντα συμπίπτουν με εκείνα των εργαζομένων τάξεων μόνον στον βαθμό που η ικανοποίηση των εργαζομένων συμβάλει στη διατήρηση της καθεστηκυίας τάξεως. Το αστικό κράτος ήταν διατεθειμένο να ανεχθεί το πολύ μια συνδικαλιστική συνείδηση και την πολιτικοποίηση της εργατικής τάξεως μόνον για να επιβάλει σχέσεις προστασίας-πελατείας μεταξύ μιας δυνητικά επαναστατικής δυνάμεως και της αστικής τάξεως. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι θα έφθανε στο σημείο να αποδεχθεί τη χειραφέτηση μιας μαζικής εργατικής συνειδήσεως υπό την καθοδήγηση μιας επαναστατικής πρωτοπορίας, χειραφέτηση η οποία θα σκόπευε σε κοινωνικές αλλαγές που θα επηρέαζαν τις υπάρχουσες κοινωνικές δομές. Στη φάση αυτή η άρχουσα τάξη θα επιχειρούσε να εμποδίσει την εξέλιξη της ταξικής συνειδήσεως, δηλαδή την κοινωνικο-πολιτικοποίησή της, παροπλίζοντας έτσι το εργατικό κίνημα ως κίνημα[xiii]

    Οι δικηγόροι όμως, τι σχέση μπορεί να έχουν με τους εργάτες, αφ’ ου θεωρούνται αστοί. Η αλήθεια είναι ότι ποτέ οι δικηγόροι στην Ελλάδα (ως επαγγελματικός κλάδος) δεν ανήκαν στην αστική τάξη. Στην πραγματικότητα μεγάλο μέρος των δικηγόρων ήταν μικροαστοί και αρκετοί από αυτούς υποαπασχολούνταν εξ αιτίας της υπερπληθώρας δικηγόρων[xiv]. Η αντιμετώπιση των δικηγόρων λοιπόν, δεν διαφέρει από τη στάση που χάραξε η κυβέρνηση Βενιζέλου εναντίον των συνδικαλιστικών ομάδων των υπολοίπων επαγγελμάτων. Δημητρακόπουλος και Βενιζέλος ήταν λάβροι κατά των δικηγόρων στη Βουλή, όταν ο Ρακτιβάν επέδειξε συμβιβαστικό πνεύμα ενώ και ο πρόεδρος Παπαδόπουλος δεν θέλησε να λάβει το επεισόδιο διαστάσεις. Η κυβέρνηση όμως, επιθυμούσε με κάθε μέσο να διαλύσει τη συγκέντρωση διότι θα ελάμβανε απόφαση εναντίον της, γι’ αυτό έφθασε στο σημείο όχι μόνον να ζητήσει την παράτυπη επέμβαση του Δεκαρίστου αλλά να καλέσει ακόμη και τη χωροφυλακή. Μάλιστα, όταν η προσπάθειά της αυτή απέτυχε, ουσιαστικώς εφηύρε τις «σκηνές του Πρωτοδικείου» προχωρώντας σε ανακρίσεις, προφανώς προς γνώση και για τις νόμιμες συνέπειες…
    
 Να σημειωθεί ότι οι δικηγόροι απέρριψαν την πρόταση για κήρυξη απεργίας και αρκέσθηκαν απλώς στη διατύπωση ενός ψηφίσματος, το οποίο μάλιστα απέφυγε να αναφερθεί στην παρέμβαση του Δεκαρίστου. Αν στη μετριοπαθή αυτή στάση των δικηγόρων η κυβέρνηση αντέταξε ποινικές διώξεις μπορούμε, βέβαια, να φανταστούμε τι θα επακολουθούσε αν είχε κηρυχθεί απεργία. Ίσως και οι παλαιότερες κυβερνήσεις να προέβαιναν σε παρόμοιες ενέργειες εναντίον συνδικαλιστών. Εν τούτοις, η κυβέρνηση Βενιζέλου είχε καταδικάσει συλλήβδην τις προηγούμενες κυβερνήσεις, υποσχόμενη μια καινούργια εποχή με καινούργιες πρακτικές. Παρόμοιες ενέργειες όμως, δεν συνάδουν με τη νέα ηθική που επικαλούταν ο Βενιζέλος και οι Φιλελεύθεροι. Ειδικώς η δημιουργία ανύπαρκτου προβλήματος (που δεν αποτελεί ασυνήθιστη πρακτική προκειμένου να ασκηθούν ποινικές διώξεις) και κυρίως το γεγονός ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης και ο Πρωθυπουργός προδικάζουν ότι οι κατηγορούμενοι (δικηγόροι) είναι ένοχοι, δεν τιμά καμία κυβέρνηση. 

    Οι ξεχασμένες σήμερα «σκηνές του Πρωτοδικείου», έλαβαν χώρα ακριβώς πριν από έναν αιώνα. Αποτελούν, όμως, ένα ενδιαφέρον επεισόδιο διότι η κυβέρνηση ίσως βρέθηκε για πρώτη φορά αντιμέτωπη όχι με εργάτες αλλά με δικηγόρους, οι οποίοι και ανώτατη μόρφωση διέθεταν και ισχυρότερους οικονομικούς πόρους. Το συνδικαλιστικό κίνημα (γενικότερα και όχι μόνο αυτό των δικηγόρων) βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα αλλά η δυναμική του ήταν τέτοια που κανένα κυβερνητικό μέτρο δεν μπόρεσε να την ανακόψει.



Σημειώσεις:

[i] Σε προηγούμενο άρθρο μας, «Το αναμορφωτικό έργο του Νικολάου Δημητρακοπούλου», «Δικηγορική Επικαιρότητα», τ. 100 (2009), σελ. 55-58, αναφερθήκαμε λεπτομερώς στην προσωπικότητα και στο σημαντικό έργο του Δημητρακοπούλου στον τομέα της Δικαιοσύνης.
[ii] «Εμπρός» 17 και 23/3/1911.
[iii] «Εμπρός» 16/3/1911.
[iv] Και το «Σκριπ» 17/3/1911 σημειώνει ότι ο Δημητρακόπουλος έδωσε τις οδηγίες στον Δεκάριστο. Ο ίδιος ο Δημητρακόπουλος παραδέχεται ότι συναντήθηκε στη Βουλή με τον Δεκάριστο αλλά αφήνει να εννοηθεί ότι η συνάντηση έλαβε χώρα μετά το επεισόδιο, βλ. «Εφημερίς…» (ό.κατ.), σελ. 1259.
[v] «Εμπρός» 19 έως 24/3/1911.
[vi] «Εφημερίς των Συζητήσεων της Β΄ Διπλής Βουλής» (συνεδρίαση 55η), σελ. 1253-79.
[vii] «Εφημερίς των Συζητήσεων…» ό.π. (συνεδρίαση 56η), σελ. 1279-81 όπου και ο κατάλογος της ονομαστικής ψηφοφορίας.
[viii] «Σκριπ» 22/3/1911 (από το κύριο άρθρο).
[ix] Gunnar Hering, «Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα 1821-1936», Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 2004, τ. Β΄, σελ. 841.
[x] Νικόλαος Γιαννιός, «Ο σοσιαλισμός του κράτους», Κούριερ εκδοτική, Αθήνα 2000 (1η έκδοση 1914), σελ. 71, σημ. 9.
[xi] Σταύρος Μουδόπουλος, «Ο Νόμος 281/1914 για τα επαγγελματικά σωματεία και η επίδρασή του στην εξέλιξη του συνδικαλιστικού κινήματος» στο Γιώργος Μαυρογορδάτος και Χρήστος Χατζηιωσήφ (επιμέλεια), «Βενιζελισμός και αστικός εκσυγχρονισμός», Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1992, σελ. 244-46 και 251-52.
[xii] Βασίλειος Σ. Ε. Τσίχλης, «Το κίνημα του Γουδή και ο Ελευθέριος Βενιζέλος», Πολύτροπον, Αθήνα 2007, σελ. 204 και 295.
[xiii] Γεώργιος Λεονταρίτης, «Το ελληνικό εργατικό κίνημα και το αστικό κράτος 1910-1920» στο Θάνος Βερέμης και Οδυσσεύς Δημητρακόπουλος (επιμέλεια) «Μελετήματα γύρω από τον Βενιζέλο και την εποχή του», Φιλιππότης, Αθήνα 1980, σελ. 52-53.
[xiv] Γιώργος Δερτιλής, «Κοινωνικός μετασχηματισμός και στρατιωτική επέμβαση 1880-1909» (3η έκδοση), Εξάντας, Αθήνα 1985, σελ. 195-97.

Σχόλια

  1. Η συμπεριφορά του αστυνομικού, των δικαστικών και της κυβέρνησης έναντι των δικηγόρων ήταν συμπεριφορά φεουδαρχών έναντι υπηκόων. Αυτό συνάγεται από την ιστορία αυτή. Αντίστοιχη, αναλογικά, είναι η συμπεριφορά της αστυνομίας, των δικαστικών και της κυβέρνησης έναντι των πολυπληθών δικηγόρων, το λειτούργημα των οποίων έχει απαξιωθεί πλήρως, μέχρι σημείου να θεωρούνται παράσιτα από τους προαναφερόμενους, επειδή το δικηγορικό λειτούργημα ευημερεί μόνο όταν κυριαρχεί το δημοκρατικό ήθος...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Πολύ αργά,αλλά σήμερα διάβασα το σχετικό άρθρο.Για να γίνει όμως αν-
    τιληπτή η αντίθεση μεταξύ της τότε
    κυβέρνησης και των δικηγόρων θα έ-
    πρεπε:1.Να αναφερθεί έστω μια πρό-
    ταση της και η αντίθετη των δικηγό-
    ρων.2.Δεν ξέρουμε την αντικειμένι-
    κότητα των ιστορουμένων εφόσον ΔΕΝ
    έχουμε και την "altera partem"!
    3.Σε ότι αφορά τους δικηγόρους σί-
    γουρα θα μοιάζουν στους συγχρόνους,
    που υπερασπίζονται με πάθος-ακόμη και ψευδώς-τόσο τους πελάτες τους,
    όσο και τα συμφέροντά τους π.χ.την
    παράστασή τους στα συμβόλαια,για να πληρώνει ο φτωχός λαός!!Λες και
    οι συμβολαιογράφοι δεν ξέρουν νομι
    κά!και 4.Οι περισσότεροι από τους
    βουλευτές είναι αυτής και της ιατρι
    κής συνομοταξίας ΓΙΑΥΤΟ καταντήσα-
    με έτσι!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας