Η Σμύρνη των βυζαντινών χρόνων (7ος - 15ος αιώνας μ.Χ.)

 

γράφει ο Κωνσταντίνος Λινάρδος

Η Σμύρνη καθ’ όλη την διάρκεια των λεγόμενων Βυζαντινών χρόνων θεωρείτο πόλη ενώ το λιμάνι της σταδιακά μετατράπηκε στο σημαντικότερο της δυτικής Μικράς Ασίας. Δυστυχώς όμως τα στοιχεία που γνωρίζουμε για την μεσαιωνική Σμύρνη είναι ελάχιστα. Τον 7ο αιώνα οι επιδρομές αρχικά των Περσών και στην συνέχεια των Αράβων, προκάλεσαν παρακμή, γεγονός που βεβαιώνεται και από τα ελάχιστα νομίσματα που έχουν βρεθεί για την συγκεκριμένη περίοδο. Οι περισσότερες  πόλεις οχυρώνονται με τον πληθυσμό τους να κυμαίνεται από μερικές εκατοντάδες μέχρι λίγες χιλιάδες κατοίκους.

Το 672 τμήμα Αραβικού στόλου στο δρόμο για την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης χρησιμοποιεί την Σμύρνη ως αγκυροβόλιο, (Θεοφάνους Χρονογραφία). 

`` Τούτο τω χρόνω στόλον μέγαν εξαρτήσαντες οι αρνηταί του Χριστού και παραπλεύσαντες την Κιλικία παραχείμασαν εις Σμύρνην, Μωάμεδ ο του Αβδελά Κάισος δε εις Κιλικίαν και Λυκίαν  απέστειλε δε και Χαλέων τον Αμηραίον μετά και ετέρου στόλου προς βοήθειαν αυτών ``.

Η πόλη της Σμύρνης από επιγραφές , ήταν ήδη οχυρωμένη την περίοδο του Αυτοκράτορα Ηρακλείου. Ενώ επιγραφή του 856-7, δείχνει ότι οι οχυρώσεις της είχαν βελτιωθεί. (Πέτρος Μεχτίδης- Βυζαντινά κάστρα της Μικράς Ασία ``Η ιστορία πίσω από τα τείχη``).

Το 819 η Σμύρνη προτιμήθηκε ως τόπος … εξορίας (κάτω από αυστηρή φρούρηση), για τον Θεόδωρο Στουδίτη, τον σημαντικότερο υπερασπιστή των εικόνων ενάντια στον Αυτοκράτορα Λέων Ε’ τον Αρμένιο. Η επιλογή της Σμύρνης έγινε μεταξύ άλλων και γιατί εκεί υπήρχε φίλα προσκείμενος στον Αυτοκράτορα, Μητροπολίτης. Σύμφωνα με τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ’ την περίοδο εκείνη σε όλη την ευρύτερη περιοχή  η Σμύρνη θεωρείτο η δεύτερη σε σημασία πόλη μετά την Έφεσο. Τον 10ο αιώνα η πιθανή παρουσία εμπόρων πολυτελών ενδυμάτων αποτελεί μία πρώτη ένδειξη ευημερίας. Επίσης από σφραγίδες ωρειαρίων Σμύρνης (αυτοκρατορικοί υπάλληλοι υπεύθυνοι για την μεταφορά ειδών στην Κωνσταντινούπολη) πρέπει να υπήρχε εμπόριο μικρής κλίμακας με την Κωνσταντινούπολη αλλά και εμπορική σύνδεση με το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. (Μαρία Γερολυμάτου- Αγορές έμποροι και εμπόριο στο Βυζάντιο 9ος -12ος αιώνας). Τον 11ο αιώνα αναφέρεται και μικρή εμπορική σύνδεση της Σμύρνης με μονές του Αγίου Όρους.  (Σπύρος Βρυώνης -Παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού).

Η ήττα στο Μαντζικέρτ το 1071 και η επακόλουθη κατάρρευση του κράτους είχε ως συνέπεια την πρόσκαιρη κατάληψη της το 1079 από τους Σελτζούκους και τον εμίρη Τζαχά , που έχοντας την Σμύρνη ως ορμητήριο και με την βοήθεια Ρωμιών τεχνιτών ναυπήγησε ισχυρό πειρατικό στόλο, με τον οποίο λυμαινόταν πολλές παραθαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου Πελάγους. Χαρακτηριστικά η Άννα Κομνηνή (Αλεξιάδα) αναφέρει: Τότε ακριβώς και ο Τζαχάς μαθαίνοντας τις κάθε λογής δυσκολίες του Βασιλιά στην δύση και τους αδιάκοπους πολέμους με τους Πατζινάκους , θεώρησε πως ήταν η κατάλληλη στιγμή για να αποκτήσει στόλο. Βρήκε λοιπόν κάποιο Σμυρνιό που είχε μεγάλη πείρα σε κάτι τέτοια και του ανέθεσε να ναυπηγήσει για αυτόν πειρατικά πλοία``.

Το 1097 ο Αλέξιος Κομνηνός καταφέρνει να την ενσωματώσει ξανά στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία, τοποθετώντας επικεφαλής, άτομο με το αξίωμα του Δούκα, ενδεικτικό της σημασίας της πόλης. Το 1108 , η Άννα Κομνηνή ανέφερε ότι τα παράλια από την Σμύρνη μέχρι την Αττάλεια ήταν ερειπωμένα από τις επιδρομές και στόχος του Αυτοκράτορα Αλέξιου Κομνηνού (1081-1118), ήταν η επαναφορά τους στην προτεραία κατάσταση. Την εποχή του Ιωάννη Κομνηνού υπήρξε επέκταση του μοναδικού σήμερα σωζόμενου Κάστρου του Πύργου (Καντιφέ Καλέ), ενώ το κάστρο αυτό ανακαινίστηκε το 1225  από τον Ιωάννη Βατάτζη. (Πέτρος Μεχτίδης- Βυζαντινά κάστρα της Μικράς Ασία `` Η ιστορία πίσω από τα τείχη``).

Σύμφωνα με τον Angold , τον 12ο αιώνα πρέπει να υπήρχε εμπορική σύνδεση της Σμύρνης με το Σουλτανάτο του Ικονίου, το οποίο απορροφούσε τα σιτηρά που παράγονταν στη δυτική Μικρά Ασία. Το γεγονός αυτό αποθάρρυνε τους Ιταλούς εμπόρους που σχετικά αργά σε σχέση με άλλες περιοχές αποφάσισαν να επεκταθούν και στη Δυτική Μικρά Ασία. Το λιμάνι της Σμύρνης άρχισε να προκαλεί το ενδιαφέρον των Βενετών εμπόρων από το δεύτερο μισό του 12ο αιώνα όπου και αναφέρονται επισκέψεις εμπόρων.  Ένας από αυτούς ο Ρομάνο Μαιράνο, έστησε ένα δίκτυο τοπικών πρακτορείων σε ορισμένες περιοχές μία εκ των οποίων ήταν και η Σμύρνη την οποία επισκέφτηκε αρκετές φορές. (Donald Nicol  `` Βυζάντιο και Βενετία).

Η ευμάρεια της περιοχής αποδεικνύεται και από το ότι λίγο πριν το 1204 , αρκετές αγροτικές οικογένειες στα περίχωρα της Σμύρνης θεωρούνταν ευκατάστατες. (Alan Harvey -  Η οικονομική ανάπτυξη στο Βυζάντιο). Την περίοδο της αυτοκρατορίας της Νίκαιας (1204-1261) , εκτός από οικονομική υπήρξε και προσπάθεια πνευματικής άνθησης και στην Σμύρνη βρισκόταν, ο Αθηναίος Δημήτριος Καρύκης (θεωρούμενος ως ο ύπατος των φιλοσόφων της εποχής του), όπου μεταξύ άλλων δίδασκε και λογική στους μαθητές του.

Το 1258 μετά τον θάνατο του Αυτοκράτορα Θεόδωρου Β’ Λάσκαρη  ομάδα ευγενών, συνωμότησε, δολοφονώντας τους επιτρόπους του ανήλικου υιού του Λάσκαρη και νόμιμου διαδόχου του Ιωάννη, ανεβάζοντας στον θρόνο τον Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγο. Ο Παλαιολόγος προκειμένου να προσεταιρισθεί ευγενείς και κλήρο, σκορπούσε απλόχερα χρήματα , δωρίζοντας τίτλους και κτήματα. Με τις ενέργειες αυτές κατάφερε να φέρει κοντά του την  πλειοψηφία των κληρικών όχι όμως και τον Πατριάρχη Αρσένιο καθώς και τρεις μητροπολίτες ένας εκ των οποίων ήταν και ο Μητροπολίτης Σμύρνης, Καλοφόρος.

Για το λόγο αυτό αμέσως μετά την παραίτηση του Αρσενίου, επιχειρήθηκε από τον Νέο Πατριάρχη Νικηφόρο, η αντικατάσταση του με τον Ισαάκ εκ της Μονής Ξηροποτάμου, όμως φαίνεται ότι η αντικατάσταση δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί λόγω του θανάτου του Πατριάρχου… (Αντώνιου Μηλιαράκη `` Ιστορία του Βασιλείου της Νίκαιας `). Στις 10 Ιουλίου 1261 με την συνθήκη του Νυμφαίου ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος παραχωρούσε την πόλη της Σμύρνης κατ’ απόλυτο κτήση στους Γενουάτες , υπό τον όρο ότι τα δικαιώματα των εκκλησιαστικών αρχών και των ευγενών της θα ήταν σεβαστά.  (Γιαννακόπουλος -  Ο Αυτοκράτορας Μιχαήλ Παλαιολόγος και η Δύσις).

Για το ίδιο θέμα ο Αντώνιος Μηλιαράκης, αναφέρει ότι ο Παλαιολόγος παραχωρούσε στους Γενουάτες ως δικαίωμα ιδιοκτησίας και τιμαρίου την Πόλη της Σμύρνης και το λιμάνι της εις κτήσιν διηνεκή και παν ότι ανήκε σε αυτόν, εξαιρουμένων των προνομίων και των δικαιωμάτων της ορθοδόξου επισκοπής της Πόλης και των κτήσεων των ευγενών που ο Αυτοκράτορας δώρισε σε αυτούς. Μάλιστα ο Μηλιαράκης αναφέρει ότι στο άρθρο εκείνο της συνθήκης αναγραφόταν ότι η Σμύρνη ήταν πόλη λίαν αξιόλογη δια εμπορία, έχουσα λιμένα καλόν και αφθονία παντός αγαθού. Επίσης η Σμύρνη ανήκε στις πόλεις εκείνες όπου οι απεσταλμένοι (επίτροποι) της Γένουας θα μπορούσαν να έχουν εμπορική στοά.(Αντώνιου Μηλιαράκη `` Ιστορία του Βασιλείου της Νίκαιας).


Οι όροι της συνθήκης φαίνεται όμως ότι δεν πρόλαβαν να τεθούν ουσιαστικά σε ισχύ, διότι η ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως έγινε αμέσως μετά χωρίς την συνδρομή των Γενουατών, ενώ λίγα χρόνια αργότερα οι σχέσεις των δύο κρατών επιδεινώθηκαν. Στις αρχές του 14ου αιώνα η πολιτική εξουσία της Κωνσταντινούπολης στην Μικρά Ασία φθίνει. Τα διάφορα μουσουλμανικά μπεηλίκια που έχουν δημιουργηθεί μετά την διάλυση του Σελτζουκικού κράτους καταλαμβάνουν την μία μετά την άλλη εναπομείνασες περιοχές. Το 1317 το εμιράτο του Αιντίν (Αιδίνιο) πετυχαίνει την κατάληψη της Σμύρνης που θα ολοκληρωθεί αργότερα με τον πλήρη έλεγχο του λιμανιού. Αμέσως η Σμύρνη μετατρέπεται σε κέντρο από το οποίο εξορμούν πειρατικές επιδρομές (αρκετοί έκαναν λόγο για 250-300 πλοία) σε ολόκληρο το Αιγαίο Πέλαγος και ακόμη παραπέρα.

Η χριστιανική κοινότητα της Σμύρνης  αρχίζει και αυτή να υφίσταται τους περιορισμούς του αλλόθρησκου. Η Μητρόπολη της Πόλης δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις οικονομικές της υποχρεώσεις. Για να την ενισχύσει ο Πατριάρχης και η Σύνοδος, της παραχωρούν κατά λόγω επιδόσεως την επισκοπή της Χίου για να μην στερείται των αναγκαίων. (Σπύρος Βρυώνης -Παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού). Αντίστοιχα οι πειρατικές επιδρομές ανησυχούν τους Βενετούς και τους Ιππότες της Ρόδου που με την συνδρομή του Πάπα και την βοήθεια της Κύπρου , οργανώνουν σταυροφορικό στόλο. Το Φθινόπωρο του 1344 οι Σταυροφόροι καταλαμβάνουν το λιμάνι της Σμύρνης καθώς και την υπόλοιπη πόλη, αλλά όχι και την Ακρόπολη που οι Τούρκοι του Αιντίν υπό τον Μπέη Ουμούρ κατάφεραν να κρατήσουν.

Μεταξύ των δύο σημείων υπήρχε ουδέτερη ζώνη στην οποία δέσποζε μια εγκαταλελειμμένη εκκλησία που οι Τούρκοι είχαν μετατρέψει σε στάβλο. Όπως αναφέρει  ανώνυμος χρονικογράφος της εποχής , η εκκλησία ήταν του Αγ. Ιωάννη που σύμφωνα με τον Κατακουζηνό ήταν και η Μητρόπολη της Σμύρνης όταν αυτή βρισκόταν υπό βυζαντινό έλεγχο. (Κώστας Χαλάστρας `` Η Σμύρνη υπό τον έλεγχο των Σταυροφόρων 1344 – 1402)

Ανήμερα του Αγίου Αντωνίου ο Λατίνος ιεράρχης της Πόλης αποφάσισε παρά τις αντίθετες εισηγήσεις να κάνει τελετή στην Εκκλησία αυτή. Πλήθος πιστών συνέρρευσε στην εκκλησία , γεγονός που εκμεταλλεύτηκαν οι Τούρκοι του Ουμούρ που έκαναν γενική έφοδο, εγκλωβίζοντας και σφαγιάζοντας αρκετούς κατοίκους Λατίνους και Ρωμιούς. Η ήττα αυτή άλλαξε τα δεδομένα αφού πλέον οι Σταυροφόροι από πολιορκητές έγιναν πολιορκούμενοι. 

Το 1346 και με Παπική πρωτοβουλία κατέφτασαν στρατιωτικές ενισχύσεις που ανάγκασαν τους Τούρκους να οχυρωθούν εκ νέου στην Ακρόπολη της πόλης. Ο μπέης του Αιντίν, Ουμούρ αποφάσισε να αντεπιτεθεί όμως την ώρα της επίθεσης και ενώ βρισκόταν στην πρώτη γραμμή  δέχτηκε ένα βέλος που τον σκότωσε ακαριαία. Ο θάνατος του Ουμούρ έγειρε οριστικά την πλάστιγγα υπέρ των Σταυροφόρων που έγιναν κύριοι της Πόλης , αλλά ήταν και η αρχή της παρακμής του εμιράτου του Αιντίν , γεγονός που εκμεταλλεύτηκαν με τον καλύτερο τρόπο οι Οθωμανοί Τούρκοι που ήδη είχαν αρχίσει να ξεχωρίζουν… 

Παρότι η Σμύρνη είχε φύγει πλέον από τον έλεγχο της Κωνσταντινούπολης, οι Ορθόδοξοι Ρωμιοί παρέμεναν πολλοί, στερούντο όμως Μητροπολίτη κάνοντας συνεχώς αιτήματα προς τον Πατριάρχη. Για το λόγο αυτό το 1363 Πατριάρχης και Σύνοδος διέταξαν τον Μητροπολίτη να φύγει από την Θεσσαλονίκη και να μεταβεί στην Σμύρνη, αλλιώς θα καθαιρείτο. 

`` Αγαπητέ Μητροπολίτη Σμύρνης , Η χάρις και η Ειρήνη του Θεού να είναι με την αγιότητα σου. Όπως γνωρίζει η αγιότης σου, σε πληροφορήσαμε όχι μία αλλά και δύο και τρεις και πολλές φορές ότι πρέπει να εγκαταλείψεις τις κάθε είδους δικαιολογίες και να πας στην Εκκλησία που παρέλαβες … έχοντας προαχθεί σε Μητροπολίτη στην περιοχή και δικαιοδοσία της αγιωτάτης Μητροπόλεως σου και να επιτελείς ότι χρειάζεται η επίβλεψη και η καθιέρωση ενός Μητροπολίτη εκεί, σύμφωνα με τα κανονικά σου καθήκοντα. Οι Χριστιανοί που περιμένουν την παρουσία σου εκεί είναι πολλοί``. 

 (Σπύρου Βρυώνη - Παρακμή του Μεσαιωνικού Ελληνισμού).

Το 1387 η Σμύρνη παρέμενε σχετικά εύπορη, υπήρχε όμως διαμάχη με την Μητρόπολη της Εφέσου καθώς διεκδικούσαν η κάθε μία για λογαριασμό της,  άλλες Μητροπόλεις που είχαν πτωχεύσει. Τελικά με απόφαση της Συνόδου η Πέργαμος, οι Κλαζομενές και η Αρχαία Φώκαια επιδόθηκαν στην σχετικά ποιο εύπορη Σμύρνη (είχε περισσότερες ελπίδες να επιβιώσει δηλαδή).

Το 1402 μετά την συντριπτική τους νίκη επί των Οθωμανών και την αιχμαλωσία του Σουλτάνου Βαγιαζήτ , οι Μογγόλοι καταφτάνουν και στην Σμύρνη την οποία κατείχαν ακόμη οι Σταυροφόροι. Οι Μογγόλοι αποκλείοντας παντελώς την πόλη τους ανάγκασαν να αποχωρήσουν αφήνοντας όμως τους κατοίκους στην μοίρα τους που αποδείχτηκε πολύ σκληρή…  Σύμφωνα με τον Δούκα, η πόλη λεηλατήθηκε από άκρου σε άκρου, ενώ πάνω από χίλιοι αιχμάλωτοι αποκεφαλίστηκαν και με τα κεφάλια τους οι Μογγόλοι έχτισαν πύργο… Στη συνέχεια και εν μέσω γενικού χάους εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, θα ηγεμονεύσει στην Σμύρνη , ο Τζινεήτ, υιός ονομαστού πολέμαρχου των Οθωμανών , στον οποίο είχε δοθεί η Σμύρνη ως πρόνοια από τον Σουλτάνο Βαγιαζήτ.

Ο Τζινεήτ ήταν αρκετά φιλόδοξος , προσπαθώντας να εκμεταλλευτεί προς ίδιον όφελος τους εμφυλίους πολέμους των υιών του Βαγιαζήτ, τελικά όμως θα αναγκαστεί να παραδώσει την Πόλη το 1414, και να υποταχτεί στον τελικό νικητή των εμφυλίων πολέμων Μεχμέτ Α΄. Μία από τις πρώτες ενέργειες του Οθωμανού Σουλτάνου Μεχμέτ Α’ ήταν η κατεδάφιση των οχυρώσεων της πόλης, αφήνοντας την πλέον εκτεθειμένη. Την εποχή εκείνη στην χερσόνησο της Ερυθραίας, έκανε την εμφάνιση του και ένας Τούρκος προφήτης ο Περκλητζία Μουσταφά, που σύμφωνα με τον Δούκα κήρυττε την κοινοκτημοσύνη αλλά και την αγάπη μεταξύ Μουσουλμάνων και Χριστιανών, αναφέροντας χαρακτηριστικά πως αν κάποιος από τους Μουσουλμάνους δηλώσει πως δεν σέβεται τον Θεό τότε ασεβεί.

Σύμφωνα με αρκετούς μελετητές της εποχής, τα κηρύγματα και οι ιδέες του Μουσταφά σχετίζονταν και ήταν παρακλάδι των κηρυγμάτων του Σεΐχη Μπεντρεντίν που ήταν ερμηνευτής του Κορανίου (ulema). Ο Μπεντρεντίν για ένα διάστημα υπήρξε και αξιωματούχος του Οθωμανικού κράτους. Η φήμη του ήταν σημαντική και με τα κηρύγματα του κατάφερε να προσηλυτίσει και αρκετούς χριστιανούς στο Ισλάμ. Το 1416 ηγήθηκε κοινωνικό-θρησκευτικής εξέγερσης στην περιοχή της Βουλγαρίας την οποία το Οθωμανικό κράτος κατέβαλλε με αρκετό κόπο.

Την ίδια περίοδο (ίσως και βάση σχεδίου) , πραγματοποιήθηκε και η εξέγερση του Περκλητζία Μουσταφά στην Σμύρνη. Οι υποστηρικτές του Μουσταφά που σύμφωνα με τον Δούκα ανέρχονταν σε έξι χιλιάδες, οχυρώθηκαν στα ορεινά στενά του Στυλαρίου, εντός της χερσονήσου της Ερυθραίας καταφέρνοντας να αποκρούσουν τις δύο πρώτες επιθέσεις. 

Τότε ο Σουλτάνος έστειλε ένα ισχυρότατο σώμα με επικεφαλής τον ίδιο τον υιό του και μετέπειτα Σουλτάνο Μουράτ. Το ισχυρό σώμα εισήλθε στην χερσόνησο ξεκινώντας τις σφαγές αδιακρίτως ηλικίας και φύλου , ενώ στη συνέχεια και παρά την ισχυρή αντίσταση,  κατάφεραν να διαλύσουν το ένοπλο σώμα συλλαμβάνοντας και τον Περκλητζία Μουσταφά , τον οποίο στην συνέχεια σταύρωσαν, καθώς και όποιον από τους οπαδούς του δεν απαρνήθηκε τα κηρύγματα του. Το 1472 η Σμύρνη υπέστη ένα ακόμη βομβαρδισμό από τους Βενετούς, ως αντίποινα για την άλωση της Χαλκίδας από τους Οθωμανούς το 1470 (Σάθα – Τουρκοκρατούμενη Ελλάς), αλλά και λόγω της συμμαχίας των Βενετών με τον Ουζούν Χασάν τον εμίρη του Καραμάν.

Οι επιθέσεις και οι καταστροφές δημιούργησαν μεγάλα προβλήματα στην πόλη, ενώ η Οθωμανική κατάκτηση και οι εξισλαμισμοί περιόρισαν σημαντικά τα χριστιανικό ποίμνιο.  Έστω και μικρή όμως η χριστιανική κοινότητα της Σμύρνης διατηρήθηκε, γεγονός που βεβαιώνεται από το ότι η Σμύρνη αναφερόταν στον κατάλογο των Μητροπόλεων τον 15ο αιώνα.

Παρόλα αυτά η περιοχή περιέπεσε σε πρόσκαιρη παρακμή , μέχρι τον 17ο αιώνα , όταν για την Σμύρνη θα ξεκινήσει μια σημαντική δημογραφική και οικονομική ανάπτυξη που την κατέστησε την δεύτερη σημαντικότερη πόλη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας αλλά και το μεγαλύτερο λιμάνι της. 

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας