1814-1821: Η προετοιμασία μιας επανάστασης, Στέφανος Καβαλλιεράκης, εκδόσεις Μεταίχμιο. (βιβλιοπαρουσίαση)


Γράφει ο Γιάννης Δασκαρόλης

Καθώς πλησιάζει η σημαντική επέτειος των 200 ετών από την εθνική μας παλιγγενεσία, αυξάνει το ενδιαφέρον όλων των φίλων της ιστορίας για την περίοδο αυτή και τις ιδιαιτερότητές της, που είναι κοινός τόπος ότι δεν είναι λίγες. Στο πλαίσιο αυτό, έχουμε την έκδοση μιας μελέτης για την ενδιαφέρουσα περίοδο που προηγήθηκε της επανάστασης από τον γνωστό βιβλιοκριτικό, συγγραφέα και διευθυντή του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών Στέφανο Καβαλλιεράκη. 

Αρχικά στον συνοπτικό πρόλογο, ο συγγραφέας μοιράζεται με τον αναγνώστη του τους προβληματισμούς του, τη στόχευση της μελέτης του και καταγράφει κάποια βασικά ερωτήματα γύρω από τα οποία θα ξεδιπλώσει την επιχειρηματολογία του και το υλικό του. Το βιβλίο κινείται σε μια δομή έξι κεφαλαίων που καλύπτουν τις σημαντικότερες πτυχές τις περιόδου 1814-1821. Το πρώτο κεφάλαιο μας θέτει το Διεθνές πλαίσιο της εποχής που σηματοδοτείται από το Συνέδριο της Βιέννης. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά τον Καποδίστρια, την διεθνή του διπλωματική καριέρα και την εμπλοκή του στις ζυμώσεις για το ελληνικό ζήτημα πριν το 1821. Το τρίτο κεφάλαιο, την ίδρυση, τα χαρακτηριστικά και τη δράση της Φιλικής Εταιρίας, το τέταρτο, τα κοινωνικά χαρακτηριστικά των χριστιανών ραγιάδων του ελλαδικού χώρου, το πέμπτο αφορά τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και το τελευταίο τα γεγονότα που προηγήθηκαν του ξεσηκωμού.

Ο κ. Καβαλλιεράκης τα καταφέρνει αρκετά καλά, συμπυκνώνοντας ικανοποιητικά τον πυκνό σε γεγονότα ιστορικό χρόνο πριν την επανάσταση. Πριν από όλα έχει καταφέρει να μας περιγράψει το Διεθνές περιβάλλον της εποχής με άνεση, απλότητα και να μας το κάνει απολύτως κατανοητό και σαφές. Και αυτό γιατί νομίζω ότι το έχει καταλάβει ο ίδιος και το έχει ερμηνεύσει πρωτογενώς και δεν αθροίζει απλώς πληροφορίες. Καταφέρνει να συμπιέσει όλο το σχετικό υλικό του σε ένα κείμενο ευκολοδιάβαστο που δεν μοιάζει ούτε φορτωμένο υπερβολικά, ούτε στείρο και στεγνό.  


 Στο κεφάλαιο του Καποδίστρια ένα από τα ενδιαφέροντα σημεία που μου κίνησαν το ενδιαφέρον είναι η διαπίστωση ότι η υπογραφή της συνθήκης ίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών των Ιονίων Νήσων από τις Μεγάλες δυνάμεις, αποτέλεσε μια πρώτη υβριδική μορφή ελληνικού κράτους. Για λογαριασμό της Ρωσίας υπέγραψε ο ίδιος ο Καποδίστριας, ο οποίος άλλωστε είχε προωθήσει και το γενικότερο σχέδιο της υπογραφής της Συνθήκης. Θετική εντύπωση μου έκανε το γεγονός ότι ο συγγραφέας δεν αντιμετωπίζει τον Μέτερνιχ με την κλασσική αμυντική στάση των Ελλήνων ιστοριογράφων, αλλά ερμηνεύει τη στάση του με βάση το Διεθνές περιβάλλον. Επίσης κάνει μια οξυδερκή παρατήρηση για το πως ο Καποδίστριας σταδιοδρόμησε όντας Έλληνας και όχι Ρώσος. Το συνδυάζει με τις εθνικές καταγωγές των Νέσσελροντ (Γερμανός με ουγενοτική καταγωγή) και του Κάστλεριγ (Ιρλανδός), υπογραμμίζοντας ότι στο Διεθνές περιβάλλον της εποχής, η εθνική καταγωγή δεν είχε σημασία μπροστά στην πίστη στην βασιλική εξουσία.

Το κεφάλαιο για τη Φιλική Εταιρία εξετάζει το τυπικό της σε σχέση με άλλες διεθνείς μυστικές οργανώσεις που εκείνη την εποχή βρίσκονταν σε άνθιση. Νομίζω ότι τη διάσταση αυτή ο Καβαλλιεράκης την αποδίδει συνοπτικά μεν, αλλά με εγκυρότητα και σε όλο της εύρος, χωρίς περιττή συνωμοσιολογία. Μας δίνει το ιστορικό της πόλης της Οδησσού όπου αρχικά ιδρύθηκε η εταιρία, το παρελθόν των τριών ιδρυτών της και ένα περίγραμμα της οργάνωσής της. Τελειώνει με τη διάδοση του «μυστικού» της Εταιρίας στον ελλαδικό χώρο και την ψυχολογική προετοιμασία των ραγιάδων για τη μεγάλη στιγμή. Νομίζω ότι ο Καβαλλιεράκης αντιλαμβάνεται την Φιλική Εταιρία όχι τόσο ως μια μυστική εταιρία τριών μέτριων εμπόρων, αλλά ως μια οργάνωση που προετοίμαζε μια εθνική επανάσταση με νεωτερικά προτάγματα.

Κατά τη γνώμη μου το καλύτερο κεφάλαιο είναι το τέταρτο, μια επισκόπηση του ελληνικού κόσμου στις παραμονές του 1821. Ο Καβαλλιερακης συλλαμβάνει και μας αναπαριστά με χάρη και εγκυρότητα όλο το πολύχρωμο όμορφο ψηφιδωτό της προεπαναστατικής κοινωνίας, τις κοινότητες, τους προεστούς, τους ένοπλους ραγιάδες (κλέφτες - αρματολοί), οι έμποροι και οι καραβοκύρηδες των νησιών. Τέλος νομίζω ότι αντιλαμβάνεται σωστά τη θέση της Εκκλησίας, επισημαίνοντας ότι, παρά το γεγονός ότι θεωρητικά είχε μείνει ζωντανή, οι λειτουργοί της (ιερείς) και το πλήρωμά της (χριστιανοί) παρέμεναν υποτελείς. Επίσης έχει άλλη μια σημαντική διατύπωση για τη θρησκευτική διάσταση της επανάστασης: Μια νοερή θρησκευτική κοινότητα δεν οδηγεί αυτόματα σε μια εθνική. Στην περίπτωση των Ελλήνων όμως, η θρησκευτική κοινότητα λειτούργησε ως το τέλειο υπόστρωμα για την δημιουργία της εθνικής.

 Τελειώνει το κεφάλαιο με άλλη μια γλαφυρή διατύπωση για τον άναρχο επαναστατικό αναβρασμό που επικρατούσε στις μητροπόλεις του ελληνισμού λίγο πριν τον Αγώνα:

«Στο παρασκήνιο της ελληνικής επανάστασης, χωρίς συχνά να το καταλαβαίνουν και οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της, έχει στηθεί ένα τεράστιο εργαστήριο, στο οποίο ο κάθε ερευνητής συχνά δουλεύει στον πάγκο του, χωρίς να είναι απόλυτα σίγουρος τι κάνει ο διπλανός του».

Το κεφάλαιο για τον Κολοκοτρώνη νομίζω ότι εύλογα τοποθετεί περισσότερο το βάρος του στην εποχή που ο Έλληνας οπλαρχηγός ζούσε στην Ζάκυνθο, αφού η μελέτη επικεντρώνεται στην εποχή που προηγήθηκε της επανάστασης. Ο Καβαλλιεράκης αφιερώνει ένα μεγάλο κομμάτι του σχετικού συνοπτικού κεφαλαίου, διανθισμένο με διεισδυτικές παρατηρήσεις, όπως ότι σε εκείνη την περίοδο ο Κολοκοτρώνης μετασχηματίστηκε από άτακτο στρατιώτη σε πολεμιστή επαγγελματικών προδιαγραφών. Επίσης ότι απέκτησε μια συνολικότερη εικόνα των πραγμάτων, θέτοντας τις απαραίτητες βάσεις ώστε να εξελιχθεί σε ηγέτη πανελλαδικής κλίμακας.

Στο τελευταίο κεφάλαιο ο Καβαλλιεράκης μας παραθέτει με χρονολογική σειρά τα διεθνή και τοπικά γεγονότα που προηγήθηκαν της επαναστατικής έκρηξης. Το κεφάλαιο ξεκινάει με μια  συνοπτική επισκόπηση της διεθνούς κατάστασης στις παραμονές της επανάστασης, και όπως ανέφερα ήδη, είναι ένας τομέας τον οποίο κατέχει ο συγγραφέας σε όλες του τις διαστάσεις.  Συνεχίζει με τις εξελίξεις στη Βαλκανική και καταλήγει στα επαναστατικά γεγονότα στην Στερεά και την Πελοπόννησο.

Ως αναγνώστη με άγγιξε περισσότερο από οτιδήποτε στο βιβλίο ο επίλογος που κατά τη γνώμη μου, ίσως είναι το εντυπωσιακότερο τμήμα της μελέτης. Εκεί ο Καβαλλιεράκης σε μόλις 2,5 σελίδες καταφέρνει με θαυμαστή διεισδυτικότητα να μας αναπαραστήσει όλη των πολυχρωμία του επαναστατικού ψηφιδωτού του 1821 σε ένα συνολικό αφαιρετικό περίγραμμα. Κάθε πρόταση του επιλόγου έχει ειδικό βάρος, κομίζει ένα αυτόνομο νόημα και αποτελεί μια πρόκληση για σκέψη και προβληματισμό. Η πρώτη πρόταση του επιλόγου είναι, κατά τη γνώμη μου, και η κορυφαία της μελέτης:

"Το 1821 μοιάζει ακόμα και σήμερα σαν ένας πίνακας ζωγραφικής με τόσα πολλά χρώματα, που φαίνεται δύσκολο στο μάτι να εστιάσει σε ένα από αυτά, ενώ, αν τον παρατηρήσει κάποιος προσεκτικά, προσφέρει πολλές διαφορετικές επιλογές να ασχοληθεί".

Όλες οι διατυπώσεις του επιλόγου είναι πολύ ενδιαφέρουσες και δείχνουν το ταλέντο του συγγραφέα να συμπυκνώνει και να μας παραδίδει γενικές εύστοχες διατυπώσεις, ερμηνείες και θεάσεις του 1821, αφορμές για μύηση του αναγνώστη σε ευρύτερους ιστορικούς προβληματισμούς επί του ζητήματος.

Στα ουσιώδη πλεονεκτήματα της μελέτης θα έβαζα την ικανότητα του συγγραφέα να κινείται με ευκολία στο διεθνές πλαίσιο της εποχής. Άλλωστε, σύμφωνα με τα δικά του λόγια: «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 είναι ένα ιστορικό γεγονός βαθιά ελληνικό, αλλά παράλληλα και ουσιωδώς ευρωπαϊκό».

Σε γενικές γραμμές θα έλεγα ότι η θεώρηση του Καβαλλιεράκη προτάσσει τον νεωτερισμό ως βασικό κινητήριο τροχό των εξελίξεων που οδήγησαν στην επανάσταση. Αντιμετωπίζει τον ελληνικό ξεσηκωμό ως αχθοφόρο πρωτοποριακών για την εποχή νεωτερικών διακυβευμάτων όπως η εθνική ενοποίηση, η ενδυνάμωση της εθνικής ταυτότητας και η μεταβολή του χριστιανού σε πολίτη. Θεωρεί ότι η επανάσταση υποκινήθηκε από την περιφέρεια προς το κέντρο, αλλά επισημαίνει εύστοχα ότι τελικά τον φόρτο της επανάστασης τον κουβάλησε το κέντρο με απούσα την περιφέρεια. Όμως η "σύγχρονη" θεώρησή του δεν είναι μονοδιάστατη, όπως οι περισσότερες, αλλά αντίθετα η οπτική του είναι πλουραλιστική και εγκολπώνεται και πολλά παραδοσιακά σχήματα ερμηνείας που άντεξαν στον χρόνο. Γενικά νομίζω ότι αποφεύγει ένα κλασσικό, και ας μου επιτραπεί ο χαρακτηρισμός, κάπως ανόητο σφάλμα πολλών ιστορικών: να ερμηνεύσει κάθε γνώρισμα και εξέλιξη του 1821 βάσει του ίδιου ερμηνευτικού σχήματος (φιλελεύθερου, μαρξιστικού, εθνοκεντρικού η άλλου). 

Συμπερασματικά, θα έλεγα ότι ο Καβαλλιεράκης αναμετρήθηκε με ένα θέμα δύσκολο, ευρύ και κάπως «ακαθόριστο», με το οποίο έχουν ήδη ασχοληθεί στο παρελθόν μεγάλοι ιστορικοί με πολυσέλιδες αναλυτικές μελέτες που αποτέλεσαν τομή στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουμε σήμερα την συγκεκριμένη περίοδο. Νομίζω ότι είχε ως μειονέκτημα έναν οθαλμοφανή περιορισμό στον όγκο της μελέτης που μοιραία έθεσε κάποια στενά όρια στην επιλογή του υλικού. Ως ένας από τους κορυφαίους ιστοριοδίφες που διαθέτουμε, όχι μόνο περισώθηκε σε ένα τόσο απαιτητικό ζητούμενο, αλλά κατάφερε να μας δώσει ένα κείμενο απλό μεν, όχι όμως απλοϊκό, αλλά μεστό εύστοχων νοημάτων και ερμηνειών. Οι επιλογές του υλικού του είναι αρκετά ενδιαφέρουσες, ακόμη και για έναν βαθύ γνώστη της περιόδου που έχει κατασταλάξει στα συμπεράσματά του. 

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα

Ο Στέφανος Καβαλλιεράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1977. Είναι Διευθυντής του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών-Ιδρύματος Βούρου Ευταξία από το 2018. Είναι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στον τομέα των Μεσογειακών και Ανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου όπου ολοκλήρωσε και τη διδακτορική του διατριβή ως υπότροφος. Είναι εισηγητής στο Ινστιτούτο Επιμόρφωσης του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης.

 Έχει συγγράψει σειρά ιστορικών άρθρων με άξονα την ιστορία της εκπαίδευσης, την κίνηση των ιδεών και τις ιδεολογικές διαμορφώσεις κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Αρθρογραφεί τακτικά στο ένθετο «Βιβλιοδρόμιο» των Νέων παρουσιάζοντας ιστορικά βιβλία καθώς και στην επιθεώρηση βιβλίου Books' Journal. Με τον Α. Κουτσολαμπρόπουλο επέλεξαν, συνέθεσαν και επιμελήθηκαν τα κείμενα για την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Σπουδαία ερείπια: Η Ελλάδα με τα μάτια των ξένων ταξιδιωτών (16ος-19ος)». Από τις εκδόσεις Εν Πλω κυκλοφορεί το βιβλίο του Η «περίκλειστη» Εκπαίδευση, Αθήνα, 2018.

Σχόλια

  1. Η σκέψη για μελέτη της όλης προετοιμασίας της Επανάστασης, ιδιαίτερα εύστοχη θεωρώ. Ευχαριστούμε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας