Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος (ΚΚΣ) (21 Οκτωβρίου 1905 – 31 Δεκεμβρίου 1951)


του Ιωάννη Μιχαήλ


«Με το Σιδηρόδρομο ταξιδεύουμε.

Δεν μεταφερόμαστε απλώς…»

Πρόλογος

Η Σικελία, της πάλαι ποτέ Magna Grecia, με πληθυσμό πέντε εκατομμύρια ψυχές και έκταση πάνω από 25.000km2 διαθέτει ένα σιδηροδρομικό δίκτυο μήκους 1.369km που «σαρώνει» και τις εννιά τοπικές επαρχίες. Στην άλλη πανέμορφη μεγαλόνησο της Ιταλίας, τη Σαρδηνία (πληθυσμός 1,5 εκατομμύριο, έκταση 24.100km2), μπορείς να διατρέξεις σημαντικό τμήμα του νησιού ακολουθώντας κύριους σιδηροδρομικούς άξονες αλλά και χρησιμοποιώντας τουριστικά «πράσινα τρένα» (“trenino verde”) σε δευτερεύουσες γραμμές, όπου το φυσικό κάλλος είναι ιδιαίτερο. Περνώντας στη γαλλική επικράτεια, στην Κορσική (320.000 κάτοικοι, 8.680km2) λειτουργεί γραφικός «μετρικός» σιδηρόδρομος με συνολικό ενεργό μήκος περί τα 230 χιλιόμετρα που οδηγεί στην ενδοχώρα αλλά και προςκάποιες ακτές.

            Στην Κύπρο (9.251km2) της Αφροδίτης και της πικραμένης Παναγιάς, στο «χρυσοπράσινο φύλλο» με τις έντονα θερμές εθνοπολιτικές ιδιαιτερότητες, δεν υφίσταται τρένο! Πώς θα μπορούσε άλλωστε, με δεδομένη τη θλιβερότατη ιστορία των τελευταίων δεκαετιών; Άραγε, θα ήταν εφικτό μελλοντικά, να υπάρξει βιώσιμος σιδηρόδρομος και σε αυτό το μεσογειακό νησί; Υπό ποιες προϋποθέσεις; Αλήθεια όμως, τι ίσχυε στο παρελθόν; Ποτέ παλιότερα δεν είχε ακουστεί το χαρακτηριστικό σφύριγμα της ατμομηχανής στην Κύπρο…;

Από την έμπνευση στην υλοποίηση

Η εν λόγω αναμνηστική οικογενειακή φωτογραφία έχει ληφθεί το 1906, σε κάποιο συρμό του ΚΚΣ.

Διαβάζοντας τον τίτλο «Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος» (“Cyprus Government Railway”), πιθανώς να νομίσει κάποιος ότι πρόκειται για τυπογραφικό λάθος ή για ένα πρωτοποριακό έργο «πνοής και ανάπτυξης» που βρίσκεται (γιατί όχι;) σε φάση «έγκρισης χρηματοδότησης» στις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκεί, στις Βρυξέλλες. Κι όμως, οι αρχικές ενέργειες προς υλοποίηση του εν λόγω project εντοπίζονται στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν δεν μας είχαν καταστεί ακόμα οικείες οι έννοιες της τηλεματικής, των τεχνικών δελτίων, της τηλεδιοίκησης και της διαλειτουργικότητας (interoperability) στα Συγκοινωνιακά Μέσα σταθερής τροχιάς.


Τότε, μεσούσης της Αγγλοκρατίας ο διπλωματούχος πολιτικός μηχανικός Frederick Shelford (1871 - 1943) κατάφερε και «πέρασε» τη σχετική οικονομοτεχνική μελέτη («μελέτη σκοπιμότητας») για την κατασκευή μιας σιδηροδρομικής γραμμής (ΣΓ) στενού περιτυπώματος [narrowgauge - 2ft 6in (0,76m)] με ελαφριά σιδηροτροχιά επιπέδου πέλματος, που θα συνέδεε σε πρώτη φάση την Αμμόχωστο με τη Λευκωσία. Επισημαίνεται ότι, ευθύς εξαρχής ίσχυε η παραδοχή πως ο σιδηρόδρομος, για να έχει προοπτική ως επένδυση, έπρεπε να καταλήγει σε κάποιο λιμάνι. Όμως, η επιλογή της Λάρνακας (Κίτιο) είχε απορριφθεί καθότι, υπήρχε ήδη ένας δημόσιος δρόμος που ένωνε την Πρωτεύουσα με την πόλη του Ζήνωνα και του Επισκόπου Λαζάρου. Έτσι, τον Μάιο του 1904 ξεκίνησαν χωματουργικές και οικοδομικές εργασίες προς χάραξη γραμμής, ανέγερση σιδηροδρομικών σταθμών (ΣΣ) και γεφυρών.Η κατασκευή των τελευταίων κρίθηκε επιβεβλημένη λόγω των ορμητικών χειμάρρων που σχηματίζονται τον χειμώνα στην Κύπρο. Τα τελικά δοκιμαστικά δρομολόγια έγιναν με επιτυχία τον Αύγουστο του 1905 και στις 21 Οκτωβρίου, ανήμερα της εκατοστής επετείου της ναυμαχίας του Τραφάλγκαρ, «ετελέσθησαν μετά πομπής και ξηράς αγγλικής τυπικότητος» τα εγκαίνια του Τμήματος 1 [(Αμμόχωστος - Λευκωσία) 60
km]. Εν συνεχεία, τα επόμενα χρόνια ολοκληρώθηκε η κατασκευή του Τμήματος 2 [(Λευκωσία – Μόρφου) 38km] και του Τμήματος 3 [(Μόρφου - Ευρύχου) 24km] τα οποία δόθηκαν στην κυκλοφορία στις 31/03/1907 και 14/06/1915 αντίστοιχα.

Η καθημερινότητα του Κυπριακού Τρένου

Στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του τρένου, αρκετοί το έβλεπαν περισσότερο ως αξιοθέατο («ατραξιόν») παρά ως Μέσο Μαζικής Μεταφοράς, γι’ αυτό άλλωστε πολίτες από γειτονικά μέρη «προσήρχοντο ομαδόν κάτω από τις γέφυρες για να το καμαρώσουν». (Δοκιμή θλίψης με τέσσερις ατμομηχανές στη γέφυρα Μιας Μηλιάς. 20/08/1905)


Η ύπαρξη του Κυπριακού Κυβερνητικού Σιδηροδρόμου (ΚΚΣ) επηρέασε θετικά την καθημερινότητα των Κυπρίων και συνέβαλε στην ευδαιμονία της Νήσου. Το τρένο, συνδέοντας τις πόλεις με τα απομονωμένα χωριά έφερε μαζί του το τηλέφωνο, τον τηλέγραφο και το ταχυδρομείο ενώ τόνωσε το τοπικό εμπόριο στους οικισμούς πλησίον των σταθμών. Εκτιμάται πως ο ΚΚΣ συνέτεινε στον εκσυγχρονισμό των υποδομών του λιμένα Αμμοχώστου και στην ευρύτερη αναβάθμιση της γεωοικονομικής θέσης - προοπτικής της πόλης του Ευαγόρα, ως προς τα μεγάλα λιμάνια - κόμβους της Μέσης Ανατολής (π.χ. Αλεξάνδρεια).

Αφού δημοσιεύθηκε ο πρώτος πίνακας δρομολογίων – ωραρίων το 1906, καθιερώθηκαν δύο πρωινά τρένα και ένα απογευματινό, προς κάθε κατεύθυνση. Το ποσοστό εκτελεσθέντων δρομολογίων ως προς τα προγραμματισθέντα ήταν υψηλό για την εποχή, ενώ οι μέγιστες καθυστερήσεις που καταγράφονταν σπανίως υπερέβαιναν τα πέντε λεπτά.  

Φωτογραφία από τα εγκαίνια του Κυπριακού Σιδηροδρόμου (21/10/1905).

Όσον αφορά εις το τροχαίο υλικό, ο ΚΚΣ διέθετε συνολικά δώδεκα (12) ατμομηχανές (μία Hunslet, επτά NasmythWilson και τέσσερις Kitson), δεκαεπτά (17) επιβατάμαξες και περί τα εκατό (100) βαγόνια πολλαπλών χρήσεων. Οι διάφοροι Σιδηροδρομικοί Σταθμοί (ΣΣ) σηματοδοτούνταν με μεγάλες, λευκές πινακίδες σε τρεις γλώσσες: Ελληνική, Αγγλική και Τουρκική. Παρομοίως, και οι σχετικές εκδιδόμενες ανακοινώσεις ήταν τρίγλωσσες όπως και η σήμανση εντός των βαγονιών περί της απαγορεύσεως του «καπνίζειν». Ακόμα και ο εδαφικός καταμερισμός των στάσεων διατηρούσε μια «συμμετρία» ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή κοινότητα, σε συμφωνία με τη συνήθη βρετανική τακτική της τήρησης και ελέγχου των εσωτερικών ισορροπιών. Το εργατικό δυναμικό αριθμούσε περί τα 220 άτομα (οδηγούς, σταθμάρχες, εργατοτεχνίτες – συντηρητές και διοικητικούς υπαλλήλους) που ήταν βρετανοί, ελληνοκύπριοι, τουρκοκύπριοι και αρμενοκύπριοι. Οι ένστολοι εργαζόμενοι φορούσαν μια κομψή μπλε μαρέν στολή το χειμώνα και μια ελαφριά χακί το καλοκαίρι.

Σιδηροδρομικός Σταθμός Λευκωσίας.

Πέραν των παγίων δρομολογίων, υπήρχαν και 40 ειδικές διαδρομές για  εξορμήσεις σε αγαπημένους προορισμούς, όπως ήταν το Φεστιβάλ Πορτοκαλιού, ο Ιππόδρομος στον Άγιο Δομέτιο της Λευκωσίας, διάφορες τοπικές πανηγύρεις [αγίου Βαρνάβα, αγίου Λουκά, «Κατακλυσμού» (εορτή Αγίου Πνεύματος)], καθώς και τα θερινά μπάνια στην Αμμόχωστο, όπου χρησιμοποιείτο αμαξοστοιχία έχουσα την εύγλωττη ονομασία … “Côte D’ Azur”. Τα συγκεκριμένα δρομολόγια είχαν καθιερωθεί σαν εργαλείο άσκησης «κοινωνικής πολιτικής», αφού η κερδοφορία τους ήταν χαμηλή ενώ η δημοφιλία τους υψηλότατη!

Σιδηροδρομικός Σταθμός Αμμοχώστου.

Στον αντίποδα, όμως, ακόμα κι όταν το χαμόγελο των ανθρώπων θόλωνε και ζοφερός ο άνεμος του πολέμου έπνεε στο νησί, ο σιδηρόδρομος είχε πάλι μια σαφή και ξεκάθαρη παρουσία. Μεσούντος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Οκτώβριο του 1917, γερμανικό φωτογραφικό αεροσκάφος κατέγραψε θέσεις σιδηροδρομικών εγκαταστάσεων. Τον Μάιο του 1941 ιταλικά βομβαρδιστικά επιχείρησαν, ανεπιτυχώς, να πλήξουν τον σιδηροδρομικό σταθμό Λευκωσίας. Γενικότερα, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ο ΚΣΣ μετέφερε εφόδια, πολεμικό υλικό καθώς και στρατεύματα βρετανικά, ινδικά και νεοζηλανδικά.

Γκρίζα σύννεφα στο «σιδηροδρομικό ουρανό» της Κύπρου 

Η καθημερινότητα του ΚΚΣ δεν ήταν απρόσκοπτη και «βελούδινη». Λογικό είναι μάλιστα κάτοικοι και φορείς πόλεων που είχαν μείνει εκτός του σχετικού στρατηγικού σχεδιασμού, να θεωρούν τη ρηξικέλευθη επένδυση ως ένα «βαρίδι» στον κρατικό προϋπολογισμό και να μην χάνουν ευκαιρία να εκφράσουν τη δυσαρέσκεια και απαισιοδοξία τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε αρθρογραφία για τα εγκαίνια του τρένου, ο Σιδηρόδρομος αποκαλείται «Μινώταυρος» και αναζητείται εναγωνίως εθελοντής «Θησεύς» για τα… περαιτέρω («ΑΛΗΘΕΙΑ», Λεμεσός, 21/10/1905). Βέβαια, πέρα από τη δημοσιογραφική προσέγγιση, είναι γεγονός ότι το λειτουργικό – συντηρησιακό  κόστος ήταν δυσανάλογα υψηλό, ενώ η τιμολογιακή πολιτική συμπίεζε ασφυκτικά τα ήδη στενά περιθώρια κέρδους. Συνάμα, καταγράφηκαν εργατικά ατυχήματα, καθώς και συγκρούσεις – εκτροχιασμοί από τις συχνές «παραβιάσεις προτεραιότητας», που έκαναν διερχόμενα κάρα, κοπάδια ζώων, πεζοί και καμήλες…


Χάρτης όπου απεικονίζεται η διαδρομή του ΚΚΣ «Αμμόχωστος – Λευκωσία – Μόρφου – Ευρύχου». Δυτικά της Πρωτεύουσας, ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς «περιπλέκεται» ο σιδηροδρομικός άξονας με την μετέπειτα χαραχθείσα Πράσινη Γραμμή…

Παράλληλα, όμως, το τρένο θεωρήθηκε θορυβώδες και ιδιαιτέρως αργό. Συγκεκριμένα, κάλυπτε τα 60km του Τμήματος 1 (Αμμόχωστος - Λευκωσία) σε 2-3 ώρες και τα 38km του Τμήματος 2  (Λευκωσία - Μόρφου) σε περίπου 2 ώρες. Δηλαδή, οι μέσες πραγματικές ταχύτητες, σε αυτά τα δύο κύρια Τμήματα του σιδηροδρομικού άξονα με τις ήπιες κλίσεις, ήταν περί τα 20 – 30km/ώρα. Τα δεδομένα ήταν ακόμα πιο δυσμενή στην «τραχειά», ορεινή διαδρομή του  Τμήματος 3 (Μόρφου - Ευρύχου).

Παρενθετικά, απλά αναφέρεται ότι οι εν Ελλάδι σιδηροδρομικοί συνάδελφοι, έχοντας στη διάθεσή τους διεθνές – κανονικό εύρος (πλάτος) γραμμής 1,435m, κάλυπταν τη διαδρομή Πειραιάς –Αθήνα - Χαλκίδα (90km) και Πειραιάς – Αθήνα – Λάρισα (349km) σε τρεις και δώδεκα ώρες αντίστοιχα. Αυτά τα στοιχεία, που αφορούν την περίοδο 1910 – 1915, οδηγούν προσεγγιστικά σε μέση πραγματική ταχύτητα της τάξης των 30km/ώρα. Επισημαίνεται, ότι σε κάθε περίπτωση το πλήθος των ενδιάμεσων προορισμών (στάσεων & σταθμών) αποτελεί παράμετρο που επηρεάζει κρίσιμα τον συνολικό χρόνο διαδρομής.

Επίσης, συχνά ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος θεωρείτο ως σύμβολο της βρετανικής αποικιοκρατικής κυριαρχίας, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζεται εχθρικά από μερίδα του Λαού. Χαρακτηριστική περίπτωση κορύφωσης τέτοιων εκδηλώσεων - επεισοδίων ήταν η καταστροφή 100 μέτρων σιδηρογραμμής και η ρίψη αντικειμένων εναντίον του κυβερνήτη Ronald Storrs, κατά τη διάρκεια των «Οκτωβριανών» γεγονότων το 1931. Ως αντίποινα, ο γραφικός Σταθμός της Ευρύχου «σφραγίστηκε» οριστικώς και αμετακλήτως στις 31 Δεκεμβρίου του αυτού έτους.

Το τρένο ρίχνει αυλαία στο νησί 

Φωτογραφία από την τελετή που έλαβε χώρα κατά το τελευταίο δρομολόγιο του ΚΚΣ (31/12/1951).

Συνοψίζοντας, στα 46 έτη της «ζωής» του ο ΚΚΣ,με τα 122 χιλιόμετρα γραμμής και τις 85 γέφυρες, μετέφερε 3,2 εκατομμύρια τόνους αγαθών και 7,3 εκατομμύρια επιβατών, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός των «δικαιούχων ελευθέρας» (πάσο) και η ενδεχόμενη έκταση του φαινομένου της «εισιτηριοδιαφυγής» (λαθρεπιβίβαση). 

Συν τω χρόνω, όμως, το όλο σιδηροδρομικό εγχείρημα δεν αποδείχθηκε βιώσιμο αφού ο έντονος ανταγωνισμός από τις πολλά υποσχόμενες οδικές μεταφορές (επεκτεινόμενο δίκτυο και ανθούσα αυτοκινητοβιομηχανία) «στραγγάλιζε» την ήδη ασθμαίνουσα και πεπαλαιωμένη Σταθερή Συγκοινωνία. 

Συνάμα, η Διοίκηση του ΚΚΣ δεν κατόρθωνε να εξασφαλίσει κυβερνητικά κονδύλια για την ανανέωση των καταπονημένων μηχανών, των στρωτήρων και των σιδηροτροχιών. Έτσι, η σταδιακή υποβάθμιση του τρένου οδήγησε στην οριστική διακοπή της λειτουργίας του. Οι τίτλοι τέλους έπεσαν με κάθε επισημότητα στις 31/12/1951, όταν η Ατμομηχανή 1-που είχε ρυμουλκήσει τον πρώτο συρμό στις 21 Οκτωβρίου 1905- εισήλθε στον ΣΣ Αμμοχώστου στις 04:38 μμ.

Εν συνεχεία, οι κτιριακές εγκαταστάσεις των ΣΣ κατεδαφίστηκαν ή παραχωρήθηκαν σε άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες, αξιοποιούμενες ως αποθήκες, Κέντρα Υγείας, Κτηνιατρικά Γραφεία, Αστυνομικά Τμήματα, Πυροσβεστικοί Σταθμοί. Το ανθρώπινο δυναμικό προωθήθηκε μέσω μετατάξεων κυρίως στον τομέα των δημοσίων έργων. Οι ράγες αποξηλώθηκαν, αποσυναρμολογήθηκαν και εκποιήθηκαν ως σκραπ («παλιοσίδερα») μαζί με τις μηχανές των τρένων.

Η Ατμομηχανή Ι, η «Μεγάλη Κυρία» του Κυπριακού Κυβερνητικού Σιδηροδρόμου, βρίσκεται στην καγκελόφρακτη Αμμόχωστο, έξω από το κτίριο που στέγασε κάποτε τον μεγάλο Σιδηροδρομικό Σταθμό της λεμονανθούσας περιοχής των Βαρωσίων…

Η ιστορική Ατμομηχανή 1 «διασώθηκε» και τοποθετήθηκε έξω από τον ΣΣ της καγκελόφρακτης Αμμοχώστου, όπου σήμερα στεγάζονται κάποια γραφεία κτηματολογίου του ψευδοκράτους. Αψευδής σιωπηλός μάρτυρας της πικρότατης κυπριακής ιστορίας των τελευταίων χρόνων, στέκεται εκεί καρτερικά μέχρι να «σπάσει» η …διακοσμητική αλυσίδα που την περιβάλλει. Δεκαετίες τώρα, προσμένει να ταξιδέψει ξανά στης Μεσαρκάς τον κάμπον (κοιλάδα της Μεσαορίας) από τη «Βασιλεύουσα» Αμμόχωστο προς την Πρωτεύουσα Λευκωσία, «ενώνοντας» (γιατί όχι;) τον νότο της καθημερινότητας, με το βορρά του πόνου και του νόστου…


Πηγές

Χατζηλύρας Α.Μ., «Ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος (1905 - 1951)», Λευκωσία, 2006

Tony Judt, «Η Δόξα των Σιδηροδρόμων», ΜΙΕΤ, Αθήνα, 2013

Protonotarios D.Α., “Study for the development of a railway in Crete, Greece”, Stocholm, 2012 [Master Thesis – Royal Institute of Technology]

www.ose.gr

www.istoria.gr

Ο σύγχρονος φιλόσοφος Τόνυ Τζαντ (1948 - 2010), συγγραφέας του περίφημου σιδηροδρομικού δοκιμίου «Η Δόξα των Σιδηροδρόμων», αναφέρει: «Οι Σιδηροδρομικοί Σταθμοί είναι οι Καθεδρικοί Ναοί της εποχής τους». Στη φωτογραφία εικονίζεται ο Σταθμός της Ευρύχου όπου σήμερα στεγάζεται το Μουσείο Κυπριακού Σιδηροδρόμου, σε ένα σημείο υψηλού φυσικού κάλλους.

Σχόλια

  1. Γιατι τα σχολια στο αρθρο "Η Ελληνική Μεραρχία στην Κύπρο (1964-67): μία πικρή ιστορία και μία κάθετη τομή στον ιστορικό χρόνο", ειναι απενεργοποιημενα;;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. φαντάζομαι για να μην γίνει Τέξας η σελίδα...

      Διαγραφή
    2. Ναι αλλα δεν παει ετσι! Ας γραφτει ο,τι ειναι να γραφτει και μετα ας κρινει ο διαχειριστης αν πρεπει να κλεισει τα σχολια! Στα ενδιαφεροντα που γραφει ο Κιμων ο Αθηναιος υπαρχει σοβαρος αντιλογος, τουλαχιστον σε καποια σημεια και καλο θα ηταν να επιτραπει η δημοσιευση τους! Αν μετα αρχισουν καποιοι να βριζουν η να ειρωνευονται χωρις να εχουν κατι να προσφερουν στον διαλογο, ειμαι κι εγω υπερ του να υπαρξει "λογοκρισια"...ειναι κριμα ομως να γινεται προληπτικα, μιας και γνωριζω την ανεκτικοτητα του Φιλιστορα σε αντιθετες αποψεις!

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας