Το έθνος, ο εθνικισμός και η ολιγαρχική νεοτερικότητα

γράφει ο Γιώργος Κοντογιώργης, (http://contogeorgis.blogspot.gr/2014/07/blog-post_22.html)

           Σε σχέση με την αναφορά στην γενική επιστολή [……] για τον εθνικισμό και την ακροδεξιά, θέλω απλώς να εκφράσω την λύπη μου για το γεγονός ότι, ειδικοί και ίσως έγκυροι επί ενός γνωστικού αντικειμένου, εννοούν να εκτίθενται, πολυπραγμοσύνης ένεκεν, ως "ξερόλες". Ο γνώστης της έννοιας <έθνος> το ξεχωρίζει από την έννοια εθνικισμός. Ο εθνικισμός χρεώνει στην κοινωνία τις πολιτικές του κράτους, ενώ αυτές υπαγορεύονται από τα  συμφέροντα των αρχουσών ομάδων. Κατά τούτο, εκείνοι  που ισχυρίζονται ότι το έθνος είναι επινόηση του κράτους κάνουν ιδεολογία, επιχειρούν να το οικειοποιηθούν, αποσπώντας το από τον φυσικό του φορέα, την κοινωνία, προκειμένου να  νομιμοποιήσουν την μονοσήμαντη  νομή τους επί του κράτους. Υπό το πρίσμα επομένως αυτό είναι απολύτως αντιδραστικοί.

          Εγώ λέω ότι το έθνος είναι η συνείδηση της κοινωνίας. Η προσέγγιση αυτή του έθνους συγκρούεται με εκείνη της νεοτερικότητας σε δύο επίπεδα: Το ένα, διότι εγγράφεται σε μια γνωσιολογική και όχι ιδεολογική σκοπιμότητα. Το άλλο, διότι προσμετρά ελευθερία υπέρ της κοινωνίας, την οποία ελευθερία αντιτείνει προς στους νομείς του κράτους που επιμένουν να μονοπωλούν το πολιτικό σύστημα. Ώστε, η νεοτερική προσέγγιση του έθνους αποτελεί ιδεολογική κατασκευή κι όχι το αντίθετο. Με πρόσχημα τη διάκριση έθνους και κοινωνίας η πολιτική τάξη επιτυγχάνει να εμφανίζεται ως εντολέας και εντολοδόχος -αφού είναι αυτή που καθορίζει τι είναι εθνικό και τι όχι- και να εξοβελίζει την κοινωνία εκτός πολιτείας στον ιδιωτικό χώρο. Το έθνος για τη νεοτερική ολιγαρχία ιστορείται δια των πεπραγμένων του κράτους και όχι της κοινωνίας.

Από την άλλη, το έθνος ως συνείδηση κοινωνίας είναι φορέας ελευθερίας, δηλαδή συλλογικότητας. Εάν η κοινωνία είχε σήμερα -δυστυχώς είναι μακράν από του να συνειδητοποιήσει την αιτία των δεινών της- ενσωματώσει στο είναι της πέραν της ατομικής, την πολιτική ελευθερία, η πολιτεία θα ενσαρκωνόταν από αυτήν, αυτή θα αποφάσιζε για τη μοίρα της, η ιστόρηση του έθνους θα γινόταν από αυτήν και όχι από την οικονομική, πνευματική και πολιτική ολιγαρχία. Σήμερα που η οικονομία μετεξελίχθηκε και απέκτησε κοσμοσυστημική διάσταση, οι φορείς της, η διεθνής των αγορών και οι εσωτερικοί θιασώτες της, τάσσονται εναντίον του έθνους, διότι διαβλέπουν ότι με αυτό ανά χείρας η κοινωνία των πολιτών, θα τους αντιτάξει την πολιτική ελευθερία, θα αποκτήσει δηλαδή συνεκτικό πολιτικό ιστό, ικανό να ακυρώσει την ολομέτωπη κυριαρχία τους.    


       Στον αντίποδα, υπέρ του παλαιού τύπου εθνικισμού, που είναι εξίσου ολιγαρχικός, τάσσεται η ακροδεξιά. Ο οποίος επειδή έληξε ο χρόνος του, οι φορείς του έχουν υιοθετήσει σε μια συνήθη λαϊκιστική ρητορική. Η ακροδεξιά δεν είναι προφανώς αντισυστημική, είναι απλώς αντισυμβατική, σε σύγκριση με την τυπική κοινοβουλευτική κομματοκρατία. Συναντώνται όμως και οι δύο, στην απέχθεια τους προς την κοινωνία. Δεν θέλουν τη δημοκρατία, ουδέ καν την αντιπροσώπευση. Αποκαλούν δημοκρατία το ολιγαρχικό έκτρωμα του Διαφωτισμού. Εντούτοις,  ο πιο αντιδραστικός, δηλαδή εχθρικός προς την κοινωνία εθνικισμός, στο μέτρο που δεν αποκλείει απλώς την κοινωνία από την ελευθερία αλλά και την οδηγεί στην περιθωριοποίηση/εξαθλίωση, είναι ο "αναθεωρητικός" εθνικισμός και κυριολεκτικά ολιγαρχικός εθνικισμός.  Ο ένας, επιχειρεί την οικειοποίηση του έθνους της κοινωνίας, ο άλλος  εχθρεύεται την ταυτοτική / κοινωνική συλλογικότητα, υιοθετώντας πολλές φορές, τον εθνικισμό του "άλλου": είτε των γειτόνων είτε  των αγορών ή και των δύο μαζί . Ώστε, το έθνος του κράτους, το έθνος της νεοτερικής ολιγαρχίας, υπηρετεί τους πάσης φύσεως ολιγάρχες, ενώ το έθνος της κοινωνίας την κοινωνική συλλογικότητα.  Το έθνος του κράτους χρεώνει στην κοινωνία τις πολιτικές των νομέων του κράτους. Το έθνος της κοινωνίας την ελευθερία/τα συμφέροντά της. Το σημαντικό, στο πλαίσιο αυτό, για τους ολιγάρχες είναι να μην επικαλεσθεί η κοινωνία την αρμοδιότητά της για το έθνος/πολιτική, διότι θα διαταράξει την ήδη επιτευχθείσα πολιτική κυριαρχία των αγορών. Διά του έθνους -της συλλογικής συνείδησης- η κοινωνία των πολιτών θα αξιώσει αρμοδιότητα επί της πολιτείας. Εξού και η επίκληση του έθνους από την κοινωνία ενοχοποιείται ως εθνικισμός, ενώ τα "δικαιώματα" αντιτείνονται ως υπέρτερα της ελευθερίας. Προσποιούνται οι ολιγάρχες ότι δεν αντιλαμβάνονται πως η ελευθερία κάνει άνευ αντικειμένου τα δικαιώματα. Γνωρίζουν όμως ότι με το καθόλα ιδεολογικό αυτό επιχείρημα θα νομιμοποιήσουν την ολιγαρχική τους διακήρυξη ότι "η πλειοψηφία είναι εχθρός των δικαιωμάτων".

          Η ελληνική ιστοριογραφική "επιστήμη" είναι παραδειγματική ως προς αυτό. Έχει επίσης το προσόν, να είναι στο βάθος και ιδεολογικά αλλοτριωμένη. Υπηρετεί τον εθνικισμό του ηγεμόνα, διατεινόμενη ότι κάνει επιστήμη. Αρκεί να διαπιστώσουμε ότι, παντού, ιστορία και αρχαιολογία συμφωνούν να δώσουν άλλην εθνική ταυτότητα σε ιστορικά τεκμήρια κατακτημένων. Το πιο προκλητικά  ενδιαφέρον παράδειγμα είναι, οι αρχαιότητες της ρωμαϊκής εποχής. Αδυνατούν δηλαδή να διακρίνουν  οι <ειδήμονες> αυτοί την διαφορά της διατύπωσης "ρωμαϊκός" έναντι "ρωμαϊκής εποχής". Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων μεταφέρθηκε επί ρωμαϊκού πλοίου (!). Η αγροτική έπαυλις που βρέθηκε πρόσφατα κοντά στο Κιάτο, ανήκε σε ρωμαίο ευγενή!!  Μέσα στα μουσεία, όλα τα ευρήματα της ρωμαϊκής εποχής βαφτίζονται "ρωμαϊκά". Εάν τους επισημάνεις το ανιστόρητο του γεγονότος σου αντιτείνουν ότι το να τα πεις ελληνικά να πεις ελληνικά τα ευρήματα της ρωμαιοκρατίας είναι εθνικιστικό! Το χειρότερο είναι ό,τι συμβαίνει με το Βυζάντιο. Ο σκοταδισμός των ιδεολογικά υποτελών μεταφράζεται σε ιστορική αλήθεια.

          Να προχωρήσω; Ποιοι άραγε στήριξαν την λεηλασία της χώρας, από την Επανάσταση και εντεύθεν, χρεώνοντας την ελληνική κακοδαιμονία στην κοινωνία και στις κληρονομιές της, αντί να την χρεώσουν στο δεσποτικό κράτος και στο ακραιφνές δημιούργημά του την κομματοκρατία; Οι αντιδραστικοί της Δεξιάς και της Αριστεράς που, ως ολιγάρχες απεχθάνονται κάθε τι, που θα σφυρηλατούσε το πρόταγμα για την θεσμισμένη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, στο πολιτικό σύστημα. Αρνούνται να αποδεχθούν, ως μηρυκαστικοί πρακτορίσκοι των ηγεμόνων της νεοτερικότητας την ύπαρξη ελληνικού έθνους πριν από το νεοελληνικό κράτος, επειδή, οι πιο συνειδητοί, γνωρίζουν  ότι το έθνος ως συνείδηση κοινωνίας είναι η συνεκτική πρώτη ύλη, που θα παράξει την εξωτερική αλλά και εσωτερική ελευθερία της κοινωνίας, κατά των δυναστών της. Εξού και κάθε αναφορά στο παρελθόν, κάθε επίκληση του εθνικού συμφέροντος, κάθε επιχείρημα για την ευθύνη του κράτους για τα δεινά της χώρας, εγγράφεται ως υπόλογο εθνικισμού. Αισθάνονται ότι είναι επιτρεπτή η καπηλεία  του έθνους μόνο για να χειραγωγήσουν την κοινωνία, όχι όμως και η αναφορά στην πατρίδα, ως εθνική εστία, διότι αντιστρατεύεται την εθελοδουλεία, την ιδέα της ξένης προστασίας και το δικό τους μονοπώλιο στην εξουσία. Αρκεί να δούμε πως διαχειρίζονται οι πνευματικοί ολιγάρχες τον φυλετισμό.        

        Γνωρίζουμε ότι ακόμη και τον 19ο αιώνα οι Έλληνες όριζαν το έθνος πολιτισμικά, εν αντιθέσει προς τους νηπιακούς ανθρωποκεντρικά ευρωπαίους που το αντιλαμβάνονταν ως μια απλώς φυλετική υπόθεση. Εντούτοις, η εντόπια "αναθεωρητική" ιστοριογραφία αγωνιά ακόμη να βρει την αιματολογική καταγωγή των αγωνιστών της επανάστασης! Έτσι, προφανώς εκτιμούν ότι θα καταδείξουν ότι η ελευθερία των Ελλήνων είναι υπόχρεη των ξένων, και θα κοντύνουν τον συνεκτικό ρόλο της ελληνικότητας. Το εγχείρημα της αποδόμησης της συλλογικότητας των Ελλήνων, το ομολογούν οι ίδιοι ευθαρσώς. Οίκοθεν νοείται ότι σκοπός  τους δεν είναι η ιστορική αλήθεια αλλά η ιδεολογική θεμελίωση της ηγεμονίας των νομέων του κράτους και των συγκατανευσιφάγων.

          Επανέρχομαι στα αρχικά ολίγα: "κρίττον το σιγάν" και ιδίως σε ό,τι αφορά στην σύγχυση μεταξύ (νομιζομένης) επιστήμης και (αντιδραστικής) ιδεολογίας. Το να διατηρείς την σοβαρότητα σου, είναι δύσκολο αλλά αναγκαίο. Η προσπάθεια να επενδύσεις με επιστημονική
 περικάλυψη την ιδεολογία σου, είναι ένα πρόβλημα. Η γελοιοποίηση είναι εύκολη, όταν σε κατέχει το πάθος της άγνοιας.
Μακρηγόρησα αλλά πιστεύω ότι, το πρόβλημα αφορά όλους μας.

Σχόλια

  1. Καλό και εύστοχο το άρθρο. Έχω κάποιους προβληματισμούς μόνο σχετικά με την ύπαρξη ελληνικού έθνους (ή γένους) πριν από το ελληνικό κράτος. Ίσως επειδή στηριζόταν όχι σε πολιτικές ελευθερίες αλλά σε δύο πολύ ισχυρά συνεκτικά στοιχεία, την ελληνική γλώσσα και την ορθόδοξη χριστιανική ταυτότητα η μεγαλύτερη επίθεση της νεοτερικότητας να έγινε σ'αυτούς τους τομείς. Και όχι στις υποτιθέμενες πολιτικές ελευθερίες που δεν υπήρχαν τότε, εννοώ πριν την δημιουργία του ελληνικού κράτους.Αργότερα όταν πλέον είχαμε πεισθεί (όχι αναίμακτα!) πως η νεοτερική ταυτότητα (με το σταδιακό "ξήλωμα" των συνεκτικών στοιχείων που συνεχίζεται μέχρι σήμερα είναι η πραγματική ταυτότητα του Έλληνα τοποθετήσαμε τις υποτιθέμενες πολιτικές ελευθερίες σε ένα πλαίσιο εξιδανίκευσης. Εάν η κοινωνία μας έχει ένδεια αυτοκριτικής για το τι την οδήγησε σε τέτοιο επίπεδο απώλειας της ελευθερίας δεν χρειάζεται περισσότερη ελευθερία, ίσως χρειάζεται τα δύο συνεκτικά στοιχεία της ταυτότητας της, την γλώσσα(παιδεία) και την Ορθόδοξη χριστιανική πίστη.(Θεό).Αντι γι'αυτό μας προσφέρουν τυλιγμένα στο πακέτο των πολιτικών ελευθεριών κενά "δώρα".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Έχει σημασία αυτή η επισκόπηση των εννοιών, διότι ενίοτε οι ερημηνείες για το κοινωνικό γεγονός αποδίδονται στην αυθαιρεσία ή/και αυθεντία του ιδιοκτήτη ενός πολιτικού συστήματος, πολύ δε περισσότερο όταν αυτή η πραγματικότητα δεν απαντά σε προηγμένα συστήματα ανθρωποκεντρικής οργάνωσης (βλ. δημοκρατία ή αντιπροσώπευση έστω) αλλά σε συστήματα αυστηρά προσωποπαγούς εξουσίας διανθισμένα με την σύνοδη πραγματικότητα των κλικών (κατά Κοντογιώργη "συγκατανευσιφάγων") που οριοθετούν ακόμα και το πεδίο της ελευθερίας.
    Κατ' αυτό τον τρόπο το έθνος αντί για πεδίο έκφρασης της συλλογικής ελευθερίας, το προσεταιρίστηκε ως έννοια το κράτος και οι νομείς του που με αγωγό το εκάστοτε "κόμμα" που καταλάμβανε με τη συνδρομή των αντίστοιχων μηχανισμών και την εξωθεσμική "παρουσία" της κοινωνίας, την εξουσία, το αξιοποιουσαν είτε με θετικά φορτισμένη έννοια: "βλ. σας ματώνουμε για τις ανάγκες σωτηρίας του έθνους", είτε με την αρνητικά φορτισμένη έννοια "βλ. η επίκληση του έθνους πχ για την μεταναστευική πλημμυρίδα και την παντελή απουσία μεταναστευτικής πολιτικής να οριοθετείται ως προβληματική και διαιρετική διεργασία".

    Αν και οι έννοιες δεν χρήσουν μονοσήμαντων ερμηνειών ή η ιστορία μιας απλής εξελικτικής περιοδολόγησης (εξ ου και η μεγάλη σημασία της κοσμοσυστημικής ανάγνωσής της στην οποία προβαίνει με αυστηρή επιστημονική επάρκεια ο κ. Κοντογιώργης), θα προβώ σε μια εμβληματική περιοχή του ιστορικού χρόνου από την οποία εκκινεί το νήμα αυτής της διάκρισης της αυτονόμησης του κράτους από την κοινωνία και της συνακόλουθης αυθαίρετης κατοχύρωσης εννοιών από το έθνος (όντας αυτόνομο πολιτικό σύστημα με εκμαίευση τυπικής νομομιποίησης/νομότυπης εξουσίας).
    Και αυτή η χαρακτηριστική περίοδος σηματοδοτείται από τον θάνατο του Ιωάννη Καποδίστρια (τον πρώτο και τελευταίο οξυδερή κυβερνήτη του Ελληνικού κράτους/εναπομείναντα κρατικά στεγασμένου Εληνισμού/ της Ελλάδας, και την ακόλουθη εγκαθίδρυση του καθεστώτος της βαυαροκρατίας με όσα δεινά επισωρεύει μέχρι τις μέρες μας, με το αντιπροσωπευτικό αυτής (τονίζω το "αυτής) πολιτικό σύστημα του κράτους, όπως έχουμε την "τύχη" να απαντούμε ειδικά στην ζοφερή επικαιρότητα των πραγμάτων.

    α.π

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. "και της συνακόλουθης αυθαίρετης κατοχύρωσης εννοιών από το έθνος", όπου διορθώνω, για να σημειώσω όχι "από" αλλά, "έννοιες όπως το έθνος".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Αν πρέπει να πάρει κάποιος το νήμα απο την αρχή,μήπως η στιγμή που γίνεται αυτός ο "διαχωρισμός" είναι με την δολοφονία του Ρήγα Βελενστινλή; Στο όραμα του για τα ρωμαίικα ελεύθερα χριστιανικά βαλκάνια μπορεί να διαφανεί η αναξάρτητη οικουμενική διάσταση του ελληνισμού.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Πολύ σωστή η παρατήρησή σας και θα έλεγα ,ότι σε αυτή τη κατεύθυνση εδράζεται το σκεπτικό μου που είχε χαρακτήρα "ένδειξης" ιστορικής και σίγουρα η ανθρωπολογική φιγούρα του Καποδίστρια κατέτεινε προς αυτό με την έννοια όμως του κρατοκεντρικού υποδείγματος που επικράτησε και διατηρείται στις μέρες μας.
    Δηλαδή εξέτασα τον Καποδίστρια στο περιοριστικό πλαίσιο του κράτους και την θέση του έθνους που το οικειοποιήθηκε αργότερα κατά το ίδιον συμφέρον του το πολιτικό σύστημα του κράτους, ορθότερα των ιδιοκτητών της πολιτείας με έντονη ιστορική "στιγμή" την δολοφονία του Καποδίστρια και την μετέπειτα εγκαθίδρυση της βαυαροκρατίας.
    Σε επίπεδο πρότερου ιστορικού βάθους και ιδιαίτερα με όρους "έθνους" ως συλλογικότητας, σαφώς ο Ρήγας συνιστά ως προς το υπόδειγμά του ίσως από τις πλέον ιδανικές περιστάσεις για να αγγίξει κανείς το νήμα αρχικά.
    Σε κάθε περιπτωση αμφότερες οι προσωπικότητες αυτές, στο επίπεδο που έδρασαν συνέβαλαν στην διαφύλαξη της συλλογικότητας του Έλληνα, του έθνους ως ελευθερίας.
    Είτε στο επίπεδο του Ελληνικού κόσμου της εποχής του Ρήγα, είτε στο επίπεδο του πρωτόλειου κράτους που στέγασε τον κρατικό Ελληνισμό μετά την αποτυχία της επανάστασης (ουσιαστικά) και περίπου 150-200 χρόνια μετά τη συνθήκη της Βεστφαλίας (1648)μ που εγκαινιάζει και τύποις το κρατοκεντρικό υπόδειγμα όπως σταδιακά μετακενώντεται στον υπόλοιπο κόσμο.

    α.π

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

Εμφάνιση περισσότερων