ΜΑΛΤΑ ΓΙΟΚ ΕΦΕΝΤΙΜ !

Χάρτης του Πίρι Ρέις με την Μάλτα στην σωστή θέση
γράφει ο Γ. Μ. Ζησιμόπουλος
                        I.      
Παρά το ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε μιαν εξαιρετικά μεγάλη ακτογραμμή ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, οι ίδιοι οι Τούρκοι ποτέ δεν θεωρήθηκαν θαλασσινός λαός, αλλά ούτε είχαν ποτέ εκδηλώσει κάποιο σχετικό ενδιαφέρον. Τη στάση τους αυτή θα πρέπει να την αποδώσει κανείς στο γεγονός ότι κύρια ασχολία στην κοιτίδα τους είχαν την κτηνοτροφία και τον πόλεμο, στον οποίο μοιραία τους οδηγούσε η νομαδική τους ζωή. Θα πρέπει επίσης να αποδοθεί και στη γενικότερη απροθυμία τους να προσαρμοστούν στις εκάστοτε νέες καταστάσεις και μάλιστα όταν αυτές αφορούσαν κατώτερες, σύμφωνα με τα δικά τους κριτήρια, δραστηριότητες με τις οποίες ουδέποτε εξοικειώθηκαν. Έτσι η παρουσία τους στο εμπόριο ήταν μηδαμινή και ειδικά στο δια θαλάσσης, ανύπαρκτη. Τη διεκπεραίωση των σχετικών διαδικασιών την είχαν αφήσει είτε σε κατώτερα μιλέτ όπως αυτά των υποδούλων (κυρίως Ελλήνων), είτε σε υπηκόους άλλων κρατών (της Γένοβας και της Βενετίας κυρίως).
Όσον αφορά το πολεμικό της ναυτικό μόνο κατ’ όνομα ήταν Οθωμανικό. Ο Σουλτάνος το είχε μεν κάτω από τον πλήρη έλεγχό του, μόνο όμως ένας μικρός αριθμός των πληρωμάτων του ήταν Τούρκοι. Οι υπόλοιποι προερχόταν ή από τους κατακτημένους λαούς, τα κατώτερα (κυρίως Έλληνες) [1], ή από το παιδομάζωμα είτε ήταν εξωμότες, τα ανώτερα και ανώτατα πληρώματα. Η έκφραση «Μάλτα γιοκ εφέντιμ» δείχνει με ειρωνικό και κάπως χαιρέκακο τρόπο την κακή σχέση των Τούρκων με τη θάλασσα. Για την προέλευσή της υπάρχουν διάφορες εκδοχές οι οποίες συγκλίνουν στο ότι ο Σουλτάνος έστειλε κάποια ναυτική δύναμη στη Μάλτα η οποία όμως γύρισε πίσω άπρακτη. Η δικαιολογία που προέβαλε ο αρχηγός της ήταν, λέγοντάς του την πολυσήμαντη όπως θα δούμε στη συνέχεια φράση αυτή, ότι κατά ένα μυστηριώδη λόγο, δεν μπόρεσε να την εντοπίσει εκεί που υπολόγιζε ότι θα την εύρισκε. Καμιά από τις εκδοχές αυτές δεν μας έχει διασώσει ούτε το όνομα του Σουλτάνου αλλά ούτε και του αξιωματικού.
Χωρίς να υπάρχει κάποια τεκμηρίωση, όποτε επιχειρείται να αποδοθεί το περιστατικό σε κάποιο συγκεκριμένο αξιωματικό, ο λόγος γίνεται για τον Πίρι Ρέις, τον Μπαρμπαρόσα και τον λιγότερο γνωστό στην Ελλάδα Πιαλή Πασά. Ο Πίρι Ρέις είχε Χριστιανική και ίσως Ελληνική καταγωγή. Ο πατέρας του Μπαρμπαρόσα, ήταν Αλβανός και ονομαζόταν Ιάκωβος ο οποίος μετά την αιχμαλωσία του από τους Τούρκους ασπάστηκε τον Ισλαμισμό. Ως Μουσουλμάνος παντρεύτηκε την μητέρα του Μπαρ-μπαρόσα η οποία ήταν χήρα ιερέα και ονομαζόταν Κατερίνα (Catalina). Ο ίδιος γεννήθηκε στη Μυτιλήνη – και πέθανε στην Κωνσταντινούπολη. Ο Πιαλή Πασάς, ήταν από την Τόλνα της Ουγγαρίας με πιθανή απώτερη καταγωγή από την Κροατία. Ει-κάζεται ακόμα ότι δεν είχε απλώς κροατική καταγωγή αλλά ήταν ο ίδιος Κροάτης με τόπο γεννήσεως το Viganj στη χερσόνησο Peljesac της Δαλματίας. Ο πατέρας του ήταν υποδηματοποιός ο οποίος έγινε μου-σουλμάνος και πήρε το όνομα Abd al-rahman[2]. Η συσχέτιση εν τούτοις με υποτιμητικό τρόπο του ονόματός τους με την έκραση «Μάλτα γιόκ, πέραν του ότι ως ατεκμηρίωτη είναι εντελώς αστήρικτη, αδικεί καταφανώς και τους τρεις, δεδομένου ότι την προσωπική ιστορία του καθενός μπορεί να την βαρύνουν διάφορα άλλα γεγονότα, σε καμιά όμως περίπτωση αυτά δεν σχετίζονται με τις ναυτικές τους ικανότητες. Όλοι τους ήταν εξαιρετικοί θαλασσοπόροι.
           II.   
Η Μάλτα από το Κιταμπί Μπαχριγιέ του Πίρι ρέις.
Ο Πίρι Ρέις (Pîrî Reis, Ahmet Muhiddin Piri, Ahmet ibn-i el-Haç Mehmet El Karamani. Καλλίπολη 1470-1554) από το 1487 μέχρι το 1493 ακολούθησε τον πειρατή στην περιοχή της Μεσογείου Κεντάλ Ρέις (ή Kemal Reis), ο οποίος ήταν αδελφός του πατέρα του Χατζή Μεχμέτ Πίρι (Hadji Mehmed Piri). Τότε άρχισε να αποκτά τη φήμη του γενναίου πολεμιστή και ικανού θαλασσοπόρου. Στην ιστορία όμως πέρασε ως ένας από τους παγκοσμίως σημαντικότερους χαρτογράφους. Το 1513 παρουσίασε έναν παγκόσμιο χάρτη στο σωζόμενο τμήμα του οποίου παρουσιάζονται με μεγάλη ακρίβεια για την εποχή περιοχές πολύ απομακρυσμένες ή επισήμως ανεξερεύνητες, όπως η Ν. Αμερική και η Ανταρκτική. Στο Κιτάμπι Μπαχριγιέ (Βιβλίο Ναυσιπλοΐας) το οποίο αποτελεί το άλλο του σπουδαίο έργο αποτυπώνονται με μεγάλη πιστότητα οι ακτές της Μεσογείου τα λιμάνια της όπως και η Μάλτα βεβαίως. Το να υποθέσουμε λοιπόν ότι ο Πίρι Ρέις διέπραξε ένα τόσο μεγάλο σφάλμα είναι κάτι το οποίο έρχεται σε ευθεία σύγκρουση όχι μόνο με τη λογική αλλά και με τα γεγονότα. Ο Μπαρμπαρόσα (Barbarossa Hayrettin Pasha ή Hızır Hayrettin Paşa Μυτιλήνη περίπου 1478 - Κωνσταντινούπολη 1546), ξεκίνησε και αυτός σαν πειρατής μαζί με τον μεγαλύτερο αδελφό του Αρούτς (ή Ουρούτς). Σύμφωνα με κάποια άποψη, το προσωνύμιο Μπαρμπαρόσα το πήρε όχι από το χρώμα της γενειάδας του[3] αλλά από το ότι τον αδελφό του αυτόν τον προσφωνούσαν Baba (Πατέρα). Όταν σκοτώθηκε σε μάχη με τους Ισπανούς στην Αλγερία, ο Χαϊρεντίν πήρε το όνομά του Μπαμπά Αρούτς στα αφτιά των δυτικών το οποίο ηχούσε σαν Μπαρμπαρόσα[4]. Στους ίδιους τους Τούρκους ήταν περισσότερο γνωστός ως Barbaros γεγονός που μας οδηγεί στην υπόθεση ότι από τη λέξη αυτή παραφθείροντάς την οι Δυτικοί τον ονόμασαν Μπαρμπαρόσα. Κύριο πεδίο δράσης τόσο των αδελφών όσο και του ίδιου του Μπαρμπαρόσα αργότερα, ήταν η Βόρεια Αφρική στη θαλάσσια περιοχή της οποίας θα πρέπει βεβαίως να συμπεριληφθεί και η Μάλτα.
Όσον αφορά τον Πιαλή πασά (περίπου 1515-1578) ξεκίνησε την πορεία του όχι σαν πειρατής όπως οι άλλοι δύο αλλά σαν υπηρέτης στο Σαράι, θέση από την οποία εξελίχθηκε ταχύτατα. Μετά την κατάληψη της Τζέρμπας[5] της Τυνησίας το 1560, στερέωσε τη θέση του στην ιεραρχία, και θα καταλάμβανε τη θέση του Βεζίρη με τρεις αλογοουρές αν ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής δεν είχε επιφυλάξεις, φοβούμενος ότι εξαιτίας της μικρής ηλικίας του Πιαλή θα έχανε το κύρος της η θέση αυτή. Το καλοκαίρι του 1565 εξεστράτευσε στη Μάλτα την οποία κατείχαν οι Ιωαννίτες ιππότες. Παρά τις αρχικές όμως επιτυχίες δεν έγινε δυνατόν να την κυριεύσει. Τον Απρίλιο 1566 κατέπλευσε στη Χίο έχοντας εντολή να την κατακτήσει. Ο Σουλτάνος θεωρούσε την ήδη φόρου υποτελή Χίο, κέντρο κατασκοπίας τω Δυτικών σε βάρος του αλλά και καταφύγιο των Χριστιανών δούλων που δραπέτευαν από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Εξάλλου τα γύρω νησιά και τα παράλια της Μικράς Ασίας ήταν ήδη υπό την εξουσία του. Πράγματι μετά από λίγες μέρες η Χίος περιήλθε στην κυριαρχία του Σουλτάνου, χωρίς οι αδύνατοι πλέον Μαονέζοι να προβάλλουν κάποια αντίσταση, γεγονός το οποίο συνετέλεσε να παραχωρηθούν τα εξαιρετικά προνόμια στους Έλληνες κατοίκους του νησιού[6].
                 III.  
 Η Χίος από το Κιταμπί Μπαχριγιέ του Πίρι ρέις
Είναι προφανές ότι και μόνο ακούγοντας κάποιος την έκφραση «Μάλτα γιοκ» αντιλαμβάνεται ότι ενέχει αυτή μιαν αρνητική διάθεση και ότι έχει να κάνει με κάποια αποτυχία. Το ερώτημα που γεννάται σχετίζεται με το πού μπορεί να αναφέρεται η αποτυχία αυτή. Σύμφωνα με τα όσα έχουν ήδη ειπωθεί, η έκφραση αυτή μπορεί πάρει δύο έννοιες. Η μία είναι ότι δεν έγινε δυνατόν να ευρεθεί ο προορισμός της ναυτικής δύναμης είτε επειδή δεν είχε καθόλου ο χάρτης τη Μάλτα είτε την είχε σε λάθος θέση. Η άλλη είναι ότι η αποτυχία της ευρέσεως οφείλεται σε ανικανότητα του αρχηγού. Στη συνήθη πρακτική εν τούτοις, της δίνεται και μια τρίτη, σκωπτική οπωσδήποτε ερμηνεία. Το νησιωτικό δηλαδή συγκρότημα της Μάλτας δεν βρέθηκε επειδή κατά ένα μυστηριώδη όσο και υπερφυσικό τρόπο είχε μετακινηθεί από τη θέση του. Εφόσον δεχτούμε ότι ειπώθηκε πράγματι κάτι τέτοιο, τότε θα πρέπει να δούμε αν ο αξιωματικός είχε επίγνωση του παραλογισμού του ή αν τελούσε εν συγχύσει.
Στην πρώτη περίπτωση επιχειρούσε με τρόπο θα τον λέγαμε κουτοπόνηρο να υποβαθμίσει το δείκτη νοημοσύνης του συνομιλητή του, ο οποίος ας μην ξεχνάμε ήταν κάποιος ανώτερός του και ίσως ο ίδιος ο Σουλτάνος. Στη δεύτερη, χαμηλό δείκτη νοημοσύνης είχε ο ίδιος ο αξιωματικός, κάτι που όμως πρέπει να αποκλειστεί. Η ανέλιξη σε υψηλές θέσεις στην Αυτοκρατορία κατά τους πρώτους τουλάχιστον αιώνες δεν ήταν κάποια τυπική διαδικασία αλλά αποτέλεσμα μιας συνεχούς όσο και αυστηρής επιλογής από την οποία απουσίαζε θα λέγαμε το υποκειμενικό στοιχείο. Συνεπώς θα πρέπει να αποκλειστούν οι πιο πάνω υποθέσεις και για έναν επιπρόσθετο λόγο. Κανενός από τους τρεις το βιογραφικό δεν βαρύνεται με μια τόσο κραυγαλέα αποτυχία, την οποία την κάνει ακόμα μεγαλύτερη το ότι γνώριζαν την περιοχή πάρα πολύ καλά, ούτε με το ότι χρησιμοποίησαν έναν τόσο αδέξιο τρόπο να δικαιολογηθούν. Πέραν αυτών κανείς τους δεν τιμωρήθηκε για κάτι αντίστοιχο, παρά το ότι ακόμα όχι τόσο βαριές πράξεις επέσυραν αναπόδραστα θα λέγαμε την ποινή του θανάτου. Ο Πίρι Ρέις βεβαίως εκτελέστηκε, αλλά πολύ αργότερα και για εντελώς άλλη αιτία. Παρά τη μέχρι τότε μεγάλη προσφορά του δεν μπόρεσε να αποφύγει τα επίχειρα της αποτυχίας του να κατανικήσει τους Πορτογάλους στη Βασόρα. Άρα η έκφραση αυτή θα πρέπει να έχει ειπωθεί, αν ειπώθηκε πράγματι, για κάποιον άλλο λόγο και όχι γι’ αυτόν που προβάλλεται.

Πιθανόν δηλαδή το «Μάλτα γιοκ» να αφορά κάποιαν απόπειρα που είχε ατυχή έκβαση και όχι την αδυναμία να εντοπιστεί στη θάλασσα ένα τόσο μεγάλο νησί. Πράγματι κατά το 1565 επιχειρήθηκε η κατάκτηση της Μάλτας από τον Πιαλή Πασά η οποία όμως παρά την προετοιμασία και τις σκληρές μάχες που δόθηκαν δεν έγινε δυνατή. Γυρίζοντας λοιπόν Πιαλή Πασάς στην Κωνσταντινούπολη και δίνοντας αναφορά στον Σουλτάνο, η απάντησή του στο σχετικό με την έκβαση της εκστρατείας ερώτημα ίσως να ήταν το γνωστό «Μάλτα γιοκ εφέντιμ» με την έννοια βεβαίως ότι δεν έγινε δυνατή η κατάληψή της ή εφ’ όσον το ερώτημα αφορούσε το αν η Μάλτα θα μπορούσε να θεωρηθεί μέρος της Αυτοκρατορίας να ήταν «η Μάλτα (ειδικά) όχι άρχοντά μου». Ένα άλλο ερώτημα που τίθεται, αφορά το πώς διέρρευσε η συνομιλία αυτή. Όλες αυτού του είδους οι συζητήσεις γίνονται όχι απλώς κεκλεισμένων των θυρών αλλά σε συνθήκες πλήρους μυστικότητας. Άρα είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η έκφραση αυτή, τουλάχιστον με το νόημα που της δίνουμε, ουδέποτε ειπώθηκε. Οι λόγοι για τους οποίους δημιουργήθηκε και διαδόθηκε για ένα οπωσδήποτε μεγάλο χρονικό διάστημα είναι πολλοί.
Πιο πιθανό θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι όχι απλώς λοιδορούσαν τη ναυτοσύνη των Τούρκων αλλά ότι με την απάντηση του αξιωματικού τόνιζαν το χαμηλό δείκτη νοημοσύνης που είχε ο ίδιος και κατά συνέπειαν όλοι οι Τούρκοι. Η λέξη άλλωστε «μπουνταλάς» που σημαίνει τον ανόητο, χαρακτηρίζει σύμφωνα με κάποιαν αντίληψη όλους τους Τούρκους. Αν παραμερίσουμε το παράλογο ενός τέτοιου ισχυρισμού, τότε θα πρέπει να διερωτηθούμε για το πώς ένας λαός «ανοήτων» έπαιξε έναν τόσο σημαντικό ρόλο και για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα στην παγκόσμια ιστορία, σε βάρος μάλιστα ορισμένων οι οποίοι θέλουν να θεωρούνται αν όχι ευφυείς[7] οι ίδιοι τουλάχιστον όγότερο ανόητοι από τους Τούρκους.
Η Εύβοια από το Κιταμπί Μπαχριγιέ του Πίρι ρέις
Με μια άλλη προσέγγιση θα μπορούσαμε να καταλήγαμε στο συμπέρασμα ότι με αφορμή την έκβαση της εκστρατείας στη Μάλτα τεκμηρίωναν τη διαπίστωση τους ότι υπήρχε ένας τομέας στον οποίο υπερτερούσαν έναντι των Οθωμανών. Κατά συνέπειαν οι Οθωμανοί δεν ήταν φορείς κάποιας απόλυτης δύναμης και ότι η αποτυχία στη Μάλτα ήταν ελπιδοφόρο για τους ίδιους σημάδι. Η μέχρι τότε αήττητη ουσιαστικά Αυτοκρατορία ήταν δηλαδή δυνατόν να νικηθεί. Η δε ήττα της στη Μάλτα ήταν ακόμα μεγαλύτερη εξ αιτίας του γεγονότος ότι αφορούσε όχι μια αψιμαχία αλλά μια στρατηγικής σημασίας για την ίδια επιχείρηση. Ίσως ακόμα να διέγνωσαν ότι με το γεγονός αυτό άρχιζε η αρχή του τέλους της Αυτοκρατορίας. Αλλά αν μετά τον Σουλεϊμάν, οπότε γνώρισε το απόγειό της, άρχισε πράγματι η παρακμή της, η κατάρρευσή της ήλθε πολλά χρόνια αργότερα. Θα λέγαμε ότι εκεί που οι ραγιάδες έβλεπαν ρωγμή στην πανοπλία του δυνάστη τους, η Ιστορία έδειξε ότι δεν υπήρχε  τίποτε άλλο από ένα απλό ξύσιμο στο βερνίκι της
              IV.  
Όλα όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω εκτός από τα αυστηρώς Ιστορικά γεγονότα αποτελούν υποθέσεις. Η πραγματικότητα σχετικά με την έκφραση «Μάλτα γιοκ» ενδέχεται να είναι διαφορετική. Εκείνο που δεν αποτελεί υπόθεση αλλά πραγματικότητα είναι ότι ο Πιαλή πασάς όχι μόνο δεν υπέστη τις συνέπειες της αποτυχίας του, αλλά του ανατέθηκαν στο μέλλον και άλλες σημαντικές αποστολές, όπως η αρχηγία του στόλου για την κατάληψη της Κύπρου κλπ, τις οποίες έφερε με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία σε πέρας. Το γεγονός ότι ήταν σύζυγος της Djewher Σουλτάν, εγγονής του Σουλεϊμάν και κόρης του γιου του, Σελίμ του Β΄ ο οποίος έμεινε στην Ιστορία ως ο Μέθυσος, ίσως να έπαιξε το ρόλο του.-



[1] Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι τα περισσότερα αναλογικώς θύματα της ναυμαχίας της Ναυπάκτου (7-10-1571) ευρισκόταν μεταξύ των Ελλήνων, δεδομένου ότι Έλληνες είχαν επανδρώσει τα πλοία και των δύο πλευρών των εμπολέμων.
[2] Το ότι κανενός από αυτούς τους ανώτατους αξιωματικούς η καταγωγή δεν ήταν αμιγώς Τουρκική δείχνει την πράγματι κακή σχέση των ίδιων των Τούρκων με τη θάλασσα και τις ασχολίες που σχετίζονται με αυτήν. Δείχνει όμως και κάτι άλλο πολύ πιο σημαντικό: Δεν τους ενδιέφερε η καταγωγή και η κοινωνική προέλευση οποιουδήποτε ταλαντούχου ανθρώπου προκειμένου να τον προωθήσουν ακόμα και στα ανώτατα αξιώματα της Αυτοκρατορίας. Ήταν αρκετό τις ικανότητες του αυτές να τις έθετε στις δικές τους προτεραιότητες και επιδιώξεις. Αυτή τους η πρακτική επέτρεψε, ο αρχικά άγνωστος οίκος του Οσμάν να εξελιχθεί σε Αυτοκρατορία αλλά και να συνεχίσει να υφίσταται επί σειρά αιώνων.
[3]  Μπαρμπαρόσα στα Ιταλικά της εποχής σημαίνει εκείνον που έχει κόκκινα γένια.
[4] Ο Αρούτς όμως είχε πράγματι κόκκινα γένια.
[5] Στη Τζέρμπα τοποθετείται η Ομηρική χώρα των λωτοφάγων.
[6] Η Χίος ανήκε στην εκάστοτε Βαλιδιέ Σουλτάνα τη μητέρα δηλαδή του Σουλτάνου η οποία είχε και την επικαρπία του νησιού. Το 1822 οπότε έγιναν οι μεγάλες σφαγές οι οποίες αποδεκάτισαν τον πληθυσμό της είχε παραχωρηθεί στην Εσμέ αδελφή του Σουλτάνου Μαχμούτ, επειδή η μητέρα του, Nakshidil Valide Sultana είχε πεθάνει ήδη από το 1817.
[7] Η λοιδορία του νικητή από τον ηττημένο που δεν μπορεί να συμφιλιωθεί με  την ήττα του δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Ανάλογη στάση κράτησαν και οι επιζήσαντες της εκστρατείας στη Μικρά Ασία στρατιώτες, οι οποίοι πολλά χρόνια μετά τραγουδούσαν τα τραγούδια που όντας τους στο μέτωπο σατίριζαν τον «Κεμάλη», τον οποίο ωστόσο όλοι αναγνώριζαν σαν «γερό» αξιωματικό. Αυτά ήταν δίστιχα της μορφής:
-Του Κεμάλη τα ποδάρια θα τα πεταλώσουμε/ να του βάλουμε σαμάρι να τόνε φορτώσουμε, ή
-Του Κεμάλη το κεφάλι θα το κάνουμε πηχτό/ να το φαν’ τα χανουμάκια να μας πουν ευχαριστώ.

Σχόλια

  1. "Πίρι Ρέις-Ανταρκτική"

    Δεν ισχύει.

    https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/50/Piri_Reis_map_interpretation_RG.jpg

    http://www.uwgb.edu/dutchs/PSEUDOSC/PiriRies.HTM

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας