Tο δημοψήφισμα για την επικύρωση της Πολιτειακής μεταβολής του 1924 και ένας προβληματισμός για το κρίσιμο δημοψήφισμα της Κυριακής

γράφει ο φιλίστωρ

Το επικυρωτικό δημοψήφισμα για το πολιτειακό διεξήχθη στις 13 Απριλίου 1924 και παρά τις υπερβάσεις και τις πολλές κυβερνητικές αυθαιρεσίες μπορεί να χαρακτηριστεί σαφώς ως το γνησιότερο των τριών σχετικών δημοψηφισμάτων που έγιναν την περίοδο του Μεσοπολέμου. Κατά την προεκλογική περίοδο, στον αγώνα υπέρ του νέου πολιτεύματος κατέβηκαν όλα τα κόμματα της Εθνοσυνέλευσης, αλλά και το ΚΚΕ που ενίσχυσε με όλες του τις δυνάμεις τον αντιμοναρχικό αγώνα. Τις παραμονές του δημοψηφίσματος ο Μιχαλακόπουλος απευθύνθηκε με ανοιχτή επιστολή στο σώμα των ψηφοφόρων καλώντας τους να στηρίξουν με την ψήφο τους το αβασίλευτο πολίτευμα. Το βασικό επιχείρημα που επικαλέστηκε ήταν ότι οι αξιωματικοί του στρατού είχαν υποσχεθεί θα περιορίζονταν στους στρατώνες τους και στα στρατιωτικά καθήκοντα τους, αν το δημοψήφισμα ήταν θετικό για την αβασίλευτη δημοκρατία. Ουσιαστικά η ανοιχτή αυτή επιστολή εξέπεμπε το τελεσίγραφο «αβασίλευτος δημοκρατία» ή επιστροφή στην στρατοκρατία[1], χωρίς να ασχολείται ιδιαίτερα με τα θετικά που υποτίθεται ότι θα έφερνε στους πολίτες το νέο πολίτευμα. Στο ίδιο μήκος κύματος ο Αραβαντινός απείλησε οποιονδήποτε θα προσπαθούσε εκ νέου να παλινορθώσει την εκπεσούσα δυναστεία, δηλώνοντας ότι η πολιτική της συμφιλίωσης θα επιβαλλόταν ακόμη και δια της βίας[2].

Ενώ ήδη είχε στη σύνθεση της κυβέρνησης του τον Κονδύλη ως υπουργό Στρατιωτικών, στις 31 Μαρτίου ο Παπαναστασίου, παρά τις έντονες αντιδράσεις από την Αγγλία λόγω της συμμετοχής του στην εκτέλεση των «έξι», όρκισε υπουργό εννόμου τάξεως τον Θεόδωρο Πάγκαλο, γνωστό για τις δικτατορικές του τάσεις αλλά και την επιρροή του σε σημαντική μερίδα αξιωματικών του στρατού. Να σημειωθεί ότι το Υπουργείο Εννόμου τάξεως συστήθηκε για πρώτη φορά ως ξεχωριστό υπουργείο, αφού οι αρμοδιότητες του ως εκείνη την στιγμή ήταν ενσωματωμένες στο υπουργείο Εσωτερικών. Η πρώτη κίνηση του νέου υπουργού είναι να ορίσει διοικητή της Χωροφυλακής τον υποστράτηγο Παναγιωτόπουλο, αξιωματικό της απολύτου εμπιστοσύνης του, αλλά και να αναγγείλει την ενεργό συμμετοχή του στρατού στην προσπάθεια αποκατάστασης της δημόσιας τάξης που είχε διασαλευτεί[3].

Ο Πάγκαλος στις αρχές Απριλίου αρχικώς εκδήλωσε την πρόθεση του να επιβάλει τον «στρατιωτικό νόμο» στην Μακεδονία, τη Θράκη και την Κρήτη για την καταπολέμηση της ληστείας με το πρωτότυπο σκεπτικό ότι δεν θα μπορούσε να κατηγορηθεί για επηρεασμό της ψήφου σε αυτές τις περιοχές καθώς οι κάτοικοι τους είχαν εκδηλωθεί υπέρ της Δημοκρατίας[4]. Λίγες μέρες μετά επέβαλλε τον στρατιωτικό νόμο σε όλη την Ελλάδα[5] με αφορμή την πρωτοφανή ληστεία της αμαξοστοιχίας Αθηνών – Θεσσαλονίκης που υποστηρίχθηκε από τους Δημοκρατικούς ότι είχε ως στόχο των ίδιο τον Παπαναστασίου που ταξίδευε για την προεκλογική του ομιλία στην Θεσσαλονίκη[6]. Εκτός της κινηματογραφικής διάστασης της ληστείας[7] αλλά και του καινοφανούς μιας τέτοιου είδους ενέδρας σε αμαξοστοιχία, το γεγονός απέκτησε μια έντονη πολιτική χροιά, καθώς από τον σταθμό προοριζόταν να περάσει πριν από το ληστευθέν τρένο μια ειδική αμαξοστοιχία που μετέφερε τον Πρωθυπουργό Παπαναστασίου στην Θεσσαλονίκη. Οι ληστές δεν ανέβηκαν στην αμαξοστοιχία του Πρωθυπουργού από σύμπτωση καθώς αυτή είχε καθυστερήσει στο δρομολόγιο της. Επίσης σύμφωνα με μαρτυρίες των ληστευθέντων επιβατών οι ληστές έμοιαζαν να αναζητούν κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο μέσα στο τρένο, έχοντας ως δευτερεύουσα προτεραιότητα την ληστεία. Όλες οι εφημερίδες των Βενιζελικών και των δημοκρατικών έγραψαν την επομένη ευθέως ότι οι ληστές είχαν καθοδηγηθεί από βασιλόφρονες με στόχο την απαγωγή η την δολοφονία του Παπαναστασίου ώστε να αναβληθεί η πολιτειακή μεταβολή. Μάλιστα η «Μακεδονία» ανέγραψε την ανώνυμη, αλλά πάντως «έγκυρη» πληροφορία ότι αντιβενιζελικοί κύκλοι έστειλαν τα πυρομαχικά που χρησιμοποιήθηκαν στην ληστεία από την Θεσσαλονίκη.

Αλλά στις υπερβολές αυτές δεν περιορίστηκαν μόνο τα Βενιζελικά έντυπα, αλλά πρωτοστάτησε ο ίδιος ο Παπαναστασίου. Σε δηλώσεις του μετά την πρωτοφανή ληστεία, ο Παπαναστασίου την χαρακτήρισε "στασιαστική ενέργεια του συνταγματικού κόσμου!" συγκρίνοντας την με την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου στον σιδηροδρομικό σταθμό της Λυών 4 χρόνια πριν. Τέλος ο Παπαναστασίου διέταξε να αποζημιωθούν οι ληστευθέντες με μια περίεργη διαβάθμιση: οι ξένοι έλαβαν ολόκληρο το ποσό που έχασαν αλλά οι Έλληνες επιβάτες το μισό. Την διενέργεια των ανακρίσεων ανέλαβε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός την ημέρα εκείνη δείχνοντας φωτογραφίες των πιθανών ληστών στον σταθμάρχη και στους ληστευθέντες.

Την σκυτάλη στην πολιτική εκμετάλλευση μετά τον Παπαναστασίου έλαβε ο στενότερος συνεργάτης του εκείνη την εποχή, Θεόδωρος Πάγκαλος. Με δηλώσεις του υποστήριξε ότι οι ληστές είχαν στόχο τον ίδιο καθώς και αμαξοστοιχία με αυτόν επιβαίνοντα θα περνούσε από το σημείο με κατεύθυνση την Θεσσαλονίκη. Στο υπουργικό συμβούλιο της 13ης Απριλίου, ο Πάγκαλος παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η ληστεία στον Δοξαρά υποκινήθηκε από απότακτους Βασιλόφρονες αξιωματικούς που προετοίμαζαν εξέγερση, άποψη που ενστερνίστηκε εκ νέου και ο Πρωθυπουργός Παπαναστασίου σε δηλώσεις του στις εφημερίδες την ίδια ημέρα[8]. Τρεις δράστες της ληστείας συνελήφθησαν μετά από κατάδοση και παραπέμφθηκαν σε δίκη. Ήταν η ίδια συμμορία που είχε οργανώσει την απαγωγή του γιου του μυλωνά Μαλαμάκη στο Βελεστίνο, ιστορία που απασχόλησε καιρό την κοινή γνώμη και που έληξε αισίως με καταβολή λύτρων ύψους 350.000 δρχ. Και οι τέσσερις καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν την επόμενη ημέρα. Λίγους μήνες μετά όλη η συμμορία που έκανε την ληστεία εξαρθρώθηκε λόγω της απεινούς καταδίωξης της χωροφυλακής αλλά και λόγω της διαίρεσης των ληστών. Το τελικό πόρισμα των ανακρίσεων για την ληστεία που δημοσιοποιήθηκε σε δεύτερο χρόνο, αποδείκνυε ότι οι ληστές ήταν πρώην δραπέτες των φυλακών Τρικάλων, χωρίς πουθενά να αναφέρεται για εμπλοκή πολιτικών προσώπων[9].

Σε κάθε περίπτωση η ληστεία αποτέλεσε μια πρώτης τάξεως αφορμή για τον Πάγκαλο για να δικαιολογήσει στην κοινή γνώμη ενέργειες που σαφώς έβλαπταν την ακεραιότητα του δημοψηφίσματος. Και μόνο το γεγονός ότι κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος και στα αστικά κέντρα φανέρωνε και τις διαθέσεις της κυβέρνησης, αφού η ληστεία την εποχή εκείνη ήταν φαινόμενο που παρουσιαζόταν αποκλειστικά στην ύπαιθρο[10], ενώ η «συνταγματική επιτροπή» διαμαρτυρόταν ακατάπαυστα υποστηρίζοντας ότι οι κυβερνητικές κινήσεις νόθευαν την λαϊκή βούληση.

Βασιλιάς Γεώργιος Β΄ 
Εκτός όλων αυτών η κυβέρνηση απαγόρευσε να δημοσιευτεί στις εφημερίδες ή να κυκλοφορήσει σε έντυπη μορφή το διάγγελμα του βασιλιά Γεώργιου από την Αγγλία με το σκεπτικό ότι η δυναστεία είχε ήδη εκπέσει. Το διάγγελμα προέτρεπε τους εκλογείς να στηρίξουν τον θρόνο και να ψηφίσουν «ΟΧΙ», δημοσιεύτηκε αρχικά σε κάποιες εφημερίδες βασιλοφρόνων  που κατασχέθηκαν αμέσως με διαταγή του υπουργού Εννόμου τάξεως[11]. Τέλος η κυβέρνηση απαγόρευσε την δημοσίευση φωτογραφιών μελών της Βασιλικής οικογένειας στον τύπο αλλά και την ανάρτηση αυτών σε δημόσιους χώρους. Το τελικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είχε καθοριστεί σαφώς από την προκαταβολική έκπτωση της βασιλικής δυναστείας που μοιραία επηρέαζε αποφασιστικά την κοινή γνώμη αλλά και από την «προσφυγική ψήφο» που στράφηκε μαζικά υπέρ του νέου πολιτεύματος. Ο στρατός διεξήγαγε λαμπαδηφορίες υπέρ της δημοκρατίας σε επαρχιακές πόλεις[12], ενώ το υπουργείο εσωτερικών σχημάτισε επιτροπή για την διαφώτιση του λαού επί των δημοκρατικών ιδεών, αποτελούμενη από πληρεξουσίους και δημοκρατικούς πολιτευτές.
Η διαδικασία της ψηφοφορίας υπήρξε διαβλητή[13], καθώς τα ψηφοδέλτια υπέρ της Βασιλείας ήταν κίτρινα παραβιάζοντας το μυστικό της ψηφοφορίας, ενώ και το ερώτημα του δημοψηφίσματος δεν ήταν αβασίλευτος Δημοκρατία η βασιλευομένη, αλλά αβασίλευτος δημοκρατία η ΟΧΙ. Κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας συνελήφθησαν όλοι οι δικαστικοί αντιπρόσωποι που έδιναν και τα δύο ψηφοδέλτια σε όσους ψηφοφόρους ζητούσαν μόνο αυτό της δημοκρατίας. Επίσης συνελήφθησαν εκλογικοί αντιπρόσωποι των Συνταγματικών καθώς και δικαστικοί αντιπρόσωποι που κατέθεταν συνεχώς ενστάσεις εγκυρότητας με το σκεπτικό ότι παρακώλυαν την εκλογική διαδικασία[14]. Λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες για το δημοψήφισμα συνέλαβε 15 ανώτατους απότακτους αξιωματικούς[15] αλλά και κάποιους ιδιώτες με την κατηγορία ότι είχαν σχεδιάσει την ληστεία του Δοξαρά, εξόπλιζαν ομάδες στην επαρχία και προετοιμάζονταν για εξέγερση, ενώ προέβη σε κατάσχεση των φύλλων των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων «Χρόνος» και «Σκριπ» που είχαν φιλοξενήσει στις στήλες τους το διάγγελμα του Γεώργιου από το Λονδίνο.

Αναμφίβολα στο δημοψήφισμα έγιναν πολλές παρατυπίες και αυθαιρεσίες υπέρ του αποτελέσματος της αβασίλευτης δημοκρατίας. Οι θετικές ψήφοι υπέρ της αβασίλευτης αυξήθηκαν από την απροκάλυπτη επέμβαση του στρατού καθώς το σύνολο των ψήφων των υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας που καταγράφηκαν στις στρατιωτικές μονάδες ξεπερνούσε τον συνολικό αριθμό εν ενεργεία αξιωματικών και οπλιτών .  Την ημέρα του δημοψηφίσματος οι κεντρικοί δρόμοι των Αθηνών είχαν κατακλυστεί από στρατιωτικές μονάδες που «δήθεν» υποβοηθούσαν την δημόσια τάξη αλλά επί της ουσίας προπαγάνδιζαν υπέρ της ψήφου για την Δημοκρατία[16].

Η πόλη έδινε την εντύπωση στρατοκρατούμενης πολιτείας, ενώ τεθωρακισμένα οχήματα και φορτηγά με στρατιώτες του τάγματος Λέσβου και του 44ου συντάγματος, συνεχώς διέσχιζαν τις κεντρικές οδούς[17]. Αυτή είναι και η πρώτη καταγραφή της δράσης του τάγματος Λεσβίων σε συνδυασμό με τον λόχο τεθωρακισμένων αυτοκινήτων. Στην Πάτρα αεροπλάνα του στρατού έρριψαν στην πόλη φυλλάδια υπέρ της Δημοκρατίας[18]. Οι στρατιώτες προσέρχονταν στην κάλπη ενώπιον των αξιωματικών τους και λάμβαναν μόνο το λευκό ψηφοδέλτιο υπό τον φόβο αυστηρής τιμωρίας[19]. Σε άλλες περιπτώσεις οι στρατιώτες προσέρχονταν κατά τετράδες κραδαίνοντας γαλάζιες σημαίες και φωνάζοντας συνθήματα υπέρ της Δημοκρατίας[20], ενώ σύμφωνα με δημοσίευμα του Βενιζελικού «΄Εθνους», στρατιωτικά αποσπάσματα παρέλαυναν στους δρόμους των Αθηνών με συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας, ενώ στα όπλα τους είχαν μικρές επιγραφές με την λέξη «ΝΑΙ»[21].

Σύμφωνα με άρθρο του τότε διευθυντή του «Ριζοσπάστη» Κορδάτου είχαν ασκηθεί έντονες πιέσεις από την κυβέρνηση προς όλους τους δημοσίους υπαλλήλους και τους στρατιώτες υπέρ της αβασίλευτης. Σε αρκετές περιπτώσεις πολίτες που ψήφιζαν υπέρ της αβασίλευτης δεν αποσύρονταν στο παραβάν αλλά τοποθετούσαν ενώπιον της εφορευτικής επιτροπής το ψηφοδέλτιο, χωρίς επιπτώσεις. Εκ των υστέρων σε ομιλία του στην Εθνοσυνέλευση[22], ο Κονδύλης παραδέχθηκε ότι τόσο ο ίδιος ως υπουργός στρατιωτικών όσο και οι ανώτατοι αξιωματικοί του στρατού επενέβησαν ενεργά στο δημοψήφισμα υπέρ της δημοκρατίας, επέμβαση απολύτως θεμιτή κατά τον ίδιο καθώς αλλιώς το τελικό αποτέλεσμα θα ήταν άδηλο.

Σύμφωνα με μαρτυρίες ανώτατων αξιωματικών έγιναν πολλές ομιλίες πολιτευτών υπέρ της κατάργησης της βασιλείας σε όλες τις στρατιωτικές μονάδες[23], ενώ υπάρχουν μαρτυρίες όπως αυτή του ίλαρχου Σιώτη δραστήριου φίλου του Οθωναίου, για ολόκληρους λόχους στρατιωτών που ψήφισαν δύο η τρεις φορές. Σε επιστολή του προς τον Πλαστήρα ο ταγματάρχης Παπαθανασόπουλος αποκάλυπτε ότι ενώ οι πληρεξούσιοι υπολόγιζαν ότι στην επαρχία που βρισκόταν η μονάδα του, η Δημοκρατία θα ελάμβανε 30-35% των ψήφων, τελικώς έλαβε 47% χάρις την επέμβαση του ίδιου. Τα εκλογικά αποτελέσματα του δημοψηφίσματος ανακοινώθηκαν συνολικά αλλά δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ ανά εκλογικό τμήμα. Είναι χαρακτηριστικό πως όταν ο Παναγής Τσαλδάρης ανέλαβε υπουργός εσωτερικών στην Οικουμενική κυβέρνηση του 1926, ανακάλυψε πως τα επίσημα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος ανά εκλογικό τμήμα είχαν καταστραφεί[24] και δεν ήταν πλέον διαθέσιμα προς έλεγχο.

Θεόδωρος Πάγκαλος
Είναι σίγουρο πως το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος θα ήταν υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας και χωρίς την επέμβαση του στρατού. Και αυτό επειδή μεγάλο τμήμα των Βενιζελικών θεωρούσε τον Θρόνο ως βασικό υπαίτιο για την Μικρασιατική Καταστροφή, λόγω της σαφούς αντιβασιλικής τοποθέτησης των προσφύγων από την Μικρά Ασία, αλλά και της έξυπνης επιλογής του Παπαναστασίου να ψηφίσει στην Εθνοσυνέλευση προκαταβολικά την έκπτωση της δυναστείας και να δημιουργήσει ένα ισχυρό τετελεσμένο που μοιραία έγινε πλειοψηφικό από τον μέσο πολίτη που ήθελε μια μόνιμη επίλυση της εκκρεμότητας. Ουσιαστικά όπως είχε διαμορφωθεί η κατάσταση της παραμονές του δημοψηφίσματος, η αβασίλευτη δημοκρατία εκπροσωπούσε την νομιμότητα και την ελπίδα για κοινωνική ειρήνη και αποκατάσταση της τάξης[25] με την επιστροφή του στρατού στα καθήκοντα του μακριά από την πολιτική διαμάχη. Τα λαϊκά στηρίγματα του Θρόνου είχαν συρρικνωθεί στους συντηρητικούς, που πάντως στήριζαν τον θεσμό με φανατισμό, καθώς σε αυτόν είχαν εναποθέσει τα συμφέροντα τους και την πρόσβαση στο κράτος.
Επίσης, όπως ορθά παρατήρησε ο Ιωάννης Μεταξάς μετά την δημοσιοποίηση του αποτελέσματος, ακόμη και αν είχε γίνει νοθεία στις ψήφους υπέρ της δημοκρατίας, οι ψήφοι υπέρ της βασιλείας ήταν λίγες. Βέβαια, χωρίς την νοθεία, η διαφορά των ψήφων θα ήταν σαφώς μικρότερη, το αποτέλεσμα θα έμοιαζε περισσότερο ισόπαλο και αυτό θα αποτελούσε μια μόνιμη απειλή για την στερέωση του νέου πολιτεύματος στην συνείδηση των πολιτών. Επίσης είναι γεγονός ότι μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης γονατισμένο από τα οικονομικά προβλήματα και την δυστυχία από τα δεινά που επισώρευσε η Μικρασιατική καταστροφή, αντιμετώπισε με χαρακτηριστική αδιαφορία τον τετράμηνο πολιτειακό οργασμό των κομμάτων εντός και εκτός της Εθνοσυνέλευσης. Έτσι και το βασιλικό κίνημα που κυοφορήθηκε στην Πελοπόννησο από τους απόστρατους βασιλόφρονες αξιωματικούς δεν εκδηλώθηκε ποτέ λόγω έλλειψης συμμετοχής του κόσμου, αλλά και τα δημοκρατικά συλλαλητήρια πριν τις εκλογές που γίνονταν στην επαρχία κυρίως, για την διαφώτιση του απλού κόσμου χαρακτηρίζονταν από την ιδιαίτερα χαμηλή προσέλευση των πολιτών[26].

Η Πολιτειακή μεταβολή στην Ελλάδα αναγνωρίστηκε αμέσως ως γνήσια από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, αν και ο ίδιος έφερε βαρέως[27] την μεταχείριση του από τους ακραίους δημοκρατικούς. Επίσης σταδιακά αναγνωρίστηκε από την Αγγλία και την Γαλλία ενώ ο Μουσολίνι στην Ιταλία με δηλώσεις του στον Τύπο ήδη από την 25η Μαρτίου είχε εκδηλώσει την στήριξη του στο νέο πολίτευμα της Ελλάδας, καθώς ανέμενε (αφελώς) ότι ίσως η νέα κατάσταση απελευθέρωνε την Ελλάδα από την Αγγλική επιρροή[28].

Το τελικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος απογοήτευσε τους οπαδούς των «συνταγματικών» που, ασχέτως της κυβερνητικής επέμβασης κατά του «ΟΧΙ», δεν περίμεναν τόσο μικρή υποστήριξη στον Θρόνο και οδήγησε το σύνολο της «εξωκοινοβουλευτικής» παράταξης τους σε παρατεταμένη εσωστρέφεια για αρκετούς μήνες. Η βασική ιδέα πολιτικής ενοποίησης του αντιβενιζελικού χώρου εγκαταλείφθηκε, οι συνεννοήσεις μεταξύ Τσαλδάρη και Μεταξά ναυάγησαν οριστικά, ενώ ακολούθησε έντονη αρθρογραφία στις εφημερίδες μεταξύ των δύο αρχηγών με αλληλοκατηγορίες για την περίοδο της Μικρασιατικής εκστρατείας. Ο Μεταξάς[29] υποστήριξε την γραμμή της αποδοχής του τετελεσμένου αποκλείοντας ως καταστροφική για την Ελλάδα την διαιώνιση του θέματος η την δυναμική αντίδραση, ενώ ο Τσαλδάρης επέμεινε σταθερά στην γραμμή της μη αναγνώρισης της μεταβολής, αλλά εντός της νομιμότητας όπως αυτή διαμορφώθηκε. Έτσι παρατηρήθηκε το φαινόμενο οι ακραίοι πολιτευτές των Βασιλοφρόνων να  προσχωρήσουν στο Λαϊκό κόμμα και όχι στον Μεταξά, εξέλιξη που κανείς δεν θα περίμενε κρίνοντας βάσει της προϊστορίας και της ψυχοσύνθεσης των δύο πολιτικών αρχηγών.

Επίλογος - ένας προβληματισμός για το κρίσιμο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου

Το παραπάνω απόσπασμα προέρχεται από αδημοσίευτη εργασία μου για την περίοδο 1924-1926. Αυτό που πρέπει κατά την γνώμη μου να κρατήσουμε από το δημοψήφισμα αυτό που έχει άμεση σχέση με αυτό που ζούμε σήμερα είναι ο διχασμός που προκλήθηκε στην Ελληνική κοινωνία, ένα αληθινό σχίσμα που διήρκεσε πάνω από 5 δεκαετίες. Σε πολλού ίσως φαίνεται αστείο ότι όλη η Ελλάδα χωρίστηκε σε δύο στρατόπεδα για τον Θρόνο και όμως είναι αλήθεια. Στο σχίσμα αυτό υποβοήθησαν όλα τα σχετικά δημοψηφίσματα του Μεσοπολέμου που ήταν λίγο η πολύ νόθα. Έτσι, παρά την καθαρή νίκη της αβασίλευτης δημοκρατίας, από την επομένη ο Τύπος που στήριξε την βασιλευομένη δημοκρατία πολέμησε το νέο πολίτευμα με κάθε δυνατό τρόπο και η πολεμική αυτή ήταν ένας από τους λόγους που οδήγησε και στην τελική αποτυχία του.

Αυτό πρέπει να καταλάβουμε και σήμερα. Το πρόβλημα των δημοψηφισμάτων είναι ότι η κοινή γνώμη πολώνεται και η ηττημένη πλευρά βυσσοδομεί και δεν αποδέχεται το αποτέλεσμα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ασχέτως αποτελέσματος αν η κοινωνία διχαστεί, οποιοδήποτε αποτέλεσμα και αν έρθει αυτό δεν θα είναι εφαρμόσιμο. Αυτός είναι ο λόγος που δεν έπρεπε ποτέ η κυβέρνηση να κάνει δημοψήφισμα. Ουσιαστικά αντί να ενισχύσει την θέση της έναντι των δανειστών όπως δήλωσε ότι επιδιώκει, θα την υπονομεύσει, καθώς το δημοψήφισμα θα δείξει ότι ένα μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης είναι εναντίον της.  

Επίσης πρέπει να παρατηρήσω ότι σε όλα τα δημοψηφίσματα που είχαν γίνει στον Μεσοπόλεμο, υπήρχαν δύο διακριτά ψηφοδέλτια, όχι ένα. Επίσης ποτέ στο παρελθόν δεν διεξήχθη δημοψήφισμα μέσα σε μια εβδομάδα από την προκήρυξη του και χωρίς ουσιαστικά να λειτουργεί η οικονομία της Χώρας. Η κυβέρνηση έχει επικαλεστεί πολλές φορές τους απάνθρωπους και αδίστακτους δανειστές που στραγγαλίζουν τους Έλληνες, αλλά ποτέ δεν έχει παρουσιάσει κάποιο σχέδιο η κάποια δράση για να προστατέψει τον λαό από τις ορέξεις τους, ότι συνηθίζουν να κάνουν σοβαρές κυβερνήσεις άλλων κρατών εντός της Ευρωζώνης.

 Η προσφυγή στο δημοψήφισμα της Κυριακής αποτελεί μια αποφυγή μεγάλων ευθυνών από την μεριά της κυβέρνησης. Στα δημοψηφίσματα του Μεσοπολέμου συνέβαινε το αντίθετο: οι κυβερνήσεις αποφάσιζαν και ο λαός επικύρωνε με το δημοψήφισμα. Την Κυριακή που μας έρχεται οι όροι αντιστρέφονται: οι πολίτες καλούνται να αποφασίσουν και η κυβέρνηση να επικυρώσει. Τότε τι ακριβώς χρειαζόμαστε την κυβέρνηση;


[1] Από τα κείμενα στο «πολιτικές δυνάμεις και Συνταγματικοί θεσμοί στην Ελλάδα» του Παύλου Πετρίδη
[2] Εφημερίδα Βραδυνή, φύλλο 11ης Απριλίου 1924, σελ 4
[3] Αρχείο Θεόδωρου Πάγκαλου, τόμος Α, σελ 357
[4] Αρχείο Θεόδωρου Πάγκαλου, τόμος Α, σελ 359
[5] Και όχι μόνο στις περιοχές που παρουσιαζόταν το φαινόμενο της Ληστείας.
[6] Οι Βενιζελικές εφημερίδες ανέφεραν πως οι ληστές είχαν σταλθεί από βασιλόφρονες και αναζητούσαν στα βαγόνια του τραίνου τον Παπαναστασίου για να τον απαγάγουν! (εφημ. Δημοκρατία φύλλο 11ης Απριλίου)
[7] Η κινηματογραφική ληστεία της αμαξοστοιχίας Αθηνών - Θεσσαλονίκης και οι πολιτικές της επιπτώσεις (13 Απριλίου 1924) (http://www.istorikathemata.com/2013/12/13-1924.html)
[8] Κάτι που υποστηρίζουν Ιστορικοί ακόμη και σήμερα, όπως ο Μαρκέτος βλέπε «Αλέξανδρος Παπαναστασίου και η εποχή του…) …………..
[9] Εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», φύλλο 5ης Νοεμβρίου 1925, σελ 4
[10] Πολλά δημοσιεύματα εφημερίδων της αντιπολίτευσης αναφέρονταν στο γεγονός αυτό
[11] Βραδυνή φύλλο 11ης Απριλίου 1924, σελ 1
[12] Λαμπαδηφορία στην Πάτρα, εφημερίδα «Εμπρός» φύλλο 28ης Μαρτίου σελ 4
[13] Κανείς φυσικά δεν μπορεί να υπολογίσει σε τι ποσοστό
[14] Εφημερίδα Βραδυνή, φύλλο 13ης Απριλίου 1924, σελ 4
[15] Ανάμεσα τους οι υποστράτηγοι Κωνσταντινόπουλος και Λεοναρδόπουλος (εφημερίδα Βραδυνή φύλλο 12ης Απριλίου 1924 σελ 4
[16] Η σχετική εγγραφή της 13ης Απριλίου στο ημερολόγιο Μεταξά: « Δημοψήφισμα. Από πρωί με αυτοκίνητον. Διέρχομαι 42 τμήματα. Αισθάνομαι μούδιασμα κόσμου. Φυλακίσεις δικαστικών αντιπροσώπων, αντιπροσώπων δημοκρατικής παρατάξεως. Πιέσεις. Εγκύκλιοι καταδιωκτικαί. Δρόμοι γεμάτοι με στρατιώτας διαδηλωτάς. Ψηφίζουν πολλάκις. Ανανδρία. Ανανδρία. Μ.μ. εις Παπαναστασίου διαμαρτυρίαι…»
[17] Εφημερίδα «Βραδυνή», φύλλο 13ης Απριλίου 1924, σελ 1
[18] Εφημερίδα Έθνος, φύλλο 13ης Απριλίου 1924, σελ 4
[19] Εφημερίδα Βραδυνή, φύλλο 13ης Απριλίου σελ 1, Π. Κανελλόπουλος αναμνήσεις…..
[20] Εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, φύλλο 14ης Απριλίου 1924, σελ 1
[21] Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ, φύλλο 14ης Απριλίου 1924, σελ 4
[22] Πρακτικά Δ΄ Εθνοσυνέλευσης, συνεδρίαση 18ης Ιουλίου
[23] Παναγιώτης Κανελλόπουλος, αναμνήσεις…. Σελ 31
[24] Herring, σελ 1103
[25] Βλέπε Κώστα Σταματόπουλο «Περί της Βασιλείας….» σελ 129
[26] Μαρκέτος (η πολιτική σκέψη… σελ 850)
[27] Όταν λίγους μήνες μετά η κυβέρνηση Μιχαλακόπουλου μέσω του Αγνίδη θα ζητήσει τις συμβουλές του Βενιζέλου για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της υπογραφής του πρωτοκόλλου Πολίτη – Καλφώφ, αρχικά ο Βενιζέλος θα αρνηθεί την επαφή υπενθυμίζοντας την συμπεριφορά των Ελλήνων πολιτικών εις βάρος του
[28] Όπως γνωρίζουμε, ο ίδιος ο Παπαναστασίου αλλά και η ηγεσία των δημοκρατικών υποστήριζαν την διατήρηση στενών σχέσεων με την Αγγλία τις οποίες προσπαθούσαν να αναθερμάνουν με συχνές συζητήσεις με τον Άγγλο πρέσβη στην Ελλάδα
[29] Την περίοδο 1924-1928 αμέσως μετά το κίνημα Γαργαλίδη - Λεοναρδόπουλου, ο Μεταξάς προσπάθησε ειλικρινά  να πολιτευτεί στα πλαίσια του κοινοβουλευτισμού. Αναγνώρισε την αβασίλευτη δημοκρατία, υπήρξε συμβιβαστικός και ενωτικός έναντι των Φιλελευθέρων, συμμετείχε στην Οικουμενική κυβέρνηση του 1926 και παρέμεινε ακόμη και μετά την αποχώρηση των «Λαϊκών». Η πολιτική του όμως τον αποξένωσε από τους ακραίους αντιβενιζελικούς που αποτελούσαν και την δεξαμενή από όπου θα αντλούσε την πολιτική του δύναμη    

Σχόλια

  1. Το αποτελεσμα ηταν 70 % -30 % υπερ της αβασιλευτης δημοκρατιας. Και αντιστοιχουσε περιπου στην εκλογικη δυναμη των αντιβενιζελικων και βενιζελικων κομματων, όπως αυτή καταγραφοταν στις βουλευτικες εκλογες που εκεινης της εποχης. .

    Συνεπως είναι αναληθης ο ισχυρισμος ότι «χωρίς την νοθεία, η διαφορά των ψήφων θα ήταν σαφώς μικρότερη και το αποτέλεσμα θα έμοιαζε περισσότερο ισόπαλο».

    Οι βασιλοφρονες ηταν παντοτε sore losers. :))))))

    Επισης αναμενουμε για λογους αντικειμενικοτητας αναλογα λεπτομερη αρθρα για τα αντιστοιχα «ανδραγαθηματα» τω αντιβενιζελικων στα δημοψηφισματα του 1920 και 1935, στα οποια ο Βασιλιας πηρε……….. 98 % :)))))

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. http://www.istorikathemata.com/2015/01/Greek-elections-of-the-November-7th-1926.html

    Στο άρθρο μου αυτό υπάρχουν τα αποτελέσματα των εκλογών του 1926, στα οποία τα αμιγώς βασιλόφρονα κόμματα έλαβαν 37% περίπου. Οι εκλογές είχαν και Πολιτειακό χαρακτήρα, καθώς οι βασιλόφρονες επεδίωξαν οι εκλογές να γίνουν με πλειοψηφικό για να έχουν την απόλυτη πλειοψηφία, με προοπτική να θέσουν εκ νέου το Πολιτειακό....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Άλλο ένα δημοκρατικό κατόρθωμα της επιρρεπούς σε πραξικοπήματα και νοθείες Βενιζελικής παράταξης. Αφού δεν έφτιαξαν και διαφορετική εκλογικά κέντρα ώστε να εκτελούν όσους πάνε να ψηφίσουν Βασιλιά πάλι καλά. Κατά άλλα Ο Παπαναστασίου ήταν δημοκράτης απλά επειδή δεν ήθελε τον Βασιλιά. Πόσο έχει κακοποιηθεί η λέξη δημοκρατία σε αυτόν τον τόπο... : )))))))

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. " Το αποτελεσμα ηταν 70 % -30 % υπερ της αβασιλευτης δημοκρατιας. Και αντιστοιχουσε περιπου στην εκλογικη δυναμη των αντιβενιζελικων και βενιζελικων κομματων, όπως αυτή καταγραφοταν στις βουλευτικες εκλογες που εκεινης της εποχης. '

      φαντάζομαι θα ξέρεις σε τι συνθήκες έγιναν οι εκλογές του 1923 και πως δεν διέφεραν καθόλου σε τακτικές νοθείας από το δημοψήφισμα. Επίσης ήταν τόσο losers οι βασιλόφρονες που στο δημοψήφισμα του 1946, παρά την υποστήριξη των κομμουνιστών...στην δημοκρατία ( πάντα πατριώτες οι βενιζελογενείς και όπου φυσάει ο άνεμος), οι δημοκρατικοί κατατροπώθηκαν. Για να μην τα βλέπεις μισά και βολικά...:)))))

      Διαγραφή
    2. Το δημοψηφισμα του 1946 εγινε σε καθεστως νοθειας και τρομοκρατιας.Δεν αντικατοπτριζει τις πραγματικες προθεσεις του λαου, οπως εγινε το 1923 και 1974.

      Διαγραφή
    3. Ποιος το λέει αυτό; ίσα ίσα το πιο νόθο ήταν του 1924, σε αντίθεση με το καθαρότατο του '46'

      Διαγραφή
  4. Απο το 1941 και μεχρι το τελος του πολεμου ο Βασιλευς Γεωργιος Β μετανοησε για τα λαθη του παρελθοντος και διορισε αποκλειστικα βενιζελικους Πρωθυπουργους. Καταλαβε ο ανθρωπος που επρεπε να βασιζεται! Επισης επανηλθαν στο Στρατο της Μεσης Ανατολης πολλοι αποτακτοι του 1935 και εκαναν απιστευτα πραγματα. (πχ αδεφοι Τσιγαντε).

    Το 1946 ο Γεωργιος Β εισεπραξε τους καρπους της μετριοπαθειας του, υποστηριχθεις και ψηφισθεις απο αρκετους μετριοπαθεις βενιζελικους, με αποτελεσμα να θριαμβευσει. Ποιος ηταν ο επιφανεστερος βενιζελικος που τον υποστηριξε το 1946; Μα φυσικα εκεινος που τον εδιωξε το 1923, ο Στυλιανος Γονατας!!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. πο το 1941 και μεχρι το τελος του πολεμου ο Βασιλευς Γεωργιος Β μετανοησε για τα λαθη του παρελθοντος και διορισε αποκλειστικα βενιζελικους Πρωθυπουργους. Καταλαβε ο ανθρωπος που επρεπε να βασιζεται! Επισης επανηλθαν στο Στρατο της Μεσης Ανατολης πολλοι αποτακτοι του 1935 και εκαναν απιστευτα πραγματα. (πχ αδεφοι Τσιγαντε).

      χαχαχα...ναι έπρεπε να βασίζεται στους απότακτους που κατά πλειοψηφία πήγαν στο ...ΕΑΜ ( Οθωναίος, Σαρηγιάννης, Μπακιρτζής, Μακρίδης κλπ ) Καμιά μετάνοια δεν υπήρξε ( άλλωστε δεν έκανε κάτι λάθος απλά αφού η κυβέρνηση θα πήγαινε στην Κρήτη, ήθελε να είναι πιο φιλική προς αυτήν). Επίσης ο Βενιζέλος στην τελευταία επιστολή του αναφωνούσε ζήτω ο βασιλιάς. Μάλλον αυτός μετάνοιωσε για τα όσα έκανε στον τόπο. Ο Γονατάς απλά είδε ότι οι βενιζελικοί δεν έχουν έρεισμα ( συντριβή στις εκλογές του 1946 ) και πολιτικά σκεπτόμενος τα γύρισε .Μάλλον σας έχει μπερδέψει το να διαβάζετε Βεντήρη, ο οποίος και αυτός τα γύρισε, έγινε συνεργάτης του Βασιλέα Παύλου και αποκήρυξε το προπαγανδιστικό βιβλίο του του...

      Διαγραφή
    2. όσο για τον ταλαίπωρο στρατό της μέσης ανατολής οι απότακτοι κυριάρχησαν αφού είχαν την απόλυτη υποστήριξη των Άγγλων που έπαιζαν τα δικά τους παιχνίδια. Και φυσικά οι έξαλλοι δημοκρατικοί μαζί με τους κομμουνιστές διέλυσαν τις ένοπλες δυνάμεις. Αντί να πολεμάνε, τους ένοιαζαν οι βαθμοί, τα καρφώματα στους Άγγλους εναντίον των βασιλοφρόνων που είχαν γράψει το έπος του 1940 και των οχυρών και φυσικά το πως θα υπονομεύουν τον βασιλιά. Νόμισαν πως στους κομμουνιστές βρήκαν ένα στήριγμα για την...δημοκρατία και όταν κάποιοι από αυτούς κατάλαβαν με ποιους είχαν να κάνουν ( κάποιοι, γιατί οι πολλοί μια χαρά τα βρήκαν με την αριστερά) έτρεχαν να ζητήσουν βοήθεια από τους Βρετανούς για να σωθούν. Η οργάνωση του στρατού βέβαια είχε πάει περίπατο και είχαμε γίνει διεθνώς ρεζίλι. Διαχρονικά πατριωτικό το έργο των βενιζελογενών. Και μετά θίγονταν αν τους έλεγαν συνοδοιπόρους,,,,

      Διαγραφή
    3. O καλυτερος αξιωματικος στο Στρατο της Μεσης Ανατολης ηταν ο Υποστράτηγος Χριστοδουλος Τσιγαντες, ιδρυτης και πατερας των ΛΟΚ, και των Ειδικων Δυναμεων του Στρατου. Πρωθυπουργοι το 1941-1945 οι Ε. Τσουδερος, Σοφοκλης Βενιζελος, Γ. Παπανδρεου, Ν. Πλαστηρας. Αυτοι κατεστειλλαν την κομμουνιστικη ανταρσια στο Ναυτικο τον Απριλιο του 1944, και στην Αθηνα το Δεκεμβριο του 1944.

      Οι βασιλοφρονες αφησαν αδεσποτους τους κομμουνιστες να αλωνιζουν στη Στρατια της Μικρας Ασιας το 1920-1922, με τα γνωστα αποτελεσματα. Ομως οταν ο Παγκαλος εγινε Αρχηγος του Στρατου στα τελη του 1922, τους εκκαθαρισε μεσα σε λιγες μερες, και ο Στρατος "εστρωσε" αμεσως! Ολο παχια λογια οι βασιλοφρονες, αλλα ουσια μηδεν! :))))

      Ας μη μιλουν λοιπον για "συνοδοιποριες".........................................

      Οι βασιλοφρονες ας μη μιλανε για συνοδοιποριες, πρωτον διοτι στο σπιτι του κρεμασμενου δε μολανε για σχοινι, ηταν μια ζωη ολο λογια, αλλα ουσια μηδεν! :))))

      Διαγραφή
    4. Μόνο που δεν πολέμησε μόνο ο Τσιγάντες ( οποίος αποκήρυξε το κινηματικό του παρελθόν αφού ο ιερός λόχος αποτελούνταν από φανατικούς βασιλόφρονες που αλλιώς δεν υπήρχε περίπτωση να τον δεχτούν ως αρχηγό). Επίσης αυτοί που λες ότι κατέστειλαν την ανταρσία, στην μέση ανατολή είχαν κάνει ότι μπορούσαν για να τη θεριέψουν. Όσο για τα δεκεμβριανά, εκεί καθάρισαν η βασιλική χωροφυλακή ( που κατηγορούσε ο Παπανδρέου) και η Ταξιαρχία Ρίμινι και οι δυο στελεχωμένες από φανατικούς βασιλόφρονες. Για την Μικρά Ασία δεν σας παίρνει να μιλάτε γιατί ο κομμουνιστές τα ίδια συνθήματα με τους αμυνίτες και τους ακραίους βενιζελικούς φώναζαν το 1920-22. Επίσης στήριξαν μια χαρά το κίνημα του Πλαστήρα.το 1923 και την δικτατορία του Ενώ το 1946 ο Σοφούλης φώναζε για " καταπάτηση των δικαιωμάτων των δημοκρατικών πολιτών" αλλά όταν του έδωσε την εξουσία ο Τσαλδάρης αυτός άνοιξε ξερονήσια. Στο είπα ότι δεν σας παίρνει για συνοδοιπορίες γιατί το πράγμα φτάνει μέχρι και στο 1956 όπως και στο διάστημα 1965-67.

      Παχιά εθνικά λόγια από τους Βενιζελικούς-κεντροαριστερούς αλλά πράξεις τους και η ιστορία τους άλλα δείχνουν :)))))

      Διαγραφή
    5. Εχεις δικιο αλλα που να το βρεις,ειδικα σε αυτο το σαιτ που βριθει απο Νεοδημακρατες-βασιλοφρονες.Γενικα αυτη η παραταξη πρεπει να κουβαλαει για χρονια την τυψη για την Μικρασιατικη καταστροφη.

      Διαγραφή
  5. Την ντροπή να την κουβαλάνε ο βενιζελογενείς -πασόκοι-κεντροαριστεροί και για την μικρασιατική και για όσα δεινά προκάλεσαν στον τόπο ( διχασμός , γαλλική κατοχή, πτώχευση κλπ)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Την ντροπή της Μικρασιατικής Καταστροφής δεν πρόκειται πότε να την διώξει από πάνω της η Δεξιά παράταξη,όσο ονόματα και να αλλάξει. ΥΓ. Αν και για να είμαι ειλικρινής η μεταπολεμική Δεξιά και κυρίως η μεταπολιτευτική Δεξιά μικρή σχέση έχουν με την φιλοβασιλική Δεξιά του 20.Πάρα αυτά το στίγμα παραμένει.Επίσης δεν μπορούμε να συνδέσουμε τον Βενιζέλο με το ΠΑΣΟΚ,γιατί ο Βενιζέλος δεν ήταν κεντροαριστερός άλλα σκέτο κεντρώος.Αρκετά με τον πολιτικό αναλφαβητισμό ορισμένων.

      Διαγραφή
    2. Ακριβώς αρκετά με την αμορφωσιά των βενιζελολάγνων και την προπαγάνδα τους.. Φυσικά και ήταν κεντροαριστερά ο βενιζελισμός , αφού ήταν ενάντια στην Βασιλεία και ένα μεγάλο κομμάτι του στην κατοχή πήγε στο ΕΑΜ. Φυσικά το στίγμα της καταστροφής όπως και της συνοδοιπορίας μς το ΚΚΕ εναντίον της εκστρατείας μετά τις εκλογές του 20, βαραίνει και θα βαραίνει για πάντα τον βενιζελισμό. Για αυτό και διάφοροι "ιστορικοί" προσπαθούν από τότε να ρίξουν το φταίξιμο στην πραγματική εθνική παράταξη.

      Διαγραφή
    3. Αρκετά με τον πολιτικό αναλφαβητισμο ορισμένων ακραιφνων φιλοβασιλικων.Μάθετε να ξεχωρίζετε το Κέντρο από την Αριστερά,ανόητοι!!Υπαίτιοι της Μικρασιατικής Καταστροφής είναι φιλοβασιλικη παράταξη και οανίκανος Κωνσταντίνος.Δεν θα αφήνω σχόλια αναπάντητα.

      Διαγραφή
  6. @Ανώνυμος30 Ιουλίου 2015 - 7:57 μ.μ.
    @Ανώνυμος24 Αυγούστου 2015 - 6:28 μ.μ.

    Εθνικη παραταξη ηταν η αντιβενιζελικη Δεξια, Εθνικη Παραταξη και το βενιζελικο Κεντρο. Οι ηγετες της φιλοβασιλικης αντιβενιζελικης παραταξης, αν και καλοι πατριωτες, προκαλεσαν αθελα τους την Μικρασιατικη Κατασροφη, λογω κομματικου παθους και υπερμετρης αφοσιωσης τους στη Δυναστεια των Γλυξβούργων.

    Βενιζελικοι και αντιβενιζελικοι δεν ηταν παρα οι δυο συνιστωσες, οι δυο διαφορετικες εκφρασεις της μιας και μοναδικης Εθνικης Παραταξεως, και συνετριψαν μαζι την κομμουνιστικη ανταρσια κατα της Ελλαδος το 1944-1949. Αν δεν ειχαν ομονοησει τοτε, οι κομμουνιστες θα ειχαν νικησει, η Ελλαδα θα ειχε γινει Αλβανια, και τα συνορα της θα ηταν στον Ολυμπο.

    Εκεινοι που βγαζουν απο την ντουλαπα τους σκελετους του Εθνικου Διχασμου, ειναι ΥΠΟΝΟΜΕΥΤΕΣ της ομονοιας των Εθνικων Δυναμεων, που σημερα ειναι αναγκαια οσο ποτε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας