O κώδικας του Χαμουραμπί προάγγελος του Ιπποκρατικού όρκου*

Γράφει ο κ. Βασίλης Χατζηβασιλείου, τ. δικηγόρος-ιστορικός
          Σε στήλη πρασινωπού διορίτη, που βρέθηκε στα Σούσα της Μεσοποταμίας τον χειμώνα του 1901-02 από Γάλλους αρχαιολόγους και μεταφέρθηκε στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, σαν τρόπαιο της αρχαιολογικής τους έρευνας, ήταν γραμμένο στην ακκαδική γλώσσα  ένα απ’ τα αρχαιότερα νομικά κείμενα του κόσμου, που φέρει τον τίτλο: Κώδικας του Χαμουραμπί. Στην κορυφή της στήλης υπάρχει ανάγλυφη η παράσταση του Χαμουραμπί, την ώρα που παίρνει την εντολή απ’ τον Ηλιακό Θεό της Δικαιοσύνης, τον  Σαμάς, να γράψει τους νόμους. Όλα τα άρθρα  της όψης αυτής της στήλης καταστράφηκαν απ’ τους Ελαμίτες, διασώθηκαν όμως σε άλλα αντίγραφα του Κώδικα στο μεγαλύτερο μέρος τους.

          Ο Χαμουραμπί υπήρξε ο έκτος απ’ τους έντεκα βασιλείς της Παλαιάς Βαβυλωνιακής Δυναστείας των Αμοραίων. Βασίλεψε 43 χρόνια, απ’ το 1728 έως το 1686 π. Χ. σύμφωνα με τους πιο πρόσφατους υπολογισμούς. Επί της βασιλείας του το ασήμαντο κράτος της Βαβυλώνας, κυριάρχησε σ’ όλη τη Μεσοποταμία και ουσιαστικά επέβαλε τη θέλησή του σ’ όλη τη Μέση Ανατολή.

          Σήμερα που η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως πολλούς άλλους κώδικες από διάφορες πόλεις της Μεσοποταμίας και μάλιστα παλαιότερους απ’ τον Κώδικα του Χαμουραμπί, οι κρίσεις μας για το νομοθετικό έργο του Βαβυλώνιου μονάρχη διαφοροποιήθηκαν, καθώς δεν υποστηρίζεται πλέον ότι ο Χαμουραμπί κατέγραψε ένα εθιμικό δίκαιο, αλλά ότι συνέταξε απ’ τους κώδικες των πόλεων ένα γενικό κώδικα, που θα γινόταν  νόμος του κράτους του. Για να αποτελέσει  ο νόμος αυτός όχι μόνο τη βάση των νόμων των λαών της Μέσης Ανατολής, αλλά  να επηρεάσει ακόμη και το δίκαιο των πόλεων του Αιγαίου και το Κρητικό δίκαιο. Βέβαια η γρήγορη ανάπτυξη του κόσμου του Αιγαίου και το πέρασμα στο δουλοκτητικό κοινωνικό σύστημα, δημιούργησαν καινούργιες κοινωνικές δομές και βάσεις δικαίου, που εκφράστηκαν αριθμητικά σε νέες ποικιλίες νόμων, διαφορετικών  από εκείνων του Κώδικα του Χαμουραμπί, που  παρέμεινε όμως ένα κείμενο όπως είχε βγει μέσα από τις ανάγκες και τις απαιτήσεις του καθεστώτος της πολεμικής αριστοκρατίας της Βαβυλώνας, η οποία αποτελούσε και την κυρίαρχη τάξη.
          Στον Κώδικα του Χαμουραμπί διακρίνουμε τρεις κατηγορίες πληθυσμού: α) τους ελεύθερους, δηλ. τους ευγενείς, το ιερατείο, τους ανώτερους υπαλλήλους, στρατιωτικούς και γαιοκτήμονες, β) την ελεύθερη μεσαία τάξη, τους «μουσκινού», δηλ. τους βιοτέχνες, τους κατώτερους υπαλλήλους, τους εργάτες, αγρότες και εμπόρους και γ) τους δούλους. Βασική, ωστόσο, αρχή του Κώδικα υπήρξε «η αρχή της ανταπόδοσης των ίσων». Ο ίδιος Κώδικας αποτελείται απ’ το Προοίμιο, τα 282 Άρθρα του και τον Επίλογο, που καθορίζουν ακριβώς το βαθύτερο ιδεολογικό περιεχόμενο της μοναρχίας, κατά τρόπο που μας αποκαλύπτει την ιδιοτυπία αυτής της πολιτικής κοινωνίας.
            Αυτός, λοιπόν, ο Κώδικας, ο οποίος  αποτελεί και το πρώτο ιστορικό κείμενο που αναφέρεται στα καθήκοντα δεοντολογικής συμπεριφοράς και ευθύνης των  γιατρών έναντι των ασθενών τους,  θα διαπιστώσουμε παρακάτω ότι είναι ο προάγγελος του γνωστού σ’ εμάς Ιπποκρατικού Όρκου, που  θεωρείται το πρότυπο και η πυξίδα της ιατρικής βιοηθικής και  δεοντολογίας, μέσω του οποίου προβάλλεται στις μέρες μας η εξανθρωπισμένη ιατρική.  
          Αλλά ποιές είναι οι διατάξεις εκείνες του Κώδικα του Χαμουραμπί που έχουν βαθύτερο συμβολισμό, εκφράζουν έστω και υποτυπώδη ηθική απήχηση και προαναγγέλλουν τον μείζονα ηθικό κανόνα που αναφέρεται στις υποχρεώσεις του γιατρού προς τον ασθενή, όπως μας τις απέδωσε τόσους αιώνες αργότερα, με καθολικό και συγκροτημένο τρόπο, ο Ιπποκρατικός Όρκος;
           Θα αρχίσουμε απ’ το Προοίμιο του Κώδικα, στο οποίο διακηρύσσεται πρώτα-
πρώτα, με πολύ έμφαση, ότι ο Βαβυλώνιος μονάρχης αντλεί την εξουσία του απ’ τους Θεούς και ενεργεί σαν εντολοδόχος τους. Μα και ο Ιπποκρατικός Όρκος αρχίζει με την επίκληση των Θεών. Και όχι μόνο των Ιατρικών Θεοτήτων (Απόλλωνα, Ασκληπιού, Υγείας και Πανάκειας) αλλά και  όλων  των άλλων   Θεοτήτων γενικά, που  καθίστανται οι ασφαλέστεροι μάρτυρες  για την εκπλήρωση αυτού του όρκου. Γιατί οι Θεοί είναι, κατά την πεποίθηση των αρχαίων Ελλήνων, οι κατ’ εξοχήν γνώστες («ίστορες ποιεύμενοι»)  του δικαίου και οι εποπτεύοντες την εφαρμογή των ηθικών κανόνων. Διαβάζοντας και τον Επίλογο του Κώδικα του Χαμουραμπί διαπιστώνουμε να διευκρινίζεται κι εκεί πως το περιεχόμενο της  θεϊκής εντολής  είναι η επιβολή ενός κράτους δικαίου που εμπνέεται απ’ την ιδέα ενός ευρύτερου κοινωνικού και ανθρωπιστικού καθήκοντος. Ανθρωπιστικό όμως είναι και το καθήκον του Ιπποκρατικού Όρκου, ο οποίος σαν ηθικός κώδικας ρυθμίζει, όπως προαναφέραμε, τις υποχρεώσεις του γιατρού προς τον ασθενή, συνιστώντας  ένα κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ  δασκάλου και  μαθητευόμενου γιατρού.

          Και τώρα ας εντρυφήσουμε  στα Άρθρα εκείνα του Κώδικα των νόμων του Χαμουραμπί που αναφέρονται στους γιατρούς και ας επιχειρήσουμε να τα συγκρίνουμε και να τα ταυτίσουμε με το περιεχόμενο του Ιπποκρατικού  Όρκου. Επί συνόλου, όπως προείπαμε, 282 Άρθρων, στα 20 έχουμε άμεση ή έμμεση αναφορά στους γιατρούς. Είναι τα άρθρα που αριθμούνται από το 206 έως και το  225. Επιχείρησα να τα διαχωρίσω σε τέσσερις θεματικές ενότητες, για την καλύτερη κατανόησή τους και την ακριβέστερη  εξομοίωσή τους με τα διαλαμβανόμενα στον Ιπποκρατικό Όρκο. Η πρώτη  περιλαμβάνει  γενικά τα περί ιατρικής αμοιβής, η δεύτερη τα περί εκτρώσεων, η τρίτη τα περί σοβαρών εγχειρήσεων και η τέταρτη τα περί εξαρθρώσεων. Θα ήταν παράλειψη να μη μνημονεύσω μια ακόμη  ενότητα, η οποία όμως αναφέρεται στις κτηνιατρικές χειρουργικές επεμβάσεις.      
          Απ’ την ανάγνωση αρχικά των τριών ακόλουθων άρθρων του Κώδικα Χαμουραμπί, που  φέρουν τους αριθμούς από το 206 έως και το 208, διαπιστώνουμε ότι ο γιατρός αμείβεται για τις προσφερόμενες υπηρεσίες του.
          206:Αν κατά τη διάρκεια μιας φιλονικίας ένας κύριος[1]  χτυπήσει έναν άλλο κύριο και του κάνει κακό (του προξενήσει πληγή), τότε αυτός ο κύριος θα ορκιστεί ότι δεν είχε την πρόθεση να τον χτυπήσει και επιπλέον θα πληρώσει το γιατρό (που θα θεραπεύσει την πληγή). 207:Αν  πεθάνει από την πληγή του, θα ορκιστεί και πάλι (όπως παραπάνω) και αν ο αποθανών ανήκει στην αριστοκρατία θα πληρώσει (προφανώς το γιατρό που τον περιέθαλψε τελικά) μισό μίνα[2] ασήμι. 208: Αν (ο αποθανών) ανήκει στο λαό θα πληρώσει το 1/3 μίνα ασήμι.
          Στον Ιπποκρατικό Όρκο δεν διαπιστώνεται ρητά αν πρέπει ή όχι  να πληρώνεται ο γιατρός. Εκείνο το «άνευ μισθού και ξυγγραφής» του Όρκου αναφέρεται στην υπόσχεση που δίνει ο νέος γιατρός να διδάξει την τέχνη του χωρίς μισθό και συμβόλαιο στους γιούς του δασκάλου του. Ο   Ιπποκράτης μπορεί να πληρωνόταν, όπως έγραψε ο Littrè, μόνο από μαθητές που δεν ανήκαν στην ιατρική οικογένεια  και είχαν πόρους για να καταβάλλουν τα δίδακτρά τους. Πολλοί όμως  γιατροί  στην εποχή του Ιπποκράτη απαιτούσαν ως αμοιβή υπέρογκα ποσά. Γι αυτό και στο «Περί Παραγγελιών» (παράγραφοι 4,5,6) έργο του ο Ιπποκράτης, χωρίς να αποκλείει την αμοιβή, τονίζει πως τίποτα δεν πρέπει να απασχολεί το γιατρό, παρά μονάχα η καλή του φήμη. Είναι προτιμότερο, λέει, να κατακρίνεται ο γιατρός απ’ την αχαριστία εκείνων που έσωσε, παρά να  εξαπατά και να  απομυζά αυτούς που υποφέρουν πολύ, αποσπώντας τους χρήματα. Παροτρύνει επίσης ο Ιπποκράτης το γιατρό να μην αποβλέπει  στην αμοιβή, παρά σαν μέσο ικανοποίησης της επιθυμίας του για συνέχιση της μάθησης και του συνιστά να φροντίζει το ίδιο τους φτωχούς και άπορους, όπως τους εύπορους ασθενείς, χωρίς να  αξιώνει υπέρογκα ποσά με απάνθρωπο τρόπο. Κλείνει δε με την περίφημη συμβουλή πως αν η ανάγκη το καλεί, άμισθα πρέπει ο γιατρός να παρέχει τις υπηρεσίες του, γιατί όπου υπάρχει η φιλανθρωπία εκεί συνυπάρχει και η αγάπη για την επιστήμη («ην γαρ παρή φιλανθρωπίη, πάρεστι και φιλοτεχνίη»). Πλήρης, λοιπόν, η αφιλοχρηματία και  ανιδιοτέλεια του Ιπποκράτη.

          Τα άρθρα 209-214 του Κώδικα του Χαμουραμπί νομοθετούν εναντίον του ζητήματος των εκτρώσεων, τις οποίες  αντιμετωπίζουν ως εξής:
          209: Αν ένας κύριος χτυπήσει τη θυγατέρα ενός (άλλου) κυρίου και γίνει αιτία  να αποβάλει, θα πληρώσει 10 σίκλα[3] ασήμι για το έμβρυο.210: Αν η γυναίκα αυτή πεθάνει, τότε θα θανατώσουν τη θυγατέρα του.211: Αν με το χτύπημά του γίνει αιτία να αποβάλει η θυγατέρα ενός κοινού πολίτη[4] θα πληρώσει 5 σίκλα ασήμι.212: Αν αυτή η γυναίκα πεθάνει, θα πληρώσει μισό μίνα ασήμι.213: Αν χτυπήσει τη σκλάβα κάποιου κυρίου και (από το χτύπημά του) γίνει αιτία να αποβάλει, θα πληρώσει 2 σίκλα ασήμι.214: Αν αυτή η σκλάβα πεθάνει, θα πληρώσει το 1/3 ενός μίνα ασήμι.
          Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι ο Κώδικας του Χαμουραμπί τιμωρεί εκείνον  που με την πράξη του προκάλεσε την αποβολή του εμβρύου, καθώς επίσης   και το θάνατο της εγκύου γυναίκας. Αλλά και ο θεράπων της «επιφανεστάτης τέχνης» Ιπποκράτης θεωρεί την έκτρωση ως πράξη αξιοκατάκριτη, πού υποβιβάζει την   τέχνη ως  ένα είδος φόνου, γι αυτό και στον Όρκο του τονίζει: «ουδέ  γυναικί  πεσσόν φθόριον δώσω»  (δεν θα δώσω σε γυναίκα φάρμακο εκτρωτικό). Η Ιπποκρατική αυτή διάταξη, όσο κι αν παραβιάζεται σήμερα και με τις όποιες  αποκλίσεις που νομικά φέρουν τον μανδύα των εξαιρέσεων, δεν παύει να είναι ένα φωτεινό παράδειγμα ορθοφροσύνης, ευλάβειας και σεβασμού προς την ανθρώπινη ζωή.

          Ο Κώδικας του Χαμουραμπί προέβλεπε, επίσης, την ευθύνη  του γιατρού και τον αντάμειβε  αν χειρουργούσε με επιτυχία έναν ασθενή  ή έσωζε τη ζωή του και τον τιμωρούσε αυστηρά  αν προξενούσε ζημιά ή ακόμα και το θάνατο του ασθενή με τη διενέργεια κάποιας ιατρικής επέμβασης. Διαβάζουμε, λοιπόν, στον Κώδικα:
          215: Αν ένας γιατρός κάνει μια σοβαρή εγχείρηση σ’ ένα κύριο με χάλκινο νυστέρι και του σώσει τη ζωή ή ανοίξει έναν όγκο (πάνω από το μάτι) ενός κυρίου με χάλκινο νυστέρι και του σώσει το μάτι, πρέπει να αμειφθεί με 10 σίκλα ασήμι.216: Αν ο ασθενής ανήκει στο λαό, ο γιατρός θα πάρει 5 σίκλα ασήμι,217: Αν ο ασθενής είναι σκλάβος, ο ιδιοκτήτης του θα πληρώσει στο γιατρό 2 σίκλα ασήμι. 
   
       Ωστόσο, είναι διαταγή:
          218: Αν ένας γιατρός αντιμετωπίσει με χάλκινο νυστέρι ένα σοβαρό τραύμα ενός κυρίου και προκαλέσει το θάνατό του ή ανοίξει έναν όγκο (πάνω από το κοίλωμα) του ματιού και του καταστρέψει το μάτι, πρέπει να του κόψουν το χέρι.219: Αν ένας γιατρός αντιμετωπίσει με χάλκινο νυστέρι ένα σοβαρό τραύμα στο σκλάβο ενός απλού πολίτη και του προκαλέσει θάνατο, θα αντικαταστήσει το σκλάβο με άλλο σκλάβο.220: Αν του ανοίξει έναν όγκο με χάλκινο νυστέρι και του καταστρέψει το μάτι, θα πληρώσει το μισό της αξίας του σκλάβου σε ασήμι.      
          Και συνεχίζει ο Κώδικας του Χαμουραμπί με τις ακόλουθες διατάξεις, οι οποίες προβλέπουν και πάλι την καταβολή σε γιατρό αμοιβής από ασθενή, που  του παρασχέθηκε συγκεκριμένη θεραπεία:  
          221:Αν ένας γιατρός βάλει στη θέση του ένα σπασμένο κόκκαλο ενός κυρίου ή γιατρέψει τένοντα που έπαθε εξάρθρωση, ο ασθενής (που έπαθε τη βλάβη) θα δώσει στο γιατρό 5 σίκλα ασήμι.222: Αν ο ασθενής ανήκει στο λαό, θα δώσει 3 σίκλα ασήμι.223: Αν είναι σκλάβος ενός κυρίου, ο ιδιοκτήτης του σκλάβου θα πληρώσει 2 σίκλα ασήμι στο γιατρό.
          Βλέπουμε, λοιπόν, στα άρθρα από 215 έως 223 του Κώδικα του Χαμουραμπί να τηρείται ο βασικός γνώμονας του χρέους  του γιατρού, που είναι η παροχή ωφέλειας στον ασθενή  και να ισχύει πάντοτε η αρχή της ανταπόδοσης των ίσων. Αν ο γιατρός θεραπεύσει τον ασθενή πρέπει να ανταμειφθεί και αν γίνει υπαίτιος βλάβης ή θανάτου του να τιμωρηθεί.         Αλλά και ο Ιπποκρατικός γιατρός ήταν πρωτίστως υπηρέτης της τέχνης του και ορκιζόταν, όχι μόνο να επιδιώκει την ωφέλεια των ασθενών, αλλά και να αποφεύγει κάθε αδικία σε βάρος τους. Άλλωστε είναι γνωστή η προτροπή του Ιπποκράτη: «ωφελέειν ή μη βλάπτειν» - να είσαι πάντα ωφέλιμος, ή να μην προκαλείς βλάβη ( Επιδημίαι Α΄,5) - που δεσμεύει το γιατρό να θεραπεύει και όχι να βλάπτει.  Ο Ιπποκράτης τόσο πολύ ενδιαφερόταν για την ωφέλεια και γενικά για την προσφορά προς τον πάσχοντα, ώστε δεν είναι τυχαίο που σε δύο σημεία του Όρκου του επαναλαμβάνει τη φράση: «επ’ ωφελείη καμνόντων».

          Έτσι στην 3η παράγραφο του Ιπποκρατικού Όρκου διαβάζουμε: «Διαιτήμασί τε χρήσομαι επ’ ωφελείη καμνόντων κατά δύναμιν και κρίσιν εμήν, επί δηλήσει δε και αδικίη είρξειν».( Θα χρησιμοποιήσω τη θεραπευτική δίαιτα μόνο για ωφέλεια των ασθενών, όσο εξαρτάται από τη δύναμη και την κρίση μου και υπόσχομαι να τους προφυλάξω από κάθε βλάβη και αδικία[5]). Και στην 7η παράγραφο διαβάζουμε: «Ες οικίας δε οκόσας αν εσίω, εσελεύσομαι επ’ ωφελείη καμνόντων, εκτός  εών πάσης αδικίης εκουσίης και φθορίης της τε άλλης και αφροδισίων έργων επί τε γυναικείων σωμάτων και ανδρείων, ελευθέρων τε και δούλων». (Σε όσα σπίτια προσκαλούμαι, θα μπαίνω για το καλό των ασθενών, κρατώντας τον εαυτό μου μακριά από κάθε θεληματική αδικία ή άλλη διαφθορά και προ πάντων μακριά από κάθε αφροδισιακή πράξη σε σώματα γυναικών και ανδρών, ελευθέρων ή δούλων[6]). 
           Δύο ακόμη άρθρα του Κώδικα του Χαμουραμπί, το 224 και το 225, ανταποδίδουν τα ίσα σε  κτηνίατρο, που αν χειρουργήσει ένα γαϊδούρι ή ένα βόδι και σώσει τη ζωή τους, ο ιδιοκτήτης αυτών των ζώων θα δώσει σαν αμοιβή στο χειρουργό το 1/6 ενός σίκλου  ασήμι, αν όμως ο κτηνίατρος που θα τα χειρουργήσει γίνει αιτία του θανάτου τους, θα πληρώσει στον ιδιοκτήτη  το ¼ της αξίας τους.     
          Βλέπουμε, λοιπόν, ότι χάρη στον Κώδικα του Χαμουραμπί αποκτήσαμε μια
εικόνα της ταξικής κοινωνίας και των δομών του συστήματος της  εποχής του και ιδιαίτερα, μάλιστα, ανιχνεύσαμε   τη θέση, την αποστολή  και την ευθύνη των γιατρών καθώς και  την  αίσθηση του νόμου και της δικαιοσύνης που είχαν οι άνθρωποι της πολεμικής αριστοκρατίας της Βαβυλώνας  απέναντί τους  στις αρχές της 2ης π. Χ. χιλιετίας.
          Απ’ το σύνολο των εκτεθέντων άρθρων του Κώδικα αυτού εξάγεται πλέον καθαρά το συμπέρασμα  ότι ο γιατρός εκείνης της μακρινής εποχής δεν επιτρεπόταν καθόλου να αδιαφορεί για τον ασθενή, όπως πολύ αργότερα και ο Ιπποκρατικός Όρκος θα επιβάλει στο γιατρό την αμετάτρεπτη απόφαση να παραμένει ισόβια συνεπής στην εκτέλεση των καθηκόντων του και να μην παραβιάζει τον όρκο του: «παραβαίνοντι δε και επιορκέοντι, ταναντία τουτέων».
           Είδαμε, λοιπόν, ότι ένα απ’ τα αρχαιότερα νομικά κείμενα του κόσμου, ο Κώδικας του Χαμουραμπί, μας αποκάλυψε τον δικό του παράξενα δυναμικό και πολιτιστικά ασύλληπτο για τη φαντασία του ανθρώπου κόσμο, που η επίδρασή του υπήρξε πολύ μεγάλη ειδικότερα στην πορεία της ιστορίας της ιατρικής και γενικότερα στην πορεία  της ανθρώπινης ιστορίας.

      ΒΑΣΙΚΗ  ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1)      Ο Κώδικας του Χαμουραμπί και άλλοι κώδικες της Μεσοποταμίας. Εισαγωγή: Περικλής Ροδάκης, Μετάφραση κειμένων απ’ τα αγγλικά: Κατερίνα Καλατζή. Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1982.
2)      Γεωργίου Κ. Βλάχου, Στοιχεία Πολιτικής Επιστήμης. Κεφ. Β΄. Πολιτικοί θεσμοί και ιδέες στο Βασίλειο της Βαβυλώνος. Αθήναι 1966-1967.
3)      Βασίλης Χατζηβασιλείου, Ο Ιπποκρατικός Όρκος και η επίδρασή του στην Ελληνική Ιατρική Νομοθεσία και στις Διεθνείς Ιατρικές Διακηρύξεις. «Τα Κωακά», τόμος ΙΑ΄, Πνευματικός Όμιλος Κώων «Ο Φιλητάς», Κως 2010, σ.σ. 193-203.
4)      Το Πλήρες Κείμενο του Κώδικα Νομοθεσίας του Χαμουραμπί. Ο πρώτος γραπτός κώδικας νόμων στην ανθρώπινη ιστορία,  στην ιστοσελίδα: www.wsu. edu/-dee/ MESO/CODE.HTM



[1] Υπονοείται εδώ ο ελεύθερος άνθρωπος της ανώτερης τάξης, ο ευγενής, ο αφέντης.
[2] Την εποχή του Χαμουραμπί δεν υπήρχαν νομίσματα και τα χρήματα (συνήθως ασήμι) υπολογίζονταν σε ράβδους. Ένα ασημένιο μίνα ισοδυναμούσε με μονάδα βάρους  500 gr. περίπου.
[3]Τα σίκλα αποτελούσαν  νομισματική υποδιαίρεση του μίνα. Ένα  ασημένιο μίνα αντιστοιχούσε σε 60 σίκλα.   
[4] Ελεύθερου, μεσαίας τάξης, πολίτη.
5 και 6. Οι μεταφράσεις αυτών των παραγράφων  είναι του αείμνηστου φιλόλογου-επίτιμου λυκειάρχη της Κω Μανόλη Σταμ. Κιαπόκα, απ’ το βιβλίο του: Ιπποκράτης ο Κώος, Αθήνα 2001, σ.149.       
 * Ανακοίνωση στην 3η Αμφικτιονία Εταιρειών & Συλλόγων Ιστορίας Ιατρικής & Ηθικής-Δεοντολογίας  στο Διεθνές Ιπποκράτειον Ίδρυμα Κω, Κως 10-13 Ιουνίου 2011.                         

Σχόλια

  1. κι εγω που νομιζα, οπως ελεγε και ο φωστηρας Πλευρης οτι "ολοι οι αλλοι αρχαιοι λαοι" δεν ειχαν κειμενα, βιβλια κλπ...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. η μεγαλη διαφορα με τους βαρβαρους ειναι η τιμωρια των ιατρων με εκτομη χειρος και βασανηστηρια εαν δεν θεραπευσουν την αριστοκρατια της εποχης τους .Ο ιπποκρατης δεν διακρινει ταξεις και σ αυτο εγγειται το μεγαλειον του ορκου ,οσον δια την πρωτη δημοσιευση του κωδικος του βασιλεως Χαμουραμπι εχω να πω οτι δεν εχουμε γραπτες μαρτυριες προ του ιπποκρατους αλλων ιατρων οπως ο μεγιστος Μελαμπους γεναρψχης των μελαμποδιδων ιατρων και του Κενταυρου Χειρωνος οπου εκει μαθητευσε ο Αχιλλευς και ο ιασων =Ιατρος εκ του ονοματος συμπεραινουμε και πολλοι αλλοι ως ο Αμφιαραος κλπ ..Βρισκω τον τιτλο του αρθρου ως εκ τουτου ΑΣΤΟΧΟ ...ιατρος συγγραφευς Ιφιανασσα
    Καραμπατσου

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. O Κώδικας του Χαμουραμπί αποτελεί σύνολο νόμων. Δεν είναι ηθικός κώδικας, και δεν έχει καμμία σχέση με την ηθική. Ο Ιπποκρατικός όρκος είναι από την άλλη κείμενο ιατρικής δεοντολογίας . Δεν είναι νόμος και γι αυτό με βάση την ηθική του αξιολόγηση είναι πιο σημαντικός. Βέβαια αναφερόμαστε σε δυο κείμενα με διαφορά 10 αιώνων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φυσικα και οι νομοι σχετιζονται με την ηθικη! Νομος=ηθος που εγινε υποχρεωτικο(κατα καποιο τροπο)

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας