Απεργίες, ξύλο και αίμα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στα χρόνια του Μεσοπολέμου ( Δεκέμβριος 1929 - Ιανουάριος 1930)

Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1930
γράφει ο Φιλίστωρ

Αμέσως μετά την Μικρασιατική καταστροφή, την περίοδο 1922-1926, υπήρξε μια κατακόρυφη αύξηση στους φοιτητές των πανεπιστημιακών σχολών, ιδιαίτερα της Νομικής καθώς το κράτος παρείχε σημαντικές διευκολύνσεις σε άπορους στρατιώτες και πρόσφυγες προσφέροντας τους την ευκαιρία εισαγωγής αλλά και περιορισμένη οικονομική βοήθεια για να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Οι συνθήκες φοίτησης ήταν απαγορευτικές για τους φοιτητές που προέρχονταν από φτωχές οικογένειες καθώς κατέβαλλαν πολύ υψηλά δίδακτρα, όφειλαν να αγοράζουν εξ ιδίων ακριβά πανεπιστημιακά συγγράμματα, ενώ επίσης για τους φοιτητές από την επαρχία υπήρχε το πρόσθετο κόστος της στέγασης αφού δεν υπήρχαν ακόμη φοιτητικές εστίες. Έτσι, στην Ελλάδα της φτώχειας και της προσφυγιάς, υπήρχαν πολλές περιπτώσεις φοιτητών που ζούσαν σε άθλιες συνθήκες στέγης και σίτισης. Είναι επίσης γεγονός ότι η κατακόρυφη αύξηση του αριθμού εισακτέων χωρίς αξιολόγηση, είχε ως αποτέλεσμα την πτώση της ποιοτικής στάθμης των σπουδαζόντων, με αποτέλεσμα να υπάρχει μια εντύπωση στην κοινή γνώμη ότι παράγονται περισσότεροι πτυχιούχοι από όσοι χρειάζονται, ως επί το πλείστον ημιμαθείς, ενώ η πληθώρα πτυχιούχων δυσκόλευε και την επαγγελματική τους αποκατάσταση.

Κωνσταντίνος Γόντικας
Τις απόψεις αυτές συμμεριζόταν και ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος το καλοκαίρι του 1929 έδωσε οδηγία στον υπουργό Παιδείας Κωνσταντίνο Γόντικα να επεξεργαστεί ένα διαφορετικό πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημίων που θα βελτίωνε το επίπεδο της φοίτησης με άμεσο συνεπακόλουθο την μείωση των επιτυχόντων πτυχιούχων που θα ήταν προφανώς οι καλύτερα καταρτισμένοι. Ο Γόντικας επεξεργάστηκε μαζί με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόφιλο Βορέα μια σειρά από κανόνες που επί της ουσίας ανέτρεπαν όλες τις ευνοϊκές διαδικασίες φοίτησης που είχαν καθιερωθεί τα προηγούμενα χρόνια. Συγκεκριμένα μείωνε τις εξεταστικές από τρεις σε δύο, καταργούσε την επανεξέταση των αποτυχόντων που ουσιαστικά έχαναν το μάθημα και μείωνε το χρονικό περιθώριο που είχαν οι φοιτητές για να εγγραφούν στο επόμενο εξάμηνο. Ήδη στο πανεπιστήμιο υπήρχε μια τεταμένη ατμόσφαιρα καθώς μετά την καθιέρωση του "Ιδιώνυμου" είχαν αποβληθεί τέσσερις αριστεροί φοιτητές.

Το νέο πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημίων, όπως ήταν επόμενο, εξαγρίωσε τους φοιτητές, των οποίων το γενικό συντονιστικό όργανο κήρυξε γενική συνέλευση για το πρωινό της 27ης Νοεμβρίου στο θέατρο "Τριανόν". Η προσέλευση ήταν καθολική, καθώς το νέο πλαίσιο λειτουργίας μείωνε δραστικά τις δυνατότητες αποφοίτησης. Μετά από συνεννοήσεις στην συνέλευση σύνταξαν ένα υπόμνημα με τα αιτήματα τους που ουσιαστικά ήταν η κατάργηση των νέων κανόνων λειτουργίας, μαζί με την πρόσθετη υποχρέωση της πρυτανείας να συμβουλεύεται τους φοιτητές στο μέλλον πριν προβεί σε οποιαδήποτε απόφαση που αφορά την λειτουργία του Πανεπιστημίου, όρος αρκετά απαιτητικός για τα δεδομένα της εποχής. Αμέσως μετά όλοι οι φοιτητές εν πομπή κατευθύνθηκαν στο κτήριο της πρυτανείας όπου επέδωσαν το υπόμνημα στον Πρύτανη. Στην συνέχεια, επισκέφθηκαν το γραφείο του Πρωθυπουργού Βενιζέλου όπου τους δέχθηκε ο ιδιαίτερος γραμματέας του ο οποίος τους παρέπεμψε στον υφυπουργό Παπαδάτο. Οι φοιτητές δεν έμειναν ευχαριστημένοι και φωνάζοντας συνθήματα κατά της Πρυτανείας και της κυβέρνησης βρέθηκαν έξω από το ξενοδοχείο "Πτι παλαί" στην Κηφισίας τόπο διαμονής του πρωθυπουργού, όπου εκ νέου τους ενημέρωσαν ότι ο Βενιζέλος έλειπε. Τότε κυκλοφόρησε μια φήμη στις τάξεις τους ότι ο Βενιζέλος ήταν στο ξενοδοχείο αλλά δεν ήθελε να τους συναντήσει, με τους φοιτητές να κινούνται απαιλητικά προς την είσοδο του ξενοδοχείου κρατώντας τούβλα και πέτρες. Ακολούθησε μια αληθινή σύρραξη μεταξύ φοιτητών και χωροφυλακής με την επέμβαση πυροσβεστικών αντλιών με δεκάδες τραυματισμούς εκατέρωθεν. Οι χωροφύλακες έκαναν χρήση των κλόμπς ενώ οι φοιτητές επιδόθηκαν σε πετροπόλεμο με αποτέλεσμα να τραυματιστούν τουλάχιστον 15 χωροφύλακες, ενώ συνελήφθησαν 30 φοιτητές ως πρωταίτιοι των ταραχών. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ασημάκης Πανσέληνος θυμάται τους φοιτητές να τραγουδούν εκείνες τις ημέρες το αυτοσχέδιο της στιγμής: «Πέρα εκεί στο Πτι Παλαί σπάσαν κεφαλαί φοιτητών πολλαί».

Μετά την αρνητική στάση της κυβέρνησης, οι φοιτητές κήρυξαν διαρκή αποχή και απεργία από τα μαθήματα, αλλά και η κυβέρνηση τήρησε εξ αρχής σκληρή στάση. Ο Βενιζέλος δήλωσε στον Τύπο ότι όταν έμαθε το περιεχόμενο του υπομνήματος έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος να συναντηθεί με εκπροσώπους τους καθώς δεν περιείχε τίποτε συγκεκριμένο. Ταυτόχρονα παρήγγειλε στον Γόντικα να μην υποχωρήσει αλλά να εξυγιάνει τον χώρο του Πανεπιστημίου. Οι φοιτητές απάντησαν κηρύσσοντας απεργία διαρκείας από τα μαθήματα, προειδοποιώντας τους απεργοσπάστες συναδέλφους τους με βία.

Την επομένη τα επεισόδια στο πανεπιστήμιο Αθηνών κλιμακώθηκαν καθώς οι φοιτητές κατέλαβαν το κτήριο της πρυτανείας και τα αμφιθέατρα παρεμποδίζοντας την προσέλευση των απεργοσπαστών φοιτητών αλλά και γιούχαραν τους καθηγητές που μπήκαν στις αίθουσες να διδάξουν. Σημειώθηκαν μικροεπεισόδια και φθορές υαλοπινάκων και η πρυτανεία ζήτησε την άμεση επέμβαση της αστυνομίας. Ισχυρές δυνάμεις της χωροφυλακής και της αστυνομίας εισήλθαν στους χώρους του πανεπιστημίου που είχαν καταλάβει οι φοιτητές και ακολούθησαν συμπλοκές και ξυλοδαρμοί. Πολύ σύντομα το πανεπιστήμιο εκκενώθηκε από τους καταληψίες, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στον περίβολο του πανεπιστημίου όπου δέχθηκαν νερό από τις πυροσβεστικές αντλίες. Κάποιοι φοιτητές προσπάθησαν με σουγιάδες να κόψουν τα λάστιχα των αντλιών, άλλοι πετούσαν πέτρες ενώ μέσα στο πανδαιμόνιο δέχθηκαν νέα επίθεση από χωροφύλακες που ήθελαν να τους διαλύσουν. Ακολούθησε καταδίωξη τους μέχρι και σε παρακείμενο νοσοκομείο όπου στο προαύλιο του οι χωροφύλακες έδειραν μέσα στο πανδαιμόνιο, ακόμη και άτομα από το προσωπικό του νοσοκομείου. Ανάμεσα στους δεκάδες συλληφθέντες ήταν και αρχισυντάκτης του "Ριζοσπάστη" (Ορφέας Οικονομίδης) που προέτρεπε τους φοιτητές να επιτεθούν στην αστυνομία.

Το αναγνωστήριο του πανεπιστημίου Αθηνών το 1930
Η πρυτανεία έστειλε ευχαριστήρια επιστολή προς την κυβέρνηση και την αστυνομία για την πολύτιμη βοήθεια τους και προανήγγειλε κλείσιμο του πανεπιστημίου για ένα έτος. Ο Βενιζέλος με μακροσκελέστατη επιστολή του στον "Εθνικό παμφοιτητικό σύλλογο" που δόθηκε στην δημοσιότητα καταλόγισε όλες τις ευθύνες των επεισοδίων στους φοιτητές, υπερασπίστηκε την αστυνομία η οποία απλώς επέβαλλε τον νόμο και προειδοποίησε τους φοιτητές ότι θα υποστούν τις κυρώσεις του νόμου. Η επιστολή ήταν γραμμένη σε έντονο και επιθετικό ύφος και το χάσμα μεταξύ κυβέρνησης - φοιτητών βάθαινε. Η πρυτανεία έκλεισε το πανεπιστήμιο για δύο εβδομάδες αλλά οι φοιτητές έμεναν αμετακίνητοι στην απόφαση για απεργία μέχρι οριστικής ικανοποίησης των αιτημάτων τους. Η κυβέρνηση και ο Βενιζέλος προσωπικά είχαν περιέλθει σε δύσκολη θέση καθώς η φοιτητική απεργία συνδυαζόταν με μεγάλες απεργίες των σιδηροδρομικών και άλλων δημοσίων υπαλλήλων. Εκτεταμένα δημοσιεύματα στον τύπο υπερασπίζονταν τους φοιτητές παρουσιάζοντας τις ανυπέρβλητες οικονομικές δυσκολίες των σπουδών, δημιουργώντας αρνητικές εντυπώσεις για την κυβέρνηση στην κοινή γνώμη.

Ο Βενιζέλος αναγκάστηκε να συναντηθεί με εκπροσώπους των φοιτητών στις 6 Δεκεμβρίου στους οποίους υποσχέθηκε την μερική ικανοποίηση κάποιων αιτημάτων τους, ζητώντας όμως την άμεση λύση της απεργίας και απειλώντας τους ακόμη και με κατάληψη των πανεπιστημίων από τον στρατό σε περίπτωση που οι φοιτητές αποφάσιζαν να συνεχίσουν την απεργία. Οι φοιτητές όμως δεν υποχώρησαν και επήλθε οριστική ρήξη. Η αστυνομία, με δικαιολογία αποφυγής επεισοδίων, απαγόρευσε κάθε συγκέντρωση φοιτητών σε δημόσιους χώρους, ενώ οι συλληφθέντες φοιτητές ξεκίνησαν απεργία πείνας ως ένδειξη διαμαρτυρίας για τις συνθήκες κράτησης τους και την κακομεταχείρηση τους από τους αστυνομικούς. Στις 13 Δεκεμβρίου έγινε απόπειρα να επαναληφθούν τα μαθήματα με την βοήθεια της αστυνομίας. Η προσέλευση των φοιτητών όμως ήταν ιδιαίτερα χαμηλή, ενώ κάποιοι καθηγητές αρνήθηκαν να παραδώσουν μαθήματα καθώς στο ακροατήριο ήταν περισσότεροι χωροφύλακες από φοιτητές. Η αστυνομία φρουρούσε όχι μόνο το κτήριο του πανεπιστημίου αλλά και τους γύρω δρόμους μην επιτρέποντας οποιαδήποτε συνάθροιση φοιτητών. Η κυβέρνηση όμως είχε έρθει σε δύσκολη θέση καθώς ήταν φανερό ότι κάποια από τα αιτήματα των φοιτητών που είχαν σχέση με το κόστος φοίτησης, ήταν δίκαια. Έτσι, με πρόφαση την επανάληψη των μαθημάτων που έγινε, ο ίδιος ο Βενιζέλος συναντήθηκε με την πρυτανεία και δέχθηκε να δοθούν οικονομικές ελαφρύνσεις και διευκολύνσεις στα δίδακτρα, να μείνουν τρεις οι εξεταστικές και να αγοραστούν πολλά αντίτυπα των πανεπιστημιακών συγγραμμάτων στο αναγνωστήριο ώστε οι φτωχότεροι φοιτητές να μην είναι αναγκασμένοι να τα αγοράζουν. Μετά από συνάντηση που είχε με τον Παπαναστασίου, δέχθηκε να απελευθερωθούν με εγγύηση πολλοί φοιτητές που κρατούνταν ακόμη στις φυλακές.

Οι φοιτητές όμως πιστεύοντας ότι είχαν το πάνω χέρι, δημοσίευσαν ψήφισμα στις 17 Δεκεμβρίου ζήτησαν γενική αμνηστία για όλους τους συλληφθέντες, να μην πληρωθούν εγγυήσεις από τους απελευθερωθέντες επειδή ήταν άποροι και να δοθεί έγγραφη διαβεβαίωση από την πρυτανεία ότι κανείς φοιτητής που πρωτοστάτησε στην απεργία δεν θα αποβαλλόταν. Στις φυλακές παρέμεναν ακόμη 31 φοιτητές κατηγορούμενοι για φθορές δημόσιας περιουσίας και επεισόδια. Η υποχώρηση της κυβέρνησης όμως, είχε προκαλέσει διχασμό στους φοιτητές καθώς οι περισσότεροι δεν ήθελαν να συνεχιστεί η αντιπαράθεση. Έτσι και αλλιώς το Πανεπιστήμιο έκλεινε για τις γιορτές, έτσι πολλοί φοιτητές επέστρεψαν στις οικογένειες τους στην επαρχία. Για τρεις εβδομάδες υπήρξε μια ύφεση στο ζήτημα που έμοιαζε ότι οδηγούσε και στην οριστική εκτόνωση του. Ο υπουργός Παιδείας Γόντικας παραιτήθηκε στις 2 Ιανουαρίου και αντικαταστάθηκε με τον Γεώργιο Παπανδρέου σε μια ακόμη κυβερνητική προσπάθεια να γεφυρωθεί το χάσμα με τους απεργούντες. Η πρυτανεία αποφάσισε την επανάληψη των μαθημάτων στις 9 Ιανουαρίου ελπίζοντας στην ομαλοποίηση της κατάστασης. Όμως στην ηγεσία των φοιτητών είχαν αναδειχθεί αριστερίζοντες που δυναμίτιζαν την κατάσταση και οδηγούσαν τα πράγματα σε σύγκρουση. Ο "Ριζοσπάστης" με δημοσιεύματα του προσπαθούσε να υποδαυλίσει την θέληση των φοιτητών για σύγκρουση, ενώ στην συγκέντρωση των φοιτητών στο θέατρο ΠΕΡΟΚΕ την προηγούμενη της έναρξης των μαθημάτων, ψηφίσματα συμπαράστασης στάλθηκαν από οργανώσεις εργατών σε όλη την Ελλάδα που υποστηρίζονταν από το ΚΚΕ.

Έτσι το πρωινό της 9ης Ιανουαρίου το πανεπιστήμιο έγινε εκ νέου πεδίο μάχης καθώς οι απεργούντες επιτέθηκαν και ξυλοκόπησαν αγρίως τους απεργοσπάστες που είχαν δεκάδες τραυματίες. Δεν άργησε να επέμβει η αστυνομία συλλαμβάνοντας απεργούς φοιτητές και καταλαμβάνοντας εκ νέου το κτήριο του πανεπιστημίου. Μετά τα νέα επεισόδια, ο Γεώργιος Παπανδρέου έδωσε νέες αυστηρότερες εντολές στην αστυνομία με την γενική κατεύθυνση ότι το κράτος του νόμου οφείλει να επιβληθεί υπό οποιοδήποτε κόστος. 

Το πρωινό της 10ης Ιανουαρίου το πανεπιστήμιο είχε καταληφθεί πλήρως από την αστυνομία και την χωροφυλακή με τον Άγγελο Έβερτ να έχει το γενικό πρόσταγμα. Κάθε φοιτητής που προσερχόταν όφειλε να επιδείξει φοιτητική ταυτότητα, ενώ του γινόταν ενδελεχής σωματικός έλεγχος στην είσοδο. Η αστυνομία συνέλαβε 11 φοιτητές ως πρωταίτιους των σκηνών της 9ης Ιανουαρίου, ενώ διέλυσε κάθε συγκέντρωση ομάδων φοιτητών στην περιοχή των Χαυτείων που είχε οριστεί ως τόπος συνάντησης. Η προσέλευση φοιτητών στα μαθήματα ήταν χαμηλή καθώς οι περισσότεροι είχαν φοβηθεί από τις βιαιοπραγίες που είχαν προηγηθεί. Η πρυτανεία έβγαλε ανακοίνωση ζητώντας την προσέλευση των φοιτητών, υποσχόμενη απόλυτη ασφάλεια στους σπουδάζοντες. Από τις 11 Ιανουαρίου η κατάσταση ομαλοποιήθηκε πλήρως, αν και οι βασικοί ηγέτες της αντιπαράθεσης προσπαθούσαν να δώσουν συνέχεια. Ήταν όμως πλέον μια μικρή αριστερίζουσα μειοψηφία. Είναι ενδεικτικό ότι σε κάποια από τις συνελεύσεις τους που ακολούθησαν, οι συμμετέχοντες ξυλοκόπησαν άγρια αρχειομαρξιστές φοιτητές που εξέφραζαν διαφορετικές απόψεις για την πορεία των κινητοποιήσεων...

Συμπεράσματα

Ελευθέριος Βενιζέλος το 1930
Δεν τίθεται σε αμφισβήτηση το γεγονός ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση βρισκόταν σε καθοδική τροχιά στην Ελλάδα όταν ο Βενιζέλος ανέλαβε την διακυβέρνηση της Χώρας. Ο τρόπος όμως που η κυβέρνηση του προσπάθησε να θεραπεύσει τα προβλήματα επικεντρώθηκε σε λάθος προτεραιότητες. Δεν έγινε προσπάθεια να αναβαθμιστεί το πρόγραμμα σπουδών και να αυστηροποιηθούν οι εξετάσεις, αλλά απλώς να μπουν διαδικαστικά εμπόδια ώστε να μειωθεί ο αριθμός των πτυχιούχων. Είναι ηλίου φαεινότερον ότι το υφιστάμενο σύστημα αδικούσε κατάφορα όσους δεν είχαν οικονομικές δυνατότητες και επί της ουσίας δεν πρόσφερε ίσες ευκαιρίες σε όλους τους σπουδαστές.

Από την άλλη βλέπουμε για μια ακόμη φορά ότι ο Βενιζέλος της τετραετίας 1928-1932 δεν έχει υπομονή με όσους έχουν αντίθετη άποψη με την δική του, καταφεύγει εύκολα στην αντιπαράθεση, ενώ δεν δεχόταν ακόμη και να ακούσει τους φοιτητές με τα αιτήματα τους. Μια άλλη παρατήρηση είναι ότι το πανεπιστημιακό άσυλο όπως έχει καθιερωθεί στην μεταπολίτευση, ούτε που το είχαν ακουστά την περίοδο του Μεσοπολέμου και η επέμβαση της αστυνομίας εντός των χώρων του πανεπιστημίου σαν αστυνομική επιχείρηση δεν στηλιτεύεται ούτε καν από τον "Ριζοσπάστη". 

Το τελευταίο σημείο στο οποίο θα ήθελα να σας επιστήσω την προσοχή, είναι η ενορχηστρωμένη εκστρατεία κατά της κυβέρνησης Βενιζέλου από την πλειοψηφία των εφημερίδων (ακόμη και Βενιζελικών όπως ήταν παλαιότερα το "ΕΜΠΡΟΣ". Όπως έχω γράψει και στην μοναδική μου μελέτη που έχει δημοσιευτεί, κατά την γνώμη μου δεν ήταν τυχαία αλλά ήταν προϊόν χρηματοδότησης και ενεργειών του παρασκηνίου. Στο ζήτημα αυτό το οποίο θεωρώ εξαιρετικά ενδιαφέρον, έχω ήδη γράψει ένα σχετικό άρθρο και θα επανέλθω, πρώτα ο Θεός, και στο μέλλον.

(υποσημείωση: ο τίτλος και οι διορθώσεις του άρθρου έγιναν από την αρχισυντάκτρια του ιστολογίου Γιάννα Λ.)

Επίμετρον - Θεόφιλος Βορέας

Θεόφιλος Βορέας
Βορέας, Θεόφιλος (1873-1954). Φιλόσοφος, ψυχολόγος, θεολόγος και καθηγητής της Θεολογικής και της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου έλαβε εγκύκλια μόρφωση για να συνεχίσει έπειτα την εκπαίδευσή του στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή. Στη συνέχεια, στράφηκε προς στις φυσικές επιστήμες και υπηρέτησε ως βοηθός του Δημητρίου Αιγινήτη στο Αστεροσκοπείο Αθηνών. Τα ευρέα επιστημονικά του ενδιαφέροντα τον οδήγησαν στη Θεολογική Σχολή, όπου φοιτούσε ενώ συγχρόνως παρακολουθούσε μαθήματα και στη Φιλοσοφική. Το 1895 έφυγε για τη Γερμανία και συνέχισε με φιλοσοφικές και ψυχολογικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας. Εκεί, μαθήτευσε κοντά στον καθηγητή Βίλχελμ Βουντ και εργάστηκε με επιτυχία στο ψυχολογικό του εργαστήριο, ενώ το 1889 αναγορεύτηκε διδάκτωρ Φιλοσοφίας. 

 Η διδακτορική του διατριβή είχε τίτλο "Das weitbildende Prinzip in der Platonischen Philosophie" και τη μετέφρασε μετέπειτα ο ίδιος στα ελληνικά ως "Ο δημιουργός εν τη φιλοσοφία του Πλάτωνος" (1940). Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1900 διορίστηκε υφηγητής της Θεολογικής Σχολής και διευθυντής του διδασκαλείου Τριπόλεως, για να πάρει αργότερα μετάθεση για το Διδασκαλείο της Αθήνας. Το 1912 ανέλαβε καθήκοντα τακτικού καθηγητή Φιλοσοφίας στη Φιλοσοφική Σχολή, όπου και δίδαξε ως το 1949. Ήταν από τα πρώτα μέλη της ιδρυθείσας το 1926 Ακαδημίας Αθηνών. 

Ο Βορέας ως καθηγητής προσπάθησε να δημιουργήσει στην Ελλάδα παράδοση επιστημονικής φιλοσοφίας και ψυχολογίας. Ήταν ο εισηγητής της πειραματικής ψυχολογίας ως επιστήμης και ο ιδρυτής του πρώτου Ψυχολογικού Εργαστηρίου το 1925. Το ακαδημαϊκό έτος 1929-1930 εξελέγη πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ως φιλόσοφος ανήκει στο ρεύμα του θετικισμού, υπό την έννοια ότι υιοθέτησε εμπειρικές μεθόδους και πίστευε πως η φιλοσοφία πρέπει να ξεκινάει από τα πορίσματα των επιμέρους επιστημών προκειμένου να δημιουργήσει μια γενική κι ενιαία θεωρία. Προσπάθησε να αποφύγει τις ακρότητες και απέρριπτε τόσο τον υλισμό όσο και τον ιδεαλισμό.

Πηγές

Εφημερίδες ΕΜΠΡΟΣ, ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, ΣΚΡΙΠ, φύλλα από 15/12/1929 έως 15/01/1930  

Σχόλια

  1. Μα αφού κάτι τέτοια τα έκανε μόνο η "επάρατος " κατά τους κεντροαριστερούς και όχι ο πολιτικός πατέρας τους και " δημοκράτης " βενιζέλος...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. 1928-32 ...η Περίοδος του βενιζελικού αυταρχισμού , των αμέτρητων σκανδάλων, της χρεωκοπίας , των ανόητων υποσχέσεων ( μικρά Αγγλία κλπ ) , των στρατιωτικών παραοργανώσεων κλπ . Και πως την αποκαλούν σήμερα οι πασόκοι -νοσταλγοί του βενιζελισμού; Χρυσή τετραετία του βενιζέλου!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας