Η παρουσία των εξόριστων Μεσσήνιων στην Σικελία κατά την Αρχαιότητα


Αρχαίο θέατρο Μεσσήνης

γράφει ο Ἀρχιμανδρίτης π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος, Ἱστορικός- Δρ. θεολογίας-  Υποψήφιος Δρ. Ἀρχαίας Ἱστορίας

            Μετὰ τὴν ἃλωση τῆς Εἲρας καὶ τὴν λήξη τοῦ Β' Μεσσηνιακοῦ Πολέμου, οἱ Μεσσήνιοι φυγάδες ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ Γόργου, υἱοῦ τοῦ Ἀριστομένους, καὶ τοῦ Μάντικλου, υἱοῦ τοῦ μάντεως Θεόκλου, εἶχαν συγκεντρωθεῖ στὴν Κυλλήνη, ὃπου καὶ διῆλθον τὸν χειμῶνα. Μὲ τὴν ἒλευση τῆς ἀνοίξεως, ὁ Γόργος πρότεινε νὰ καταλάβουν τὴν Ζάκυνθον καὶ νὰ τὴν καταστήσουν ναυτικὸν ὁρμητήριον γιὰ ἐπιδρομὲς στὰ παραθαλάσσια μέρη τῆς Λακωνικῆς. Ὁ Μάντικλος ἦτο τῆς ἀντιθέτου γνώμης νὰ ἀφήσουν πίσω τους τὀ μίσος πρὸς τοὺς Λακεδαομονίους καὶ νὰ ἀποικήσουν τὴν νῆσον τῆς Σαρδηνίας (Παυσ. 4.23.4-5).


            Στὴν κρίσιμη στιγμὴν ἐμφανίσθησαν οἱ ἀπεσταλμένοι τοῦ Ἀναξίλα, τυράννου τοῦ Ῥηγίου, καὶ προσεκάλεσαν τοὺς Μεσσηνίους στὴν Σικελία. Αὐτὸς ὁ Ἀναξίλας ἐθεωροῦσε ἑαυτὸν Μεσσήνιον ἐκ καταγωγῆς, τετάρτης γενεᾶς ἀπόγονος τοῦ Ἀλκιδάμα ποὺ εἶχεν μεταναστεύσει ἀπὸ τὴν Μεσσηνία στὸ Ῥήγιον τῆς Σικελίας μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Μεσσηνίου βασιλέως Ἀριστοδήμου καὶ τὴ ἃλωση τὴς Ἰθὠμης, δηλ. μετὰ τὴν λήξη τοῦ Α' Μεσσηνιακοῦ Πολέμου τὸ 668 π.Χ. (Παυσ. 23.6). Οἱ φυγάδες Μεσσήνιοι μετὰ τὸν Α' Μεσσηνιακὸν Πόλεμον εἶχαν συμμετάσχει μαζὶ μὲ τοὺς Χαλκιδεῖς στὴν ἳδρυση τῆς ἀποικίας τοῦ Ῥηγίου στὰ στενὰ Σικελίας καὶ Καλαβρίας (Στράβωνος, Γεωγραφικὰ 6.1.6). Ὁ Ἀναξίλας ἀνέτρεψεν τοὺς ὀλιγαρχικοὺς τοῦ Ῥηγίου καὶ κατεστάθη τύραννος τῆς πόλεως τὸ 494 π.Χ. καὶ ἐκυβέρνησεν ἐπὶ 18 ἒτη ( Ἡροδότου, Ἱστορία 6.23.2 καί Διοδώρου, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη 11.48.2). 

            Ὁ Ἀναξίλας ἢθελεν νὰ καταλάβει τὴν Ζάγκλην στὴν βόρειον ἀκτὴν τῆς Σικελίας, στὸ στενὸ τῆς Μεσσήνης, ἀλλὰ ἡ συμμαχία ποὺ σύνηψεν μὲ ἐξορίστους Σαμίους, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Λάδης (494 π.Χ.) ποὺ ἐσήμανεν τὴν λἠξη τῆς Ἰωνικῆς Ἐπαναστάσεως κατὰ τῶν Περσῶν κατέφυγαν στὴν Σικελία, δὲν εἶχεν εὐτυχὴ κατάληξη. Οἱ Σάμιοι δὲν ἐτήρησαν τὴν συμφωνίαν μὲ τὸν Ἀναξίλα (Ἡροδ. 6.22-23), καὶ ὁ τελευταῖος ἐστράφη στοὺς Μεσσηνίους τῆς Κυλλήνης. Οἱ Μεσσήνιοι κατέλαβαν τὴν Ζάγκλην, ἀφοῦ ἐνίκησαν τοὺς Ζαγκλαίους σὲ μάχην. Ὓστερον ὃμως, ἀρνήθησαν νὰ σκοτώσουν ὃλους τοὺς Ζαγκλαίους ποὺ εἶχαν καταφύγει ἱκέτες στοὺς βωμοὺς καὶ τὰ ἱερὰ τῆς πόλεως, ὃπως ἐπέμενεν ὁ Ἀναξίλας, συμφιλιώθησαν μὲ τοὺς κατοίκους τῆς πόλεως, συγκατοίκησαν μαζί τους   καὶ τὴν μετονόμασαν σὲ Μεσσήνη (Στράβων, 6.2.3 καὶ Διοδ. 15.66.5) ἐνῶ ὁ Μάντικλος ἳδρυσεν τὸ ἱερὸν τοῦ Ἡρακλέους Μαντίκλου (Παυσ. 4.23.6-10). Χαρακτηριστικῶς ὁ Παυσανίας γράφει ὃτι "Μεσσηνίοις μὲν οὖν τοἶς φεύγουσιν ἐγεγόνει πέρας τῆς ἂλης" (= ἒτσι λοιπόν ἡ περιπλάνηση τῶν Μεσσηνίων προσφύγων ἒφθασε στὸ τέλος της, Παυσ. 4.23.10). 

            Στὸ ἒργον τοῦ Θουκυδίδου, ὃπου ὑπάρχουν ἀναφορὲς στὴν ἀθηναϊκὴ ἐκστρατεία στὴν
Αρχαίο θέατρο στην Μεσσήνη Ιταλίας
Σικελία, τὸ Ῥήγιον ἀναφέρεται ὡς πόλη τῶν Χαλκιδέων, καὶ παρὰ τὴν κοινὴν ἰωνικὴν φυλετικὴν συγγένειαν μὲ τοὺς Ἀθηναίους, οἱ κάτοικοι τοῦ Ῥηγίου ἀπέρριψαν τὴν ἀθηναϊκὴν συμμαχίαν καὶ παρέμειναν πιστοὶ στὶς Συρακοῦσες ποὺ ἦταν ἀποικία κορινθιακὴ, δωρικῆς καταγωγῆς (Θουκ. 3.86.2, 6.44.3,  6.46.2,   6.79.2). Ἐπίσης, ἡ Μεσσήνη, πιστὴ στὴν δωρικὴ της καταγωγὴ ἒλαβεν τὸ μέρος τῶν Συρακοσίων (Θουκ. 3.90.2), ὃπως ἂλλωστε καὶ ὃλες οἱ δωρικὲς πόλεις τῆς Σικελίας. Κατὰ τὸ ἒτος 426/425 π.Χ. ὃταν ἡ Μεσσήνη εἶχε ἀναγκασθεῖ νὰ προσχωρήσει στὴν ἀθηναϊκὴν συμμαχίαν ὑπὸ τὴν παρουσίαν τοῦ Ἀθηναίου στρατηγοῦ Λάχεως (Θουκ. 3.90.2-4), ἀλλὰ ὓστερα ἀπὸ πρόσκληση τῶν Μεσσηνίων τῆς Σικελίας, οἱ ἡνωμένες δυνάμεις Συρακοσίων καὶ Λοκρίων ἐξεδίωξαν τοὺς Ἀθηναίους ἀπὸ τὴν Μεσσήνη (Θουκ. 4.1).

            Μετὰ τὴν ἧττα τῶν Ἀθηναίων  στοὺς Αἰγὸς Ποταμοὺς τὸ 405 π.Χ. ποὺ ἒκρινεν τὸν Πελοποννησιακὸν Πόλεμον οἱ Σπαρτιάτες ηὗραν τὴν εὐκαιρία νὰ ἐκδιώξουν τοὺς Μεσσηνίους τῆς Ναυπάκτου, οἱ ὁποῖοι κατέφυγαν στὴν Σικελία, στοὺς συγγενεὶς τους στὴν παλαιὰ τους ἀποικία Μεσσήνη καὶ τὸ Ῥήγιον (Ξενοφῶντος, Ἑλληνικὰ 4.26.2 καὶ 10.38.10, Παυσ. 4.26.2). Κάποιοι ἀπὸ τοὺς ἐξορίστους Μεσσηνίους ἐνετάχθησαν ὡς μισθοφόροι στὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τυράννου τῶν Συρακουσῶν Διονυσίου Α'. Μετὰ τὴν ἃλωση καὶ λεηλασία τῆς Μεσσήνης ἀπὸ τοὺς Καρχηδονίους τὸ 397 π.Χ.,  ὁ Διονύσιος Α' ἐπανοίκησεν τὴν πόλην μὲ Μεσσηνίους καὶ Λοκροὺς (Διοδ. 14.78.5). Ὃταν οἱ Σπαρτιάτες διεμαρτυρήθησαν στὸν Διονύσιον διότι δὲν ἀνέχονταν τὴν παρουσὶα Μεσσηνὶων στὸ στρατηγικὸν σημεῖον τοῦ στενοῦ τῆς Μεσσήνης, ὁ Διονύσιος παρεχώρησεν στοὺς Μεσσηνίους τὴν περιοχὴν πλησίον τῆς Μεσσήνης στὴν βόρειον ἀκτὴν τοῦ ἀκρωτηρίου Πελόρου, ὃπου οἱ Μεσσήνιοι ἐξόριστοι ἳδρυσαν τὴν νέαν τους ὀχυρὰ πόλη σὲ ἐξ ἲσου στρατηγικὸν σημεῖον μὲ τὸ ὂνομα Τυνδαρὶς, σὲ μίαν σαφὴ προσπάθειαν νὰ οἰκειωθοῦν τὴν κληρονομίαν τῶν υἱῶν τοῦ Τυνδάρεω, τῶν Διοσκούρων.

            Μία μεταγενέστερη ἀναφορὰ στοὺς Μεσσηνίους τῆς Σικελίας ἒχουμεν ὃταν ὁ Ἐπαμεινώνδας μετὰ τὴν νίκην ἐπὶ τῶν Σπαρτιατῶν στὴν μάχην τῶν Λεύκτρων το 371 π.Χ. προέλασε πρὸς τὴν Σπάρτη καὶ τὴν ἀνάγκασε νὰ παραιτηθεῖ ἀπὸ τὰ μεσσηνιακὰ ἐδάφη. Στὸν συνοικισμὸν γιὰ τὴν ἳδρυση
Επαμεινώνδας
τῆς Μεσσήνης τὸ 369 π.Χ. οἱ Θηβαῖοι ἒστειλαν πρέσβεις καλοῦντες τοὺς ἐξορίστους Μεσσηνίους τῆς Σικελίας καὶ τῶν Εὐεσπερίδων τῆς Βορείου Ἀφρικῆς νὰ ἐπαναπατρισθοῦν, ἐπανερχόμενοι στὴν Μεσσηνία μετὰ ἀπὸ 287 ἒτη ἀπὸ τὴν ἃλωση τῆς Εἲρας (Παυσ. 4.27.9). Μάλιστα, τὸν ἐπαναπατρισμὸν τῶν Μεσσηνίων στὰ πατρογονικὰ τους ἐδάφη εἶχεν προαναγγείλει στοὺς Μεσσηνίους τῆς Σικελίας ἓναν χρόνον πρὸ τῆς μάχης τῶν Λεύκτρων, ὁ θεὸς ὃταν ἐμφανίσθηκε στὸν ἱερέα τοῦ Ἡρακλέους ὁ Ἡρακλῆς ὁ Μάντικλος προσκεκλημένος ἀπὸ τὸν Ἰθωμάτα Δία στὴν Ἰθώμη (Παυσ. 4.26.3).

            Ἒτσι, ἒληξεν ἡ περιπλάνηση τῶν Μεσσηνίων σὲ ξένους τόπους (Παυσ. 4.27.11). Ἡ ἳδρυση τῆς Μεσσήνης ἀπὸ τὸν Ἐπαμεινώνδα τὸ 369 π.Χ. ἀπετέλεσεν κομβικὸν σημεῖον γιὰ τὴν ἐθνικὴν ἀποκατάσταση τῶν Μεσσηνίων καὶ τὴν ἀνασυγκρότητη τῆς ἐθνικῆς τους ταυτότητος καὶ πολιτικῆς ὀντότητος, στὴν ὁποῖαν συμμετεῖχαν καὶ οἱ κοινότητες τῶν ἐξορίστων Μεσσηνίων στὴν Σικελία καὶ τὴν Κυρηναϊκή. 

            Ἒτσι, μετά ἀπὸ σχεδόν τρεῖς αἰῶνες ἒληξεν ἡ περιπλάνηση τῶν Μεσσηνίων σὲ ξένους τόπους. Ὡστόσον, κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ χρονικὸν διάστημα οἱ Μεσσήνιοι κατώρθωσαν νὰ διατηρἠσουν τὴν γλῶσσα τους στὴν δωρικὴν διάλεκτον καὶ τὴν ἐθνικήν τους ταυτότητα καὶ αὐτοσυνειδησία. Ὃπως σχολιάζει ὁ Παυσανίας, " Μεσσήνιοι δὲ ἐκτὸς Πελοποννήσου τριακόσια ἒτη μάλιστα ἠλῶντο, ἐν οἷς οὒτε ἐθῶν εἰσι δῆλοι παραλύσαντές τι τῶν οἲκοθεν οὒτε τὴν διάλεκτον τὴν Δωρίδα μετεδιδάχθησαν, ἀλλὰ καὶ ἐς ἡμᾶς ἒτι τὸ ἀκριβὲς αὐτῆς Πελοποννησίων μάλιστα ἐφύλασσον" (= οἱ Μεσσήνιοι ὃμως περιπλανιόνταν ἒξω ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον για τριακόσια χρόνια περίπου. Σ΄ αὐτὰ τὰ χρόνια δὲν φαίνεται νὰ ἂλλαξαν καμία ἀπὸ τὶς πατροπαράδοτες συνήθειές τους οὒτε ἂλλαξαν τὴ Δωρικὴ διάλεκτο, ἀλλὰ μέχρι καὶ σήμερα αὐτοὶ καλὐτερα ἀπ΄ ὃλους τοὺς  Πελοποννησίους τὴ διατηροῦν μὲ ἀκρίβεια, {Παυσ. 4.27.10}, μτφρ. Κάκτου).

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας