Ψηφίδες Ιστορίας για το μεγάλο πανηγύρι της Μεσσήνης και την μεταφορά της εικόνας της Παναγίας από την μονή Βουλκάνου


Μονή Βουλκάνου
 Ημερολογιακά τέτοιες ημέρες το Νησί (και Μεσσήνη στη συνέχεια) ετοιμάζεται για το μεγάλο πανηγύρι του. Το θρησκευτικό πανηγύρι γινόταν στις 23 Αυγούστου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία γιορτάζει την Απόδοση της Κοίμησης της Θεοτόκου, δηλαδή την πανηγυρική λήξη του εορτασμού που άρχισε τον Δεκαπενταύγουστο. Ουσιαστικά επρόκειτο για το “δίδυμο“ πανηγύρι αυτού που γινόταν και συνεχίζει να γίνεται στη Μονή Βουλκάνου, και συνδύαζε τη θρησκευτική τελετή με την εμπορική δραστηριότητα. Το πανηγύρι στη Μονή Βουλκάνου πρέπει να γινόταν από την μεσαιωνική εποχή, και όπως γράφει η Αννα Λαμπροπούλου, αυτή “η υπόθεση μπορεί να ενισχυθεί από το γεγονός ότι το μεσαιωνικό μοναστήρι στην κορυφή του όρους της Ιθώμης βρισκόταν ακριβώς στη θέση όπου κατά την αρχαιότητα υψωνόταν ο ναός του Ιθωμάτα Διός, προς τιμήν του οποίου γινόταν ετήσια γιορτή, τα Ιθωμαία κατά τον Παυσανία. Η σχέση μεταξύ της ειδωλολατρικής και της χριστιανικής τελετής από άποψη λαογραφική είναι άμεση και υποκρύπτει μια παράδοση που πρέπει να συνεχιζόταν κατά την εποχή της ακμής της μονής, μολονότι δεν υπάρχει άμεση γραπτή μαρτυρία προς το παρόν“.

Το πανηγύρι στο Νησί χάνεται στο βάθος του χρόνου και σχετίζεται με την εποχή εμπορευματοποίησης της αγροτικής παραγωγής, με τη δημιουργία τοπικών αγορών. Από την πρώ- τη Τουρκοκρατία τα θρησκευτικά πανηγύρια αποτελούσαν στοιχείο του εμπορικού προγραμματισμού.  Και συνέτρεχαν δύο λόγοι γι’ αυτό: Ο πρώτος έχει να κάνει με τη συρροή προσκυνητών σε ένα συγκεκριμένο σημείο και ο δεύτερος με την κανονικότητα διεξαγωγής της
θρησκευτικής γιορτής. Δηλαδή κάθε χρόνο την ίδια ημέρα γινόταν αυτή η συγκέντρωση και επομένως γινόταν μια διασπορά των εμπορικών δραστηριοτήτων και στο χώρο και στο χρόνο.  Το γεγονός ότι το Νησί έπαιζε ρόλο-κλειδί στην εμπορική δραστηριότητα ιστορείται από το 17ο αιώνα καθώς σε έγγραφο του συνδίκου Δομένικου Γρίττη προς τον γενικό προνοητή Φραγκίσκο Γκριμάνι, της 28ης Δεκεμβρίου 1691, αναφέρονται μεταξύ άλλων και τα εξής:

“Τελούνται αγορές τινες καθ’ ωρισμένας ημέρας πάσης εβδομάδος, είναι δ’ αι εξής: Κατά Κυριακήν εν Πάτραις, Κορώνη, Μεθώνη, Κελεφά, Κορίνθω, Αργει, Μιστρά και Βοστίτζα, κατά Δευτέραν εν Τριπολιτσά, Καρυταίνη, Ζαρνάτα, κατά Τετάρτην εν Νησίω και [...] μεγάλοις χωρίοις, κατά Σάββατον εν Ναυπλίω και Καλαμάτα. Είναι δ’ αύται καθιδρυμέναι διά τας συνήθεις χρείας των κατοίκων και ιδίως των απόρων εκ των παρακειμένων χωρίων, οίτινες εκποιούντες τα σιτηρά αυτών και άλλους καρπούς των αγρών πορίζονται κατ’ οίκον τα χρειώδη“
 
Από τη μέχρι τώρα διερεύνηση η πρώτη αναφορά στο πανηγύρι της Μεσσήνης γίνεται το 1943 οπότε στην αθηναϊκή εφημερίδα “Φήμη“ δημοσιεύεται η εξής είδηση:
“Η κατά την 23η Αυγούστου τελουμένη πανήγυρις εφάνη πολυπληθεστέρα και λαμπροτέρα πάσης άλλης, καθ’ όσον ετιμήθη από την υπαλληλίαν Καλαμών επικεφαλής της οποίας διεκρίνετο ο άξιος διοικητής Μεσσηνίας. Εσφάγησαν υπέρ τα 2.000 αρνιά“
Η αναφορά αυτή δίνει και το χρονικό βάθος του πανηγυριού, δεν διευκρινίζει όμως αν διαρκούσε μόνον μια ημέρα. Το βέβαιο είναι όμως ότι κατά τη δεκαετία 1850-1860 διαρκούσε 3 ημέρες.   Το 1867 το πανηγύρι διαρκούσε 3 ημέρες, ενώ στη Μεσσηνία καταγράφεται τότε ένα ακόμη (και πολύ μεγαλύτερο) πανηγύρι στην Παραλία Κυπαρισσίας, που διαρκούσε 8 ημέρες.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1875, το πανηγύρι επίσης διαρκούσε 3 ημέρες και ξεκινούσε την παραμονή της γιορτής, στις 22 Αυγούστου. Ως πωλούμενα είδη αναφέρονται “βόες, υφάσματα μεταξωτά κλ.
εμπορεύματα“. Το πανηγύρι της Κυπαρισσίας έχει μειωθεί στις 3 ημέρες, ξεκινούσε στις 8
Σεπτεμβρίου (Γέννηση της Θεοτόκου) και πωλούμενα είδη ήταν “δημητριακοί καρποί και διάφορα εμπορεύματα“. Είχε δημιουργηθεί όμως ένα άλλο μεγάλο πανηγύρι στο Μελιγαλά, που γινόταν στις 20 Ιουλίου (του Προφήτη Ηλία), διαρκούσε 7 ημέρες και σε αυτό επωλούντο “ζώα και διάφορα εμπορεύματα“. Πανηγύρι γινόταν και στην Καλαμάτα για μία ημέρα στις 30 Ιουνίου (των Αγίων Αποστόλων), στο οποίο πωλούντο “ζώα ιδίως“. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1886, έχουμε μια
αυθεντική περιγραφή του πανηγυριού στο Βουλκάνο από την Αικατερίνη Ζάρκου: “Παντοειδή στεγάσματα, οπωροπωλεία, μαγειρεία, ζαχαροπλαστεία και οινοπωλεία […] οι δε από πάσης πανηγύρεως μη ελλείποντες εμπορίσκοι εσταμάτων ημάς ανά παν βήμα“

Και ακολουθεί η πρώτη αναφορά στην ψητή γουρνοπούλα: “Αλλ’ ό,τι μάλλον περίεργον, ήτο το πλήθος οπτών χοιριδίων προς πώλησιν εμπεπερασμένων εις οβελούς“. Αρκετά χρόνια αργότερα συναντάμε ξανά αναφορά στη γουρνοπούλα καθώς το ρεπορτάζ αναφέρει ότι “ο ρητινίτης έρρεεν άφθονος καθ’ όλας τας ημέρας της πανηγύρεως, τα χοιρίδια εν πλησμονή παραδόσαντα το πνεύμα εις την μάχαιραν του σφαγέως και εψημένα ηγωνίζοντο να ελαττώσωσι τα βουλιμιώδη ένστικτα των πανηγυριστών“.  Από την Ζάρκου πληροφορούμαστε ακόμη ότι στο πανηγύρι της Μεσσήνης λίγες ημέρες αργότερα επωλούντο “τα άχρηστα αφιερώματα, ο κηρός και ο λίβανος“.

Το πανηγύρι εξακολουθεί να διαρκεί 3 ημέρες και το 1900: “Από της αύριον άρχεται η επέτειος εμπορική πανήγυρις εν τη γείτονι πόλει της Μεσσήνης, διαρκούσα επί τριήμερον. Η πανήγυρις εφέτος προμηνύεται υπέρ ποτέ άλλοτε ζωηρά. Πλήρης δε τάξις και αρμονία θα επικρατήσει, χάρις εις την δραστηριότητα, ην ανέπτυξεν ο Δήμαρχος κ. Φεσσάς, και οι έμποροι και οι επισκέπται θα εύρωσιν όλας τας ευκολίας και άνεσιν“.  Αλλά και το 1912 διαρκεί 3 ημέρες: “Από χθες ήρχισε με ζωηρότητα η ετήσια ζωεμπορική πανήγυρις της γείτονος Μεσσήνης. Ως εκ της βροχής θα λείψη η συνήθης αφόρητος σκόνη από την απέραντον εκεί πλατείαν και η παραμονή θα είναι ευχαριστοτέρα. Προμηνύεται μεγάλη κίνησις εμπορική. Καθ’ όλας δε τας ώρας της ημέρας τα έκτακτα τραίνα θα μεταφέρουν κόσμον. Η Αστυνομία διά την τάξιν εκεί έχει λάβει όλα τα κατάλληλα μέτρα. Ως συνήθως η πανήγυρις αυτή εξακολουθεί επί 3 ημέρας“

Ακολούθησε η μακρά πολεμική περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας φαίνεται ότι το πανηγύρι εξακολουθούσε να τελείται με τον ίδιο τρόπο. Το 1923 όμως πραγματοποιείται μια μεγάλη αλλαγή: Καθιερώνεται το νέο ημερολό- γιο στο οποίο αντιστέκεται η Εκκλησία αλλά μετά την τοποθέτηση του Πατριαρχείου, αρχίζει να το εφαρμόζει από το 1924. Εκ των πραγμάτων τίθεται το ζήτημα της μετάθεσης του πανηγυριού καθώς δημιουργείται μια διαφορά 13 ημερών με αποτέλεσμα να μην έχουν αρχίσει ουσιαστικά οι πωλήσεις βασικών προϊόντων όπως η σταφίδα, που αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη του πανηγυριού. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι με το παλιό ημερολόγιο, από τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου η Προνομιούχος στις τοπικές εφημερίδες δημοσίευε τακτικά στοιχεία των εξαγωγών. Το γεγονός αυτό αποτυπώνεται και σε δημοσίευμα για το πανηγύρι το 1897:
“Η εν Μεσσήνη τελεσθείσα φέτος εμπορική πανήγυρις αρξαμένη από της 21ης Αυγούστου και λήξασα σήμερον, υπήρξε υπέρ ποτε ζωηρά. Χάρις εις τα υψωθείσας τιμάς της σταφίδος άφθονα χρήματα εισήχθησαν εν τη επαρχία ταύτη καθώς και εις τας πλησιοχώρους αυτής επαρχίας, κατά συνέπεια το κατά την πανήγυριν ταύτην κυκλοφορήσαν χρήμα ανήλθεν τον εν εκατομμύριον δραχμάς“
Η μετάθεση του πανηγυριού όμως απαιτούσε και πρόσθετη προστασία, καθώς άρχιζαν οι βροχές και με τις αυτοσχέδιες παράγκες δεν μπορούσε να εξυπηρετηθεί η εμπορική κίνηση. Ετσι το 1925 υπογράφεται η συμφωνία για να κατασκευαστούν τα μπεζεστένια (σκεπαστή αγορά, υφασμάτων κυρίως αλλά και άλλων εμπορευμάτων): “Υπεγράφη χθες ενταύθα υπό του ηγουμενικού συμβουλίου και του Προέδρου της Κοινότητας Μεσσήνης κ. Βακαλόπουλου το οριστικόν συμβόλαιον δι’ ου μέλλει κατασκευασθεί Μπεζεστένι διά την ετησίαν πανήγυριν της Μεσσήνης. Διά της πραγματοποιήσεως του έργου τούτου πληρούται κοινός και μακρός πόθος των κατοίκων Μεσσήνης αλλά και μεγάλως εξυπηρετούνται τα τοπικά αυτών συμ- φέροντα, δι’ ο συγχαίρομεν τους πρωτοστατήσαντας διά την κατασκευήν τοιούτου κοινωφελούς έργου“

Ομως “τα μπεζεστένια εκ 50 δωματίων“ κατασκευάστηκαν το 1927 μέσα σε 40 ημέρες με πρωτοβουλία του αντιπροέδρου (και στη συνέχεια προέδρου) της Κοινότητας Σπήλιου Πο- τηρόπουλου. Διέθεταν 2 αρτεσιανά για υδρευτικές ανάγκες, είχε αρχίσει η δενδροφύτευση του χώρου, ενώ δρόμο είχαν παραχωρήσει οι αδελφοί Χρόνη. Ο χώρος στον οποίο γινόταν το πανηγύρι και κατασκευάστηκαν τα μπεζεστένια ανήκε στη Μονή Βουλκάνου ενδεχομένως από την εποχή της ίδρυσής της καθώς στην απογραφή των Ενετών το 1699 αναφέρεται “ναός της Παναγίας που ήταν μετόχι των Βουρκανιωτών“. Στην ίδια απογραφή η Μονή Βουλκάνου έχει “εις το Νησή μετώχη με εκκλησία ήτανε παλεά και την ανακένησε το μοναστήρι και ήνε η εκκλησία τα Ισόδια της Θεοτόκου, και σπήτια 5 με την περιοχή τους. και απόξω από το μετώχι χωράφια στρέμματα 6”

Οπως φαίνεται η εκκλησία ήταν προγενέστερη της κατάληψης του Νησιού από τους Ενετούς το 1686 και βρισκόταν στη θέση της σημερινής εκκλησίας της Ζωοδόχου Πηγής καθώς η παλιά καταστράφηκε και από τον Ιμπραήμ αλλά και από τους σεισμούς του 1846. Η μετάθεση του πανηγυριού (και ενδεχομένως η χρονική επιμήκυνση) έγινε το 1929 με απόφαση του Κοινοτικού Συμβουλίου, καθώς όπως αναφέρεται σε ανακοίνωση του προέδρου της Σπήλιου Ποτηρόπουλου στο εξής θα διεξαγόταν από τις 20 μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου, επειδή “λόγω της μη συγκομιδής των προϊόντων η πανήγυρις ήτο εστερημένη εμπορικής κινήσεως“ . Η επιλογή του χρόνου έγινε έτσι ώστε να βρίσκεται στο μέσον του πανηγυριού η γιορτή της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας, αλλά και για λόγους εμπορικής ρύθμισης καθώς φαίνεται ότι συνδυάστηκε με τη μετάθεση των πανηγυριών στο Μελιγαλά στις 8 Σεπτεμβρίου (Γέννηση της Θεοτόκου) και στην Κυπαρισσία στις 14 Σεπτεμβρίου (Υψωσις Τιμίου Σταυρού). Η κάθοδος της εικόνας της Παναγίας από τη Μονή Βουλκάνου χάνεται στο βάθος του χρόνου. Γραπτή μαρτυρία για την τελετή καθόδου έχουμε το 1902 όταν “οι σιδηροδρομικοί συρμοί στένοντες μετέφερον εξ όλων των μερών της Μεσσηνίας απειρίαν πανηγυριστών και προσκυνητών οίτινες έσπευδον να ασπασθώσι την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου μεταφερθείσαν επί τούτου εκ της Μονής Βουλκάνου“

Πάντως για τον αρχικό χαρακτήρα του πανηγυριού ερωτηματικά δημιουργεί ένα απόσπασμα από την αφήγηση της Αικ. Ζάρκου που προαναφέρθηκε, στο οποίο επακριβώς σημειώνεται ότι “την πανήγυριν ταύτην διαδέχεται μεθ’ ημέρας εννέα άλλη εμπορική τελουμένη υπό της αυτής Μονής, εν το κατά τω Νησίω της Μεσσήνης μετόχι αυτής, εν ω πωλούνται τα άχρηστα αφιερώματα, ο κηρός και ο λίβανος“. Πρόκειται για ένα ανοιχτό ζήτημα το οποίο χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη διερεύνηση. Το
βέβαιο είναι πως ο χαρακτήρας του γιορτασμού άλλαξε μετά το 1891, όταν λειτούργησε το σιδηροδρομικό δίκτυο και δόθηκε η δυνατότητα μετακινήσεων από μεγάλες για την εποχή αποστάσεις. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα το γεγονός ότι όπως πληροφορούμεθα… από σπόντα, το 1892 είχε φθάσει στη Μεσσήνη και μάλιστα για δύο ημέρες, η Φιλαρμονική από την Καλαμάτα: “Ενεκα της εις την πανήγυριν Μεσσήνης μεταβάσεως κατά το παρελθόν Σάββατον και Κυριακήν της Μουσικής της ενταύθα Φιλαρμονικής Εταιρείας, εν ή συμμετέχουσιν ο εις των δύο συνθετών και ο διανομεύς της Εφημερίδος των Καλαμών, κατέστη αδύνατος η έκδοσις φύλλου την Κυριακήν“

Εξ άλλου, το παρόν κείμενο αποτελεί απλώς μια πρώτη απόπειρα να συγκεντρωθούν οι ψηφίδες των πληροφοριών για την ιστορική πορεία του πανηγυριού, το οποίο αποτέλεσε και αποτελεί τη μεγάλη γιορτη. 

Πηγή

http://platykalamatas.blogspot.gr

Φωτογραφικό υλικό από το πανηγύρι της Μεσσήνης στους παρακάτω συνδέσμους:

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.410542062341928.101192.183329715063165&type=1
 http://beneas13.blogspot.gr/2012/09/blog-post_23.html
 

Σχόλια

  1. Σημαντικό άρθρο σε ότι αφορά τα ιστορικά στοιχεία από τον 16ο αιώνα και ύστερα. Η αρχική σύνδεση του πανηγυριού με τον Ιθωμάτα Δία νομίζω ότι ακόμα είναι ανεπαρκής. ίσως σε μια πρώτη φάση θα βοηθούσε εάν γνωρίζαμε την ημερομηνία της γιορτής του Ιθωμάτα στην αρχαιότητα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας