Η δράση των Μεσσηνίων στον Πελλοπονησιακό πόλεμο (429 π.Χ. - 404 π. Χ.)

γράφει ο Αρχιμανδρίτης                 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος (Ιστορικός- Δρ. Θεολογίας- Υποψ. Δρ. Αρχαίας Ιστορίας)
 
            Στο παρόν  άρθρο μας θα έχουμε την ευκαιρία να εξετάσουμε κάποια περιστατικά του Πελοποννησιακού Πολέμου, στα οποία η δράση και η συμμετοχή των Μεσσηνίων  υπήρξε σημαίνουσα. Ένα πρωταρχικό σχόλιο που θα μπορούσαμε να κάνουμε είναι ότι, όσες φορές ο Θουκυδίδης αναφέρεται στους Μεσσηνίους και την συμμετοχή τους στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, δεν έχει κανένα αρνητικό σχόλιο. Θα λέγαμε μάλλον πως υποκρύπτεπται μία ανέκφραστη εκτίμηση για την ανδρεία τους και την πιστότητα στην συμμαχία τους με τους Αθηναίους.

            Οι Μεσσήνιοι είχαν μία προαιώνια έχθρα με τους Σπαρτιάτες. Αν και αμφότεροι ήσαν Δωριείς, οι Σπαρτιάτες που εποφθαλμιούσαν την εύφορη μεσσηνιακή γη, επετέθησαν ως εισβολείς, κατέλαβαν την χώρα τους, και τους μετέβαλαν σε είλωτες. Οι Μεσσήνιοι υπέστησαν την καταπιεστική και σκληρή κυριαρχία των Σπαρτιατών. Πολλάκις επαναστάτησαν και η Ιστορία έχει καταγράψει μακροχρόνιους και αιματηρούς  Μεσσηνιακούς Πολέμους.  Σε κάθε ευκαιρία οι Μεσσηνίοι εξεγείροντο για να αποτινάξουν την ταπεινωτική σκλαβιά που τους είχαν επιβάλλει οι Σπαρτιάτες. Έτσι, εκμεταλλευόμενοι τον μεγάλο σεισμό που έπληξε την Σπάρτη, ηύραν την ευκαιρία να εξεγερθούν (Θουκ. 1.101.2) και πραγματικά να απειληθεί και η ίδια η ύπαρξη της της Σπάρτης, εις την βοήθειαν της οποίας προσέτρεξε ο Αθηναίων Κίμων με Αθηναιους οπλίτες. Οι Μεσσήνιοι που είχαν οχυρωθεί στο φρούριο της Ιθώμης, εξαντλημένοι από την πολιορκία, αναγκάσθηκαν να παραδοθούν με τον όρον να γίνει σεβαστή η ζωή των μαχητών και να εγκαταλείψουν με τις οικογένειές τους την μεσσηνιακή γη (Θουκ. Ι.103.2). Έτσι, μετά τον Δ' Μεσσηνιακό Πόλεμο (περ. 469-463 π.Χ.) οι Μεσσήνιοι ευρέθησαν εξόριστοι και πρόσφυγες από την πατρογονική τους γη, και με την μεσολάβηση των Αθηναίων, εγκαταστάθηκαν στην Ναύπακτο, όπως γράφει ο Θουκυδίδης (Ι.103.3): "αυτούς Αθηναίοι δεξάμενοι κατ' έχθος ήδη το Λακεδαιμονίων ες Ναύπακτον κατώκισαν, ην έτυχον ηρηκότες, νεωστί Λοκρών των Οζολών εχόντων". 


            Αυτοί λοιπόν οι Μεσσήνιοι της Ναυπάκτου, εξ αιτίας του μίσους που έτρεφαν προς τους Σπαρτιάτες και της ευγνωμοσύνης προς τους Αθηναίους, όπως χαρακτηρικά γράφει ο Παυσανίας: " ενέκειτο σφίσι το ες Λακεδαιμονίους μίσος και την έχθραν ες αυτούς μάλιστα επεδείξαντο επί του γενομένου Πελοποννησίοις προς Αθηναίους πολέμου" (Παυσ. Μεσσηνιακά,  IV.25.2-10). στάθησαν σταθερά στο πλευρό των Αθηναίων ως πιστοί, αφοσιωμένοι και ανδρείοι σύμμαχοι.
            Μία πρώτη αναφορά της αναμείξεως των Μεσσηνίων της Ναυπάκτου στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, έχουμε κατά την διάρκεια της ναυμαχίας στον κόλπο της Ναυπάκτου το 429 π.Χ., όταν οι Αθηναιοι ηττήθησαν από τους Σπαρτιάτες και εκινδύνευαν τα αθηναϊκά πλοία να κυριευθούν από τους Σπαρτιάτες, τότε, οι Μεσσήνιοι, με αξιοθαύμαστη γενναιότητα, όπως μας περιγράφει ο Θουκυδίδης
Σπαράγματα του τείχους της Αρχαίας Μεσσήνης
(ΙΙ.90.6), ώρμησαν μέσα στην θάλασσα και με τα όπλα στα χέρια κράτησαν τα κυριευθέντα αθηναϊκά πλοία που ήδη οι Λακεδαιμόνιοι είχαν αρχίσει να ρυμουλκούν.

            Επίσης, λόγω της κοινής τους ομογλωσσίας με τους Σπαρτιάτες (αμφότεροι ωμιλούσαν την δωρική διάλεκτο), οι Μεσσήνιοι χρησιμοποιήθησαν από τους Αθηναίους σε ειδικές επιχειρήσεις με σκοπό να επιφέρουν σύγχιση και παραπλάνηση μεταξύ των εχθρικών στρατευμάτων. Έτσι, λ.χ. ο Αθηναίος στρατηγός Δημοσθένης κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων εναντίον των Αμβρακιωτών, Δωριέων την καταγωγή, και αποίκων της Κορίνθου, το 426/5 π.Χ., εκμεταλλεύθηκε το γεγονός της δωρικής ομογλωσσίας και χρησιμοποίησε τους Μεσσηνίους της Ναυπάκτου σε μία νυκτερινή επιδρομή. Οι Μεσσήνιοι, μιλώντας την δωρική διάλεκτο, ξεγέλασαν τους Αμβρακιώτες, επετέθησαν και πολλούς εφόνευσαν, άλλους έτρεψαν σε φυγή  (Θουκ. ΙΙΙ. 112,2-5).

            Εφ' όσον το στρατήγημα αποδείχθηκε επιτυχές, οι Αθηναίοι σκέφθηκαν να το αξιοποιήσουν και σε άλλες περιπτώσεις. Έτσι, οι Αθηναίοι ακολουθώντας την εισήγηση του στρατηγού Δημοσθένους, αποφάσισαν να οχυρώσουν την Πύλο, την οποία είχαν καταλάβει από τους Λακεδαιμονίους (425 π.Χ.), και να εγκαταστήσουν εκεί Μεσσηνίους από την Ναύπακτο, οι οποίοι θα είχαν την δυνατότητα αξιοποιούντες την δωρική ομογλωσσία, να λεηλατούν τηνν περιοχή και να κάνουν ξαφνικές επιδρομές κατά των Λακεδαιμονίων : " Της γαρ Πύλου φυλακήν κατεστήσαντο, και οι εκ Ναυπάκτου Μεσσήνιοι ως ες πατρίδα ταύτην (έστι γαρ η Πύλος της Μεσσηνίδος ποτέ ούσης γης) πέμψαντες σφων αυτών τους επιτηδειοτάτους ελήζοντό τε την Λακωνικήν και πλείστα έβλαπτον ομόφωνοι όντες" (Θουκ. IV .41.2).

            Οι καταδρομικές δράσεις των Μεσσηνίων φαίνεται πως είχαν αποτέλεσμα, καθώς οι Σπαρτιάτες ήσαν ασυνήθιστοι σε τέτοιου είδους επιχειρήσεις, πολλοί είλωτες αυτομολούσαν στις τάξεις των Μεσσηνίων. Τόσο πολύ θορυβήθησαν οι Σπαρτιάτες ώστε έστειλαν πρεσβεία στους
Αθηναίους ζητώντας τους όρους ειρήνης με την προϋπόθεση να απομακρυνθούν οι Μεσσήνιοι από την Πύλο. Οι Αθηναίοι όμως ζητούσαν περισσότερα και έτσι απέπεμψαν τους Σπαρτιάτες πρεσβευτές άπραγους (Θουκ.  IV.41,3-4). Εν τέλει, οι ευσεβείς πόθοι του Δημοσθένους και οι φόβοι των Σπαρτιατών ότι η δράση των Μεσσηνίων στην Πύλο θα οδηγούσε σε γενικευμένη εξέγερση των ειλώτων, δεν επαληθεύθησαν.

            Αξίζει να σημειωθεί ότι, εάν είχαν γίνει δεκτές οι προτάσεις των Σπαρτιατών για συνθήκη ειρήνης με μόνους όρους την απομάκρυνση των Μεσσηνίων από την Πύλο και την επιστροφή των αιχμαλωτισθέντων Λακεδαιμονίων της Σφακτηρίας, ο πόλεμος θα είχε λήξει πρόωρα και με νίκη των Αθηναίων. Οι τελευταίοι όμως, υπό την παρότρυνση του δημαγωγού Κλέωνος, απέρριψαν τις προτάσεις, έχασαν την ευκαιρία τους, και εν τέλει, επειδή επιθυμούσαν πολλά περισσότερα, στην εξέλιξη του πολέμου έχασαν τα πάντα.

            Η δράση των Μεσσηνίων στην Πύλο με επιδρομές και ληστείες στην Λακωνική γη συνεχίσθησαν μέχτι το θέρος του 421 π.Χ., ώσπου, με την συνομολόγηση της "Ειρήνης του Νικία", οι Σπαρτιάτες απαίτησαν από τους Αθηναίους να απομακρυνουν τους Μεσσηνίους από την Πύλο και να τους εγκαταστήσουν στην Κεφαλληνία (Θουκ. V.35.7). Μόλις δυόμισι χρόνους μετά, τον χειμών του 419/8, οι Αθηναίοι με πρόταση του Αλκιβιάδου, κατήγγειλαν την Σπάρτη για παραβίαση της "Ειρήνης του Νικία", και επανέφεραν τους Μεσσηνίους στην Πύλο, για να συνεχίσουν τις καταδρομικές τους επιχειρήσεις εναντίον των Σπαρτιατών (Θουκ. V. 56.3). Η δράση των Μεσσηνίων συνεχίσθηκε έως το 415 π.Χ. , έτος που ο Αθηναίος στρατηγός Δημοσθένης τους ζήτησε να λάβουν μέρος στην Σικελική εκστρατεία (Θουκ. VII. 31.2). "Και οι Μεσσήνιοι νυν καλούμενοι εκ Ναυπάκτου και εκ Πύλου τότε υπ' Αθηναίων εχομένης ες τον πόλεμον παρελήφθησαν" (Θουκ.  VII. 57.8).

                Καθώς προχωρούσε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος και εξελισσόταν δυσμενώς για τους
Επαμεινώνδας
Αθηναίους, και οι Μεσσήνιοι υπέστησαν τις ανάλογες αρνητικές συνέπειες. Το 409 π.Χ. οι Μεσσήνιοι αποχώρησαν από την Πύλο κατόπιν συμφωνίας, όπως μας πληροφορεί ο Ξενοφών: "τω δ' αυτώ χρόνω και Λακεδαιμόνιοι τους εις το Κορυφάσιον των ειλώτων αφεστώντας εκ Μαλέας υποσπόνδους αφήκαν" (Ελληνικά Ι.12.18). Μετά την ήττα των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς οι Σπαρτιάτες ηύραν την ευκαιρία να διώξουν τους Μεσσηνίους και από την Ναύπακτο (Ξενοφώντος Ελληνικά
IV.26.2 και X.38.10). Οι εκδιωχθέντες Μεσσήνιοι κατέφυγαν στην Σικελία, στην παλαιά τους αποικία Μεσσήνη, και το Ρήγιον, άλλοι υπό την ηγεσία του στρατηγού Κόμωνος, ( ο οποίος ήταν ο Μεσσήνιος στρατηγός των συμπατριωτών του στην Πύλο) κατέληξαν στην Λιβύη (Παυσανίας,  IV. 26.2).

                Πρόσφυγες και κυνηγημένοι οι Μεσσήνιοι , μετά την ήττα των Αθηναίων στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, γνώρισαν την εκδικητική μανία των νικητών Σπαρτιατών, και αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τον κυρίως ελλαδικό χώρο. Μετά από μίαν τριακονταετίαν περίπου, οι Μεσσήνιοι επέστρεψαν στα πατρογονικά τους εδάφη της μεσσηνιακής γης, όταν ο Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας νίκησε τους Σπαρτιάτες και συνήγαγε τους εξορίστους Μεσσηνίους και τους εγκατέστησε στην νεο-ιδρυθείσα πόλη της Μεσσήνης (370/69 π.Χ.), όπως μας πληροφορεί ο Διόδωρος (XV. 66.1). Καθώς η δύναμη της πάλαι ποτέ ηγέτιδος πόλεως της Σπάρτης έφθινε, η πόλη της Μεσσήνης επρόκειται να γνωρίσει χρόνους ακμής. Οι Μεσσήνιοι είχαν επιστρέψει στην γη τους δικαιωμένοι και δυνατοί.

Σχόλια

  1. Πολύ ωραίο άρθρο, μου κάνει εντύπωση το γεγονός ότι οι εξορισθέντες Μεσσήνιοι πολεμούσαν στο πλευρό των Αθηναίων, ενώ οι είλωτες δεν επαναστάτησαν αυτά τα χρόνια παρόλο που Μεσσήνιοι κατήχαν την Πύλο!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας