"Θέλωμεν να μεγαλώσωμεν": Ο Εμμανουήλ Ροΐδης, η Ελληνική "Μεγάλη Ιδέα" και η πολιτική κρίση του 1875-1878

Εμμανουήλ Ροΐδης
Αμέσως μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του μικρού και καχεκτικού Ελληνικού Βασιλείου, όλοι οι Έλληνες έκαναν όνειρα για μια εκ νέου πολεμική εξόρμηση κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που θα απελευθέρωνε τα εδάφη στα οποία ζούσαν οι υπόλοιποι υπόδουλοι συμπατριώτες τους. Το  όνειρο αυτό αποτελεί την βασικότερη συνιστώσα της Ελληνικής πολιτικής σκέψης για πάνω από 80 χρόνια η οποία κατά καιρούς αποκρυσταλλώθηκε σε διάφορες μορφές, όπως αυτή της "Μεγάλης Ιδέας" του Κωλλέτη, η της ανασύστασης της χριστιανικής Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, είτε ως σταδιακή απελευθέρωση εδαφών, όπως έγινε με την Ήπειρο και την Θεσσαλία το 1881. (Κατά την γνώμη μας, η "Μεγάλη Ιδέα" δεν ήταν ένα απλό ρομαντικό ιδεολόγημα, η μια επιθετική ιμπεριαλιστική προοπτική όπως κατά καιρούς έχει παρουσιαστεί, αλλά αποτελούσε μια αδήριτη κοινωνική και οικονομική ανάγκη για ακόμη και αυτή την επιβίωση του νέου Ελληνισμού όπως αυτός εμφανίστηκε στο παγκόσμιο προσκήνιο με την επανάσταση του 1821.) Η κορύφωση της αγωνίας των Ελλήνων για την τύχη των Ευρωπαϊκών εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εντάθηκε με την σλαβική επανάσταση του Ιουλίου του 1875 και τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο που ακολούθησε και έφερε τους Ρώσους κυριολεκτικά στα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης.
Μετά το εκκλησιαστικό Βουλγαρικό σχίσμα της Εξαρχίας και την θεωρία του Πανσλαβισμού που είχε καθιερωθεί από τον Ιγνάτιεφ και την διαφαινόμενη αυτονομία της νέας "Μεγάλης Βουλγαρίας", υπήρχε μεγάλη αναστάτωση στην Ελληνική κοινή γνώμη που ζητούσε επίμονα να γίνει μια Ελληνική πολεμική εμπλοκή ώστε η Ελλάδα να συμμετάσχει στον επικείμενο διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έτσι είτε να πραγματοποιηθεί η "Μεγάλη Ιδέα" είτε τουλάχιστον να μην διαταραχθεί το υφιστάμενο εδαφικό status qvo. Η Ελληνική κοινή γνώμη βρισκόταν σε μεγάλο αναβρασμό, ο οποίος εκδηλωνόταν με συνεχείς πάνδημες διαδηλώσεις και επιθετικά δημοσιεύματα στις εφημερίδες. Οι Έλληνες ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, φύλου και ηλικίας, βρίσκονταν στην κυριολεξία επί ποδός πολέμου και αυτό δημιουργούσε σημαντικά προβλήματα στις κυβερνήσεις που κλήθηκαν να χειριστούν την κατάσταση. Τα άσχημα οικονομικά του Ελληνικού κράτους και το απροετοίμαστο του Ελληνικού στρατού δεν πτοούσαν κανέναν, αντιθέτως είχαν ιδρυθεί μυστικές εταιρείες ("Εθνική Άμυνα", "Αδερφότης") με μέλη σημαντικά δημόσια πρόσωπα (Παπαρηγόπουλος, Ρενιέρης, Μεσσηνέζης, Καλλιγάς κτλ) που διεξήγαγαν μυστικούς εράνους για να οργανώσουν αντάρτικα σώματα που θα εισέβαλαν στην Θεσσαλία.
Βαλκάνια 1878-1912

Ο "Ασμοδαίος" και η παρακίνηση του Ροΐδη για συμμετοχή στην σύρραξη

Στην ταραγμένη αυτή εποχή, κανείς πνευματικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να παραμείνει ανεπηρέαστος από το κοινωνικό κλίμα έντασης όπως αυτό είχε διαμορφωθεί. Ούτε ένας ακραιφνής οπαδός του Δυτικού ορθολογισμού και της τάξης. Έτσι, μέσα από τις στήλες του σατυρικού εντύπου του "Ασμοδαίου" αρθρογραφεί υπέρ της "Μεγάλης Ιδέας" και ο σημαντικότερος Έλληνας πνευματικός άνδρας της εποχής του Εμμανουήλ Ροΐδης. Ενδεικτικά, όταν ξέσπασε η Σλαβική επανάσταση στην Βαλκανική έγραψε υπέρ της "Μεγάλης Ιδέας" και κατά της αδράνειας και της εσωτερικής ανοικοδόμησης:
"Μετ΄ου πολύ αίρεται η αυλαία του μεγάλου δράματος της Ανατολής και εμφανίζονται επί της σκηνής οι επίδοξοι διάδοχοι του Σελήμ και του Μαχμούτη. Την στιγμήν ταύτην προ πολλού εκαυχώμεθα περιμένοντες μετά παλμών καρδίας. Εις τας συμβουλάς του Φίνλεϋ και των ομοφρόνων αυτώ περί γεωργίας, συγκοινωνίας, οικονομίας και καλής διοικήσεως αποκρινόμεθα υπερηφάνως και στερεωτύπως: Θέλομεν να μεγαλώσωμεν!! Περί γεωργίας οδών και διοικήσεως ολίγον ημίν μέλει, διότι πάντα ημών τα ηθικά και χρηματικά κεφάλαια δαπανώμεν εις ετοιμασίας δια τον Αγώνα".
και αλλού στηλιτεύει τις απειλές αντί για την άμεση στρατιωτική επίθεση της Ελλάδας κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας:
"Νεανίας ζητών σήμερον να κατακτήση γυναίκα δια της απειλής ότι μη εισακουόμενος θέλει φονευθή, ήθελε φανεί εις την κυρίαν ταύτην επίσης γελοίος, όσον εις την Ευρώπην έθνος, το οποίο προς πλήρωσιν των πόθων του αντί να αντιτάξη στρατόν και στρατηγόν κατά του εχθρού ήθελε να εκθέσει βαρέλιον πυρίτιδος και επ΄αυτού τας γυναίκας και τα τέκνα του, εκτείνοντα ικέτιδας χείρας προς τους θεατάς." 
Ο Ροΐδης αρχικά συντάχθηκε με όσους υποστήριζαν την άμεση εμπλοκή της Ελλάδας στην Ανατολική κρίση που είχε ξεσπάσει, πιστεύοντας πως αποτελούσε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την πραγμάτωση της "Μεγάλης Ιδέας", αντιτιθέμενος ακόμη και στον Χαρίλαο Τρικούπη που εμφανιζόταν περισσότερο διστακτικός σε μια πολεμική εμπλοκή και προσπαθούσε να τηρήσει τις Διεθνείς ισορροπίες.

Το φυλλάδιο "γεννηθήτω φως" και η σκληρή κριτική κατά του Δηλιγιάννη για την απεμπόληση των δικαίων του Ελληνισμού


Μετά την αρνητική τροπή για την Ελλάδα του Ρωσοτουρκικού πολέμου με τους ηττημένους Οθωμανούς να υπογράφουν την συνθήκη του Αγίου Στεφάνου και την Ελλάδα να μην αντιπροσωπεύεται επαρκώς στο κρίσιμο συνέδριο του Βερολίνου που ακολούθησε και συνεπώς να χάνει έδαφος, ο Ροΐδης εξέδωσε ένα φυλλάδιο υπό τον τίτλο "Γεννηθήτω Φως", σε διαφορετικό ύφος και περιεχόμενο από την αρχική του υποστήριξη στην άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Στο φυλλάδιο αυτό περιγράφει τις Ελληνικές πολιτικές παλινωδίες των κυβερνήσεων που είχαν αφήσει της Ελλάδα ουραγό στις Διεθνείς εξελίξεις στην περιοχή, αλλά και το απαράσκευο των Ελληνικών ενόπλων δυνάμεων για ένοπλη σύγκρουση με την Τουρκία, λόγω της διασπάθισης των οικονομικών πόρων του κράτους από την κομματική φαυλοκρατία. Το φυλλάδιο ξεκινάει με την πικρή παραδοχή ότι η Ελλάδα ήταν εντελώς ανέτοιμη για πόλεμο και πως η μόνη δυνατότητα που είχε ήταν να αποδυθεί σε έναν υπέρ πάντων φυλετικό πόλεμο  με αβέβαιο αποτέλεσμα που μάλλον θα κατέστρεφε όλες τις παράλιες πόλεις της Ελλάδας.

Μετά τις διαπιστώσεις αυτές, ο Ροΐδης κάνει μια λεπτομερή ανασκόπηση στα πολιτικά γεγονότα της ταραγμένης εποχής που είχε προηγηθεί.  Κατηγορεί εμμέσως τον Βασιλιά για την διάλυση της Οικουμενικής κυβέρνησης Κανάρη και την περιθωριοποίηση του Τρικουπικού κόμματος από την κυβέρνηση Κουμουνδούρου - Δεληγιάννη που ακολούθησε, ενώ τον θεωρεί προσωπικά υπεύθυνο για το ναυάγιο της "Μεγάλης Ιδέας". Επίσης κατηγορεί με σκληρότητα τον Δεληγιάννη για την στάση του έναντι των ξένων πρέσβεων για το θέμα των Ελληνικών ανταρτικών σωμάτων που είχαν διαβεί την Ελληνοτουρκική  μεθόριο, που σύμφωνα με τον Ροΐδη ήταν όλοι εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου, κοινωνικά περιτρίμματα και άθλιοι πλιατσικολόγοι-μισθοφόροι. Επίσης, ο Ροΐδης ειρωνεύεται την διφορούμενη στάση του παγιδευμένου Δηληγιάννη έναντι της Ελληνικής κοινής γνώμης με μαξιμαλιστικές δηλώσεις και έναντι των Τούρκων που απειλούσαν με υποχωρητικούς τακτικισμούς: "..ηπατάτο ο Σαφέτ Πασάς παραχωρών εις την Ελλάδα ολίγας ημέρας προς μεταμέλειαν, ενώ ολίγαις ώραις ήσαν προς τούτο ικαναί". 

Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο της κριτικής του Ροΐδη είναι ότι το υπουργείο εξωτερικών και ο Δηλιγιάννης φάνηκαν εντελώς απροετοίμαστοι για να χειριστούν αποτελεσματικά τη Ελληνική κρίση. Σε πολλές περιπτώσεις οι εκφράσεις και τα νοήματα των Ελληνικών διακοινώσεων οδήγησαν σε οδυνηρές παρεξηγήσεις, κάποιες άλλες φορές έγιναν λάθη στις έννοιες Γαλλικών λέξεων που χρησιμοποιήθηκαν, ενώ κατά τον Ροΐδη, λάθη του Δηληγιάννη αναγκάστηκε να διορθώσει ακόμη και ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κουμούνδούρος. Ακόμη ο Ροΐδης στηλίτευσε το γεγονός ότι το υπουργείο εξωτερικών κατά την διάρκεια της κρίσης έστειλε υπερβολικά πολλά τηλεγραφήματα στις πρεσβείες και στις ξένες κυβερνήσεις στα οποία μακρηγορούσε άνευ λόγου (πάνω από οκτακόσιες λέξεις ανά τηλεγράφημα), χρησιμοποιώντας συνεχώς στερεότυπες τετριμμένες εκφράσεις, τακτική που έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επεδίωκε.

Η κριτική για την Ελληνική αντιπροσώπευση στο συνέδριο του Βερολίνου

Επίσης ο Ροΐδης κατηγορεί με δριμύτητα τον Δεληγιάννη γιατί απέτυχε να παρουσιάσει τις Ελληνικές θέσεις στο συνέδριο του Βερολίνου. Σύμφωνα με τον Ροΐδη, ο Δεληγιάννης είχε πλήρη ελευθερία να παρουσιάσει τους πόθους και τα όνειρα "της από τεσσάρων αιώνων δουλευούσης καταπτουμένης και το χείριστον παραγνωριζομένης φυλής, κατηγορείται ότι δεν την εκμεταλλεύτηκε και ότι έδωσε την εντύπωση πως το Ελληνικόν Βασίλειον {...} ορέγεται τεμαχίου γης, περί δε των υπολοίπων είναι παντελώς αδιάφορον". Αλλά και φράση του Δεληγιάννη ότι η Ελληνική πλευρά αρκείται "προς το παρόν" στις εδαφικές διεκδικήσεις που ανέπτυξε στο συνέδριο, αποτέλεσε στόχο της κριτικής του Ροΐδη. "Γνωστό είναι ότι η φράση του Υπομνήματος: "Η Ελληνική κυβέρνηση αρκείται επί του παρόντος εις μόνην την ΗπειροΘεσσαλίαν και Κρήτην, παρέσχεν αφορμήν ασβέστου γέλωτος εις τους Λόρδους της Αγγλικής βουλής", καθώς με το υπονοούμενο αυτό ο Δηλιγιάννης ουσιαστικά απειλούσε ότι η εκχώρηση των εδαφών αυτών δεν αποκαθιστούσε μια μόνιμη ειρήνευση στην περιοχή, κάτι όμως που ήταν το ζητούμενο του συνεδρίου στο Βερολίνο.

Έτσι λοιπόν ο βασικός πυρήνας της κριτικής του Ροΐδη είναι ότι η κυβέρνηση Κουμουνδούρου - Δηλιγιάννη είχε έναν μικρόπνοο βραχυπρόθεσμο εθνικό στόχο να ενσωματώσει κάποιες όμορες επαρχίες, αδιαφορώντας για τα δίκαια του συνόλου του Ελληνισμού, που σύμφωνα με τον
Η ελληνική αντιπροσωπεία στο συνέδριο του Βερολίνου
Ροΐδη, είχε διαμορφωθεί ένα ευνοϊκό διεθνές κλίμα για να αναδειχθούν και να διεκδικηθούν με αξιώσεις. Οι θέσεις αυτές απηχούσαν σε μεγάλο βαθμό την κριτική του Τρικουπικού κόμματος, όπως διατυπώθηκε στις συνεδριάσεις της βουλής.

Η αλήθεια είναι πάντως πως ο Δηλιγιάννης δεν είχε την ευκαιρία να παρουσιάσει τις Ελληνικές θέσεις με τόση άνεση χρόνου. Κατά την διάρκεια του συνεδρίου ουσιαστικά δεν είχε δικαίωμα να λάβει μέρος στις διαπραγματεύσεις για τα βόρεια σύνορα της Βουλγαρίας, ενώ μόνο για λίγο του δόθηκε η ευκαιρία να μιλήσει για τα δίκαια του Ελληνισμού ενώπιον των συνέδρων. Επίσης, οι διπλωματικές αντιπροσωπείες της Γαλλίας και της Ρωσίας τον προέτρεψαν να μην ζητήσει την Μακεδονία και την Θράκη αλλά να περιοριστεί στην Ήπειρο, στην Θεσσαλία και στην Κρήτη ώστε οι θέσεις του να φανούν μετριοπαθείς και ρεαλιστικές και έτσι να μην προκαλέσουν την άμεση άρνηση των Τούρκων.

Επίλογος

Ο Ροΐδης, οπαδός και θιασώτης της Αγγλικής πολιτικής στην συγκεκριμένη χρονική στιγμή, στην κριτική του στηλίτευε την πολιτική της Ρωσίας ως ανθελληνική καθώς η Μεγάλη Ιδέα των Ρώσων ήταν εκ των πραγμάτων αντίθετη με τους προαιώνιους Ελληνικούς πόθους, ενώ δεν κουραζόταν να υποστηρίζει ότι η Οικουμενική κυβέρνηση του Κανάρη θα τα κατάφερνε πολύ καλύτερα, καθώς είχε τηρήσει συνεπέστερη και αξιοπρεπέστερη στάση έναντι των ξένων πρέσβεων και δεν είχε εκθέσει την Ελλάδα σε άκαιρους κινδύνους. Επίσης στην κριτική του αρνείται να παραδεχθεί ότι η Αγγλική μεταστροφή εις βάρος των Ελληνικών θέσεων προήλθε λόγω της παραχώρησης της Κύπρου από την Οθ. Αυτοκρατορία. Αντιθέτως υποστηρίζει σοβαρά ότι η Αγγλική μεταστροφή προήλθε λόγω της ανεξήγητης προσήλωσης των Ελλήνων στην Ρωσία και λόγω των συνεχών παλινωδιών τους την εποχή που τα ανταρτικά σώματα παραβίασαν την Τουρκική μεθόριο.

Αναμφίβολα πολλά σημεία της κριτικής του Ροΐδη έχουν βάση, καθώς ο ίδιος είναι πάντοτε ακριβολόγος και βαδίζεται σε αδιάσειστα στοιχεία, από σχετικά με την κρίση Διεθνή διπλωματικά έγγραφα που είχαν δοθεί τότε στην δημοσιότητα. Κατά την γνώμη μας όμως, είναι προφανές ότι η κριτική του Ροΐδη ασκείται εκ των υστέρων και είναι άδικη γιατί δεν αναγνωρίζει κανένα ελαφρυντικό σε όσους πολιτικούς χειρίστηκαν την κρίση, παραγνωρίζοντας τις ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί για την Ελλάδα. Επίσης η θέση της Ελληνικής αντιπροσωπείας στο συνέδριο του Βερολίνου ήταν ιδιαίτερα δυσχερής, χωρίς πολλά περιθώρια ελιγμών. Το μικρό νεοελληνικό κρατίδιο δεν είχε την δύναμη να επηρεάσει τις εξελίξεις και παρέμεινε έρμαιο των σεισμικών γεωπολιτικών αλλαγών στην περιοχή. Αμφιβάλλουμε αν ο Τρικούπης θα είχε καταφέρει κάτι περισσότερο από την τελική ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της Άρτας το 1881
Ι. Β. Δ.

Πηγές

Λίνα Λούβη, Περιγέλωτος Βασίλειον, εκδόσεις "βιβλιοπωλείον της Εστίας" (μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο της κας Λούβη ΕΔΩ)

Εμμανουήλ Ροΐδης, Άπαντα τόμος Β΄, σελ. 352 - 401 (φιλολογική επιμέλεια: Άλκης Αγγέλου)

http://moirognomonio.wordpress.com/

Η πολιτική, εν Ελλάδι, ρητορεία (Εμμανουήλ Ροΐδης)

Σχόλια

  1. Παρολα τα αρκετα αρνητικα της Μεγαλης Ιδεας,οπως εκφραστηκε απο τν Κωλλετη και οπως μεταφραστηκε απο διαφορους μεταγενεστερους πολιτικους και πνευματικους ανθρωπους(οπως εδω ο Ροϊδης), δν πρεπει να παραβλεπεται το γεγονος πως αποτελεσε ενα ολοκληρωμενο δογμα εσωτερικης και εξωτερικης πολιτικης που διετρεχε σχεδον ολους τους τομεις του νεοσυστατου Βασιλειου της Ελλαδος(οικονομικα, κοινωνικα, διοικητικα, στρατιωτικα κ.α.).Ηταν ο απαραιτητος στοχος,το ανωτερο καλο στο οποιο απεβλεπαν οι προσπαθειες, κοποι και γενικοτερα ολες οι ενεργειες των Ελληνων για σχεδον εναν αιωνα. Τοσο ολοκληρωμενα πολιτικα δογματα εχουν εγκαταλειψει τν Ελλαδα τα τελευταια 20+ χρονια

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. θέλανεν και σ'αφορίσανεν

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος2 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας