3η Σεπτεμβρίου 1843: η αναίμακτη Ελληνική μετάβαση στην συνταγματική μοναρχία

Αναπαράσταση της 3ης Σεπτεμβρίου
 Η Ελλάδα στις παραμονές των γεγονότων της 3ης Σεπτεμβρίου παρουσίαζε μια εικόνα εσωτερικής πολιτικής αναταραχής. Κύρια αιτία της αναταραχής ήταν τα λάθη των Βαυαρών αξιωματούχων (κυρίως του Αρμανσμπέργκ) που κυβερνούσαν την Ελλάδα σαν γερμανικό κρατίδιο αδιαφορώντας για τις ιδιαιτερότητες της. Οι Οθωνικές κυβερνήσεις δεν σεβάστηκαν το θρησκευτικό αίσθημα των Ελλήνων απαλλοτριώνοντας την εκκλησιαστική περιουσία και κλείνοντας πολλές μονές. Απέτυχαν να εντάξουν στον νέο ελληνικό στρατό πολλούς Έλληνες αγωνιστές της επανάστασης του 1821 καταδικάζοντας τους στην ανέχεια, απέτυχαν να διανείμουν την αδιάθετη καλλιεργήσιμη γη αποκαθιστώντας πολλούς ακτήμονες που ζούσαν στα όρια της εξαθλίωσης. Γενικότερα ο Όθων πεισματικά αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει Έλληνες σε ανώτερα πολιτικά αξιώματα εμπιστευόμενος κυρίως Βαυαρούς τεχνοκράτες, ενώ και ο ίδιος ασκούσε τα βασιλικά του προνόμια με πείσμα και σχολαστικότητα που άγγιζε την υπερβολή. Με μια σφιχτή οικονομική πολιτική η κυβέρνηση του Όθωνα που ανέλαβε μετά την ενηλικίωση του προσπάθησε να νοικοκυρέψει την οικονομική κατάσταση της χώρας που έβγαινε καταχρεωμένη από τον 7ετή αγώνα ζωής και θανάτου, χρησιμοποιώντας όμως σκληρά φορολογικά μέτρα που αύξησαν την λαϊκή δυσαρέσκεια.


 Πάντως οι Οθωνικές κυβερνήσεις δεν διόρισαν αφειδώς οπαδούς τους, δεν ρουσφετολόγησαν, δεν ευνόησε κανέναν αγνοώντας επίμονα τα παλιά "τζάκια" και τους πάλαι ποτέ ισχυρούς οπλαρχηγούς
o Βασιλιάς της Ελλάδος Όθων
που είχαν οργανωθεί σε τρία κόμματα: "το "Αγγλικό" (Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Ανδρέας Λόντος, Σπυρίδων Τρικούπης), το "Γαλλικό" (Κωλέττης, Δεληγιάννης, Μακρυγιάννης) και το Ρωσικό (Ανδρέας Μεταξάς). Τα κόμματα αυτά είχαν διαφορετικούς λόγους δυσαρέσκειας με την ελέω Θεού βασιλεία του Όθωνα. Οι φιλελεύθεροι του "Αγγλικού κόμματος" επιζητούσαν τον περιορισμό της κρατικής εξουσίας, μείωση της εκκλησιαστικής εξουσίας, επιβεβαίωση των ατομικών ελευθεριών, γραπτό σύνταγμα και κυβερνήσεις εκλεγμένες από κοινοβούλιο. Οι οπαδοί του "Γαλλικού κόμματος" κήρυσσαν έναν επιθετικό αλυτρωτισμό εις βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και αποκατάσταση όλων των αγωνιστών του 1821, το "ρωσικό κόμμα" έθετε την ορθοδοξία ως βασική πηγή εξουσίας, ενώ ήταν κάθετα αντίθετοι στην ύπαρξη συντάγματος. Η εσωτερική οικονομική πολιτική ήταν σε γενικές γραμμές κοινή, ενώ οι προσανατολισμοί τους στην εξωτερική πολιτική υποδηλώνονταν από τις ονομασίες τους.

Έτσι λοιπόν, η δυσαρέσκεια των Ελλήνων (του απλού λαού) δεν είχε φυσικά της πηγές της στην «δήθεν» έλλειψη συντάγματος. Ένας λαός με αγραμματοσύνη που άγγιζε το 80%, με προβλήματα καθημερινής επιβίωσης μετά από ένα πολιτιστικό και πολιτικό σκότος τετρακοσίων ετών, μόνο συνταγματικές ευαισθησίες δεν είχε. Οι συνωμοσίες για την επιβολή συντάγματος ξεκίνησαν όταν οι πολιτικές φιλοδοξίες των αρχηγών των τριών πολιτικών κομμάτων της εποχής (Αγγλικό, Γαλλικό, Ρωσικό) συνάντησαν την δυσαρέσκεια της Αγγλίας για τις αλυτρωτικές προσπάθειες του Όθωνα να αποσταθεροποιήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Καταλυτικός παράγων επιτυχίας του
Ανδρέας Λόντος
κυοφορούμενου κινήματος στάθηκε η συμμετοχή Ελλήνων αξιωματικών στο κίνημα οι οποίοι είχαν ενοχληθεί από την παρουσία Βαυαρών αξιωματικών στο στράτευμα. Πάντως το κεντρικό πολιτικό αίτημα των συνωμοτών για παροχή συντάγματος, ήταν μάλλον ένα προπέτασμα καπνού. Η βασική επιδίωξη τους ήταν η εξουσία, η μεταβίβαση της εξουσίας από τις δοτές Οθωνικές κυβερνήσεις στις φατρίες τους και αυτό τεκμαίρεται από το γεγονός ότι ο Λόντος και ο Μεταξάς είχαν ολιγαρχικές και αντισυνταγματικές πολιτικές ιδέες.

Η αγγλική πρεσβεία με πρωταγωνιστή τον περίφημο πρεσβευτή Λάιονς στέγασε τις πρώτες συνεννοήσεις στις αρχές του 1840. Από τους πρώτους συνταγματικούς υπήρξε ο Ανδρέας Λόντος, αρχηγός του Αγγλικού κόμματος μετά την εθελούσια απομάκρυνση του Μαυροκορδάτου. Ο Λόντος υπήρξε προεστός επί τουρκοκρατίας στο Αίγιο, πρόσφερε μεγάλες υπηρεσίες
Δημήτριος Καλλέργης
στην επανάσταση του 1821 αλλά στην εποχή που εξετάζουμε είχε ξεπέσει τόσο οικονομικά όσο και ηθικά. Σύντομα στο κίνημα προσχώρησε ο αρχηγός του Ρωσικού κόμματος Ανδρέας Μεταξάς και μεγάλες προσωπικότητες της εποχής όπως ο Ιωάννης Μακρυγιάννης, ο Κωνσταντίνος Κανάρης, ο Γεώργιος Σισίνης, ο Κωνσταντίνος Ζωγράφος, ο Ρήγας Παλαμίδης κ.α. ενώ πρόσωπο κλειδί στο σχεδιαζόμενο κίνημα ήταν ο Δημήτριος Καλλέργης συνταγματάρχης ιππικού πρωτευούσης. Οι μυημένοι υπέγραφαν ένα όρκο που είχε συντάξει ο Μακρυγιάννης ενώ γενικά επικρατούσε στις τάξεις τους αισιοδοξία για την λαϊκή επιδοκιμασία έναντι του σχεδιαζόμενου κινήματος. Ειδικά ο Μακρυγιάννης έταζε στους μυημένους ότι την καθορισμένη μέρα με δικές του προτροπές χιλιάδες Αθηναίοι θα λάμβαναν μέρος στο κίνημα. Σύντομα τα σχέδια των κινηματιών διέρρευσαν και η  κυβέρνηση ενημερώθηκε πλήρως
Λάβαρο της επανάστασης της 3ης Σεπτεμβρίου
για το εύρος και τους συμμετέχοντες σε αυτά. Είναι αναμφίβολο πως κάποιοι συμμετέχοντες στο κίνημα (μεταξάς, Ζωγράφος) είχαν την κρυφή ελπίδα ότι ο Όθων δεν θα δεχόταν την μείωση των δικαιομάτων του και θα υπέβαλλε παραίτηση από τον Ελληνικό θρόνο.

Στις αρχές του 1843 εκδηλώθηκε οικονομική κρίση με αφορμή την άρνηση των τριών μεγάλων δυνάμεων να παρέχουν νέο δάνειο με την εγγύηση τους καθώς το Ελληνικό βασίλειο αδυνατούσε να καταβάλλει τα συμφωνημένα τοκοχρεολύσια. Η Οθωνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να κάνει δραματικές περικοπές κόβοντας μισθούς, δημόσια έργα και περιορίζοντας τις δαπάνες για διπλωματικές αποστολές. Οι περικοπές όμως αύξησαν τους δυσαρεστημένους καθώς οι κρατικοί λειτουργοί και οι στρατιωτικοί υπέφεραν από τις περικοπές των απολαβών τους. Το καλοκαίρι του 1843 επήλθε ένας συμβιβασμός με τους ξένους πιστωτές, αλλά είναι αναμφίβολο πως το Ελληνικό κράτος ασφυκτιούσε οικονομικά. Σύμφωνα με τον Γενναίο Κολοκοτρώνη η επανάσταση της 3ης Σεπτέμβρη επισπεύθηκε από τον διεθνή συνασπισμό των τριών μεγάλων δυνάμεων κατά του Όθωνα που μοιραία μεταφράστηκε και στην προσωρινή συμμαχία των αντίστοιχων κομμάτων στο εσωτερικό. Στις παραμονές του κινήματος η κυβέρνηση είχε σχεδιάσει να συλλάβει όλους τους συμμετέχοντες, ενώ είχε οργανώσει και έκτακτα στρατοδικεία για τους επίορκους αξιωματικούς. Αυτή η ενέργεια λειτούργησε αποφασιστικά και εξώθησε τους μυημένους στην τελική ενέργεια.

Το συμφωνημένο βράδυ της 2ης προς 3η Σεπτεμβρίου ο Καλλέργης πήγε στο θέατρο για να καθησυχάσει τις υποψίες των κυβερνητικών. Μετά το τέλος της παράστασης ο Καλλέργης μετέβη έφιππος στην οικία του Μακρυγιάννη όπου υποτίθεται θα βρίσκονταν οι λαϊκές μάζες των συνταγματικών. Ο Καλλέργης βρήκε τον Μακρυγιάννη να φοράει παντόφλες, μια κλασσική νυχτικιά της εποχής και ένα σκούφο του ύπνου («υσήχαζεν»). Στην αυλή του σπιτιού του υπήρχαν γύρω στους δέκα συγγενείς του καθώς όλοι νόμιζαν ότι το κίνημα είχε αναβληθεί. Σύμφωνα με την μαρτυρία του Καλλέργη «περιηλθον την πόλιν και πλην χωροφυλάκων ούτε ψυχήν γεννητην δεν απήντησα». Αμέσως μετά έφτασε στον στρατώνα εν πλήρη αμηχανία. Παρέταξε την μονάδα που διοικούσε τους μίλησε πατριωτικά για να τους ενθουσιάσει, τράβηξε το σπαθί από την θήκη ανακράζοντας «Ζήτω το σύνταγμα». Οι παρατεταγμένοι οπλίτες μηχανικά επανέλαβαν το σύνθημα. Μετά τους έδωσε την διαταγή να βαδίσουν στην πρωτεύουσα και να στρατοπεδεύσουν έμπροσθεν των ανακτόρων, ενώ έδωσε διαταγή να ανοίξει η φυλακή του Μεντρεσέ και να ελευθερωθούν οι κρατούμενοι. Την ίδια στιγμή η πρώτη συμπλοκή έγινε στο σπίτι του Μακρυγιάννη όπου ανταλλάχθηκαν πυροβολισμοί με κυβερνητικούς που είχαν περικυκλώσει την οικία του. Στην ανταλλαγή πυροβολισμών σκοτώθηκε ένας χωροφύλακας.

Η πορεία της στρατιωτικής φάλαγγας έλαβε χώρα μέσα στην νύχτα εν μέσω τυμπανοκρουσιών και σαλπισμάτων. Έντρομοι και έκπληκτοι οι κάτοικοι της πρωτεύουσας στέκονταν στους γύρω δρόμους. Συχνά οι στρατιώτες τους φώναζαν «Ζήτω το σύνταγμα!» και αυτοί ανταπαντούσαν επαναλαμβάνοντας την ιαχή. Πίσω από τον ουλαμό του Καλλέργη ακολουθούσε το 2ο τάγμα υπό τον αντι/σχη Σκαρβέλη και ο 20ς λόχο ακροβολιστών υπό τον Σπηλιωτόπουλο. Η μονάδα του Καλλέργη παρατάχθηκε μπροστά στο παλάτι και ο Όθων ρώτησε τι υποδηλώνει το κίνημα τους. Ο Καλλέργης αποκρίθηκε ότι ο λαός και ο στρατός ζητούν σύνταγμα. Ο Όθων απάντησε ζητώντας να διαλυθούν υσήχως και θα φρόντιζε για το αίτημα τους, αλλά ο Καλλέργης αρνήθηκε. Με το πρώτο φως της μέρας ο Καλλέργης συνέλαβε όλους τους υπουργούς, ενώ οι ιππείς του συνωθούσαν πολίτες με την
Ανδρέας Μεταξάς
βία προς τον χώρο έμπροσθεν των ανακτόρων που είχαν στρατοπεδεύσει οι «επαναστάται» και ήδη είχε δημιουργηθεί μια οχλαγωγία ενός πλήθους στρατιωτών, πολιτικών, φυλακισμένων που απελευθερώθηκαν από τα κοντινά κρατητήρια μετά την κατάλυση της χωροφυλακής, περιέργων που ρωτούσαν να μάθουν τι συμβαίνει.

Το πρωί συγκλήθηκε το "συμβούλιο της επικρατείας" του οποίου τα μέλη ήταν σχεδόν όλα οι μυημένα στο κίνημα και συντάχθηκε μια προκήρυξη που δικαίωνε το κίνημα και διατάγματα για την σύγκληση Εθνοσυνέλευσης, την παύση της κυβέρνησης, την απόλυση όλων των ξένων από τις δημόσιες υπηρεσίες. Μια επιτροπή αποτελούμενη από τους Γεώργιο Κουντουριώτη, Λ. Μαυρομιχάλη, Γ. Αινιάνα, Γ Ψύλλα, Α. Λόντο  και τον γραμματέα του συμβουλίου Κ. Προβελέγγιο εκλέχθηκε για να παρουσιάσει τα ψηφίσματα στον Όθωνα. Έν τω μεταξύ ο Όθων είχε καταστεί αιχμάλωτος του Καλλέργη που δεν επέτρεπε σε κανέναν να τον πλησιάσει. Βρισκόταν απομωνομένος από τους συμβούλους του και τους ξένους πρεσβευτές, με ένα πλήθος μαζεμένο στην μπροστά στο παλάτι που αδημονούσε όλο και περισσότερο. Σε αυτή την κατάσταση και με την κρίσιμη παρότρυνση της βασίλισσας Αμαλίας, ο Όθων υπέκυψε και υπέγραψε τα διατάγματα που του έφερε η επιτροπή. Ο ίδιος αργότερα θα πει ότι η πρόθεση του ήταν να παραιτηθεί, αλλά φοβόταν ότι ο τόπος θα έπεφτε στην απόλυτη αναρχία. Ταυτόχρονα όρκισε κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Μεταξα και μέλη τους κυριότερους κινηματίες από τα τρία κόμματα (Λόντος, Κανάρης, Παλαμίδης κτλ). Αντιλαμβανόμενοι την αδυναμία του νεαρού και αδέξιου Άνακτα οι στασιαστές θέλησαν να τον ταπεινώσουν. Του ζήτησαν να υπογράψει και ένα διάταγμα στο οποίο θα προβλεπόταν η 3η Σεπτεμβρίου ως Εθνική Εορτή!, θα θεσπιζόταν ειδικό παράσημο για τους οπλίτες που έλαβαν μέρος στο κίνημα, ενώ εθνικές
Ρήγας Παλαμίδης
τιμές από τα χέρια του ίδιου του Βασιλιά θα ελάμβαναν και όλοι οι κινηματίες. Ο Όθων αρχικώς αρνήθηκε επίμονα να υπογράψει απειλώντας με παραίτηση υπέρ του αδερφού του. Οι τρεις πρεσβευτές όμως συνεπικουρούμενοι από την Αμαλία τον έπεισαν να μην πραγματοποιήσει την απειλή του. Με δάκρυα στα μάτια και χέρια που έτρεμαν ο νεαρός Βασιλεύς υπέγραψε την προσωπική του διαπόμπευση και λίγο μετά παρουσιάστηκε στο πλήθος περιστοιχισμένος από τους νέους του υπουργούς και τους τρεις πρεσβευτές. Ο στρατός παρήλασε μπροστά από τα ανάκτορα ζητωκραυγάζοντας "ζήτω ο συνταγματικός Βασιλεύς Όθων Α΄" και ενώ η μουσική παιάνιζε επέστρεψε στους στρατώνες του.Η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου ήταν σχετικά αναίμακτη και κόστισε μόλις 2 νεκρούς χωροφύλακες.

Συμπέρασμα


Είναι αναμφίβολο πως η 3η Σεπτεμβρίου αποτελεί σημαντικό σταθμό στην νεοελληνική και Ευρωπαϊκή Ιστορία, καθώς η εκλογή Εθνοσυνέλευσης και η κατοχύρωση συνταγματικού καταστατικού χάρτη, αποτέλεσαν σημαντική λαϊκή κατάκτηση αν και η αρχική εφαρμογή τους σε εκείνη την δύσκολη εποχή δεν διαφοροποίησε την ζωή του μέσου Έλληνα. Οι εκλογές που ακολούθησαν αποτέλεσαν μια φάρσα, οι πολιτικοί άνδρες που χειρίστηκαν τις τύχες της Ελλάδας δεν κατάφεραν να διαφοροποιήσουν ιδιαίτερα την κατάσταση της Χώρας, καθώς το μικρό καχεκτικό Ελληνικό βασίλειο δεν είχε τις δυνατότητες να επουλώσει τόσο γρήγορα τις καταστροφές του πολέμου της ανεξαρτησίας.

Κατά την γνώμη μας, η 3η Σεπτεμβρίου αποτέλεσε την συνισταμένη του συνδυασμού μηχανισμών των τριών πολιτικών κομμάτων με την βούληση των τριών μεγάλων δυνάμεων να χαλιναγωγήσουν την άστατη αλυτρωτική πολιτική του Όθωνα. Η λαική θέληση και συμμετοχή ήταν εντελώς δευτερεύουσα και ήρθε εκ των υστέρων με έναν λίαν αμφιλεγόμενο τρόπο. Όλες οι σχετικές διηγήσεις για γνήσια λαική συμμετοχη, είτε προήλθαν από τις αναφορές των τριών πρεσβευτών, είτε από Ελληνικές αναφορές, διατυπώθηκαν εκ των υστέρων και αφού το κίνημα είχε επικρατήσει πλήρως και είχε διαμορφώσει μια εντελώς νέα προοπτική. Αυτό που έκρινε την επιτυχία της 3ης Σεπτεμβρίου έναντι των πολλών άλλων εξεγέρσεων που είχαν συμβεί από την έλευση του Όθωνα και μετά, ήταν η συμμετοχή των μονάδων στρατού που στρατωνίζονταν στην πρωτεύουσα. Στην περίπτωση των κινηματιών, ο μόνος που κινήθηκε από γνήσιο ιδεαλισμό και χωρίς να βυσσοδομεί κατά του Βασιλιά ήταν ο Μακρυγιάννης. Η βασική πρόθεση των υπολοίπων ήταν να ανοίξει ο δρόμος για την ανέλιξη τους στην πολιτική εξουσία και στα προνόμια της, προοπτική που εμπόδιζε πεισματικά ο Όθων, και η οποία "ξεκλείδωσε" λίγες ώρες μετά την επιτυχία της κίνησης.

Ιωάννης Μακρυγιάννης
Συμπερασματικά θα παραθέσουμε την άποψη του Επαμεινώνδα Κυριακίδη για την 3η Σεπτεμβρίου : «Η επανάστασις της 3ης Σεπτεμβρίου ουδαμώς υπό του λαού προήρχετο. Άκαιροι φιλοδοξιαι, απαιτήσεις μη ικανοποιούμεναι πολιτευτών εριζόντων περί τής αρχής και ανικανότης της Μοναρχίας άφρονος και παλιμβούλου, εδιμιούργησαν την 3η Σεπτεμβρίου. Οι νικηταί της ημέρας αυτής ήταν αντάξιοι των νικημένων. Ούτε αρχαί επάλαισαν, ούτε αρχαί νίκησαν. Άτομα κατέβαλλον άτομα. Επεσεν μια κυβέρνησις και διορίσθει ετέρα. Ούτε η μια απερρεεν από του λαού ούτε η άλλη. Δεν ηνοίχθη μια Βαστίλη, ινα εξέλθουν οι αδίκως κρατούμενοι αλλά κοιναί φυλακαί και εξήλθαν της αγοράς περιτρίμματα. Ο λαός έστη απαθής. Ούτε ελυπήθη για την πτώση της απόλυτης Μοναρχίας, ούτε εχάρη δια την ανακήρυξιν του Συντάγματος. Ούτε το εν σύστημα ούτε το άλλο απέρρεεν από αυτού. Αυτό που ζητούσε ήταν καλή διοίκηση , δικαιοσύνη και ησυχία….»

Ι. Β. Δ.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Γεώργιος Ασπρέας, Πολιτική Ιστορία της Νεοτέρας Ελλάδος

2. Βόλφ Ζάντλ, οι Βαυαροί στην Ελλάδα, εκδόσεις Ευρωεκδοτική

3. Gunnar Herring, Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα (1821-1936) τόμος Α΄, εκδόσεις Μ.Ι.Ε.Τ.

4. Επαμεινώνδα Κυριακίδη, Ιστορία του Νεώτερου Ελληνισμού

5. Ι. Α. Πετρόπουλος - Αικατερίνη Κουμαριανού, Η θεμελίωση του ελληνικού κράτους (1833-1843), εκδόσεις Παπαζήση

6. Τάκης Σταματόπουλος, Ανδρέας Λόντος (και η επανάσταση της Γ΄ Σεπτεμβρίου), εκδόσεις Κάλβος

7. Δημήτρης Φωτιάδης, 3η Σεπτεμβρίου 1843, εκδόσεις Φυτράκη

Σχόλια

  1. ΣΥΜΦΩΝΑ ΠΑΝΤΩΣ ΜΕ ΤΟΝ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ ΠΟΥ ΣΥΓΓΡΑΨΕ ΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ,Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΟΣ-ΙΔΙΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΚΙΝΗΜΑ- ΑΠΟ ΟΤΙ ΤΟΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ Ο ΚΑΛΕΡΓΗΣ ΠΟΥ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ ΗΣΑΝ ΑΤΟΜΟ ΙΚΑΝΟ ΜΕΝ ΑΛΛΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΑΡΣΗ ΔΕ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. και ένα αστείον: Τα δικαστήρια θεώρησαν το άνοιγμα της φυλακής ως απονομή χάριτος από τον λαό και οι καταδικασμένοι έμειναν ελεύθεροι

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Εξαιρετική δουλειά! Οι πληροφορίες που δίνονται είναι αρκετές για να ενημερωθεί επαρκώς το αναγνωστικό κοινό, χωρίς όμως να υπάρχει η εντύπωση ότι ο αρθρογράφος πλατειάζει. Ο λόγος είναι καθαρός και σαφείς και οι εικόνες που χρησιμοποιούνται κάνουν το άρθρο ακόμη πιο ενδιαφέρον.

    Συνεχίστε το έργο σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας