Η κατάσταση των υποδούλων Ελλήνων επί Τουρκοκρατίας σύμφωνα με τον Σκώτο ιστορικό Γεώργιο Φίνλεϋ

Γεώργιος Φίνλεϋ
Η κοινοτική διοίκηση των Ελλήνων στην οθωμανική αυτοκρατορία

Η “κατάστασις της Ελληνικής φυλής” στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν εξαιρετικά “ανώμαλος”, γράφει ο Σκωτσέζος νομικός και ιστορικός Γεώργιος Φίνλεϋ (1) στον πρώτο τόμο της Ιστορίας του για την Ελληνική Επανάσταση που εκδόθηκε με καθυστέρηση ενός αιώνα, περίπου από το ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων. Θα ξεκινήσουμε λοιπόν από τα σχετικά άγνωστα κείμενα του Φίνλεϊ και θα προσπαθήσουμε, με τη βοήθεια και άλλων πηγών, να περιγράψουμε το σύστημα των ελληνικών κοινοτήτων όπως αυτό εμφανίστηκε ιστορικά, μέχρι τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους και λίγο αργότερα.
Η φράση “ανώμαλος κατάστασις” χρησιμοποιείται αρκετές φορές από τον Βρεττανό φιλέλληνα ,ή μάλλον από τον Aλέξανδρο Παπαδιαμάντη που μετέφρασε το έργο του κατά παραγγελία του Γιάννη Βλαχογιάννη, προκειμένου να περιγράψει τις διαφορετικές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες υπό τις οποίες ζούσαν οι ελληνικοί πληθυσμοί τις παραμονές του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Ας δούμε, πριν προχωρήσουμε, μερικά στοιχεία που δίνει ο ίδιος για τους Έλληνες της αυτοκρατορίας, σύμφωνα με τις πληροφορίες και τους υπολογισμούς που έκανε ο συνταγματάρχης Ληκ, ο “ακριβεστέρος και παρατηρητικωτέρος περιηγητής εν Ελλάδι” (1).


“Όταν oι Έλληνες έλαβον τα όπλα, οι αριθμοί της Ελληνικής και της Τουρκικής φυλής εν Ευρώπη ήσαν, κατά πάσαν πιθανότητα, σχεδόν ίσοι, και υποτίθεται ότι ούδετέρα τούτων υπερέβαινε πολύ τα δύο εκατομμύρια. Ο πληθυσμός της Ηπειρωτικής Ελλάδος, από του Ταινάρου ακρωτηρίου μέχρι του βορειοτάτου ορίου της Ελληνικής γλώσσης υπετίθετο όχι πολύ υπέρ το εκατομμύριον. Έν άλλο εκατομμύριον πρέπει να προστεθή εις τον πληθυσμόν της Κρήτης, των Κυκλάδων, των Ιονίων Νήσων, της Κωνσταντινουπόλεως και των παραθαλασσίων Ελληνικών πόλεων. Εάν προσθέσωμεν εις τούτο τον Ελληνικόν πληθυσμόν της Μικράς Ασίας, των νήσων της Ασιατικής ακτής, της Κύπρου και των Παραδουναβίων Επαρχιών, της Ρωσίας και άλλων χωρών, το όλον του πληθυσμου της Ελληνικής φυλής δεν δύναται να υπολογισθή εις πλέον των τριών και ημίσεως εκατομμυρίων.

Η “δύναμις” των Ελλήνων

Η “δύναμις” των Ελλήνων εντοπίζεται, δημογραφικά τουλάχιστον, στην Πελοπόννησο, τη Στερεά, “εις τα νήσους”, στη Νότια Ήπειρο και στη Χαλκιδική. Θα αφήσουμε ακόμη, προς το παρόν, τις εθνολογικού τύπου παρατηρήσεις που κάνει εκτεταμένα ο Φίνλεϋ, ειδικά τις εκτενείς αναφορές του σε Σουλιώτες, Αλβανούς, αλβανόφωνους, Βλάχους κλπ. Να πούμε μόνο ότι γράφει σε μια περίοδο που δεν έχουν ακόμα φουντώσει οι εθνικοί ανταγωνισμοί στα Βαλκάνια και το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας αντιμετωπίζεται διαφορετικά.

Στη συνέχεια ο Άγγλος ιστορικός κατατάσσει τους Έλληνες στις εξής “τάξεις”: “Οι Έλληνες διήρηντο εις τέσσαρας τάξεις τον κλήρον, τους προκρί­τους, τον αστικόν πληθυσμόν ή τους πολίτας και τον αγροτικόν πληθυσμόν ή τους χωρικούς. Η εμφαντική διάκρισις των τάξεων τούτων είνε αξία ιδιαζούσης προσοχής, καθό αποτελούσα χαρακτηριστικών γνώρισμα του νεωτέρου Ελληνικού πολιτισμού κατά την έκρηξιν της Επαναστά­σεως. Η διαίρεσις αυτή εξήσκει ισχυράν επιρροήν επί της κοινωνίας, κ’ έτροποποίει τ’ αποτελέσματα παντός πολιτικού συμβεβηκότος. Εκάστη των τάξεων τούτων συνεδέετο δια διαφόρων δεσμών προς τήν κυβέρνησιν του Σουλτάνου. Δεσμοί δε της ενώσεως των ήσαν η θρησκεία, η γλώσσα και το μισός των προς την Οθωμανικήν κυριότητα. Έχει σημασία να κρατήσουμε την παρατήρηση του ότι “η διαίρεσις αυτή εξήσκει ισχυράν επιρροήν επί της κοινωνίας, κ’ έτροποποίει τ’ αποτελέσματα παντός πολιτικού συμβεβηκότος”.

Σύμφωνα με όσα γράφει ο Φίνλεϋ, ο Μωάμεθ Β’ ο Πορθητής μετά την κατάληψη της Κωσταντινούπολης προχώρησε στη συστηματική φυσική εξόντωση της αριστοκρατίας των Ελλήνων. Όσοι στη διάρκεια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας κατείχαν θέσεις στον κρατικό μηχανισμό, ήταν μορφωμένοι ή γόνοι έγκριτων οικογενειών και γενικότερα ήταν σε θέση να εξασκήσουν οποιαδήποτε πολιτική επιρροή είτε πέρασαν από λεπίδι (εσφάγησαν0, είτε αλλαξοπίστησαν (εβιάσθησαν να δεχθώσι τον Μωαμεθανισμόν) και εξωμότησαν μαζικά. Το “φρόνιμον της σατανικής πολιτικής” του Μωάμεθ του Πορθητή αποδείχθηκε, κατά τον Φίνλεϋ, από την απονέκρωση της Ελληνικής κοινωνίας για πολλές γενιές.

Εβιάσθησαν να δεχθώσι τον Μω­αμεθανισμόν

Τη θέση της αριστοκρατίας που εξέλιπε βιολογικά κατείχαν πλέον οι πρόκριτοι: “Οι πρόκριτοι εν Ελλάδι κατείχον την θέσιν της αριστοκρατίας. Η αληθής αριστοκρατία του Ελληνικού έθνους είχεν εξολοθρευθή υπό της Οθωμανικής κατακτήσεως. Τα τέκνα της ή εσφάγησαν υπό των Τούρ­κων, ή εις εξορίαν κατηναγκάσθησαν, ή έβιάσθησαν να δεχθώσι τον Μω­αμεθανισμόν. Πολλοί εξωμόται εξ έγκριτων Ελληνικών οικογενειών έλαβον μεγάλους βαθμούς εις την ύπηρεσιαν του Σουλτάνου. Μωάμεθ ο Πορθητής εσκεμμένως εθανάτωσε πάντα Έλληνα εξασκούντα πολιτικήν τινά επιρροήν, ως το απλούστερον μέσον προς αποκατάστασιν ησυχίας εν Ελλάδι και η απονάρκωσις της Ελληνικής κοινωνίας επί πολλάς γενεάς αποδεικνύει το φρόνιμον της σατανικής πολιτικής του.”

Για την οικονομία της ανάγνωσης, να σημειώσουμε, ότι ο Φίνλεϋ, νομομαθής και με κλασική παιδεία, κατέβηκε στην Ελλάδα, σε ηλικία 24 ετών, προκειμένου να συμμετάσχει στον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων, όπως και έγινε. Ο Φίνλεϋ  λοιπόν, δεν γράφει απλώς τις αναμνήσεις του, ούτε γενικώς δημοσιεύει τις σκέψεις και τις εμπειρίες του. Ιστορία γράφει και μάλιστα τη συντάσσει και την αναθεωρεί συστηματικά αρκετές φορές, μέχρι το τέλος της ζωής του. Η συνολική του σύνθεση αναφέρεται στην Ιστορία των Ελλήνων από την εποχή της Ρωμαϊκής κατάκτησης. Να σημειώσουμε ακόμη ότι στα ελληνικά, όσο γνωρίζουμε, κυκλοφόρησαν μόνο οι τόμοι για την Ελληνική Επανάσταση. Ενδιαφέρον θα είχε επίσης και ή αυτοβιογραφία του Φίνλεϊ, που καταλαμβάνει ολόκληρο τον πρώτο τόμο στην αγλική έκδοση, την οποία δεν έχουμε στα χέρια μας. Ο Σκοτσέζος πολέμησε ως φιλλέληνας εθελοντής υπό τις διαταγές του πλοιάρχου Άστιγξ και έζησε στη συνέχεια, με κάποια διαλείμματα, μέχρι το τέλος της ζωής του στην Αθήνα. Υπήρξε ανταποκριτής των Timeς του Λονδίνου.

Διαρρυθμίσεις


Οι δημοτικοί θεσμοί των Ελλήνων, αν και πολύ εξυμνήθηκαν, θεωρούνται από τον Σκώτο συγγραφέα ως διαρρυθμίσεις, προκειμένου να μην εξολοθρευτούν οι αγροτικοί πληθυσμοί από την πείνα και την ανέχεια:
“Οι δημοτικοί θεσμοί των Ελλήνων υπό την Οθωμανικήν κυβερνάν πολύ εξυμνήθησαν. Πράγματι δεν συνιστάντο εις τίποτε άλλο ειμή εις διαρρυθμίσεις προς διευκόλυνσιν της εισπράξεως της δεκάτης και άλλων φόρων, επί της παραγωγής του εδάφους, τη ενεργεία αυτών των Ελλή­νων, όπως προληφθή η εξολόθρευσις του αγροτικού πληθυσμού. Οι Οθωμανοί σουλτάνοι φαίνονται ότι υπήρξαν διορατικώτεροι ως προς τ’ αποτελέ­σματα δυσβαστάκτου φορολογίας ή οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες οι προ των χρόνων του Διοκλητιανού.” Στο Ζακηθυνό διαβάζουμε ότι οι τοπικοί άρχοντες εκλέγονταν “ενιαυσίως“, μια φορά το χρόνο δηλαδή, όχι όμως πάντα από το σύνολο των κατοίκων. Ψήφιζαν, σε κάθε περίπτωση, μόνο άρρενες: «Το νομικόν πρόσωπον της Κοινότητος διωκείτο υπό Επιτρόπων, δημογερό­ντων, αρχόντων, προεστώτων ή κοτσαμπάσηδων, των οποίων ο αριθμός εποίκιλλε, η δε εντολή ήτο ως επί το πολύ ενιαύσιος. Οι άρχοντες ούτοι ήσαν αιρετοί, εις σπανίας όμως περιπτώσεις διωρίζοντο υπό των οργάνων του κυριάρχου. Εξελέγοντο υπό του λαού, συνερχομένου μετά του κλήρου εις γενικήν συνέλευσιν (κοινήν μάζωξιν). Ενίοτε η συνέλευσις ήτο περιωρισμένη.

“Η δύναμις της Ελληνικής φυλής εκείτο εις τας αρχαίας κοιτίδας της Ελληνικής ελευθερίας. Εις την Πελοπόννησον, εις την Στερεάν Ελλάδα και εις τας νήσους, όχι μόνον απετέλουν την πλειονότητα του πληθυσμού, άλλα και κατείχον δημοτικήν τινα εξουσία, και μέγα μέρος της καλλιερ­γησίμου εγγείου ιδιοκτησίας. Προσέτι εις τήν Νοτίαν Ήπειρον και εις τήν Χαλκιδικήν της Μακεδονίας απετέλουν τήν πλειονότητα του γεωργικού πληθυσμού.”(1)

Κεφαλοχάρατζον

Στις κοινότητες συμμετείχαν, είτε ψήφιζαν, είτε όχι, μόνον όσοι ντόπιοι είχαν την ιδιότητα του ραγιά, πλήρωναν δηλαδή το χαράτσι και ήταν καταγεγραμμένοι ως ραγιάδες στα αντίστοιχα κατάστιχα του σουλτάνου. Να σημειώσουμε ότι στη θέση αυτή θα μπορούσε να εκπέσει και ένας γενίτσαρος που δεν υπάκουε στις εντολές των προισταμένων του κλπ. Διαβάζουμε σχετικά:
“Μέλη εκάστης κοινότητος ηδύναντο να είναι μόνον εντόπιοι, μονίμως κατοικούντες εις αυτάς και όντες ραγιάδες της Υψηλής Πόρτας. Την ιδιότητα δε του ραγιά προσέδιδεν η πληρωμή «κεφαλοχαρατζίου». Οι κατοικούντες εις την κοινότητα μονίμως, έστω και εάν επλήρωνον τους άλλους φόρους, όχι όμως και κεφαλοχάρατζον, απεκλείοντο πάσης μετοχής εις τας κοινοτικός συνελεύσεις και υποθέσεις, πολύ δε μάλλον της διοικήσεως αυτής.”(3). Βεβαίως η αυτοδιοίκηση, επισημαίνει ο Σκώτος, για να έχει “ζωτικότητα” οι άρχοντες χρειάζεται να εκλέγονται απευθείας από το λαό, να είναι υπεύθυνοι απέναντι στο νόμο και να προστατεύονται από την απολυταρχία του Σουλτάνου.

Για λειτουργικούς και άλλους λόγους τα φορολογικά εισοδημάτα του κράτους παραχωρούνταν σε ιδιώτες, με­τά από πλειστηριασμό, και όπως είναι φυσικό οι πλειοδοτούντες επιδίωκαν να αποκομίσουν όσο το δυνατόν περισσότερα κέρδη από την υπόθεση, όπως και γινόταν συχνά, σε βάρος “των πτωχών ραγιάδων”. Η πράξη της ενοικία­σης (ιλτιζάμ) αφορούσε, αρχικά, ετήσια εκχώρη­ση της εισοδηματικής πηγής (μουκατάς) η ο­ποία από την τελευταία δεκαετία του 17ου αι­ώνα εξελίσσεται και σε ισόβια παραχώρηση (μαλικιανές). Οι ενοικιαστές μπορούσαν με τη σειρά τους να υπενοικιάσουν τα δικαιώματα είσπραξης σε ένα ή σε περισσότερα πρόσωπα. Ο Φίνλεϋ αναφέρει επίσης ότι ο “πολύς” λαός αποκαλούσε υβριστικά τους μισθωτές-συλλέκτες των φόρων “γυφτοχαρατζήδες”, κυκλοφορούσε δε, μάλλον ασύστατη, η λαϊκή φήμη ότι οι γύφτοι πλήρωναν διπλό το υβριστικώτερον γνώρισμα της υποταγής των ραγιάδων, το κεφαλοχάρατζον:

“Οι Χριστιανοί εθεώρουν το χαράτζ ή κεφαλικόν φόρον ως το υβριστικώτερον γνώρισμα της υποταγής των. Τους έφερεν εις τάξιν ραγιάδων ή υπο­τελών υπηκόων. Άλλ’ όμως ήτο ακόμη πικρότερον εκ του τρόπου της εισπράξεως ή εκ του ποσού το οποίον έκαστον άτομον υπεχρεούτο να πληρώνη. Η συλλογή του εγίνετο πρόφασις προς επιβολήν πολλών καταθλι­πτικών αστυνομικών διατάξεων, και εμισείτο διπλασίως επειδή οι Μωαμε­θανοί της κατωτάτης τάξεως ήσαν απηλλαγμένοι του βάρους τούτου.”(1)
Διαβάζουμε ακόμη σχετικά:

“Έκτος του εγγείου φόρου του πληρωνομένου εις είδος, η Οθωμανική κυβέρνησις εξηνάγκαζε τους γεωπόνους να παρέχωσιν ωρισμένην ποσότη­τα σίτου εις προμήθειαν της Κωνσταντινουπόλεως. Η ζημία ή προερχο­μένη εκ του δικαιώματος της προεκλογής ταύτης επερρίπτετο επί τους αγρότας.” (1) Η γεωγραφία ενός τόπου, η οικονομική και στρατηγική σημασία μιας περιοχής και άλλοι παράγοντες συχνά διαφοροποιούσαν σημαντικά την κατάσταση των υπόδουλων πληθυσμών και τον τρόπο της διοίκησής τους. Η περίπτωση της Χίου με το ειδικό προνομιακό καθεστώς που ίσχυε στο νησί είναι χαρακτηριστική. Από τον “αιγαιοπελαγίτη καλαμαρά” μέχρι τον αρματολό μισθοφόρο στη Ρούμελη, το Φαναριώτη ηγεμόνα στη Μολδοβλαχία και τον ανυπότακτο Μανιάτη στην Πελοπόννησο, η απόσταση είναι σημαντική. Διαφορές μπορούμε να εντοπίσουμε και στα νησιά Ύδρα και Σπέτσες, στην Κάσο, στα Ψαρά και τη Σάμο, στα μαντεμοχώρια στη Χαλκιδική, και, βεβαίως στο Σούλι και τη Μάνη, όπου οι ανυπότακτοι και φιλοπόλεμοι πληθυσμοί δημιουργούσαν προβλήματα στην οθωμανική διοίκηση, ειδικά στην ομαλή ροή των φορολογικών εσόδων και την ασφάλεια των εμπορικών μετακινήσεων.

Παραπομπές
An Historical Outline of the Greek Revoiution. London 1826, p. 20, Φίνλει σελ 46.
2) Δ. Α. Ζακυθηνού, Η Τουρκοκρατία, Αθήναι, 1957, σελ. 32.
3)I. Τ. Βισβίζη, Η Κοινοτική διοίκηση των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατία, στο περιοδ. L Hellenisms Contemporari: τόμος αναμνηστικός στα 500 χρόνια  από την άλωση, 1953, σελ. 189-191.

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας