Οι διαπραγματεύσεις και η υπογραφή της συνθήκης της Βεστφαλίας

Οι διαπραγματεύσεις και η υπογραφή της συνθήκης της Βεστφαλίας
γράφει η  ΙΩΑΝΝΑ ΖΟΥΛΑ
Ο Τριακονταετής Πόλεμος άρχισε στη Βοημία όπου η πλειονότητα των κατοίκων της ήταν λουθηρανοί και καλβινιστές. H ανάρρηση στον θρόνο του βασιλείου της Βοημίας του φανατικού οπαδού της Αντιμεταρρύθμισης Φερδινάνδου των Αψβούργων το 1618, ένα χρόνο δηλαδή προτού στεφθεί αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ως Φερδινάνδος B', τρόμαξε τους προτεστάντες. Ετσι στις 23 Μαΐου 1618 μια ομάδα από δυσαρεστημένους προτεστάντες ευγενείς με επικεφαλής τον Χάινριχ Ματίας, κόμητα Φον Τουρν, εισέβαλε στα βασιλικά ανάκτορα της Πράγας και πέταξε από το παράθυρο δύο ρωμαιοκαθολικούς αξιωματούχους, οι οποίοι ωστόσο όχι μόνο δεν σκοτώθηκαν αλλά ούτε καν τραυματίστηκαν, επειδή, κατά την εκδοχή των προτεσταντών, «προσγειώθηκαν πάνω σε έναν σωρό κοπριά» ή, κατά την εκδοχή των ρωμαιοκαθολικών, «η Παναγία εισάκουσε τις προσευχές τους και έστειλε αγγέλους που τους απίθωσαν απαλά στη γη».


Οι στασιαστές πήραν γρήγορα υπό τον έλεγχό τους τη Βοημία με τη βοήθεια της Τρανσυλβανίας, εξέλεξαν βασιλιά τον καλβινιστή εκλέκτορα του Παλατινάτου Φρειδερίκο E', ηγέτη της Ευαγγελικής Ενωσης, και ετοιμάστηκαν να επιτεθούν εναντίον της Βιέννης. Ο Φερδινάνδος B' δεν είχε ούτε χρήματα ούτε τον απαραίτητο στρατό. Ζήτησε λοιπόν βοήθεια από τον Μαξιμιλιανό της Βαυαρίας και από τον εξάδελφό του Φίλιππο Δ', βασιλιά της Ισπανίας. Ο Φίλιππος Δ' είχε και ο ίδιος συμφέρον να παταχθούν οι προτεστάντες ώστε να μπορέσει να επιβληθεί ξανά στις επαναστατημένες Κάτω Χώρες, δεδομένου ότι η δωδεκαετής ανακωχή που είχε συναφθεί ανάμεσα σε αυτές και στην Ισπανία το 1609 πλησίαζε στο τέλος της.

Ο πόλεμος εξαπλώνεται

Με αυτούς τους δύο συμμάχους ο Φερδινάνδος κατάφερε να κατατροπώσει τους στασιαστές στη μάχη του Λευκού Ορους έξω από την Πράγα στις 7/8 Νοεμβρίου 1620 και να αποκαταστήσει στη Βοημία τον ρωμαιοκαθολικισμό και την αυτοκρατορική εξουσία με τον πλέον βίαιο τρόπο: εκτέλεσε 27 αρχηγούς, δήμευσε τις περιουσίες τους και τις έδωσε σε άλλους, πιο πιστούς στην αυτοκρατορική εξουσία, εξανάγκασε σε εξορία 130.000 Τσέχους και κατάργησε όλους τους θεσμούς αυτοδιοίκησης.
Γύρω στο 1623, μετά τη μάχη του Στάτλον, ο Φερδινάνδος B' και οι ρωμαιοκαθολικοί σύμμαχοί του κατέλαβαν και το Παλατινάτο του Φρειδερίκου E'. Ο αυτοκράτορας έδωσε το Ανω Παλατινάτο στον Μαξιμιλιανό και το Παραρρήνιο Παλατινάτο στους Ισπανούς, γεγονός που διευκόλυνε αφάνταστα τον Φίλιππο Δ' να αρχίσει τις εχθροπραξίες εναντίον των Ενωμένων Επαρχιών των Κάτω Χωρών. Αλλά αν ο Φερδινάνδος B' και οι ρωμαιοκαθολικοί σύμμαχοί του επικράτησαν πλήρως στη Νότια Γερμανία, στον Βορρά οι προτεστάντες ηγεμόνες προσπάθησαν να ανακόψουν την ορμή των Αψβούργων συνάπτοντας συμμαχίες και με χώρες εκτός της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ο αυτοκράτορας τότε κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να βασίζεται μόνο στους συμμάχους του. Ετσι αποφάσισε να δεχτεί την πρόταση του Αλμπρεχτ φον Βάλενσταϊν να συγκροτήσει έναν αυτοκρατορικό στρατό, πράγμα που είχε να δει η Αυτοκρατορία από την εποχή του Μεσαίωνα. Γεννημένος λουθηρανός, ο Βάλενσταϊν έγινε ρωμαιοκαθολικός για να πετύχει την εύνοια του αυτοκράτορα. Σίγουρα η θρησκεία ήταν το τελευταίο πράγμα που απασχολούσε τον Βάλενσταϊν. Αριστος στρατιωτικός αλλά υπέρμετρα φιλόδοξος, ο Βάλενσταϊν προσέφερε τις υπηρεσίες του στον αυτοκράτορα, ζητώντας ωστόσο για κάθε επιτυχία του αδρή αμοιβή. Κερδίζοντας όλο και περισσότερη εξουσία ο Βάλενσταϊν άρχισε να γίνεται επικίνδυνος για την ίδια την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αρχίζοντας μυστικές διαπραγματεύσεις με τους Γάλλους πίσω από την πλάτη του αυτοκράτορα. Ο Φερδινάνδος B', μη βρίσκοντας καλύτερο τρόπο για να απαλλαγεί από τον Βάλενσταϊν και τις δολοπλοκίες του, έβαλε να τον δολοφονήσουν το 1634.
 
H χειρότερη επιλογή

Ωστόσο, προτού παρασυρθεί από την υπέρμετρη φιλοδοξία του και γίνει αντιπαθής στον αυτοκράτορα, ο Βάλενσταϊν είχε καταφέρει να αλλάξει την πορεία του πολέμου καθιστώντας νικηφόρα τα αυτοκρατορικά στρατεύματα. Από θέση ισχύος πλέον ο Φερδινάνδος B' είχε δύο επιλογές: είτε να δεχτεί τη συμβουλή του Βάλενσταϊν και να χρησιμοποιήσει τη μεγάλη πλέον δύναμή του για να καταστήσει τη Γερμανία περισσότερο συγκεντρωτική είτε να ικανοποιήσει την απαίτηση των ρωμαιοκαθολικών να αποδοθούν στην Εκκλησία οι εδαφικές εκτάσεις οι οποίες είχαν παραχωρηθεί στους προτεστάντες με τη Συνθήκη του Αουγκσμπουργκ το 1555. Αν διάλεγε το πρώτο, θα δυσαρεστούσε τους καθολικούς ηγεμόνες οι οποίοι από τη μια δεν ήθελαν τους προτεστάντες αλλά από την άλλη δεν ήθελαν να αυξηθεί η εξουσία του αυτοκράτορα και να μειωθούν τα δικά τους προνόμια αυτονομίας και αυτοδιοίκησης.

Αν επέλεγε να επιστρέψει στην Εκκλησία τα εκκοσμικευμένα εδάφη των μονών που είχαν περιέλθει στους προτεστάντες, ήταν βέβαιο ότι θα τρομοκρατούσε τους εναπομείναντες πιστούς στην Αυτοκρατορία προτεστάντες ηγεμόνες. Ο δισταγμός του Φερδινάνδου B' δεν διήρκεσε πολύ. Ως φανατικός ρωμαιοκαθολικός και οπαδός της Αντιμεταρρύθμισης, ο αυτοκράτορας προτίμησε να τα βάλει με τους προτεστάντες. H επιλογή αυτή ήταν η χειρότερη που θα μπορούσε να κάνει διότι ουσιαστικά η σύγκρουση ρωμαιοκαθολικών και προτεσταντών μόνο φαινομενικά ήταν μια σύγκρουση θρησκειών. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για σύγκρουση ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και στην κεντρική εξουσία του αυτοκράτορα.
 
Πρόοδος και αναχρονισμός

Οι περισσότεροι ιστορικοί ερμηνεύουν τον Τριακονταετή Πόλεμο όχι ως αποτέλεσμα μιας θρησκευτικής αντιπαλότητας αλλά ως σύγκρουση δύο τρόπων ζωής. Τον έναν τον χαρακτήριζαν ο προτεσταντισμός, οι ελεύθεροι θεσμοί, η πνευματική αναζήτηση, η ανεξιθρησκία και η ιδιωτική επιχείρηση της μεσαίας αστικής τάξης. Τον άλλον η Αντιμεταρρύθμιση, η συγκεντρωτική απολυταρχία, η Ιερή Εξέταση, ο σκοταδισμός, οι διωγμοί των αιρετικών και ο εγκλωβισμός των αγροτών στα φέουδα των ευγενών. H προσπάθεια του Φερδινάνδου B' να αναστρέψει τον ρου της ιστορίας και να επιβάλει στα κράτη-μέλη της Αυτοκρατορίας του την Αντιμεταρρύθμιση με σκοπό την ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας και σε τελική ανάλυση τη δημιουργία ενός γιγάντιου ενιαίου κράτους βρήκε ενάντιους όχι μόνο τους προτεστάντες γερμανούς ηγεμόνες αλλά σύσσωμη την Ευρώπη, από τη Ρωσία ως την Αγγλία.

Νίκες και ήττες

Πρώτοι ξεσηκώθηκαν οι Δανοί (1625-1629). Ο βασιλιάς της Δανίας Χριστιανός Δ', φοβούμενος ότι η ανεξαρτησία του προτεσταντικού κράτους του απειλείται, αποφάσισε να επιτεθεί εναντίον της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με τις ευλογίες του καρδιναλίου Ρισελιέ και τη χρηματοδότηση του στρατού του από τη Γαλλία. Αλλά η εκστρατεία των Δανών απέτυχε παταγωδώς και ένα μεγάλο μέρος της δανικής επικράτειας πέρασε στην κατοχή των ρωμαιοκαθολικών.

Αν όμως οι Δανοί νικήθηκαν εύκολα, η εκστρατεία των Σουηδών (1630-1635) εναντίον και των δύο συνασπισμένων κλάδων των Αψβούργων ήταν πιο επιτυχημένη. Στις 4 Ιουλίου 1630 ο βασιλιάς της Σουηδίας Γουσταύος B' Αδόλφος μπήκε στη Γερμανία με έναν καλογυμνασμένο και πειθαρχημένο στρατό. Για την εποχή του ο Γουσταύος Αδόλφος υπήρξε πρωτοπόρος στην οργάνωση του στρατεύματος. Ενώ ως τότε οι περισσότεροι αρχηγοί κρατών στηρίζονταν σε μισθοφορικούς στρατούς, ο βασιλιάς της Σουηδίας είχε συγκροτήσει έναν εθνικό στρατό με υψηλό ηθικό φρόνημα. Αντίθετα από τους μισθοφόρους, που είχαν καταντήσει πραγματική πληγή για την Ευρώπη της εποχής εκείνης, οι σουηδοί στρατιώτες δεν λαφυραγωγούσαν, δεν βίαζαν, δεν έσφαζαν αμάχους, δεν έκαιγαν σπίτια. Οι επιτυχίες του σουηδικού στρατού, εκτός από την πειθαρχία, οφείλονταν επίσης στον προοδευμένο πολεμικό εξοπλισμό του και στην άριστη στρατηγική διάταξή του στις μάχες.

Ωστόσο, παρ' όλο που ο Γουσταύος Αδόλφος ήταν ένας χαρισματικός βασιλιάς και άριστος στρατηγός, δεν είχε τα απαιτούμενα χρήματα για μια τέτοια εκστρατεία. H Σουηδία ήταν φτωχή χώρα. Γι' αυτό, όταν οι Γάλλοι προσφέρθηκαν να τον χρηματοδοτήσουν, ο Γουσταύος Αδόλφος δέχτηκε, αλλά με την προϋπόθεση ότι θα είχε πλήρη ελευθερία κινήσεων. H εισβολή των Σουηδών στη Γερμανία άλλαξε εντελώς την κατάσταση στην Αυτοκρατορία. Μετά τη μεγάλη νίκη των Σουηδών στο Μπράιτενφελντ το 1631 ο Φερδινάνδος B' αναγκάστηκε να καταφύγει πάλι στις υπηρεσίες του Βάλενσταϊν, παρ' όλο που τον είχε καθαιρέσει από αρχηγό του αυτοκρατορικού στρατού. Στη μάχη του Λύτσεν οι Σουηδοί νίκησαν τον στρατό του Βάλενσταϊν αλλά πλήρωσαν τη νίκη με τη ζωή του βασιλιά τους.

H Γαλλία στον πόλεμο

Ο θάνατος του Γουσταύου Αδόλφου αναπτέρωσε τις ελπίδες των ρωμαιοκαθολικών. Αλλά η Γαλλία, θορυβημένη από τη σύμπραξη των δύο κλάδων της οικογενείας των Αψβούργων, αποφάσισε να επέμβει ανοιχτά. Ως τότε η Γαλλία είχε αναμειχθεί στον πόλεμο χρηματοδοτώντας στρατιωτικές επιχειρήσεις άλλων εναντίον των Αψβούργων, παρέχοντας διπλωματικές συμβουλές, εξυφαίνοντας ίντριγκες ή ενθαρρύνοντας εξεγέρσεις εναντίον των κρατούντων, όπως οι επαναστάσεις της Πορτογαλίας και της Καταλονίας.

Παρ' όλο που ήταν ρωμαιοκαθολική και είχε πρωθυπουργό έναν καρδινάλιο, τον Ρισελιέ, η Γαλλία το 1635 συνάπτοντας συμμαχίες με προτεσταντικά κράτη κήρυξε τον πόλεμο στην Ισπανία, γεγονός που ανάγκασε τον αυτοκράτορα να κηρύξει και αυτός τον πόλεμο στη Γαλλία. Ο Ρισελιέ υπέγραψε σύμφωνο συμμαχίας με τον Οξενστιέρνα, τον πρωθυπουργό της Σουηδίας - ο οποίος μετά τον θάνατο του Γουσταύου Αδόλφου κυβερνούσε τη χώρα εν ονόματι της ανήλικης βασίλισσας Χριστίνας -, και με τον Φρειδερίκο Ερρίκο, πρίγκιπα της Οράγγης και κυβερνήτη των Ενωμένων Επαρχιών των Κάτω Χωρών. Παράλληλα στο πλευρό της Γαλλίας τάχθηκαν η Τρανσυλβανία, η Αγγλία, η Ρωσία καθώς και ο βασιλιάς της Σαβοΐας και η Δημοκρατία της Βενετίας στην Ιταλία.

Οι θρησκευτικές διαφορές μπήκαν σε δεύτερη μοίρα. Ουσιαστικά ο πόλεμος τώρα αναζωπύρωνε την παλιά αντιπαλότητα μεταξύ των βασιλέων της Γαλλίας και των Αψβούργων. Ο Λουδοβίκος ΙΓ' και ο καρδινάλιος Ρισελιέ ήξεραν ότι, αν οι Αψβούργοι επικρατούσαν, η Γαλλία θα παρέμενε φυλακισμένη στα σύνορά της χάνοντας τις διεξόδους της προς την άλλη Ευρώπη.
 
Χωριστές διαπραγματεύσεις

Ο Φερδινάνδος B', του οποίου οι πολιτικοί χειρισμοί οδήγησαν στον Τριακονταετή Πόλεμο, πέθανε το 1637 και αυτοκράτορας εξελέγη ο γιoς του Φερδινάνδος Γ'. Περισσότερο ευέλικτος ή, κατά άλλους, λιγότερο ηρωικός από τον πατέρα του, ο Φερδινάνδος Γ' δέχτηκε με ανακούφιση να αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για ειρήνη. Στο μεταξύ το 1642 πέθανε ο Ρισελιέ και τη θέση του πήρε ο καρδινάλιος Μαζαρίνος, ο οποίος αποδείχτηκε δεινός διαπραγματευτής για τα συμφέροντα της Γαλλίας.

Οι εργασίες του συνεδρίου για τον τερματισμό του πολέμου άρχισαν το 1644 σε δύο διαφορετικές πόλεις της Βεστφαλίας, το Μύνστερ και το Οσναμπρυκ, σε απόσταση 55 χιλιομέτρων η μία από την άλλη. Στο Μύνστερ συναντήθηκαν οι εκπρόσωποι της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της Γαλλίας και στο Οσναμπρυκ οι εκπρόσωποι της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της Σουηδίας. Το συνέδριο στο Μύνστερ άνοιξε επίσημα τις εργασίες του στις 4 Δεκεμβρίου 1644 αλλά οι συζητήσεις συνεχίστηκαν επί τέσσερα περίπου χρόνια, με την κάθε πλευρά να προσπαθεί να καρπωθεί οφέλη από τον πόλεμο που συνεχιζόταν.

Στη Βεστφαλία ήταν παρόντα όλα τα κράτη της Ευρώπης, εκτός από τη Βρετανία, την Πολωνία, τη Ρωσία και την Τουρκία. Επίσης δεν υπήρχε θέμα διαπραγματεύσεων μεταξύ Ισπανίας και Γαλλίας εφόσον ο πόλεμος μεταξύ τους συνεχιζόταν και θα τερματιζόταν μόνο με τη Συνθήκη των Πυρηναίων τον Νοέμβριο του 1659. Ωστόσο η Ισπανία στο Μύνστερ υπέγραψε τον Ιανουάριο του 1648 Συνθήκη με τις Κάτω Χώρες αναγνωρίζοντας την ανεξαρτησία της νέας δημοκρατίας και την απόσχισή της από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
H κυρίως Συνθήκη της Βεστφαλίας υπογράφτηκε στο Μύνστερ στις 24 Οκτωβρίου 1648.
Ως προς τα θρησκευτικά θέματα, αυτά διευθετήθηκαν με τη σαφή παραδοχή της αρχής του «cuius regio, eius religio» που εκτός από τον λουθηρανισμό επεκτάθηκε και στον καλβινισμό, παρά τις διαμαρτυρίες του πάπα Ιννοκεντίου I' ο οποίος δεν αναγνώρισε ποτέ τη Συνθήκη της Βεστφαλίας.
 
H καινούργια Ευρώπη
H μεγάλη κερδισμένη της Συνθήκης της Βεστφαλίας ήταν η Γαλλία, η οποία πήρε πλέον τη θέση της Ισπανίας ως η μεγαλύτερη δύναμη της Ευρώπης. Με τη Σουηδία στο πλευρό της η Γαλλία εμπόδισε τις προσπάθειες των Αψβούργων να ενισχύσουν την εξουσία τους στην Αυτοκρατορία. Στη Βεστφαλία το δικαίωμα των κρατών-μελών της Αυτοκρατορίας να κηρύσσουν πολέμους και να συνάπτουν συμμαχίες εντός της Αυτοκρατορίας ή εκτός αυτής αναγνωρίστηκε. Θεωρητικά αλλά και ουσιαστικά τα κυριότερα από αυτά τα κράτη έγιναν πραγματικά αυτόνομα. H Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ακρωτηριάστηκε χάνοντας την Ελβετία η οποία κέρδισε την ανεξαρτησία της. H Ισπανία αναγκάστηκε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία των Κάτω Χωρών βάζοντας τέλος στον 80ετή πόλεμό της μαζί τους.

Οι όροι για τον εδαφικό διακανονισμό ήταν φυσικά πολύ ευνοϊκοί για τους νικητές, σε βάρος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Χάρη στη διαπραγματευτική δεξιότητα του Μαζαρίνου η Γαλλία κέρδισε τα επισκοπάτα Μετς, Τουλ, Βερντέν, το Φίλιπσμπουργκ και το Μπράιζαχ στην ανατολική πλευρά του Ρήνου, το Πινερόλο στο Πεδεμόντιο της Ιταλίας και εξασφάλισε τα δικαιώματά της στην Αλσατία. H Σουηδία προσάρτησε τη δυτική Πομερανία, τα επισκοπάτα του Βίσμαρ και της Βρέμης καθώς και τον έλεγχο των εκβολών των ποταμών Οντερ, Ελβα και Βέζερ, θέτοντας έτσι υπό τον έλεγχό της το εμπόριο στη Βαλτική και στη Βόρεια Θάλασσα.

Με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας αναδύθηκαν τρεις μεγάλες δυνάμεις: η Γαλλία, η Σουηδία και οι Κάτω Χώρες. Το Εκλεκτοράτο του Βραδεμβούργου, από τα μεγαλύτερα γερμανικά κράτη - σύμμαχος και αυτό της Γαλλίας -, κατόρθωσε να του αναγνωριστεί η κυριαρχία επί της ανατολικής Πομερανίας και τα δικαιώματά του στη διαδοχή της αρχιεπισκοπής του Μαγδεμβούργου. Στον άλλο σύμμαχο της Γαλλίας, τον Εκλέκτορα της Βαυαρίας, περιήλθε το Ανω Παλατινάτο ενώ το Κάτω (Παραρρήνιο) Παλατινάτο δόθηκε στον γιο του πρώην Εκλέκτορα ολόκληρου του Παλατινάτου Φρειδερίκο E', επίσης σύμμαχο των Γάλλων.

Με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εξασθένησε ακόμη περισσότερο με την de facto διαίρεσή της σε 300 και πλέον κυρίαρχα κράτη. Ορίστηκε εξάλλου ότι ο αυτοκράτορας δεν μπορούσε στο εξής να επιβάλλει φόρους, να στρατολογεί άνδρες, να κηρύσσει πολέμους ή να συνάπτει συνθήκες ειρήνης χωρίς την έγκριση των κρατών που συνέθεταν την Αυτοκρατορία.
Ως εγγυήτριες δυνάμεις της τήρησης της συνθήκης, η Γαλλία και η Σουηδία εξασφάλισαν το δικαίωμα να συμμετέχουν και να ψηφίζουν στην Αυτοκρατορική Δίαιτα. Ωστόσο όλες αυτές τις υποχωρήσεις οι Αψβούργοι τις έκαναν από την Αυτοκρατορία, όχι από την Αψβουργιανή Μοναρχία η οποία έχασε μόνο το Μπράιζαχ και τις αόριστες διεκδικήσεις της επί της Αλσατίας.

Ουσιαστικά ο πραγματικά χαμένος του Τριακονταετούς Πολέμου ήταν ο γερμανικός λαός. Περισσότεροι από 300.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στις μάχες. Εκατομμύρια άμαχοι πέθαναν από την πείνα και τις ασθένειες καθώς τα υπολείμματα των μισθοφορικών στρατών περιπλανιόνταν επί χρόνια στα γερμανικά εδάφη κλέβοντας, καίγοντας, βιάζοντας. Οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο πληθυσμός της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τα 21 εκατομμύρια που είχε το 1618 έπεσε στα 13,5 εκατομμύρια. Εστω και αν σε αυτά τα στοιχεία υπάρχει κάποια δόση υπερβολής, ο Τριακονταετής Πόλεμος ήταν πάντως ένας από τους χειρότερους πολέμους που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη.
H Συνθήκη της Βεστφαλίας ωστόσο σηματοδοτεί το τέλος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γερμανικού Εθνους ως ουσιαστικού θεσμού και εγκαινιάζει το σύγχρονο ευρωπαϊκό κρατικό σύστημα.

Πηγή

http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=153306

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας