"Τόρα, τόρα, τόρα΄" Ό Αμερικανικός όλεθρος στο Περλ Χάρμπορ


Αγνόησαν σαφείς προειδοποιήσεις.
Τα "Ζήρο" πλεονεκτούν... Συντριπτικές απώλειες:
2.400 νεκροί-1.178 τραυματίες.
Τα αεροπλανοφόρα "έρχονται", τα θωρηκτά "φεύγουν".



Γράφει ο καθηγητής Πανεπιστημίου ΝΙΚΟΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ

ΣΤΑ τέλη του 1941, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος διαρκούσε ήδη 26 μήνες. Ωστόσο οι ΗΠΑ βρίσκονταν ακόμη σε ιδιόρρυθμο καθεστώς ειρήνης. Ιδιόρρυθμο, γιατί υποστήριζαν μέσω της συμφωνίας Λεντ-Ληζ (Δανεισμός-Εκμίσθωση) τους Συμμάχους, κυρίως τη Μεγάλη Βρετανία και την Κίνα, και επέβαλλαν όλο και σκληρότερα μέτρα οικονομικού εμπάργκο στην Ιαπωνία, που είχε εμπλακεί σε πόλεμο με την Κίνα από τέσσερα και πλέον έτη. Αμερικανοί πιλότοι υπηρετούσαν ως εθελοντές στο σμήνος των "Αετών" (Ηγκλ) στη Μεγάλη Βρετανία (όπου αποσπάται και ο Μπεν Άφλεκ στην ταινία "Περλ Χάρμπορ") και στη μοίρα των "Ιπτάμενων Τίγρεων" του Τσενώ, που βρισκόταν στην υπηρεσία του Τσανγκ Kάι Σεκ.
Το εμπάργκο στο πετρέλαιο που επέβαλε ο πρόεδρος Ρούσβελτ στην Ιαπωνία έσπρωξε την τελευταία στον πόλεμο. Για τους Ιάπωνες δεν υπήρχε λύση: Χωρίς πετρέλαιο, δεν μπορούσαν να πολεμήσουν και θα αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν τις μέχρι τότε κατακτήσεις τους. Αυτός ήταν άλλωστε και ο στόχος του Ρούσβελτ. Αλλιώς, έπρεπε να επιτεθούν πρώτοι, για να καταλάβουν πετρελαιοπηγές, ουσιαστικά στη Βόρνεο της τότε Ολλανδικής και Βρετανικής, Ινδονησίας. Η ιαπωνική στρατιωτική κυβέρνηση του Τόγιο πήρε αυτή την απόφαση. Για να εξασφαλίσει τα νώτα της στην επέκταση προς τις Φιλιππίνες - Μαλαισία - Ινδοκίνα - Ταϋλάνδη και Ινδονησία, έπρεπε να εξουδετερωθεί ο αμερικανικός στόλος του Ειρηνικού, που είχε βάση στο Περλ Χάρμπορ, στο νησί Οάχου της Χαβάης.
Με απόλυτη μυστικότητα, ο ιαπωνικός στόλος απέπλευσε από τη βάση της στη Χασιγιαρίμα, τηρώντας σιγή επικοινωνιών. Στόχος ήταν να εξουδετερωθεί με αιφνιδιαστικό χτύπημα ο αμερικανικός στόλος στο αγκυροβόλιό του. Η επίθεση θα γινόταν μόλις μια ώρα μετά την επίσημη κήρυξη του πολέμου, αλλά για διάφορους λόγους (όπως καθυστέρηση της αποκρυπτογράφησης και μετάφρασης του μηνύματος από την ιαπωνική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον) η κήρυξη πολέμου δόθηκε μετά την επίθεση. Γι' αυτό ο πρόεδρος Ρούσβελτ μίλησε για ημέρα αίσχους.

Ισορούκου Γιαμαμότο
Η αιχμή του ιαπωνικού στόλου που περιελάμβανε δεκάδες πλοία, ήταν τα έξι αεροπλανοφόρα του ναυάρχου Ναγκούμο Τσουίτσι, το "Κάγκα" (38.200 τόνοι, 90 αεροπλάνα), το "Ακάγκι" (36.500 τόνοι, 91 αεροπλάνα), το "Σορύου" (15.900 τόνοι, 73 αεροπλάνα), το "Χιρίου" (17.300 τόνοι, 73 αεροπλάνα), και τα "Ζουικάκου" και "Σοκάκου" (ίδια, το καθένα 25.680 τόνοι και 84 αεροπλάνα).
Το σχέδιο επίθεσης είχε εκπονηθεί από το επιτελείο του Ναγκούμο με αρχηγό τον πλωτάρχη Mινόρου Γκέντα και εγκριθεί από τον ίδιο τον αρχηγό του ιαπωνικού ναυτικού, ναύαρχο Ισορούκου Γιαμαμότο.
Τα ιαπωνικά αεροπλάνα θα εξουδετέρωναν την αμερικανική αεροπορία στο έδαφος και θα βύθιζαν τον αμερικανικό στόλο, με κύριους στόχους τα τρία αεροπλανοφόρα "Εντερπράιζ" (19.800 τόνοι, 81 αεροπλάνα), "Λέξινγκτον" και "Σαρατόνγκα" (36.000 τόνοι, 90 αεροπλάνα το καθένα) και τα οκτώ θωρηκτά "Νεβάδα" και "Οκλαχόμα" (29.000 τόνοι και 10 κανόνια των 14 ιντσών το καθένα), "Καλιφόρνια" και "Τενεσή" (32.600 τόνοι, δώδεκα κανόνια των 14 ιντσών το καθένα), "Αριζόνα" και "Πενσυλβάνια" (33.100 τόνοι και 12 κανόνια των 14 ιντσών το καθένα), "Μαίρυλαντ" και "Ουέστ Βιρτζίνια" (31.800 τόνοι και 8 κανόνια των 16 ιντσών το καθένα). Ναυλοχούσαν ακόμη 18 καταδρομικά, 45 αντιτορπιλικά, 10 υποβρύχια και δεκάδες μικρότερα πλοία και πλοία υποστήριξης. Στα επτά κύρια και βοηθητικά αεροδρόμια του Στρατού και του Ναυτικού (δεν υπήρχε ακόμη Αεροπορία ως ανεξάρτητο τρίτο Σώμα) υπήρχαν 59 βομβαρδιστικά στο αεροδρόμιο Χίκαμ (καταστράφηκαν 18, ζημιές σε 21, προσωπικό 121 νεκροί, 274 τραυματίες), στο Χούα (αεροδρόμιο των πεζοναυτών) 48 καταδιωκτικά βομβαρδιστικά καθέτου εφορμήσεως και υδροπλάνα (33 καταστράφηκαν ή έπαθαν ζημιές, 4 νεκροί και 13 τραυματίες), στο Μπέλοουζ 21 καταδιωκτικά και αναγνωριστικά (10 καταστράφηκαν), στο Κανεχόε (Ναυτικό) 37 υδροπλάνα (33 καταστράφηκαν), στο Ουήλερ 140 κυρίως καταδιωκτικά (40 καταστράφηκαν, 53 ζημιές) και στο αεροδρόμιο της ναυτικής βάσης του Περλ Χάρμπορ 65 υδροπλάνα και αναγνωριστικά (τα περισσότερα εκτός μάχης). Μόνο το μικρό βοηθητικό αεροδρόμιο του Χαλέιουα στα βόρεια του νησιού δεν δέχτηκε επίθεση. Συνολικά δηλαδή υπήρχαν 370 αμερικανικά αεροπλάνα στο νησί (χωρίς τα 260 των αεροπλανοφόρων), ανάμεσά τους πάνω από 100 σύγχρονα καταδιωκτικά "Γκρούμαν" (F4F "Oυάιλντκατ" και "Κέρτις" P-40 C και D, περίπου ισάξια με τα ιαπωνικά "Ζήρο").


"Ζήρο": έτος μηδέν!

Τα 495 μαχητικά των ιαπωνικών αεροπλανοφόρων, όλα μονοκινητήρια, ήταν τριών τύπων: "Α6Μ-2 Ζήρο" (όπου το πρώτο γράμμα δήλωνε τον τύπο, Α = καταδιωκτικό, Β = τορπιλοπλάνο, C = αναγνωριστικό, D = καθέτου εφορμήσεως, κ.λπ., ο πρώτος αριθμός τον αριθμό του τύπου, το δεύτερο γράμμα τον κατασκευαστή και ο δεύτερος αριθμός το υπομοντέλο). Έτσι, το Α6Μ-2 σήμαινε: Έκτος τύπος καταδιωκτικού που τέθηκε σε υπηρεσία, κατασκευής Μιτσουμπίσι, 2η έκδοση του συγκεκριμένου μαχητικού, ενώ το Ζήρο σήμαινε πως είχε κατασκευασθεί το 1940 (έτος μηδέν για τους Ιάπωνες), Β5Ν-2 Κέιτ (κατασκευής Νακατζίμα, όπου το Κέιτ ήταν ο κωδικός που του έδιναν οι Σύμμαχοι) και D3A-1 Bαλ (κατασκευαστής Άιτσι). Και οι τρεις τύποι ήταν ό,τι καλύτερο υπήρχε παγκοσμίως στην κατηγορία τους, μια οδυνηρή έκπληξη για τους Συμμάχους, που θεωρούσαν πως οι Ιάπωνες ήταν άξιοι απλώς για κακές αντιγραφές δυτικών προτύπων.
Οι Αμερικανοί είχαν βέβαια ενδείξεις πως ο πόλεμος πλησίαζε. Ωστόσο, εκείνη την Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 1941, ο ναύαρχος Κίμμελ και ο στρατηγός Σορτ, διοικητές των δυνάμεων στη Χαβάη, ελάχιστες προφυλάξεις είχαν πάρει. Τα αεροπλάνα ήταν παραταγμένα σε ωραίες σειρές, γιατί οι Αμερικανοί πίστευαν πως η κύρια απειλή μπορούσε να προέλθει από σαμποτάζ και έτσι η φύλαξή τους γινόταν πιο εύκολη. Τα πλοία βρίσκονταν στα αγκυροβόλιά τους, με τα θωρηκτά παραταγμένα σε διπλή σειρά. Ευτυχώς και τα τρία αεροπλανοφόρα είχαν αποπλεύσει λίγο νωρίτερα για διάφορες αποστολές.


Τα ραντάρ εντοπίζουν αλλού...

Το πρώτο ιαπωνικό κύμα με διοικητή τον πλωτάρχη Φουτσίντα Μιτσούο, 183 αεροπλάνα, απογειώθηκε στις 6 το πρωί. Στις 7.05', οι στρατιώτες Λόκχαρτ και Έλλιοτ, που βρίσκονταν σε υπηρεσία στον κινητό σταθμό ραντάρ στην Οπάνα-Οάχου, διέκριναν πολλά στίγματα αεροπλάνων, 132 μίλια βόρεια από το νησί, να πλησιάζουν. Ειδοποίησαν τον αξιωματικό υπηρεσίας υποπλοίαρχο Τάυλερ, που θεώρησε πως ήταν 12 βομβαρδιστικά Β-17 που έρχονταν από τις ΗΠΑ (δηλαδή από τα δυτικά, ενώ το στίγμα έλεγε βόρεια!). Ο Τάυλερ είπε την περίφημη φράση: "Ξεχάστε τα!" Αν το μήνυμα είχε ερμηνευθεί σωστά, οι Αμερικανοί θα διέθεταν περίπου 30 λεπτά για να απογειώσουν καταδιωκτικά και να οργανώσουν την αεράμυνα και ορισμένα πλοία θα είχαν προλάβει να αποπλεύσουν στην ανοιχτή θάλασσα. (Το "Νεβάδα" σχεδόν το κατόρθωσε και χωρίς αυτή τη χρονική προειδοποίηση).
Είχαν προηγηθεί και άλλες προειδοποιήσεις. Στις 3.42' από το ναρκαλιευτικό "Κόντορ", 1,75 μίλια από την είσοδο του λιμανιού, διέκριναν περισκόπιο υποβρυχίου. Ήταν ένα από τα πέντε υποβρύχια νάνοι με τα οποία οι Ιάπωνες δοκίμασαν να εισχωρήσουν στο εσωτερικό της ναυτικής βάσης. Στις 6.30', το αντιτορπιλικό "Ουώρντ" είδε πυργίσκο υποβρυχίου και άνοιξε πυρ εναντίον του. Ρίχνοντας βόμβες βυθού στο "Ουώρντ" διέκρινε κηλίδα πετρελαίου στις 7.05', σημάδι πως το υποβρύχιο είχε βυθιστεί. Ο κυβερνήτης του "Άουτερμπριτζ" ειδοποίησε το αρχηγείο για το συμβάν.
Παρ' όλα αυτά, είναι εκπληκτικό πως δεν ελήφθη κανένα μέτρο. Οι Αμερικανοί συνειδητοποίησαν την επίθεση όταν οι πρώτες βόμβες έπληξαν το αεροδρόμιο Κανεχόε στις 7.48' και οι πρώτες τορπίλες, εφοδιασμένες με ειδικά ξύλινα πτερύγια, για να μη βυθίζονται πολύ και χτυπήσουν στον αβαθή βυθό, κατευθύνονταν εναντίον των θωρηκτών. Στο φιλμ "Περλ Χάρμπορ" δείχνεται σωστά η χρήση αυτών των πτερυγίων, και η προειδοποίηση του ραντάρ.


Τόρα, Τόρα, Τόρα!

Στις 7.53', ο Φουτσίντα έστειλε με τον ασύρματο το σύνθημα "Τόρα, τόρα, τόρα" (Tίγρης, τίγρης, τίγρης!) σηματοδοτώντας την αρχή της επίθεσης. Μια ώρα αργότερα έφτασε το δεύτερο κύμα ιαπωνικών αεροπλάνων, ολοκληρώνοντας την καταστροφή.
Από τα αμερικανικά αεροπλάνα, τα τρία τέταρτα βγήκαν εκτός μάχης (169 κατεστραμμένα, 150 με ζημιές). Και τα οκτώ θωρηκτά χτυπήθηκαν από βόμβες και τορπίλες. Το "Αριζόνα" ανατράπηκε και βυθίστηκε με άνω των 1.000 από τους συνολικά 2.403 νεκρούς και 1.178 τραυματίες. Επιπλέον χτυπήθηκαν τρία καταδρομικά και τέσσερα αντιτορπιλικά. Μια ναρκοθέτις και δύο βοηθητικά βυθίστηκαν. Οι Ιάπωνες έχασαν 29 αεροπλάνα, με 85 νεκρούς και έναν αιχμάλωτο. Οι περισσότερες απώλειες σημειώθηκαν στο δεύτερο κύμα, όταν οι Αμερικανοί είχαν κατορθώσει να οργανώσουν σπασμωδική αεράμυνα.
Από τα αμερικανικά καταδιωκτικά ελάχιστα (λιγότερα από δέκα) κατόρθωσαν να απογειωθούν. Όσα το κατάφεραν, πολέμησαν με ηρωισμό και αποτελεσματικότητα, όπως οι υπολοχαγοί Ουέλς και Ταίυλορ, που απογειώθηκαν από το αεροδρόμιο Χαλέιβα και κατέρριψαν εφτά ιαπωνικά αεροπλάνα. Ο Ουέλς έγινε ένας από τους άσους του πολέμου με 16 συνολικά καταρρίψεις. Χωρίς οργάνωση, οι Αμερικανοί πολέμησαν με όσα μέσα κατόρθωσαν, με ατομική πρωτοβουλία ναυτών, στρατιωτών και αξιωματικών που επάνδρωσαν κανόνια, πολυβόλα αλλά και με απλά τουφέκια, όπως ο κελευστής Φιν, που επανδρώνοντας ένα πολυβόλο στη βάση Κανεχόε, αν και είχε τραυματισθεί πολλές φορές, εξακολουθούσε να πολυβολεί και κατέρριψε τουλάχιστον ένα "Ζήρο" (του ανθυποπλοίαρχου Ιίντα). Το μέγεθος του ηρωισμού των Αμερικανών φαίνεται από το γεγονός πως απονεμήθηκαν 16 Μετάλλια Τιμής (το ανώτατο αμερικανικό παράσημο), 51 Ναυτικοί Σταυροί, 53 Ασημένια Αστέρια και πολλά κατώτερα, για τα 110 λεπτά της επίθεσης.
Αρχικά, το Περλ Χάρμπορ φάνηκε ως θρίαμβος των Ιαπώνων και πανωλεθρία των Αμερικανών. Η ψύχραιμη μεταγενέστερη όμως ανάλυση απέδειξε πως ήταν το πολύ μια ατελής και όχι αποφασιστική νίκη, γιατί οι Ιάπωνες ήταν και άτυχοι αλλά έκαναν και σοβαρά λάθη. Ατυχία ήταν πως απουσίαζαν και τα τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα. Αν ο Ναγκούμο παρέμενε περισσότερο στην περιοχή και εξαπέλυε τρίτο κύμα αεροπλάνων την επόμενη ημέρα, θα είχε εντοπίσει και βυθίσει το ένα από αυτά, το "Εντερπράιζ", που επέστρεψε. Ένα τρίτο κύμα θα είχε βυθίσει πολλά από τα υπόλοιπα πλοία (καταδρομικά και αντιτορπιλικά) που με τα αεροπλανοφόρα έφεραν το βάρος του πολέμου το επόμενο έτος. Το βαρύτερο όμως σφάλμα των Ιαπώνων ήταν ότι δεν χτύπησαν τις δεξαμενές καυσίμων του στόλου, που αποτελούσαν εύκολο στόχο. Η καταστροφή τους θα ήταν καίριο πλήγμα για τις ΗΠΑ, γιατί θα ακινητοποιούσε τον αμερικανικό στόλο για μεγάλο διάστημα, ώσπου να αναπληρωθούν τα αποθέματα και να ξαναφτιαχθούν οι εγκαταστάσεις. Η αναποφασιστικότητα του Ναγκούμο, χαρακτηριστική για τους Ιάπωνες ναυάρχους σε όλη τη διάρκεια του πολέμου (που τους στοίχισε αποφασιστικές νίκες όπως στις ναυμαχίες της Θάλασσας των Κοραλλίων, στο Μίντγουαιη, στο νησί Σάβο-Γκουανταλκανάλ και Λέυτε), είναι πραγματικά ανεξήγητη, όπως και η παράλειψη βομβαρδισμού των δεξαμενών.


Η ώρα των αεροπλανοφόρων

Οι Αμερικανοί απαλλάχθηκαν από τα παλιά θωρηκτά και μαζί τους από το πεπαλαιωμένο δόγμα της αναμέτρησης με τα πυροβόλα που είχε τις ρίζες του στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αναγκαστικά προσαρμόσθηκαν στα νέα δεδομένα, χρησιμοποιώντας σαν μόνη διέξοδο τα αεροπλανοφόρα. Είχαν την τύχη η νέα ηγεσία του στόλου τους (οι ναύαρχοι Τσέστερ Νίμιτς, Μπιλ Χάλσεϋ, Τζακ Φλέτσερ και Ραίημοντ Σπρούανς) να αποδειχθεί εξαιρετικά ικανή, γενναία, αποφασιστική και ευέλικτη. Ήδη τον Μάιο του 1942, στη ναυμαχία της Θάλασσας των Kοραλλίων, τα αεροπλανοφόρα "Λέξινγκτον" και "Σαρατόνγκα" αναχαίτισαν ιαπωνική δύναμη με τα αεροπλανοφόρα "Zουικάκου", "Σοκάκου" και το μικρό "Σόχο" που είχε στόχο την απόβαση στο Πορτ Mόρεσμπυ της Nέας Γουινέας, με απώλεια του "Λέξινγκτον" και του "Σόχο".
Έξι μήνες μετά το Περλ Xάρμπορ, στις 4-6 Iουνίου 1942, οι ναύαρχοι Φλέτσερ και Σπρούανς με τα αεροπλανοφόρα "Eντερπράιζ", "Γιόρκταουν" και "Xόρνετ", συνέτριψαν τον ιαπωνικό στόλο παίρνοντας στο Mιντγουαίη εκδίκηση για το Περλ Xάρμπορ. Tέσσερα από τα έξι ιαπωνικά αεροπλανοφόρα του Περλ Xάρμπορ, τα "Aκάγκι", "Kάγκα", "Σορύου" και "Xιρύου" βυθίστηκαν από τα αμερικανικά βομβαρδιστικά καθέτου εφορμήσεως "Nτόντλες".
Όσο για την πρόσφατη ταινία "Περλ Xάρμπορ", γενικά είναι ιστορικά σωστή. Tα ιαπωνικά αεροπλάνα (όχι πραγματικά) είναι πιστά αντίγραφα των πραγματικών (με εξαίρεση κάποιες λεπτομέρειες, όπως το χρώμα των "Zήρο", που ήταν ανοιχτό γκρίζο και όχι πράσινο όπως δείχνει το φιλμ). Tα συμμαχικά αεροπλάνα, αγγλικά Σπιτφάιρ και αμερικανικά "P-40 Oυώρχωκ" και τα γερμανικά ("Xάινκελ 111" και "Mέσσερσμιτ bf-109", στην ισπανική παραγωγή τους από την CASA) αποδίδονται επίσης ορθά. Τα πλοία (μακέτες και από υπολογιστή) το ίδιο, εκτός από μια σκηνή όπου βομβαρδίζονται αμερικανικά πλοία αραγμένα το ένα δίπλα στο άλλο, που ήταν πραγματικά σύγχρονα πλοία.


Όσο για την επιδρομή του Ντουλίτλ εναντίον της Ιαπωνίας, με τα βομβαρδιστικά Β-25 από το αεροπλανοφόρο "Χόρνετ", αποδίδεται γενικά επίσης σωστά, με εξαίρεση το τέλος. Ένα βομβαρδιστικό καταρρίφθηκε πάνω από την Iαπωνία, αλλά όσα έφτασαν στην Kίνα διασώθηκαν.
Tέλος, η σκηνή της απογείωσης και αερομαχίας πάνω από το αμερικανικό αεροδρόμιο είναι εξαιρετικά θεαματική, αλλά ανήκει περισσότερο στην κατηγορία ταινιών τύπου "Πολέμου των Άστρων", παρά στην πραγματικότητα του B' Παγκοσμίου Πολέμου. Eίναι δε ευνόητο το μέγεθος του τρομοκρατικού πλήγματος της 11ης Σεπτεμβρίου, αν συγκρίνουμε τους άνω των 6.000 νεκρούς και αγνοουμένους με τους 2.403 νεκρούς του Περλ Xάρμπορ. Tόσο μεγάλες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές στην αμερικανική ιστορία σε μία ημέρα δεν συναντάμε ούτε στις πιο πολύνεκρες μάχες του Eμφυλίου Πολέμου, όπως στο Γκέτυσμπουργκ, όπου οι συνολικές απώλειες σε νεκρούς και των δύο πλευρών στις τρεις ημέρες της μάχης ήταν 7.800. 


Πηγή

www.istoria.gr

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος2 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας