Η Μακεδονική ταυτότητα κατά τον 19ο αιώνα


Του Δρ Ευάγγελου Κωφού
Με τη δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους το 1830, η ελληνική εθνική ιδεολογία αναπτύχθηκε στη βάση της εθνικής συνέχειας. Τόνιζε τις ελληνικές ρίζες από την κλασική εποχή, αλλά παρακολουθούσε, μέσα από το Βυζάντιο και την Τουρκοκρατία, την επιβίωση του ελληνικού έθνους στην ελληνική γλώσσα, τα ελληνικά έθιμα και, φυσικά, στην ελληνορθόδοξη θρησκεία.7 Στη Μακεδονία ωστόσο δινόταν έμφαση σε δύο ειδικότερα, αλλά εξίσου σημαντικά σημεία. Το πρώτο είχε ως επίκεντρο το μεγαλείο της αρχαίας Μακεδονίας και τό έπος του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η έλξη του μεγάλου αυτού βασιλιά, τα επιτεύγματα του και το όνομα των Μακεδόνων είχαν κεντρίσει την ελληνική εθνική ιδεολογία στή Μακεδονία ακόμη και πριν από τον ελληνικό Αγώνα της Ανεξαρτησίας.8 Κατά την περίοδο του Διαφωτισμού, οι Έλληνες της Μακεδονίας, τόσο επιτοπίως όσο και στη διασπορά, έφεραν το μακεδονικό όνομα ως πρόσθετη μαρτυρία της ελληνικότητας τους.9 Την εποχή εκείνη δεν αντιτασσόταν καμιά αμφισβήτηση στην αίσθηση ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν Έλληνες και ότι οι Έλληνες κάτοικοι της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας ήταν οι μόνοι που καλόπιστα είχαν το δικαίωμα να φέρουν το μακεδονικό όνομα. Αυτοί οι σύγχρονοι Μακεδόνες αισθάνονταν υπερήφανοι νά διεκδικούν την ιστορική καταγωγή τους από τους βασιλείς Φίλιππο και Αλέξανδρο, ακριβώς όπως οι Αθηναίοι χωρικοί του 18ου αιώνα ανήγαν νοερώς την καταγωγή τους στον Θεμιστοκλή και τον Περικλή.

Η εκπληκτική αναβίωση αρχαίων ελληνικών ονομάτων, ιδίως εκείνων πού είχαν αρχαία μακεδονική φύτρα, τα όποια δίνονταν σε παιδιά, σε πολιτιστικούς συλλόγους και σε πόλεις ακόμη (Έδεσσα αντί Βοδενά, Μοναστήρι αντί Βιτώλια) υποδηλώνει πόσο έντονα η κληρονομιά του παρελθόντος επηρέαζε τις εκδηλώσεις του εθνικισμού.10 Το ενδιαφέρον γιά την αρχαιολογική έρευνα στή Μακεδονία δεν περιορίστηκε στους κατ' επάγγελμα αρχαιολόγους και ιστορικούς, αλλά κυρίευσε τη φαντασία ντόπιων δασκάλων, ιερέων και επαγγελματιών. Το 1896 εκδόθηκε το μνημειώδες έργο του Μαργαρίτη Δήμιτσα, φιλολόγου από την Αχρίδα, μέ τον αρμόζοντα τίτλο «Ή Μακεδονία εν λίθοις φθεγγομένοις και μνημείοις σωζομένοις». Προϊόν πολυετούς κοπιαστικής έρευνας σε βιβλιοθήκες και επιτόπιας αναζήτησης από το ένα άκρο της Μακεδονίας ως το άλλο, τό βιβλίο αυτό κέντρισε το ενδιαφέρον και την περηφάνια των Ελλήνων για τις ρίζες τους, καθώς και το αίσθημα ότι δικαιωματικά τούς άνηκε η γη πού έκρυβε τις μαρτυρίες της ελληνικότητας της. Δεν πρέπει νά εκπλήσσει το γεγονός ότι η εθνικιστική φιλολογία της περιόδου προέβαινε σέ συχνές αναφορές στά αρχαία ερείπια και τις ελληνικές επιγραφές για να αποδείξει τις ελληνικές καταβολές των Μακεδόνων.12

Με τη διάδοση της ελληνικής παιδείας και προς τις μη ελληνόφωνες κοινότητες, το έπος του Αλεξάνδρου αιχμαλώτισε και τη δική τους φαντασία. Επιδιώκοντας νά ταυτιστούν με τη δόξα των αρχαίων Μακεδόνων, συσχέτισαν τούς εαυτούς τους με την κλασική Ελλάδα. Δεν είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, οπότε, στην κεντρική κυρίως ζώνη της Μακεδονίας, οι ελληνικές και βουλγαρικές ιδεολογίες συναγωνίζονταν για να κερδίσουν την υποστήριξη των σλαβόφωνων κοινοτήτων, Έλληνες προπαγανδιστές εξέδωσαν και κυκλοφόρησαν μια εκλαϊκευτική εκδοχή του έπους του Αλεξάνδρου στην τοπική σλαβική διάλεκτο αλλά με ελληνική γραφή.13

Η ιστορική γεωγραφία επιστρατεύτηκε επίσης για τον προσδιορισμό των εθνολογικών ορίων, όπως τα αντιλαμβάνονταν οι ανταγωνιστικές ιδεολογίες. Η Μακεδονία, χώρα με ασαφή και μάλλον αυθαίρετα γεωγραφικά όρια, ήταν εύκολη λεία για εκμετάλλευση από γεωγράφους, ιστορικούς και πολιτικούς. Μέχρι τη δεκαετία του 1870 ήταν συνηθισμένο για τούς Έλληνες να διεκδικούν, με ιστορικά επιχειρήματα, ολόκληρο τον γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας μέχρι το βορειότερο άκρο της, το όρος Σκάρδο (σημερινό Σάρ). Στη συνέχεια, η εμφάνιση του βουλγάρικου εθνικού κινήματος —και σε μικρότερο βαθμό οι σερβικές δραστηριότητες— κατέστησαν αναγκαία μιά πιο ρεαλιστική προσέγγιση. Πράγματι, η μακεδονική εθνογραφία διέφερε σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Εξαιρώντας τους μουσουλμάνους, θα ήταν δυνατόν να εντοπίσει κανείς χονδρικά τρεις ζώνες. Η βόρεια ζώνη, πού συνόρευε με τη Σερβία και τη Βουλγαρική Ηγεμονία, κάλυπτε πάνω από το ένα τρίτο ολόκληρου του γεωγραφικού χώρου της Μακεδονίας. Στη ζώνη αυτή κατοικούσαν κυρίως σλαβόφωνοι πληθυσμοί πού είχαν είτε βουλγαρικό είτε σερβικό προσανατολισμό. Η νότια ζώνη, πού γειτνίαζε μέ τή Θεσσαλία (η όποια είχε προσαρτηθεί στο ελληνικό βασίλειο τό 1881), διακρινόταν για τον ελληνόφωνο πληθυσμό της. Η κεντρική ζώνη, ωστόσο, αποτελούσε εθνολογικά μεικτή περιοχή ελληνόφωνων, σλαβόφωνων και, σε μικρότερο βαθμό, βλαχόφωνων χριστιανών πού ο εθνικός τους προσανατολισμός διέφερε από περιοχή σε περιοχή. Με όρους εθνικής ταυτότητας, οι σλαβόφωνοι μπορούσαν σταθερά να διαιρεθούν σέ ελληνικές, βουλγαρικές καί σερβικές μερίδες, ακόμη και μέσα στην ίδια τοπική κοινότητα.14 Η συνειδητοποίηση αυτής της πολιτικής πραγματικότητας περιέκοψε προγενέστερες, υπέρμετρες ελληνικές διεκδικήσεις στή βόρεια ζώνη. Έλληνες ιστορικοί και διπλωμάτες πρότειναν περισσότερο εύλογες θεωρίες σχετικά με τα ιστορικά όρια της αρχαίας Μακεδονίας. Τα όρια αυτά ακολουθούσαν μια γραμμή πού ξεκινούσε, από τα δυτικά προς τα ανατολικά, από τη λίμνη Αχρίδα, διερχόταν από τον Περλεπέ, βόρεια του Μοναστηρίου, από τη Στρώμνιτσα, το Νεβροκόπι, και κατέληγε στον ποταμό Νέστο. Συμπτωματικά ή εσκεμμένα, τα βόρεια αυτά όρια ανταποκρίνονταν σχεδόν απόλυτα στο βόρειο όριο της κεντρικής ζώνης.15 Οι Έλληνες μπορούσαν έτσι να ισχυριστούν ότι η πολιτική και πολιτισμική κληρονομιά της Μακεδονίας, η ιστορική γεωγραφία της περιοχής, καθώς και το μακεδονικό όνομα δικαιολογούσαν, όλα μαζί, τις βλέψεις τους τόσο στη νότια όσο και στην κεντρική ζώνη.

Το άλλο βάθρο της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας ήταν η κληρονομιά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ανεξάρτητα από την αντίληψη των υπερμάχων της Μεγάλης Ιδέας ότι το νεότερο ελληνικό κράτος ήταν προορισμένο να αποτελέσει τον πυρήνα για μια αναβίωση του Βυζαντίου, στη Μακεδονία η μεσαιωνική πολυφυλετική, πολυγλωσσική αυτοκρατορία ασκούσε ιδιαίτερη έλξη. Πριν από την εμφάνιση της βουλγαρικής, της σερβικής και της ρουμανικής ακόμη εθνικής ιδεολογίας στο χώρο αυτόν, η βυζαντινή αυτοκρατορική παράδοση πολυεθνικών κοινωνιών υπήρξε προσφιλής στους Έλληνες των Βαλκανίων. Είχε βρει έκφραση στο όνειρο του Ρήγα Φεραίου για μια βαλκανική ομοσπονδία. Δεν ήταν τυχαίο το γεγονός ότι αρκετοί από τούς μαθητές του Ρήγα ήταν Μακεδόνες, από τη διασπορά της Κεντρικής Ευρώπης. Ήταν ευνόητο ότι οι Έλληνες αυτοί προσδοκούσαν να διαδραματίσουν τον πρωτεύοντα ρόλο στην ομοσπονδία η αυτοκρατορία πού οραματίζονταν. Όπως οι εκστρατείες του Αλεξάνδρου είχαν ώς αποτέλεσμα τα πολυφυλετικά ελληνιστικά κράτη των Διαδόχων, πού διέδωσαν τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική γλώσσα στο μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων και της Εγγύς Ανατολής, και όπως η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε εξελιχτεί σε μια ελληνοβυζαντινή κοινωνία, έτσι και το κράτος πού οραματίζονταν οι οπαδοί του Ρήγα θα ήταν σε θέση να αγκαλιάσει άλλες εθνικές ομάδες πού ήταν πρόθυμες να μοιραστούν την ελληνική γλώσσα καί τον ελληνικό πολιτισμό.

Το παραπάνω κείμενο, είναι απόσπασμα από το άρθρο του Ευάγγελου Κωφού με τον τίτλο «Η Μακεδονία του 19ου και 20ου αιώνα», που δημοσιεύτηκε στο βιβλίο  «Εθνική Ιδεολογία και Εθνικισμός στην νεότερη Ελλάδα». Ο τίτλος του νήματος όπως και οι επισημάνσεις είναι δικές μου και όχι του συγγραφέα. Ο δε παραπομπές είναι στο βιβλίο.

http://akritas-history-of-makedonia.blogspot.com/

Σχόλια

  1. Ακολουθούμε λάθος πολιτική στο Σκοπιανό.

    Το Σκοπιανό δεν είναι πρόβλημα, αλλά πλεονέκτημα για εμάς.

    Οι Σκοπιανοί είναι Σλαβόφωνοι Ρωμιοί, που δεν αισθάνονται Σλάβοι αλλά απόγονοι Ελλήνων.

    Το "πρόβλημα" ξεκίνησε πριν 100 χρόνια, την εποχή των "εθνογεννέσεων" στα Βαλκάνια. Οι άνθρωποι αυτοί επειδή ήταν Σλαβόφωνοι φοβόντουσαν να δηλώσουν Έλληνες(ύστερα από ότι είχε γίνει με τους Σλάβους θα τους
    απορρίπταμε), όμως δεν θέλαν σε καμία περίπτωση να δηλώσουν Σλάβοι-Σέρβοι-Βούλγαροι κτλ, γι'αυτό δηλώναν "Όρτοντοξ Ματσεντόνσκι"(Που φυσικά μετά λόγω Αθείας του κομμουνισμού έμεινε σκέτο "Ματσεντόνσκι").

    Ένα άλλο παράδειγμα Σλαβόφωνων που δεν αισθάνονται Σλάβοι, είναι οι Πομάκοι. Οι Πομάκοι, που είναι εκσλαβισμένοι και εξισλαμισμένοι Θράκες, μιλούν ίδια γλώσσα με τους Βούλγαρους, όμως δεν αισθάνονται ούτε Σλάβοι ούτε Τούρκοι.

    Η Ελλάδα δεν πρέπει να χαρίσει τα Σκόπια και τους Σκοπιανούς στους Σλάβους, ούτε στον Αλβανικό και Βουλγαρικό εθνικισμό.

    Η Ελλάδα πρέπει να επανελληνοποιήσει τους Σκοπιανούς, χορηγώντας υπηκοότητα σε όποιον Ορθόδοξο κάτοικο των Σκοπίων θέλει να ξαναγίνει Έλληνας. Έτσι, σε 10 χρόνια τα Σκόπια θα γίνουν τμήμα της Ελλάδας.

    Επίσης οι Βλαχόφωνοι των Σκοπίων και όλων των Βαλκανίων είναι Λατινόφωνοι Ρωμιοί, που επίσης πρέπει να επανελληνοποιήσουμε. Και οι αλβανοί των Σκοπίων και όλων των Βαλκανίων είναι εξισλαμισμένοι Αρβανιτόφωνοι Ρωμιοί, που τώρα ξαναγίνονται Ορθόδοξοι και Έλληνες, και επίσης πρέπει να επανελληνοποιήσουμε. Ομοίως και οι Τσιγγάνοι-ΡΟΜ(=Ρωμιοί).

    Τα Σκόπια ανήκουν στον Ελληνισμό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ενδιαφέροντα τα όσα είπες φίλε μου. Θεωρώ, ωστόσο, ότι γενικώς υποπίπτουμε σε ένα《λάθος》 το οποίο μπορεί να δώσει λαβή στους βορείους 《φίλους》 μας. Και είναι αυτό, οτι θεωρούμε την εμφανιση του 《Μακεντόν》 να συμβαίνει πριν 100 χρόνια. Θα ήθελα να θυμήσω την 《Μακεδονική Λεγεώνα》 της Επαναστάσεως του 1821. Οι Μακεδόνες ως τέτοιους προσδιόριζαν εαυτούς, αλλά ΠΑΝΤΟΤΕ στα πλαίσια του Ελληνικού Έθνους. Όπως οι Κρητες προσδιορίζονταν ως Κρήτες και οι Θράκες ως Θράκες, κατά τον ίδιο τρόπο και οι Μακεδόνες. Οι Μακεδόνες ΔΕΝ είναι αποτέλεσμα εθνογεννέσεως. Οι Σκοπιανοί ίσως, αλλά φυσικά αυτοί δεν μπορούν να θεωρηθούν Μακεδόνες απλώς επειδή ένα κομμάτι της χώρας τους είναι Μακεδονία.
      Πράγματι η χρήση του 《Μακεντόν》 έγινε ευρύτερη στα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου, αλλά μην ξεχνάμε οτι είναι η εποχη της Βουλγαρικής προπαγάνδας, αποτέλεσμα της οποίας ειναι βούλγαροι να προσδιορίζουν εαυτούς Μακεδόνες! Κίνηση φυσικά παραπλανητική απλώς για τον προσεταιρισμό των Μακεδόνων στην βουλγαρική εξέγερση του Ίλιντεν και γενικότερα στις ιδέες του τύπου 《Η Μακεδονία στους Μακεδόνες》 η οποία Μακεδονία θα γνώριζε την μοίρα της Βορείου Θράκης (Ανατολικής Ρουμελίας).

      Διαγραφή
  2. Να επεκτείνω τη σκέψη. Όσοι από τους Σκοπιανούς δηλώνουν Μακεδόνες, να παίρνουν τα δικαιώματα των Ελλήνων ομογενών (οι άνδρες να υπηρετούν στο στρατό) να παίρνουν Ελληνικά διαβατήρια κ.λ.π.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ΡΟΜΑ ΣΤΑ ΓΥΦΤΙΚΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΡΩΜΙΟΙ ..ΣΤΑ ΑΛΛΑ ΕΙΣΑΙ ΣΩΣΤΟΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΛΑΧΩΝ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΩΝ ΑΠΟΔΥΚΝΥΕΙ ΤΑ ΓΡΑΦΟΜΕΝΑ ΣΟΥ.....ας δουμε καταρχήν τι συνειδηση ειχαν όχι οι βλαχοι της Ελλαδος [ που και καλα τους εκανε ''ελληνες'' οΙ εθνοποιητικοΙ μηχανισμοΙ της ρωμιοσύνης αφοτου ενεταχθηκαν τα χωρια τους εντος ελληνικης επικρατειας κλπ περειργα που λενε οι ελληνόφωνοι εθνομηδενιστες και οι γειτονες εθνικιστες ].....ας δουμε βλαχους οι οποιοι ποτε δεν ενεταχθηκαν εντος ελληνικου κρατους ουτε τοτε ουτε σημερα......
    '''''Όμως, οι βλαχόφωνοι Έλληνες του Μοναστηρίου παρουσίασαν πρωτοφανή οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη κατά τον 19ο αιώνα, η οποία τους επέτρεψε να χρηματοδοτήσουν εκκλησίες, σχολεία και συλλόγους, με τα οποία μπόρεσαν να αντέξουν στις ξένες πιέσεις. Χαρακτηριστικό του εθνικού αυτοπροσδιορισμού της ίδιας κοινότητας είναι το υπόμνημα που απηύθυναν προς τις Μεγάλες Δυνάμεις το 1903, το οποίο κατέληγε: "...λαλούμεν ελληνιστί, βουλγαριστί, βλαχιστί, αλβανιστί, αλλ` ουδέν ήττον εσμέν άπαντες Έλληνες και ουδενί επιτρέπομεν ν` αμφισβητεί προς ημάς τούτο".
    ΑΥΤΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΕΣ...μοναστηρι πολης των Σκοπιων [ την ελληνικη ονομασια την ειχαν δωσει οι ιδιοι οι διγλωσσοι βλαχοι ] ......Ελληνες παντες παροτι τετραγλωωσοι...και είναι λογικο μιας η περιοχη του ηταν στα ορια αλβανοφωνιας [ στα δυτικα στη Κορυτσα] , ενώ περιβαλονταν από πλειστα οσα βουλγαρικα[ και όχι μακεδονικα όπως λεγοντε σημερα] χωρια , ενώ μιλάγανε όχι ρουμανιστι αλλα βλαχιστι και ελληνιστι [ λογικο αφου ηταν ελληνες διγλωσσοι ] μονοι τους φτιαξανε το ελληνικο τους σχολειο...δεν του το επεβαλε κανενα ''''ελληνικ΄''κρατος προσπαθώντας να τους ''''''εξελληνισει'''''......
    ΠΑΜΕ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟΒΟ , παλι των σκοπιων [ στα αρχαια χρονια υπηρχε στη περιοχη μακεδονικη πολη με το ονομα ΜΕΓΑΡΑ καθολου τυχαιο ]
    Σε επιστολή της Κοινότητας Μεγάροβου στις 12 Ιουνίου 1907, που υπογράφεται από τους ιερείς και 102 οικογένειες, περιγράφεται με ακρίβεια η ταυτότητα της: ««… η δική μας κοινότητα, θεωρεί ιερό της καθήκον να ενώσει μαζί με των άλλων αδελφών μας και τις δικές μας διαμαρτυρίες. Δεν αποτελούμε χωριστή ομάδα από το ελληνικό γένος… Λεγόμαστε Βλάχοι… οι πόθοι μας, τα αισθήματά μας, είναι συνταυτισμένα, αιώνες τώρα, με των ελληνοφώνων αδελφών μας… Είμασταν και θα είμαστε Έλληνες» (ακολουθούν οι υπογραφές των ιερέων και 102 οικογενειών).ΚΑΙ ΜΙΛΑΝΕ ΚΑΙ ΓΡΑΦΟΥΝ ΕΛΛΗΝΙΚΑ....ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΕΙΜΑΣΤΑΝ ΛΕΕΙ ΕΛΛΗΝΕΣ...ΟΧΙ ΕΙΜΑΣΤΕ Η ΓΙΝΑΜΕ ...ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΗΜΑΣΤΑ.....ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΠΡΙΝ ΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ ΕΝ ΜΕΣΩ ΣΛΑΒΙΚΩΝ-ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΩΝ [ΣΗΜΕΡΑ ''''ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ''' ] ΧΩΡΙΩΝ , ΥΠΟ ΤΟΥΡΚΙΚΗ-ΑΛΒΑΝΟΜΟΥΣΟΥΛΑΜΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ....

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος2 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας