Αθανάσιος ο Πάριος ὅσιος (1722-24.6.1813)

Ενας ἀπὸ τοὺς σημαντικότερους διδασκάλους τοῦ Γέ­νους, ἐπιφανὴς θεολόγος καὶ ἀπ᾿ τοὺς κατ᾿ ἐξοχὴν πνευ­μα­τι­κοὺς ἡγέτες τοῦ κινήματος τῶν Κολλυβάδων, ὁ ὁποῖος μὲ τὸ ἔργο του σημάδεψε τὴν πνευματικὴ κίνηση τῶν μέσων τοῦ ΙΗ¢ καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ ΙΘ¢ αἰῶνος, εἶναι ὁ ἱερομόναχος ὅσι­ος ᾿Αθανάσιος ὁ Πάριος, κατά κόσμον ᾿Αθανάσιος Τού­λιος. Γεννήθηκε στὸ χωριὸ Κῶστος τῆς Πάρου γύρω στὸ 1722. Πρωτότοκος γιὸς τοῦ Σιφνίου ᾿Αποστόλου Τούλιου καὶ μιᾆς Παριανῆς, ὁ ᾿Αθανάσιος θὰ μείνει γνωστὸς σὲ ὅλους μὲ τὴν ἐπωνομασία Πάριος καὶ ὄχι μὲ τὸ πραγματικό του ἐπί­θετο.

῞Ολες οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τὴ ζωή του προ­έρχον­ται κατὰ βάσιν ἀπὸ τὴ βιογραφία -τὴν πρώτη χρο­νι­κά- τὴν ὁποία ἔγραψε ὁ προσφιλὴς μαθητής του στὴ Σχο­λὴ τῆς Χί­ου ᾿Α. Ζ. Μάμουκας. ᾿Εκτὸς ὅμως ἀπ᾿ αὐτὴν, ἀποσπασματικὰ βρί­σκουμε ἀρκετὲς ἀναφορὲς στὸ πρόσωπό του ποὺ γίνον­ται ἀπὸ κάποιους ἄλλους μαθητές του, ὅπως ὁ ὅσιος Νικη­φόρος ὁ Καρδαμυλίτης ἢ ὁ Σχολάρχης ῎Ανδρου Σαμουήλ, οἱ ὁποῖες μᾆς βοηθοῦν νὰ σκιαγραφήσουμε καλύτερα τὴν προ­σω­πικό­τητα τοῦ Παρίου. ᾿Αξιόλογο ἐπίσης εἶναι τὸ βιβλίο ποὺ ἔ­χει γράψει ὁ Παριανὸς πρεσβύτερος Νικόλαος ᾿Αρκᾆς μὲ τίτλο ᾿Αθανάσιος ὁ Πάριος, στὸ ὁποῖο ὑπάρχουν ὅλες σχεδὸν οἱ ἱστορικὲς μαρτυρίες γιὰ τὰ συγγράμματά του καθὼς καὶ πλῆθος βιογραφικῶν στοιχείων, ἐνῶ ση­μαντικὲς εἶναι καὶ οἱ πληροφορίες ποὺ ἀντλοῦμε ἀπὸ συγγράμ­ματα ἀντιπάλων του, ὅπως τοῦ ᾿Αδαμαντίου Κοραῆ, ποὺ καταδεικνύουν τὴν εὐστροφία, τὴν πολυμάθεια καὶ τὴν πνευ­ματικὴ διαύγεια ποὺ τὸν διέκρινε.
᾿Απὸ πολὺ νωρὶς ὁ εὐκατάστατος πατέρας του φρόν­τισε ὁ γιός του νὰ εἰσαχθεῖ στὸ δρόμο τῆς γνώσεως καὶ τῶν γραμ­μάτων, ἐγγράφοντάς τον ἀρχικὰ στὰ ἐκπαιδευτήρια τῆς γε­νέτειράς του Πάρου καὶ ἀργότερα, ὅπως μποροῦμε νὰ ὑπο­­θέσουμε, σὲ ἕνα ἄλλο, ἀνώτερο, ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ λειτουρ­γοῦ­σαν τὴν ἐποχὴ αὐτὴ στὴν περιοχὴ τῶν Κυκλάδων. Πολὺ γνω­στὴ ἦταν ἡ Σχολὴ τῆς μονῆς τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου στὴ Νά­ουσα τῆς Πάρου καθὼς καὶ τοῦ Παναγίου Τάφου στὴ Σί­φ­νο. ᾿Αξιόλογη ἐπίσης ἦταν καὶ ἡ Σχολὴ τοῦ Γένους στὴν ῎Ανδρο.

Τὸ 1745 ὁ ᾿Αθανάσιος ἀναχώρησε γιὰ τὴ Σμύρνη καὶ ἐγγράφηκε στὴ Σχολὴ τοῦ Γένους -κατοπινὴ Εὐαγγελικὴ Σχολή- τὴν ὁποία εἶχε ἱδρύσει τὸ 1733 καὶ διηύθυνε ὁ μο­ναχὸς ῾Ιερόθεος Δενδρινὸς ἀπὸ τὴν ᾿Ιθάκη, ἄνδρας σπάνιας μορφώσεως καὶ διδάσκαλος πολλῶν γνωστῶν λογίων τῆς ἐπο­χῆς του.
῾Επτὰ χρόνια μαθήτευσε κοντά του καὶ τὸ 1752 μετέβη στὸ ῞Αγι­ον ῎Ορος καὶ γράφηκε στὴν ᾿Αθωνιάδα. Εὐ­τυχὴς συγκυ­ρία ἦταν τὸ ὅτι τὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς εἶχε ὁ ἐκ Πατρῶν μοναχὸς Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης, ὁ ὁποῖος καὶ τὴν εἶ­χε ἱδρύσει, ποὺ διακρινόταν γιὰ τὴν εὐρυμάθεια καὶ τὴν προσήλωσή του στὴν παράδοση τῆς ὀρθόδοξης δι­δασκαλίας. Αὐτοὶ οἱ δύο ἄνδρες καὶ διδάσκαλοι τοῦ Παρίου ἦταν ἐκεῖ­νοι ποὺ διαμόρφωσαν οὐσιαστικὰ τὴν προσωπικό­τητα τοῦ μαθητῆ τους, ἐπηρεάζοντάς τον συνάμα στὸ νὰ τη­ρήσει σὲ ὅλο τὸ ἐπιστημονικό του ἔργο αὐτὴ τὴν αὐστηρά ὀρθό­δοξη χροιά, γιὰ νὰ χαρακτηριστεῖ ὡς ὁ πλέον παραδο­σιακὸς ἀπὸ τοὺς πνευματικοὺς ἄνδρες τῶν χρόνων του.

Τὸ 1753 ὁ περίφημος λόγιος ἱεροδιάκονος ἀπὸ τὴν Κέρκυρα, Εὐγένιος Βούλγαρις, διαδέχθηκε τὸν Νεόφυτο στὴ διεύθυνση τῆς ᾿Αθωνιάδος. Παρόλη ὅμως τὴν ἐπιστημονικὴ εὐρυμάθεια ποὺ τὸν διέκρινε -χαρακτηρίστηκε ὡς ὁ "νέος ᾿Αριστοτέλης τῆς ῾Ελλάδος"- δὲν στάθηκε παράδειγμα μί­μησης γιὰ τὸν Πάριο ὡς πρὸς τὴ διδασκαλία του. Μάλιστα ὁ Πάριος τὴν ἀποδοκίμασε θεωρώντας την ὡς μὴ ἐκφρά­ζουσα πλήρως τὴν ὀρθόδοξη παράδοση. ᾿Ασχέτως ὅμως μὲ τὴ διαπίστωσή του αὐτή, ὠφελήθηκε πολὺ ἀπὸ τὸν Βούλγα­ρι, τελειοποιώντας μαζί του τὶς γνώσεις του στὰ φιλοσοφι­κὰ καὶ τὶς ξένες γλῶσσες.

῞Υστερα ἀπὸ τετραετῆ φοίτηση στὴν ᾿Αθωνιάδα καὶ ἀριστεύοντας σὲ ὅλα τὰ μαθήματα, ἀναλαμβάνει θέση κα­θη­γητῆ στὴ Σχολὴ βοηθώντας κατὰ πολὺ τὸν διδάσκαλό του Εὐγένιο στὸ δύσκολο ἔργο τῆς Σχολαρχίας. Τὴν περίοδο αὐτὴ χει­ροτονεῖται διάκονος προφανῶς μὲ σύσταση τοῦ Εὐγενίου.  ᾿Ενόσω βρισκόταν καὶ δίδασκε στὸν ῎Αθω, ἡ Σχολὴ τοῦ Γένους τῆς Θεσσαλονίκης δὲν εἶχε διευθυντή. Οἱ Θεσ­σαλο­νικεῖς γνωρίζοντας καλὰ τὸ ἔργο καὶ τὴν προσωπικό­τητα τοῦ Παρίου, ζήτησαν ἀπὸ τὸν Εὐγένιο νὰ ἀναλάβει ὁ ᾿Αθα­νάσιος τὴ διεύθυνσή της. ᾿Εκεῖνος τοῦ τὸ προτείνει ἀλλὰ ὁ ταπεινὸς ᾿Αθανάσιος μὲ χίλιες δυὸ προφάσεις ἀρνεῖται. Δὲν καταφέρνει ὅμως νὰ ἐμμείνει στὴν ἀπόφασή του. ῾Η πίεση τοῦ διδασκάλου του σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ἀξιόλογη θέση ποὺ κατεῖχε ἡ Θεσσαλονίκη γιὰ τὴν ὀρθοδοξία, ἀνα­τρέφοντας καὶ προσφέροντας τόσους ἁγίους καὶ διδασκά­λους στὴν ὑπη­ρεσία της, τὸν ἀνάγκασαν νὰ ἀλλάξει γνώμη καὶ νὰ ἀναλά­βει τὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς.

Δύο χρόνια οἱ Θεσσαλονικεῖς ἀπόλαυσαν τὴ διδασκα­λία του στὴ Σχολὴ καὶ τὰ φλογερά του κηρύγματα στοὺς ναούς. Μαγεμένοι ἀπὸ τὴν εὐφράδεια τοῦ λόγου του καὶ τὸ παραδοσιακὰ ὀρθόδοξο ὕφος του, συνέρ­ρεαν κατὰ πλήθη στοὺς ναοὺς ποὺ κήρυττε ἀποκομίζοντας μεγάλη ὠ­φέλεια ἀπ᾿ αὐτόν. Δυστυχῶς ἡ ἐπιδημία πανώλης ποὺ ἐνέ­σκηψε στὴν πόλη, ἀνάγκασε τὴ Σχολὴ νὰ διακόψει τὰ μα­θήματά της, τὸν δὲ ᾿Αθανάσιο νὰ ἀναχωρήσει γιὰ τὴν Κέρ­κυρα γύρω στὰ 1760.

᾿Εκεῖ ὁ ᾿Αθανάσιος παρακολούθησε μαθήματα φιλο­σο­φίας, φυσικῆς καὶ ρητορικῆς στὴν ἰδιωτικὴ Σχολὴ τοῦ Νι­κη­φόρου Θεοτόκη, διάσημου ἐπιστήμονα καὶ φίλου τοῦ δι­δα­σκάλου του Εὐγενίου, συμπληρώνοντας καὶ διευρύ­νοντας ἔτσι τὶς γνώσεις του. ῾Η παραμονή του ὅμως καὶ ἐδῶ δὲν διήρ­κεσε πολύ. ῾Ο συμμαθητής του στὴν ᾿Αθωνιάδα καὶ ἱδρυτὴς τῆς "Παλαμαίας Σχολῆς" τοῦ Μεσολογγίου, Πανα­γιώτης Πα­λαμᾆς, ὁ Θεσσαλός, τὸν προσκάλεσε νὰ πάει καὶ νὰ διδάξει ἐκεῖ, ἀφ᾿ ἑνὸς γιὰ νὰ τὸν βοηθήσει στὴ δι­δασκαλία στὴ Σχο­λὴ καὶ ἀφ᾿ ἑτέρου γιὰ νὰ διακονήσει ὡς κήρυκας τοῦ εὐαγ­γελίου στὴν εὐρύτερη περιοχὴ τῆς Αἰ­τωλοακαρνανίας. ῾Ο ᾿Α­θα­νάσιος ὑποχώρησε στὶς πιέσεις τοῦ φίλου του Παλαμᾆ, διέ­κοψε τὰ μαθήματα ποὺ παρακολου­θοῦσε στὴν Κέρκυρα καὶ πῆγε στὸ Μεσολόγγι, ὅπου μὲ συ­νέπεια ἐργάστηκε ἕως τὴν ἀναχώρησή του γιὰ τὴ Θεσσαλο­νίκη τὸ 1767.

Τὸ ἔτος 1771 μετατέθηκε ὁ Σχολάρχης τῆς ᾿Αθωνιά­δος Σέργιος Μακραῖος στὴ Μεγάλη Σχολὴ τῆς Βασιλεύου­σας καὶ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο κάλεσε τὸν ᾿Αθανάσιο νὰ ἀναλάβει τὴ διεύθυνσή της. ᾿Εκεῖνος ἀποδέχτηκε τὴν πρό­ταση καὶ με­τέβη στὸ ῞Αγιον ῎Ορος γιὰ νὰ ἀρχίσει τὸ δύσκο­λο ἔργο του. Πρέπει ἐδῶ νὰ σημειώσουμε ὅτι ἡ ᾿Αθωνιάδα μετὰ τὴν ἀπο­χώρηση τοῦ Εὐγενίου Βούλγαρη εἶχε περιέλθει σὲ μιὰ πολὺ ἄσχημη κατάσταση, γεγονὸς ποὺ μαρτυρεῖται καὶ γλαφυρὰ παρουσιάζεται ἀπὸ
τὸν λογιώτατο διδάσκαλο ᾿Ιώ­σηπο Μοι­σιόδακα στὸ ἔργο του "᾿Απολογία". Κάποιοι λοιπὸν ἀπὸ τοὺς ἐρευνητὲς θεωροῦν ὅτι τὸ Πατριαρχεῖο μὲ τὴν ἀπόφασή του νὰ ἐπαναφέρει τὸν ᾿Αθανάσιο στὸν ῎Αθω­να, ἤθε­λε νὰ δώσει στὴ Σχολὴ τῆς ᾿Αθωνιάδος τὴν αἴγλη ποὺ εἶχε στὰ χρόνια τοῦ ἀποχωρήσαντος Εὐγενίου Βούλ­γαρη.

Δὲν ἦταν γραφτὸ ὅμως νὰ συνεχιστεῖ τὸ ἀξιόλογο ἔρ­γο ποὺ ἐπιτελοῦσε ὁ Πάριος ὡς Σχολάρχης καὶ τὸ Πατριαρ­χεῖο διαψεύστηκε στὶς προβλέψεις του. ῾Η ἀνάμιξή του στὴν περὶ μνημοσύνων ἔριδα ποὺ τὰ χρόνια ἐκεῖνα συγκλόνιζε τὸ ῞Αγιον ῎Ορος, καθὼς καὶ ἡ πολεμική του πρὸς κάθε τι ποὺ θεωροῦσε νεωτερισμὸ ἀλλοιωτικὸ τοῦ χαρακτῆρα τῆς ὀρθό­δοξης παράδοσης, εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐκδιω­χθεῖ ἀπὸ τὸ ῎Ορος καὶ τὴ Σχολαρχία μαζὶ μὲ τοὺς φί­λους καὶ ὁμοϊδεά­τες του, ἁγίους, Νικόδημο τὸν ῾Αγιορείτη καὶ ἐπίσκοπο Κο­ρίνθου Μακάριο τὸν Νοταρᾆ. ᾿Επίσης κα­θαιρέθηκε μὲ συν­οδικὴ ἀπόφαση ἀπὸ τὸ ἱερατικὸ ἀξίωμα -βαθμὸ ποὺ λίγα χρόνια πρὶν εἶχε λάβει ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ ἁγίου Μακαρίου- ἐξαιτίας τῶν συκοφαντιῶν ποὺ ἐκτοξεύθηκαν ἐναντίον του στὸ Πατριαρχεῖο, τὸ ἔτος 1776 ἐπὶ πατριάρχου Σωφρονίου. Μαζί του καταδικάστηκαν οἱ ᾿Ιάκωβος ὁ Πελο­ποννήσιος, ᾿Αγάπιος ὁ Κύπριος, Νεόφυτος Καυσοκαλυ­βί­της, Χριστόφο­ρος Προδρομίτης καὶ Νικόδημος ῾Αγιορείτης. ῞Ολοι τους ἔ­φεραν τὸν ἐμπαικτικὸ τίτλο "Κολλυβάδες".

Δὲν ἄργησε ὅμως νὰ ἀρθεῖ ἡ παρεξήγηση μεταξὺ Πα­τριαρχείου καὶ Παρίου. Μὲ ὁμολογία πίστεως ποὺ ὁ ᾿Αθα­νάσιος ἔστειλε στὸ Πατριαρχεῖο, ἀθωώθηκε πανηγυρικὰ καὶ ἀνέκτησε τὸ ἀξίωμα τοῦ πρεσβυτέρου τὸ ἔτος 1781 ἐπὶ πα­τριάρχου Γαβριήλ. Στὸ τέλος τοῦ ἔργου του "᾿Αντίπαπας" μπο­ροῦμε νὰ διαβάσουμε τὴν ἀθώωσή του τὴν ὁποία ὁ Πά­ριος ἔχει ἀφιερώσει στὸν πατριάρχη Γαβριήλ.

Φεύγοντας ἀπὸ τὸ ῞Αγιον ῎Ορος ἐνέδωσε στὴν ἐπίμο­νη παράκληση τῶν Θεσσαλονικέων νὰ ἔρθει ξανὰ στὴν πό­λη τους καὶ νὰ ἀναλάβει τὴν ἄλλη Σχολή της, τὸ περίφημο ῾Ελ­ληνο­μουσεῖο. Οἱ ἀπόψεις διχάζονται στὸ ση­μεῖο αὐτό γιὰ τὸ πόσα χρόνια ὁ Πάριος διηύθυνε τὴ Σχο­λή. ῾Ο ᾿Α. Ζ. Μάμου­κας λέει ὅτι ἦταν διευθυντὴς γιὰ δώδε­κα ἔτη, ἄποψη ποὺ υἱοθετεῖ καὶ ὁ καθ. Π. Κ. Χρήστου, ἐνῶ ὁ Ν. ᾿Αρκᾆς μαζὶ μὲ κάποιους ἄλλους ὑποστηρίζουν ὅτι διηύθυνε αὐτὴ γιὰ ὀ­κτὼ ἢ ἐννέα ἔτη. Τὸ σίγουρο πάν­τως εἶναι ὅτι ὁ Πάριος εἶχε τὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς ἕως τὸ Φθινόπωρο τοῦ 1786.

Γιὰ μιὰ φορὰ ἀκόμη ἡ Θεσσαλονίκη εἶχε τὴν εὐτυχία νὰ ἀπολαύσει τόσο τὴ διδασκαλία του ὅσο καὶ τὴν ἀπ᾿ ἄμ­βωνος ψυχωφελέστατη οἰκοδομὴ ποὺ προσέφεραν τὰ κηρύγ­ματά του. ῾Η πόλη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾆ βλέπει στὸ πρόσωπο τοῦ Παρίου ἕναν ἄξιο συνεχιστὴ τῶν ἀληθει­ῶν τῆς πίστεως ποὺ εἶχε εἰσηγηθεῖ ὁ ἡσυχασμός. ῾Ο ἴδιος ὁ ᾿Αθα­νάσιος, δείχνει ἰδιαίτερη ἀγάπη στὰ συγγράμματα τοῦ ἁγί­ου Γρηγορίου καὶ θεωρώντας τον, ὅπως ἀναφέρει, "μέ­γιστον ὑπέρ­μαχον τῶν θείων δογμάτων καὶ προστάτην τῆς ὀρθοδο­ξίας θερμότατον" μεταφράζει τὸ Βίο του ποὺ εἶχε συγγρά­ψει ὁ μαθητής του πατριάρχης Φιλόθεος Κόκκινος. Προϊὸν ἐπίσης τῆς δεύτερης Σχολαρχίας του στὴ Θεσσαλο­νίκη εἶναι καὶ τὸ ἀξιολογώτατο ἔργο του "᾿Αντίπαπας" σ᾿ αὐτὸ, μὲ ἀφορμὴ τὴν προσωπικότητα τοῦ ἁγίου Μάρκου ᾿Εφέσου καὶ τὴν ἐμμονή μὲ τὴν ὁποία ἐκεῖνος ὑποστήριζε στὶς ἀλήθειες τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, καταφέρεται ἐναντίον τῶν κινδύνων ποὺ ἀντιμετωπίζει ἡ ὀρθοδοξία στὶς μέρες του ἀπὸ τοὺς κάθε λογῆς ἑτεροδόξους. ῞Ομως, καὶ μιὰ σειρὰ ἀπὸ ἄλλα ἔργα γράφηκαν τὴν περίοδο αὐτὴ ἀπὸ τὸν Πάριο στὴ Θεσσαλο­νίκη, ἐνῶ παράλληλα συνέχιζε καὶ τὴν κηρυκτικὴ διακονία του, ὠφελώντας μεγάλο μέρος πιστῶν. ῾Η δραστηριότητά του αὐτὴ σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν ἁγιότητα βίου ποὺ τὸν διέκρινε, ἔγιναν αἰτία νὰ κληθεῖ ὁ ᾿Αθανάσιος ἀπὸ τὴ Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησία γιὰ νὰ ἀναλάβει τὴ Σχολὴ τῆς Βασιλεύ­ουσας. Μεταξὺ τῶν δελεα­στικῶν προσφορῶν ποὺ τοῦ ἔγιναν προκειμένου νὰ δεχθεῖ, ἦταν ἀκόμη καὶ ἡ χειροτονία του σὲ μητροπολίτη σὲ ἐπαρ­χία τῆς ἐπιλογῆς του.

῾Ο ᾿Αθανάσιος ὅμως, ἄνθρωπος ποὺ μιὰ ζωὴ ἔζησε μὲ ταπείνωση καὶ ἀνιδιοτέλεια, δὲν δελεάστηκε ἀπὸ τὶς προτά­σεις τοῦ Πατριαρχείου καὶ ἔδωσε ἀπάντηση ἀνάλογη μὲ τὸ ἦθος καὶ τὶς ἀρχές του. ῾Ο βιογράφος του ᾿Α. Μάμουκας μᾆς τὴ διασώζει αὐτολεξί: "Τὰς μὲν ἀρχιερατείας τιμῶ καὶ προ­σκυνῶ ἀλλ᾿ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἄξιος. ῍Αν ἐκαταλάμβανα ὅτι ἔκα­μνα περισ­σότερον καρπὸν εἰς τὴν Βασιλεύουσαν πόλιν, ἤθε­λα ἔλθει αὐτόκλητος. ᾿Επειδὴ ὅμως, ὡς στοχάζομαι, αὐτοῦ εἶναι κά­ποια ἐμπόδια, διὰ τοῦτο, ἄφετέ με, παρακαλῶ, ἐδῶ εἰς τὰ πέριξ νὰ ὠφελῶ ὅσον δύναμαι τοὺς ἀδελφούς μου καὶ τὸ Γένος μου".

῏Ηταν τέλη τοῦ Φθινοπώρου τοῦ 1786, ὅταν ἀποφά­σισε νὰ πραγματοποιήσει τὸ μεγαλύτερο ὄνειρο τῆς ζωῆς του ποὺ ἦταν ἡ ἐπάνοδός του στὴ γενέτει­ρά του, Πάρο, καὶ ἡ προσφορὰ τῶν διδασκαλικῶν του ὑπη­ρεσιῶν στοὺς συμπα­τριῶ­­τες του. ᾿Ανεχώρησε ἀπὸ τὴ Θεσ­σαλονίκη γιὰ ἐκεῖ, ὅμως Ρωσοτουρκικὲς διενέξεις ποὺ συνέ­βαιναν στὴν περιοχὴ τοῦ Αἰγαίου ἀνάγκασαν τὸ πλοῖο του νὰ προσαράξει προσωρινὰ στὴ Χίο. Πρέπει νὰ ἦταν στὶς 6 Νοεμβρίου τοῦ 1786, ὅπως πληροφορούμαστε ἀπὸ ἐπιστολὴ ποὺ ὁ ἴδιος ὁ Πάριος ἔστει­λε ἀπὸ τὴ Χίο στὴ σύζυγο τοῦ Ρώσου προξένου τῆς Θεσ­σα­λονίκης, Μαλδάμα Μελνικώφ. Τὸ νησὶ αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ ἀπο­τελέσει τὸ τελευταῖο κατα­φύγιο καὶ λιμάνι τοῦ περιπλα­νώμενου ᾿Αθανασίου.

Οἱ Χίοι, θεωρώντας ἐξαιρετικὴ εὐκαιρία νὰ ἔχουν στὸ νησί τους ἕναν διδάσκαλο τῆς ὁλκῆς τοῦ Παρίου, τοῦ πρό­τειναν νὰ ἀναλάβει τὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς τους. ῾Η πρό­τα­σή τους δὲν ἔγινε ἀρχικὰ δεκτὴ ἀπὸ τὸν ᾿Αθανάσιο, ὕστερα ὅμως ἀπὸ πιέσεις τοῦ ἁγίου Μακαρίου Νοταρᾆ, ποὺ τὴν ἐπο­χὴ αὐτὴ βρισκόταν καὶ ἡσύχαζε στὸ νησί, καὶ τοῦ Κοινο­βιάρχου Νήφωνα, ἀποφάσισε νὰ διδάξει στὴ Σχο­λὴ ὡς ἁπλὸς καθηγητὴς τῆς Ρητορικῆς.

Μὲ τὴ λήξη τῶν διενέξεων ὁ δρόμος ἄνοιξε καὶ ὁ ᾿Α­θανάσιος ἑτοιμάστηκε νὰ φύγει γιὰ τὴν Πάρο. Στὴν ἀπόφα­σή του αὐτὴ σύσσωμος ὁ λαὸς τῆς Χίου μὲ ἐπικεφαλὴ τὸν μη­τροπολίτη Χίου Γαβριὴλ ἀντιτάχθηκε, ἐκλιπαρώντας τον νὰ μείνει καὶ νὰ συνεχίσει τὰ μαθήματά του στὴ Σχολή. Τὸ δί­λημμα γιὰ τὸν ᾿Αθανάσιο ἦταν μεγάλο. ᾿Απὸ τὴ μιὰ ἡ νο­σταλγία γιὰ τὴν πατρίδα του καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη τὸ καθῆ­κον τοῦ διδασκάλου ποὺ τὸν καλοῦσε νὰ παραμείνει. Τελι­κὰ τὸ δεύτερο ἐπικράτησε καὶ ἀνέλαβε τὴ Σχολαρχία τῶν δημοσί­ων σχολείων, τὰ ὁποῖα ἕνωσε σὲ μιὰ διδακτικὴ μο­νάδα γιὰ νὰ τὰ ὀργανώσει ἀργότερα τὸ 1792, σὰν Δημό­σια Σχολὴ Χίου, τὸ κατοπινὸ Γυμνάσιο Χίου. Στὶς μέρες του ἡ Σχολὴ γνώρισε μεγάλη ἀνάπτυξη καὶ ἔγινε γνωστὴ ἀκόμη καὶ ἐκτὸς ῾Ελλάδος, ἐνῶ ἕνα πλῆθος μαθητῶν ποὺ ἀπεφοίτησαν ἀπὸ αὐτὴ ἀπέβησαν πραγματικοὶ ἱεραπόστολοι στὰ δύσκολα ἐκεῖ­να χρόνια γιὰ τὸ Γένος καὶ τὴν ᾿Εκκλησία.

Τρεῖς δεκαετίες περίπου ὁ ᾿Αθανάσιος ἔμεινε στὴ Χίο, καὶ διηύθυνε τὴ Σχολὴ σχεδὸν μέχρι τὸ τέλος τῆς ζωῆς του. Παραιτήθηκε ἀπὸ τὴ Σχολαρχία τὸ 1811, ὕστερα ἀπὸ ἔντο­νες πιέσεις καὶ συκοφαντίες τῶν ἀντιπάλων του -κυρί­ως τῶν Κοραῆ, Κούμα καὶ Πρωίου- ὀπαδῶν ὅλων τοῦ εὐ­ρωπαϊκοῦ
διαφωτισμοῦ. Ποθώντας τὴν ἠρεμία, ἐνενήντα ἐτῶν πλέον, ἀπο­σύρ­θηκε στὸ μονύδριο τοῦ ἁγίου Γεωργίου στὰ Ρεστὰ ὅπου ἤδη ἐφησύχαζαν ὁ μαθητής του Νικηφόρος μαζὶ μὲ τὸν ὑποδι­δάσκαλο τῆς Σχολῆς Χίου ἱεροδιάκονο ᾿Ιωσὴφ τὸν ἐκ Φουρ­νᾆ. ῞Ομως οὔτε ἐκεῖ σταμάτησε τὴ συγγραφική του δραστη­ριότητα ἀλλὰ ἀκούραστα ἀφιερώθηκε στὴ σύνθεση νέων ἔρ­γων. Προϊόντα τῆς περιόδου αὐτῆς εἶναι τὸ "᾿Αλε­ξίκακον πνευματικόν" καὶ τὸ ἡμιτελὲς "Περὶ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἁγί­ας πίστεως καὶ περὶ τοῦ τίς ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ φιλο­σοφία".

Στὶς 24 ᾿Ιουνίου τοῦ ἔτους 1813 καὶ ἐνῶ εἶχε προ­ετοι­μαστεῖ κατάλληλα, ὁ ᾿Αθανάσιος τελείωσε ὁσιακὰ τὸν ἐπί­γειο βίο του πλήρης ἡμερῶν καὶ μέσα σὲ ζηλευτὴ μακα­ριό­τητα, καταλείποντας ἕνα πλουσιώτατο συγγραφικὸ ἔργο, σὲ ἀντίθεση μὲ τὰ λιγοστὰ προσωπικά του εἴδη. Χαρακτηριστι­κὰ ὁ βιογράφος του Μάμουκας ἀναφέρει πὼς τὰ μοναδικὰ ἀντικείμενα ποὺ βρῆκαν οἱ συνασκητές του στὸ κελλί του ὅταν πέθανε, ἦταν μιὰ ἐνδυμασία, ἕνα λυχνάρι καὶ ἕνα με­λανοδοχεῖο. "Δι᾿ ὅ, ἀποθανὼν κατέλιπεν ὡς περιουσίαν μίαν ἐνδυμασίαν, ἕναν λύχνον καὶ ἓν μελανοδοχεῖον".

Οἱ πατέρες Νικηφόρος καὶ ᾿Ιωσήφ, ἐνεταφίασαν τὸ σῶ­μα του στὸ προπύλαιο τοῦ ναοῦ τοῦ μονυδρίου καὶ ἀρ­γό­τερα, ὅταν ἀνοίχτηκε ὁ τάφος γιὰ νὰ θάψουν τὸν Νικη­φόρο, μετέφεραν τὰ ὀστᾆ τοῦ ᾿Αθανασίου στὸ ὀστεοφυλά­κιο. Τὸ 1822 ἀπὸ τὴν τρομερὴ πυρκαγιὰ ποὺ κατέκαυσε τὴ Χίο μαζὶ μὲ ἄλλα κτίρια κάηκε καὶ τὸ ὀστεοφυλάκιο τοῦ ἁγίου Γεωργίου Ρεστῶν. Εὐτυχῶς δὲν ἀποτεφρώθηκαν ὅλα τὰ ὀστᾆ τοῦ Παρίου καὶ διεσώθη ἡ τιμία κάρα του μαζὶ μὲ τεμάχια τοῦ λειψάνου του.

῞Οπως προαναφέραμε, τὸ ἔργο ποὺ κατέλιπε ὁ Πάρι­ος εἶναι ὀγκωδέστατο καὶ τόσο ἀξιόλογο, ποὺ μᾆς ἐπιτρέπει νὰ τὸν χαρακτηρίσουμε ὡς ἕνα ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους θεο­λόγους καὶ διδασκάλους τοῦ καιροῦ του. Οἱ ἐρευνητές του τὸ κατατάσσουν σὲ ὀκτὼ κατηγορίες. ᾿Εδῶ θὰ ἀρκε­στοῦμε στὴν ὀνομαστικὴ μόνο παρουσίαση τῶν τίτλων τῶν ἔργων του κατὰ κατηγορία:

Α¢ ᾿Απολογητικά: 1) ᾿Αντίπαπας, 2) ᾿Αντιφώνησις, 3) Οὐ­ρανοῦ κρίσις, 4) Νέος Ραψάκης, 5) Φραγγέλιον, 6) ᾿Αλε­ξίκακον πνευματικόν, 7) ῎Εκθεσις ᾿Ορθοδόξου Πίστεως, 8) ᾿Εγχειρίδιον ἀπολογητικόν.

Β¢ Δογματικοκανονικά: 1) Δήλωσις περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ἐν ῾Αγίῳ ῎Ορει ταραχῶν (διὰ τὰ τῶν Κολλυβάδων), 2) Περὶ τοῦ Μακαρίου Κορίνθου ἀπόδειξις, 3) ᾿Επιτομὴ εἴτε Συλλογὴ τῶν θείων τῆς πίστεως δογμάτων, 4) Προαναφώ­νησις, 5) Λατίνων ἀναβαπτισμός, 6) Περὶ Νεομαρτύρων, 7) ῎Εθος καὶ παράδοσις, 8) ᾿Επιστολή: ᾿Αναίρεσις κακο­δοξιῶν σχετικῶς μὲ τὴν ἀνθρωπίνην ὑπόστασιν τοῦ Κυρίου, 9) Λό­γος εἰς τὴν Β¢ Κυριακὴν τῶν Νηστειῶν, 10) Βάπτι­σμα ἀνάγ­κης, 11) Χρίσις μὲ μῦρον τῶν ἐπιστρεφόντων ἑτε­ροδόξων, 12) ᾿Ερωτήματα, 13) ᾿Απόκρισις, 14) "Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακεν πώποτε", 15) Σαφὴς ἀπόδειξις ὅτι οἱ ἑτερόδοξοι εἶναι καὶ αἱρετικοί, 16) Περὶ ἀγγέλων καὶ θείου κάλλους, 17) Περὶ ἐκκλησιασμοῦ, 18) Περὶ ἐπιστροφῆς εἰς τὴν ᾿Ορ­θοδοξίαν ᾿Αρ­μενίου κ.λπ.

Γ¢ Λειτουργιολογικά: 1) ῾Ο Μέγας ῾Αγιασμός, 2) Περὶ ἁγίων εἰκόνων, 3) Περὶ ἀναθημάτων, σκευῶν καὶ ἀμφίων, 4) Περὶ μνημοσύνων, 5) ῾Η γονυκλισία τῆς Πεντηκοστῆς κ.ἄ.

Δ¢ Παιδαγωγικά: 1) Γραμματικὴ τοῦ Νεοφύτου, 2) Ρη­τορικὴ πραγματεία, 3) Στοιχεῖα Μεταφυσικῆς, 4) Σχο­λικὴ ἐπίτασις, 5) Θεματογραφία, 6) ᾿Εξήγησις τῆς πρὸς τοὺς νέ­ους παραινέσεως τοῦ Μ. Βασιλείου, 7) Διογένης περὶ ἀρε­τῆς, 8) ᾿Εξήγησις εἰς τὸν πρὸς Δημόνικον τοῦ ᾿Ι­σο­κρά­τους παραινετικὸν λόγον.

Ε¢ Βιογραφίες: 1) Τοῦ ἁγίου Κλήμεντος, ἀρχιεπισκό­που Βουλγαρίας, 2) Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾆ, 3) Τοῦ ἁγίου Γεωργίου τοῦ ᾿Εφεσίου, 4) Τοῦ ἁγίου ᾿Ιωάννου τοῦ Κρητός, 5) Τοῦ ἁγίου Δημητρίου τοῦ Χίου, 6) Τοῦ ἁγίου Μα­καρίου Νοταρᾆ, 7) Συναξάρια ὅλων τῶν Κυριακῶν καὶ τῶν μεγάλων ἑορτῶν τοῦ Νικηφόρου Καλλίστου, μεταφρα­σθέντα εἰς τὴν ἁπλῆν, 8) Διήγησις τοῦ ἐν Χίῳ γεγονότος θαύματος τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου κατὰ τῶν ᾿Αρμενίων ἐν ἔτει 1748, 9) Διήγησις τοῦ ἐν Χίῳ θαύματος τοῦ Τιμίου Προδρόμου κατὰ τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐν ἔτει 1740.

ΣΤ¢ Ποιητικά: Πλῆθος ἐπιγραμμάτων ποικίλων περιε­χομένων καὶ μέτρων, καθὼς καὶ τὶς ἑξῆς ᾿Ακολουθίες: 1) Εἰς τὸν ἅγιον Κλήμεντα, 2) εἰς τὸν ἅγιον Γρηγόριον Παλαμᾆν, 3) εἰς τὸν ἅγιον ᾿Ελευθέριον, 4) εἰς τὸν ἅγιον Φανούριον, 5) εἰς τὴν ἁγίαν Παρασκευήν, 6) εἰς τὸν ἅγιον Δημήτριον τὸν νεομάρτυρα, 7) εἰς τὸν ἅγιον Μακάριον, 8) εἰς τὴν Οἰ­κουμενικὴν Σύνοδον τῆς ῾Αγίας Σοφίας, 9) ᾿Ανάπτυξις τρο­πα­ρίου ἁγίας Παρασκευῆς "Τὴν σπουδήν σου τῇ κλήσει κατάλ­ληλον...".

Ζ¢ ῾Ομιλίες καὶ Λόγοι: Μέχρι στιγμῆς ἔχουν σωθεῖ ἀπὸ τὸν πλοῦτο τῶν κηρυγμάτων του τὰ ἑξῆς: 1) Εἰς ἁγίαν Αἰκατερίναν, 2) εἰς Μέγαν ᾿Αθανάσιον, 3) εἰς τὸν Εὐαγγε­λι­σμὸν τῆς Θεοτόκου, 4) εἰς τὸν Τίμιον Σταυρόν, 5) ᾿Εξή­γη­σις τοῦ Τιμίου καὶ Ζωοποιοῦ Σταυροῦ κ.λπ.

Η¢ ᾿Επιστολές: ᾿Απὸ τὸ πλῆθος ἐπίσης τῶν ἐπιστολῶν του ἔχουν βρεθεῖ πρὸς τὸ παρὸν δύο ἀπολογητικὲς στοὺς ὑπ᾿ ἀριθ. 5716 καὶ 6175 κώδικες τῆς Μονῆς ἁγ. Παντελεή­μονος ῎Αθω. Πρὸς Κοραῆν, πρὸς ᾿Ιωάννην, πρὸς Παναγιώ­την Παλαμᾆν κ.ἄ. (Βλ. σχετικὰ Κατάλογο Σπ. Λάμπρου). ᾿Επιστολὲς πρὸς ἐπίσκοπον ᾿Αρδαμερίου, πρὸς μητροπολίτην Γεννάδιον. Σὲ χειρόγραφο τῆς ᾿Εθνικῆς Βιβλιοθήκης, ἐπιστο­λὴ πρὸς ἐλλογιμώτατον Κυπριανὸν (χειρόγραφο 1344) κ.λπ.

Τὸ ἔτος 1995, 182 χρόνια μετὰ τὸ θάνατό του, ἡ Με­γάλη τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησία ἀποφάσισε νὰ τιμήσει καὶ τὸν τρίτο "Κολλυβά". Μὲ πράξη ἁγιοποίησης ποὺ δημοσιεύτηκε τὸ μῆνα ᾿Ιανουάριο -στὶς ἐννέα- ἀνακήρυξε αὐτὸν ἅγιο, ὕστε­ρα ἀπὸ ἔκθεση τοῦ μητροπολίτη Παροναξίας κ.κ. ᾿Αμ­βροσί­ου καὶ ἐπίμονη ἐπιθυμία καὶ παράκληση τοῦ ποιμνίου τῆς μητροπόλεως αὐτῆς. ῾Η δὲ μνήμη του καθορίστηκε νὰ ἑορτά­ζεται στὶς 24 ᾿Ιουνίου ἑκάστου ἔτους, ἡμερομηνία τῆς ὁσια­κῆς κοιμήσεώς του.

Τὰ τίμια λείψανά του -ἡ κάρα καὶ μέρος τῶν ὀστῶν- φυ­λάσσονται στὸν ἱερὸ ναὸ τοῦ ἁγίου Γεωργίου Ρεστῶν Χί­ου, ὅπου καὶ ὁ τάφος του, ἐνῶ καὶ στὴ γενέτειρά του, Κῶ­στο τῆς Πάρου, φυλάσσεται τεμάχιο ἐξ αὐτῶν. Στὴν ᾿Αντίπαρο ὑπάρχει ναὸς ἀφιερωμένος στὸν ἅγιο ᾿Αθανάσιο τὸν Πάριο καὶ στὸν Κῶστο ἔχει ἀνεγερθεῖ ἡρῶ­ον πρὸς τιμήν του. ᾿Επίσης ἡ Μητρόπολη Παροναξίας ἔχει ἀρχί­σει ἐνέργειες γιὰ τὴν ἀνέγερση ναοῦ στὴ γενέτειρά του. Ακολουθία τοῦ ἁγίου ἔχει συντάξει ὁ ὑμνογράφος τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας Γεράσιμος μοναχὸς ὁ Μι­κραγιαννανίτης. 



Πηγή


http://www.agiosgeorgioslatsia.com

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας