Ιωάννης Αθανασόπουλος, Στρατηγός Ναπολέων Ζέρβας: ιστορική βιογραφία (1891-1957), εκδόσεις Πελασγός


 γράφει ο Iωάννης Β. Δασκαρόλης

Η νέα βιογραφία του Ναπολέοντα Ζέρβα από τον Γιάννη Αθανασόπουλο είναι ένα βιβλίο που περιμέναμε καιρό. Ο Αθανασόπουλος έχει ήδη στο ενεργητικό του μια σειρά από μελέτες για την Κατοχή, τον Ναπολέοντα Ζέρβα και την δράση του ΕΔΕΣ, αρθρογραφεί τα τελευταία χρόνια στον ιστότοπο istorikaxronika.com κυρίως για ζητήματα που αφορούν την Εθνική Αντίσταση και τον ΕΔΕΣ, ενώ είναι και υπεύθυνος του ιστορικού αρχείου του Πανελληνίου Συνδέσμου Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης - Ναπολέων Ζέρβας από το 2012. 

Αναμφίβολα το έργο του Αθανασόπουλου δεν είναι εύκολο καθώς ο Ζέρβας υπήρξε μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα με πλούσια στρατιωτική και πολιτική δράση που κάλυψε σχεδόν μισό αιώνα. Ουσιαστικά η βιογραφία χωρίζεται σε τρία εντελώς ανισομερή μέρη. Το πρώτο αφορά την στρατιωτική σταδιοδρομία του Ζέρβα και την εμπλοκή του στα κινήματα του Μεσοπολέμου, το τρίτο την πολιτική του σταδιοδρομία μετά την απελευθέρωση και το δεύτερο που εύλογα καλύπτει τα 4/5 της βιογραφίας, την δράση του Ζέρβα στην Κατοχή ως ιδρυτής και επικεφαλής του ΕΔΕΣ.

 Η περιπετειώδης σταδιοδρομία του Ζέρβα ξεκινά από τον κίνημα της Άμυνας το 1917 στο οποίο προσχώρησε με τη μονάδα του από τους πρώτους εν ενεργεία αξιωματικούς. Ευνοήθηκε από το περίφημο 10μηνο υπηρεσίας στο μέτωπο του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και προήχθη σε ταγματάρχη, ενώ όταν έχασε τις εκλογές ο Βενιζέλος κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη όπου προσχώρησε στους δυναμικούς αμυνίτες υπό τον Κονδύλη. Ακολούθως στήριξε την κήρυξη της δικτατορίας του Παγκάλου, υποστήριξε ενεργά το καθεστώς του ως διοικητής του Β΄ Δημοκρατικού Τάγματος, αλλά τελικά πρωτοστάτησε με τον Ντερτιλή στην πτώση του. Μετά την άνοδο του Κονδύλη, ακολούθησε το περίφημο αιματοκύλισμα της 9ης Σεπτεμβρίου και η διάλυση των Δημοκρατικών Ταγμάτων. Ο Αθανασόπουλος ανατέμνει όλα τα γεγονότα αυτά με αντικειμενικότητα και δεν διστάζει να αποδώσει ευθύνες στον Ζέρβα όπου πιστεύει ότι πρέπει να το κάνει. 

Στο δεύτερο και πλέον εκτεταμένο τμήμα της βιογραφίας, ο Αθανασόπουλος περιγράφει αναλυτικά τις σχέσεις του Ζέρβα με τον εξόριστο Πλαστήρα στη Γαλλία, τις ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες ίδρυσης του ΕΔΕΣ από τον Ζέρβα λόγω των συνδέσμων του με το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής που είχαν διαβληθεί από το ΕΑΜ, αλλά και τον πρώιμο αντιβασιλισμό της οργάνωσης. Αν και απομονωμένος, ο Ζέρβας επέδειξε μεγάλα διοικητικά προσόντα, οργανώνοντας ένα αντάρτικο σε όλη την Ήπειρο και ηγούμενος της μεγαλύτερης επιτυχίας της ελληνικής εθνικής αντίστασης που ήταν η ανατίναξη της γέφυρας στον Γοργοπόταμο. Ακολούθησαν και άλλες στρατιωτικές επιτυχίες του ΕΔΕΣ εναντίον των κατακτητών, που σταδιακά οδήγησαν στη δημιουργία ενός ελεύθερου θύλακα που περιλάμβανε όλες τις ορεινές περιοχές της Ηπείρου.

Ακολούθησε ο κατοχικός εμφύλιος που εξαπολύθηκε από τον ΕΛΑΣ τον Οκτώβριο του 1943 με αποκορύφωμα την διμέτωπη μάχη της Νεράϊδας στις 30 Οκτωβρίου 1943, όταν οι δυνάμεις του Ζέρβα δέχθηκαν ταυτόχρονη διμέτωπη επίθεση από τους Γερμανούς και τον ΕΛΑΣ, αλλά κατάφεραν να διαφύγουν και να μην διαλυθούν. Ο Αθανασόπουλος περιγράφει με λεπτομέρειες τον κατοχικό εμφύλιο, τα διαδοχικά του στάδια, την τελική επιβίωση του ΕΔΕΣ που σφραγίστηκε με την συμφωνία Μυρόφυλλου - Πλάκας στις 29 Φεβρουαρίου 1944.

Στο υλικό του βιβλίου υπάρχει ξεχωριστό κεφάλαιο για την σημαντική συνεργασία του Ζέρβα με τη ΜΑΒΗ για την απελευθέρωση της Β. Ηπείρου αλλά και την εθνική υπηρεσία που πρόσφερε με την εκκαθάριση των Τσάμιδων που είχαν συνεργαστεί με του Γερμανούς στις περιοχές τους. Επίσης υπάρχει ξεχωριστό κεφάλαιο για την πανελλαδική ανάπτυξη του ΕΔΕΣ, αλλά και για την αυτονόμηση του ΕΔΕΣ Αθηνών που στήριξε τα Τάγματα Ασφαλείας. 

Το πλέον ενδιαφέρον κεφάλαιο για εμένα προσωπικά ήταν το τελευταίο στάδιο της ζωής του Ζέρβα, καθώς η περίοδος αυτή είναι άγνωστη στις λεπτομέρειές της. Μετά τον πόλεμο, ο Ζέρβας ακολούθησε πολιτική σταδιοδρομία ιδρύοντας το Εθνικό Κόμμα Ελλάδας στηριζόμενος στα ερείσματα που είχε στην Ήπειρο, πέτυχε να εκλέξει 22 βουλευτές με πολλούς οπλαρχηγούς του ΕΔΕΣ ανάμεσά τους. Ο Ζέρβας ακολούθησε μια σαφή αντικομμουνιστική πολιτική, ενώ ανέλαβε το νευραλγικό υπουργείο δημόσια Τάξης τον Φεβρουάριο του 1947. Ο Αθανασόπουλος αναλύει την πολιτική του σταδιοδρομία, καθώς και την ενδιαφέρουσα αντιπαράθεση του Ζέρβα με το συγκρότημα Λαμπράκη που οδήγησε και στην αποπομπή του από την κυβέρνηση.

Η βασική αρετή της βιογραφίας είναι ότι ο συγγραφέας δεν φοβάται τα δύσκολα ερωτήματα που αφορούν τη στρατιωτική διαγωγή του Ζέρβα όπως η περίφημη κατηγορία των εαμικών ιστορικών συγγραφέων για μυστική ανακωχή του με τους Γερμανούς. Ο Αθανασόπουλος απαντά αναλυτικά σε όλες τις κατηγορίες της εαμικής ιστοριογραφίας (Ζέρβας πράκτορας των Εγγλέζων), (Ζέρβας ο μισθοφόρος), (Ζέρβας ο συνεργάτης των Γερμανών). Αλλά εκτός αυτών, γενικά ο Αθανασόπουλος δεν ακολουθεί την πεπατημένη μιας στείρας εξυμνητικής βιογραφίας, τακτική που έχει ακολουθηθεί κατά κόρον στο παρελθόν, αλλά εντοπίζει τις αδυναμίες του χαρακτήρα του Ζέρβα, χωρίς εκπτώσεις έναντι της ιστορικής αλήθειας αλλά και της απλής λογικής. Και μόνο για αυτό, η βιογραφία θα πάρει τη θέση της ανάμεσα στις χρήσιμες πηγές της βιβλιογραφίας της περιόδου που ανήκει. Το βιβλίο είναι καλογραμμένο, η έκδοση είναι πολυτελής με μεγάλη ευανάγνωστη γραμματοσειρά για απρόσκοπτη ανάγνωση χάρις την καθοδήγηση του έμπειρου εκδότη Γιάννη Γιαννάκενα, ενώ συνοδεύεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό στο οποίο έχει πρόσβαση ο συγγραφέας αλλά και από άλλα ενδιαφέροντα παραρτήματα.

Συμπερασματικά, η βιογραφία του Ναπολέοντα Ζέρβα από τον Ιωάννη Αθανασόπουλο αποτελεί μια εξαιρετικά χρήσιμη πηγή για τους φιλίστωρες αναγνώστες αλλά και για όσους ασχολούνται σε βάθος με την ιστορία της Κατοχής, καθώς επιτέλους παρουσιάζει συγκεντρωτικά όλα εκείνα τα διάσπαρτα στοιχεία της βιβλιογραφίας που απαντούν στην προπαγάνδα της αριστερής ιστοριογραφίας κατά του Ζέρβα.

Από το εξώφυλλο του βιβλίου:

“[…] Σάν βιογραφία τοῦ Ναπολέοντα Ζέρβα τό βιβλίο ἑστιάζει στόν ρόλο καί τήν συμπεριφορά του καθ᾽ ὅλη τήν διάρκεια τοῦ βίου του. Ἀπό τήν καταγωγή του μέχρι τήν ἔνταξή του στό στράτευμα. Τήν συμμετοχή του στούς Βαλκανικούς πολέμους, στά γεγονότα τοῦ Ἐθνικοῦ Διχασμοῦ, στόν Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, ὅπως βεβαίως καί στά ταραγμένα χρόνια τῆς δεκαετίας τοῦ 1920. Ἡ συμμετοχή του στήν Ἐθνική Ἄμυνα Κωνσταντινουπόλεως μαζί μέ ἄλλους βενιζελικούς ἀξιωματικούς καί ἡ ἐγκατάλειψη τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ σέ καιρό πολέμου, ἀποτέλεσε μία πράξη λιποταξίας, ἀπόδειξη τοῦ πόσο καταστροφικός ἦταν γιά τά συμφέροντα τῆς χώρας ὁ διχασμός.

Ἀκολούθως, γίνεται λόγος γιά τήν ἐνεργό συμμετοχή τοῦ Ζέρβα στίς δικτατορίες τοῦ Πάγκαλου καί τοῦ Κονδύλη τήν περίοδο 1925 – 1926. Ὁ ἴδιος ἀργότερα στά Ἀπομνημονεύματά του χαρακτήρισε τίς «ἐπαναστάσεις» πού σκάρωναν κάθε τόσο ὡς «ἀστεῖες». Ὁπωσδήποτε στόχος τῶν κινημάτων αὐτῶν ἦταν ἀφ᾽ ἑνός ἡ ἀποκατάσταση τῶν βενιζελικῶν στήν ἐξουσία (ταυτοχρόνως μέ τήν ἐκδίωξη τῶν ἀντιβενιζελικῶν) καί ἀφ᾽ ἑτέρου ἡ προσωπική ἀνέλιξη τῶν πρωταγωνιστῶν -στήν περίπτωσή μας τοῦ Ζέρβα.

Οἱ προσπάθειες αὐτές τῶν βενιζελικῶν συνεχίστηκαν μέ ἀμείωτο ρυθμό τήν δεκαετία τοῦ 1930. Ἄλλωστε, ὁ Ἐθνικός Δημοκρατικός Ἑλληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ), ἱδρύθηκε τό 1937 μέσα σ᾽ ἐκεῖνο τό ἱστορικό πλαίσιο. Στόχευε στήν ἐκδίωξη τοῦ Βασιλέα καί τοῦ καθεστῶτος τοῦ Ἰωάννη Μεταξᾶ. Τήν ἐποχή εκείνη πυλώνας τῶν βενιζελικῶν ἦταν ὁ Νικόλαος Πλαστήρας, πού ὅμως βρισκόταν ἐξόριστος στή Νίκαια τῆς Γαλλίας. Ὁ Ζέρβας πρωταγωνιστεῖ στίς διεργασίες ἀνατροπῆς τοῦ Μεταξᾶ, πού ὅμως θά μείνουν χωρίς ἀποτέλεσμα λόγω τῆς ἔκρηξης τοῦ Β’ Παγκοσμίου πολέμου. Ὁ ΕΔΕΣ ὅμως θά συνεχίσει τόν σκοπό του. Σάν ὀργάνωση πολιτική πού στόχευε στό νά ἀποκαταστήσει τόν βενιζελισμό στήν κρατική ἐξουσία.

Τό καλοκαίρι τοῦ 1941 ὁ Πλαστήρας θά δεχθεῖ ἀντιπροσωπεία σταλμένη ἀπό τούς Γερμανούς, ὑπό τόν Ἰωάννη Βουλπιώτη (στήν ὁποία συμμετεῖχε καί ὁ γραμματέας τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, Νικόλαος Ροῦσσος), μέ στόχο νά δεχτεῖ νά ἀναλάβει αὐτό πού σφόδρα ἐπιθυμοῦσε, τήν ἀνάληψη τῆς πρωθυπουργίας. Ἡ κυβέρνησή του θά ἦταν φίλα προσκείμενη στόν Ἄξονα, ὅμοια τῆς ἀντίστοιχης τοῦ Πεταίν στήν Γαλλία. Σάν ἀντάλλαγμα δέν θά ὑπῆρχε κατοχή στήν Ἑλλάδα. Γιά τά γεγονότα αὐτά ἔχω κάνει μία συνοπτική ἀνάλυση σέ προγενέστερο ἔργο μου, στήν παροῦσα ἐργασία ὡστόσο ἀναλύονται περισσότερο, στό 2ο καί 3ο κεφάλαιο. Ὁ Βουλπιώτης ἐπιστρέφει στήν Ἑλλάδα καί ἐνεργεῖ πάνω σ᾽ αὐτό τό σχέδιο. Ὁ Πλαστήρας θά ἔστελνε ἔμπιστο ἄτομό του νά ὀργανώσει τά συμφωνηθέντα. Τί ἔκανε ὅμως ὁ Ζέρβας γιά ὅλα αὐτά;

Φαίνεται ὅτι ἐνημερώθηκε -ἄγνωστο σέ ποιό βαθμό- γιά τό σχέδιο Πλαστήρα – Βουλπιώτη, ἀπό τόν δεύτερο πού εἶχε λάβει τήν ἔγκριση τοῦ πρώτου νά ἐνεργεῖ ἐκ μέρους του. Μαζί μέ τόν Ζέρβα ἐνημερώθηκαν καί οἱ Γονατάς, Πάγκαλος, Σπαῆς, Σταματόπουλος, Παπαγεωργίου, Παπαθανασόπουλος, Ντερτιλής. Ἄλλοι ἦταν ἱδρυτικά μέλη τοῦ ΕΔΕΣ, ἄλλοι σημαντικοί συνεργάτες καί ἐκπρόσωποι τοῦ Πλαστήρα. Ἐπιπλέον, ἀξίζει νά ἀναφερθεῖ ὅτι ἡ πρώτη σύζυγος τοῦ Ζέρβα, ἡ Λουκία Ποιητίδου, ἦταν ἡ γραμματέας τοῦ Βουλπιώτη. Δέν πρέπει νά ξεχνᾶμε ὅμως, ἀνεξαρτήτως τοῦ Πλαστήρα καί τῶν ἀνθρώπων του, ὅτι ἐμπνευστής καί ἱδρυτής τοῦ ΕΔΕΣ, τόσο σάν πολιτική ὀργάνωση ὅσο καί τό κυριώτερο σάν ἀντιστασιακή ὀργάνωση, ἦταν ὁ Ναπολέων Ζέρβας. Σχετικά μέ τό δεύτερο σκέλος τοῦ ΕΔΕΣ, αὐτό δηλαδή τῆς ἀντιστασιακῆς ὀργάνωσης, ὁ Ζέρβας θά ἐξασφαλίσει τό μέλλον τοῦ Συνδέσμου ὅταν θά πείσει τόν Πυρομάγλου νά μήν δημοσιεύσει τίς ἐπιστολές τοῦ Πλαστήρα πού ἦταν κατά τοῦ ἀντάρτικου.

Ὅπως γράφει στά Ἀπομνημονεύματά του, ἄν αὐτές γίνονταν γνωστές ὁ ΕΔΕΣ, σάν ὀργάνωση ἀντιστάσεως, θά ἔπαυε νά ὑπάρχει. Καί ὁ λόγος ἦταν πώς ὁ Ζέρβας εἶχε προβάλλει σάν ἀρχηγό τοῦ Συνδέσμου τόν Πλαστήρα, δεδομένου ὅτι ὁ ἴδιος εἶχε τότε τήν φήμη τοῦ ἐντελῶς ἀναξιόπιστου προσώπου. Ὁ Πλαστήρας καί τό περιβάλλον του ἀνεχόταν τόν Ζέρβα καί τόν ἀντιμετώπιζε σάν ἕναν ἔμπειρο ὀργανωτή κινημάτων. Ὡς κίνημα ἀντιλαμβάνονταν τόν ΕΔΕΣ. Αὐτή ἦταν καί ἡ βασική αἰτία τῆς διάσπασης τῆς ὀργάνωσης τό 1943. Ὁ Ζέρβας χάλασε τά σχέδια τῶν Πλαστήρα καί Βουλπιώτη καί ὀργάνωσε τό ἀντάρτικο τοῦ ΕΔΕΣ, τήν «ἐθνική ἐπανάσταση» ὅπως ἔγραφε. Χαρακτηριστική εἶναι ἡ ἡμερολογιακή καταγραφή τοῦ Ζέρβα, τήν 11η Ἰανουαρίου 1945, ὅταν συνάντησε τόν Πλαστήρα καί συζήτησαν: «Μιλήσαμε λίγο, τοῦ εἶπα κάναμε χρήσι τοῦ ὀνόματός του, μοῦ ἀπάντησεν ὅτι διά πολιτικόν ἀγώνα καλῶς, ἀντάρτικος νομίζει ἔβλαψε». Αὐτό δέν τοῦ τό συγχώρησαν ποτέ καί ὁδήγησαν στήν διάσπαση τόν Σύνδεσμο. Ὁ Ζέρβας τό ἀντελήφθη αὐτό ὅταν, τόν Ἰανουάριο τοῦ 1943, ἔφθασε στό βουνό ἀπεσταλμένος τῆς ὁμάδας τοῦ Πλαστήρα, ὁ Ἀπόστολος Παπαγεωργίου καί ζήτησε ἀπό τόν στρατηγό νά σταματήσει τό ἀντάρτικο. Τότε ὁ Ζέρβας, ὅπως γράφει, σκέφτηκε νά ἀπαλλαγεῖ ὁριστικά ἀπό τήν πολιτική ὀργάνωση τῆς Ἀθήνας ἀλλά δέν τό ἔπραξε. Τήν ἀπόφασή του αὐτή χαρακτήρισε ὁ ἴδιος σάν «μοιραῖο σφάλμα». Γιά ὅλα αὐτά γίνονται λεπτομερεῖς ἀναφορές στά οἰκεῖα κεφάλαια, ὥστε νά ἑρμηνευθεῖ τό φαινόμενο τοῦ ΕΔΕΣ.

Ἐπιπλέον, δέν ὑπῆρχε μία περισσότερο ἀναλυτική βιογραφία γιά τίς μάχες τοῦ ΕΔΕΣ μέ τούς κατακτητές καί τόν ΕΛΑΣ καί τόν ρόλο πού διαδραμάτισε ὁ ἀρχηγός του. Ποιά ἦταν ἡ σχέση του μέ τούς Ἰταλούς, τούς Γερμανούς καί τούς τσάμηδες; Στό βιβλίο δίνεται μία εἰκόνα γιά τίς ἐμπόλεμες σχέσεις πέρα ἀπό τά σαμποτάζ τοῦ Γοργοποτάμου, τῆς Animals καί τῆς Κιβωτοῦ τοῦ Νῶε. Ἐπιπλέον εἶναι γνωστές οἱ κατηγορίες πού ἔχουν εἰπωθεῖ κατά καιρούς γιά τήν «συνεργατική στάση» τοῦ Ζέρβα μέ τούς Γερμανούς. Παραθέτοντας στοιχεῖα ἀπό ἀρκετές πηγές γίνεται προσπάθεια νά ἑρμηνευθοῦν τά γεγονότα πέρα ἀπό προπαγάνδες καί πολιτικές σκοπιμότητες, ἀκόμα περισσότερο ἀπό ἰδεοληψίες. Σχετικά μέ τό θέμα αὐτό εἶχα τεκμηριώσει κάποιες ἑρμηνεῖες σέ ἀντίστοιχα κεφάλαια ἄλλων ἐργασιῶν μου. Στό κεφάλαιο τοῦ παρόντος πονήματος τά στοιχεῖα αὐτά παρατίθενται αὐτούσια ἀλλά κατά πολύ συμπληρωμένα καί τεκμηριωμένα, σέ σημεῖο νά παρουσιάζεται ἡ ὅλη δράση τοῦ ΕΔΕΣ καί τοῦ Ζέρβα κατά τῶν δυνάμεων κατοχῆς ἀπό τήν ἵδρυση τῆς ὀργάνωσης καί ἀκόμη περισσότερο ἀπό τήν ἔξοδο τοῦ Ζέρβα στό βουνό. 


Ἐπιπλέον ἑρμηνεύεται καί τό ὀλιγόμηνο διάστημα «οὐδετερότητας» τοῦ Ζέρβα στίς ἀρχές τοῦ 1944 ἔναντι τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ κατοχῆς. Γενικότερα, τά κεφάλαια τοῦ βιβλίου πού ἀναφέρονται στήν περίοδο 1941-1945 θά μποροῦσα νά πῶ ὅτι συμπληρώνουν τήν ἐργασία μου «Ναπολέων Ζέρβας καί τό ἔπος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως τοῦ ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ», (Πελασγός, 2015). […]”


Μπορείτε να αγοράσετε το βιβλίο από ΕΔΩ

Σχόλια

  1. Εξαιρετικο βιβλιο! Θερμα συγχαρητηρια στον συγγραφεα και στον εκδοτη, οσο και στον κο Δασκαρολη για την αναλυτικη και ευστοχη κριτικη του.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Συμφωνώ με τον προλαλήσαντα και να επισημάνω ότι πέρα από τα έτσι κι αλλιώς περισπούδαστα άρθρα ιστορικού περιεχομένου που περιέχει η ιστοσελίδα, θεωρώ ότι είναι λίαν χρήσιμα και τα άρθρα που παρουσιάζουν κάποιο συγκεκριμένο βιβλίο (εξαιρετικές πραγματικά οι παρουσιάσεις σε βιβλία των Αθανασόπουλου, Βλάσση, Richter, Τσίχλη, Μακρή - Στάικου, Παπαγεωργίου και Driault), αλλά και οι επισκοπήσεις βιβλιογραφίας κάποιας περιόδου (όπως αυτή του Εθνικού Διχασμού που έκανε ο κος Ζώρης). Βοηθούν εμάς τους αναγνώστες να επενδύσουμε καταλλήλως τον χρόνο και το χρήμα μας (σε μία εποχή που δεν μας περισσεύει τίποτα από αυτά) στα κατάλληλα αναγνώσματα ώστε να έχουμε υπεύθυνη πληροφόρηση, μιας και η υπόθεση "βιβλιογραφία νεοελληνικής ιστορίας" είναι πραγματικά χαοτική! Προτείνω λοιπόν να συνεχίσετε και προς αυτή την κατεύθυνση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας