Η συμμετοχή της Εκκλησίας στον Μακεδονικό Αγώνα (1904-1908)


γράφει ο Αρχιμ. Π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος,  ιστορικός

            Μετά την συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878), που προέβλεπε την δημιουργία μιας μεγάλης Βουλγαρίας αλλά και αυτονομία της Ανατολικής Ρωμυλίας με τους συμπαγείς ελληνικούς πληθυσμούς, αλλά και μετά την εξάπλωση της Βουλγαρικής Εξαρχίας στην Μακεδονία και τον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, εκδηλώθηκαν απροκάλυπτα οι βουλγαρικές βλέψεις για την προσάρτηση της Μακεδονίας. Ένοπλες συμμορίες κομιτατζήδων από την Βουλγαρία, με σφαγές και βιαιοπραγίες επεχείρησαν τον βίαιο εκβουλγαρισμό της Μακεδονίας και εθνοκάθαρση εναντίον των Ελλήνων, γεγονός που προκάλεσε την ελληνική αντίδραση, με την οργάνωση εθνικών σωματείων, διενέργεια εράνων, συγκέντρωση 'όπλων και αποστολή ενόπλων ομάδων.  

Έτσι, άρχισε ο ένοπλος αγώνας για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Κορυφαίες προσωπικότητες του Αγώνα ανεδείχθησαν ο Παύλος Μελάς (ο θάνατος του οποίου συνεκλόνισε τον ελληνισμό και αφύπνισε το ενδιαφέρον για την Μακεδονία), ο διπλωμάτης Ιων Δραγούμης, ο Γενικός Πρόξενος Θεσσαλονίκης Λάμπρος Κορομηλάς, ο Τέλλος Αγαπηνός (καπετάν ¨Αγρας), οι μητροπολίτες Κορυτσάς Φώτιος Καλπίδης (+ 1906), Γρεβενών Αιμιλιανός Λαζαρίζης (+ 1911), Δράμας Χρυσόστομος Καλαφάτης, ο μετέπειτα εθνοϊερομάρτυς μητροπολίτης Σμύρνης κ.ά.
Ο Μακεδονικός Αγώνας υπήρξε  ένας ακόμη αμυντικός και απελευθερωτικός αγώνας του ελληνισμού, που έσωσε από την βουλγαρική απειλή την ελληνική Μακεδονία, τον προμαχώνα και το καύχημα του ελληνισμού.

Η εκκλησιαστική διάσταση του Μακεδονικού Αγώνα.

Το  1904, έτος θανάτου του Παύλου Μελά στην Σιάτιστα, θεωρείται ότι σηματοδοτεί
επισήμως την ένοπλη φάση του Μακεδονικού Αγώνα. Οι ντόπιοι  Μακεδόνες αγωνιστές (ελληνόφωνοι, σλαβόφωνοι, βλαχόφωνοι) σε συνεργασία με Έλληνες αξιωματικούς και διπλωμάτες αγωνίσθηκαν εναντίον των βουλγαρικών κομιτατζήδικων συμμοριών που κατατρομοκρατούσαν  τους ντόπιους πληθυσμούς συχνά με την ανοχή των επισήμων οθωμανικών αρχών της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας. Βεβαίως, οι διαμάχες Ελλήνων και Βουλγάρων για τον έλεγχο της Μακεδονίας ξεκίνησαν πολύ νωρίτερα, ήδη με την Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878), την εξάπλωση του πανσλαβισμού, το όραμα της Μεγάλης Βουλγαρίας. Σε όλα αυτά ενυπήρχε η εκκλησιαστική διάσταση που εκδηλώθηκε με την ίδρυση της βουλγαρικής Εξαρχίας. Κατά την τουρκοκρατία οι βαλκανικοί ορθόδοξοι πληθυσμοί πνευματικά υπήγοντο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ενώ η γλωσσική και πολιτιστική κυριαρχία του ελληνισμού ήταν πασιφανής σε ολόκληρη την Βαλκανική. κατά τον 19ον αι., τον αιώνα των επαναστάσεων και του εθνικισμού, αρχίζει η εθνική αφύπνιση των Βουλγάρων , η αναζήτηση μιας ιδιαίτερης ταυτότητας, της φυλετικής σλαβικής καταγωγής, και διατυπώνονται αιτήματα για μία κατ' αρχήν εκκλησιαστική αυτονομία από την Κων/πολη και μία κατόπιν εθνική κρατική υπόσταση.

Υπό την επίδραση του Πανσλαβισμού, που προωθούσαν Ρώσοι διπλωμάτες και διανοούμενοι, με την στήριξη του Ρώσου πρέσβεως στην Κων/πολη Ιγνατίεφ, ξεκίνησε μία κίνηση για την ίδρυση βουλγαρικής Εκκλησίας αυτόνομης από το Πατριαρχείο, με έντονο εθνικό χαρακτήρα και διεκδικήσεις επί των μακεδονικών και θρακικών εδαφών και πληθυσμών. Από την ίδρυση της βουλγαρικής Εξαρχίας (1870) αρχίζει πιο ουσιαστικά η βουλγαρική προπαγάνδα στην Μακεδονία. Οι Οθωμανοί ευνόησαν την Εξαρχία για να διασπάσουν τους ορθοδόξους υποτελείς τους. Με σουλτανικό φιρμάνι οριζόταν ότι σε χωριά με πλειοψηφία 2/3 των κατοίκων υπέρ της βουλγαρικής Εξαρχίας, τότε στα χωριά θα εγκαθίσταντο βούλγαρος ιερέας και δάσκαλος. Έτσι, βούλγαροι κομιτατζήδες εξαπέλυσαν κύμα βίας και τρομοκρατίας για να αναγκασθούν οι χωρικοί να προσχωρήσουν στην σχισματική Εξαρχία. Όσοι αρνούνταν και παρέμεναν πιστοί ¨Ελληνες και Πατριαρχικοί, ιερείς, δάσκαλοι, πρόκριτοι, συχνά βασανίζονταν και εδολοφονούντο.
Ήταν προφανές ότι πίσω από την εκκλησιαστική διαμάχη υπεκρύπτετο μία βαθιά εθνική σύγκρουση του ελληνισμού με τον βουλγαρικό μεγαλοϊδεατικό εθνικισμό. Η πλειοψηφία των Μακεδόνων, ελληνοφώνων, σλαβοφώνων, άντεξε την βουλγαρική προπαγάνδα και παρέμεινε συνειδητά ελληνορθόδοξη. Ντόπιοι Μακεδόνες αγωνιστές, όπως οι καπετάν Κώτας, Νταλίπης, Στρεμπενιώτης, Γκόνος κ.α. με εθελοντές από την ελεύθερη Ελλάδα και με την υποστήριξη της Εκκλησίας, συγκρότησαν ένοπλα ανταρτικά σώματα για να προστατεύσουν τους αμάχους από τους κομιτατζήδες.

Οι ¨Ελληνες ιεράρχες του Μακεδονικού Αγώνα.
Στην προσπάθεια διατηρήσεως της ελληνικότητας της Μακεδονίας πρωτοστάτησαν οι ιεράρχες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κάποιοι εξ αυτών με πλήθος απλών ιερέων έδωσαν ακόμη και την ίδια τους την ζωή. Αναφέρουμε τους δύο εθνομάρτυρες ιεράρχες που δολοφονήθησαν, τον Κορυτσάς Φώτιο Καλπίδη (+ 9 Σεπτεμβρίου 1906), και τον Γρεβενών Αιμιλιανό Λαζαρίδη (+ 1- Οκτωβρίου 1911).
Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ' επέλεξε για τις μητροπόλεις της Μακεδονίας  αγωνιστές ιεράρχες, νέους σε ηλικία, με σκοπό να τονώσουν θρησκευτικά, εθνικά και εκπαιδευτικά τον ελληνισμό της Μακεδονίας. Μεταξύ αυτών  που ξεχώρισαν για την σημαντική τους αγωνιστική και οργανωτική τους προσφορά (στην δράση των οποίων θα αναφερθούμε εν συνεχεία), ο Μητροπολίτης Καστορίας Γερμανός Καραβαγγέλης και ο Δράμας Χρυσόστομος Καλαφάτης, ο μετέπειτα εθνοϊερομάρτυς Μητροπολίτης Σμύρνης (+1922). Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και αργότερα, στους βαλκανικούς πολέμους (1912-13) δολοφονήθηκαν από τους Βουλγάρους οι Μητροπολίτες Μελενίκου Κων/νος Ασημιάδης και Ελευθερουπόλεως Γερμανός Σακελλαρίδης.

Ο Καστορίας Γερμανός Καραβαγγέλης (1866-1935).

Εξαιρετική προσωπικότητα αγωνιστού ιεράρχου, που ταυτίσθηκε με τον Μακεδονικό Αγώνα, με σπουδαία μόρφωση, καθηγητής στην Σχολή της Χάλκης. Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ' εκτίμησε την μόρφωση και την δραστηριότητά του, και τον τοποθέτησε στην Καστοριά, περιοχή, που, εκτός της πόλεως, υπέφερε από τις θηριωδίες και τις σφαγές των κομιτατζήδων.
Ο Γερμανός, ο "Δεσπότης", όπως τον αποκαλούσαν οι ντόπιοι, από την αρχή ανέλαβε δράση για την ανύψωση του εθνικού και θρησκευτικού φρονήματος των κατοίκων. Παρ' όλες τις απειλές των κομιτατζήδων για την ζωή του, ο Δεσπότης Γερμανός περιέρχεται έφιππος τα χωριά της υπαίθρου, ενθαρρύνει τους χωρικούς, ανοίγει ερημωμένες εκκλησίες μεταστρέφει πεπλανημένους από την βουλγαρική εξαρχική προπαγάνδα στο Πατριαρχείο. Οργανώνει και χρηματοδοτεί ανταρτικά σώματα των καπετάν Κώτα και Στρεμπενιώτη. Μεγάλη επιτυχία του Γερμανού ήταν ότι κατάφερε να μεταστρέψει τον καπετάν Κώτα, σλαβόφωνο Μακεδόνα, που προς στιγμήν είχε παρασυρθεί από την βουλγαρική προπαγάνδα.
Άλλες  σημαντικές δράσεις του Δεσπότη Γερμανού ήταν η δημιουργία δικτύου πληροφοριοδοτών για την δράση των κομιτατζήδων, συνεργάζεται με τους Παύλο Μελά και Ίωνα Δραγούμη, οργανώνει χρηματικούς εράνους για τρόφιμα, εφόδια σε αγωνιστές, πρόνοια για τις χήρες και τα ορφανά από τις σφαγές των κομιτατζήδων κ.ά.
Ο Γερμανός Καραβαγγέλης όργωσε την επαρχία αγωνιζόμενος κυριολεκτικά με τον σταυρό και το ντουφέκι στο χέρι. Παραθέτουμε από τα απομνημονεύματά του: "Τα Χριστούγεννα του 1901 πήγα στην Βασιλειάδα. Εκεί, στο χωριό, είχαμε δύο παπάδες δικούς μας, ένα δάσκαλο και μερικούς άλλους (πατριαρχικούς), μα ήσαν όλοι τρομοκρατημένοι. Τα μεσάνυχτα πήγα με το περίστροφο στο χέρι, άνοιξα την εκκλησία και λειτούργησα. Η λειτουργία ήταν στ' αλήθεια άγρια. Μα έτσι επιβλήθηκα".
Ο Πατριάρχης Ιωακείμ, υπό την πίεση των Οθωμανών και των διπλωματών Αγγλίας και Ρωσίας, ανεκάλεσε τον Γερμανό Καραβαγγέλη στην Κων/πολη, και τον τοποθέτησε  στην Μητρόπολη Αμασείας του Πόντου, όπου στάθηκε δίπλα στα δεινά του ποντιακού ελληνισμού.
Ο Γερμανός Καραβαγγέλης, φλογερός πατριώτης, αγωνιστικός, πάλεψε με όλες τις δυνάμεις του ως αληθινός ιεράρχης για την ελληνικότητα και την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Αιμιλιανός Λαζαρίδης, μητροπολίτης Γρεβενών, Εθνομάρτυς του Μακεδονικού Αγώνα (1871-1911).

Άλλη μία μαρτυρική μορφή του Μακεδονικού Αγώνα, στην ακριτική περιοχή των Γρεβενών, υπήρξε ο Αιμιλιανός. Ξεχώριζε ήδη από φοιτητής για την φιλομάθεια, την βαθιά του πίστη, την αρετή και την φιλοπατρία. Εκτιμώντας τις ικανότητες του το Πατριαρχείο τον τοποθέτησε αρχικά πρωτοσύγκελλο στην Θεσσαλονίκη, και μετέπειτα στην Μητρόπολη Πελαγονίας (Μοναστήρι, 1906).
Την εποχήν εκείνην ο Μακεδονικός Αγώνας βρισκόταν στην έντασή του. Οι βούλγαροι κομιτατζήδες με την ανοχή των Τούρκων, καταφεύγουν σε "αθώων και αόπλων εκβιάσεις, ληστείες, δολοφονίες ανδρών και γυναικών, βασανιστήρια ιερέων, ιατρών και δασκάλων, κατακρεουργήσεις, εμπρησμούς ναών, αναρχία, γενική τρομοκρατία, πλημμύρες αίματος" (από αναφορά βρετανού διπλωμάτη, 1903). Μέσα σε τέτοιο κλίμα ο Αιμιλιανός εγκαθίσταται στο Μοναστήρι, όπου για τρεις χρόνους με θάρρος και αποφασιστικότητα στηρίζει το ποίμνιο.
Με την επανάσταση των Νεοτούρκων (10 Ιουλίου 1908), ο ελληνισμός της Μακεδονίας βρέθηκε αντιμέτωπος με δύο αντιπάλους, την αγριότητα των Νεοτούρκων και την τρομοκρατία των Βουλγάρων, που με την βία εξεδίωκαν Έλληνες ιερείς από τους ναούς, τους καταλάμβαναν και τοποθετούσαν σχισματικούς εξαρχικούς βουλγάρους ιερείς. Ο Αιμιλιανός γράφει για την κατάσταση :" είναι καιρός να εγκαταλείψουμε τις γραφίδες και να αρπάξουμε τα όπλα στο χέρι".
Όταν η Μητρόπολη Γρεβενών έμεινε κενή, ο Αιμιλιανός μετατέθη στα Γρεβενά, στις 16-3-1910, για να συνεχίσει το έργο του. Σε μία εποχή σκληρού ανταγωνισμού για τα εδάφη και τους πληθυσμούς της Μακεδονίας, ο Αιμιλιανός είναι έτοιμος για κάθε θυσία για την προάσπιση του μακεδονικού ελληνισμού, δοσμένος ολόψυχα στην εθνική και θρησκευτική του αποστολή. Οι κάτοικοι των Γρεβενών, στο πρόσωπο του ιεράρχου τους, βλέπουν τον στοργικό πατέρα, τον γενναίο ιεράρχη, τον υπερασπιστή των δικαίων τους.
Ο Αιμιλιανός, για να ενισχύσει το φρόνημα των κατοίκων των Γρεβενών, αρχίζει επισκέψεις στα χωριά της επαρχίας, εμψυχώνει τους ιερείς, που υποφέρουν από τους Νεοτούρκους και τους κομιτατζήδες, λειτουργεί σε ναούς, εμψυχώνει τους δασκάλους, φροντίζει για τα εκκλησιαστικά και εκπαιδευτικά ζητήματα. Παρά τις απειλές και τα εμπόδια, ο ακούραστος και θαρραλέος ιεράρχης συνεχίζει τις περιοδείες στην ύπαιθρο.
Οι τουρκικές αρχές τον προειδοποιούν επισήμως να σταματήσει τις περιοδείες στα χωριά (10 Οκτωβρίου 1910). Ο Μητροπολίτης απαντά αγέρωχα: " μήπως είμαι μητροπολίτης μονάχα στα Γρεβενά? Τα χωριά μου θα μείνουν χωρίς τον πατέρα τους?". Οι Τούρκοι του απαγόρευσαν τις περιοδείες, τον συνέλαβαν και τον  οδήγησαν στα Γρεβενά.
Στην ύπαιθρο η κατάσταση χειροτέρευε, με κλείσιμο και αρπαγές ναών, συλλήψεις και βασανισμούς ιερέων και δασκάλων. Ο ηρωικός ιεράρχης αψηφά τις προειδοποιήσεις και απαγορεύσεις των Τούρκων, συνεχίζει τις περιοδείες και ενθαρρύνει τους κατοίκους.
Τον Σεπτέμβριο του 1911 ξεκινά νέα περιοδεία επισκεπτόμενος χωριά και λειτουργώντας σε ιερούς ναούς. Οι Τούρκοι αρνούνται να του δώσουν συνοδεία χωροφυλάκων ή να του εγγυηθούν την ασφάλεια του δεσπότη. Ο Αιμιλιανός, παρ' όλες τις προειδοποιήσεις, ξεκινά με την συνοδεία του διακόνου του και του οδηγού του για το χωριό Σνιχοβο, λειτούργησε στο χωριό και ανεχώρησε (1 Οκτωβρίου 1911). Οι κάτοικοι του χωριού τον παρεκάλεσαν να μην κάνει τον επικίνδυνο δρόμο μέσα από τουρκοχώρια και τις συμμορίες των κομιτατζήδων. Στην διαδρομή έπεσαν σε ενέδρα ενόπλων, τους βασάνισαν και τους πυροβόλησαν. Τα λείψανά τους με έκδηλα τα σημάδια των βασανιστηρίων, βρήκε ένας βοσκός.

Ο Δεσπότης έφερε τραύματα από σφαίρες στο κεφάλι, τα χέρια, το στήθος, κοψίματα από μαχαίρια, ξεριζωμένα μαλλιά και γένια, το δεξιό μάτι ήταν βγαλμένο, μώλωπες είχε σε όλο του το σώμα. Ο διάκονος έφερε τραύματα από σφαίρες και το κεφάλι του είχε ανοιχθεί με τσεκούρι.. ήσαν όλοι δεμένοι πισθάγκωνα. Η είδηση της δολοφονίας του φλογερού ιεράρχου συγκλόνισε το Πατριαρχείο και τους Μακεδόνες. Το έγκλημα ήταν άγριο, ενδεικτικό του μίσους και της βαρβαρότητας των καταπιεστών του μακεδονικού λαού, Τούρκων και κομιτατζήδων. Ένα χρόνον μετά τον μαρτυρικό θάνατο του Αιμιλιανού, η μαρτυρική Μακεδονία επιτέλους θα απολάμβανε την ελληνική ελευθερία (1912). Ο ιεράρχης Αιμιλιανός αποτελεί σύμβολο ιερό, παράδειγμα αγάπης και θυσίας για την πατρίδα και την ελληνικότητα της Μακεδονίας.

Δίπλα στους αξίους αυτούς ιεράρχες στάθηκαν ισάξιοι πλήθος ιερέων που θυσιάσθηκαν. Πολλοί από αυτούς δολοφονήθηκαν με φρικτά βασανιστήρια, με τσεκούρια, μαχαίρια, πριόνια. Τους έκοβαν τα χέρια, πόδια, αυτιά, γλώσσα, τους ξερίζωναν τα γένια, τους αποκεφάλιζαν. Άλλοι εκτελέσθηκαν την ώρα της θείας λειτουργίας, με τα άμφιά τους, μέσα στον ναό, διότι δεν προσχωρούσαν στην βουλγαρική εξαρχία. Όλοι τους εθνομάρτυρες υπέρ της ορθοδοξίας και της Μακεδονίας. Παρ' όλες τις βιαιότητες των κομιτατζήδων, οι ιερείς των χωριών, μαζί με τους δασκάλους κράτησαν τους πληθυσμούς, στήριξαν τα ελληνικά ανταρτικά σώματα, έκρυβαν ενόπλους, μετέφεραν κρυφά όπλα και εφόδια, τα μοναστήρια έγιναν κρυσφήγετα, αποθήκες πολεμοφοδίων, περίθαλψη τραυματιών, φυγάδευση μακεδονομάχων, όπως όταν ο Παύλος Μελάς περικυκλωμένος κατέφυγε στο μοναστήρι του Τσιρίλοβου.
Οι αγώνες και οι μαρτυρικές θυσίες του κλήρου της Μακεδονίας διέσωσαν τον μακεδονικό ελληνισμό.

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος2 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας