Η εξωτερική πολιτική της δικτατορίας του Παγκάλου (1925-1926)

Θεόδωρος Πάγκαλος
γράφει ο ταγματάρχης πεζικού κ. Ανέστης Ανέστης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα, η υπάρχουσα τότε γενιά σφράγισε με τη ζωή και το πάθος την επέκταση του Ελληνικού κράτους έχοντας ως όραμα την Μεγάλη Ιδέα. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος αποτελεί έναν από τους πιο διακεκριμένους εκπροσώπους αυτής της γενιάς. Οργανωτικός νους της Επανάστασης στο Γουδί (1909), κορυφαίος επιτελικός της εξόρμησης του 1912-1913 και της νίκης στο Μακεδονικό μέτωπο (1918), γενικός επιτελάρχης της λαμπρής περιόδου της μικρασιατικής εκστρατείας, ο Πάγκαλος ξεχώρισε τις τραγικές ώρες της Μικρασιατικής Καταστροφής δημιουργώντας την περίφημη «ΣΤΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΕΒΡΟΥ», ανασυγκροτώντας τον ηττημένο στρατό και επιβάλλοντας μια έντιμη ειρήνη.

Τον Ιούνιο του 1925 εκδηλώθηκε πραξικόπημα από τον Θεόδωρο Πάγκαλο, ο οποίος κατήργησε το κοινοβουλευτικό σύστημα και συγκέντρωσε στο πρόσωπό του, όλες τις εξουσίες και κατήργησε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και απέτυχε σε όλους τους τομείς της διοίκησης.[1]
Πιο αναλυτικά στην ταραγμένη περίοδο του Μεσοπολέμου, η δικτατορία που επέβαλε, χαρακτηρίζεται στο πλαίσιο της εσωτερικής πολιτικής από :
α. Την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών και την αναδιοργάνωση του στρατού και του στόλου.
β. Τις διώξεις πολιτικών προσώπων και της ελευθερίας του τύπου.
γ .Την σύναψη εσωτερικού δανείου, διχοτομώντας το χαρτονόμισμα. Έτσι εξοικονομήθηκαν δύο δισεκατομμύρια δραχμές, ποσό ιδιαίτερα σημαντικό, αν αναλογιστούμε τον αριθμό των προσφύγων στην Ελλάδα.



Ενώ στο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής  υιοθέτησε εθνικιστική ρητορεία, δημιουργώντας συγκρούσεις με τα γειτονικά κράτη . Η συμφωνία με την Γιουγκοσλαβία, η αποπληρωμή της πολεμικής αποζημίωσης προς την Βουλγαρία, καθώς και οι φιλικές σχέσεις με την Ιταλία, πραγματοποιήθηκαν προκειμένου να εξασφαλιστούν[3] τα σύνορα έτσι ώστε η Ελλάδα να κηρύξει πόλεμο προς την Τουρκία, η οποία εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε πρόβλημα με το Ιράκ σχετικά με την χάραξη των συνόρων τους.
Τα συσσωρευμένα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, η λογοκρισία στον Τύπο και οι εκτοπίσεις σε νησιά πολιτικών αρχηγών, προκάλεσαν  αντιδράσεις στον πολιτικό κόσμο αλλά και στο στρατό. Ο Γεώργιος Κονδύλης, συνεπικουρούμενος από τους πραιτωριανούς του παλαιού συμμάχου του, τον ανέτρεψε και ανέλαβε προσωρινά τη διοίκηση στις 22 Αυγούστου 1926.


ΕΛΛΗΝΟΒΟΥΛΓΑΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΑΓΚΑΛΟΥ

Την περίοδο που εξετάζουμε οι λαοί των Βαλκανίων αναδύονταν από το μακροχρόνιο «επταετή πόλεμο» βαθιά πληγωμένοι. Από το Δνείστερο μέχρι τον Κορινθιακό κόλπο, όλοι τους είχαν γνωρίσει άμεσα εισβολές, μάχες, κατοχές εχθρών και φίλων χιλιάδες στρατιώτες είχαν πέσει στα πεδία των μαχών, αλλά, κυρίως, ήταν ατελείωτος ο κατάλογος των ακροτήτων που υπέστησαν οι πληθυσμοί των πόλεων. Οι οικονομίες καταστράφηκαν, η πείνα βασίλευε στη Σόφια όπως και στην Αθήνα. Οι παλιές εθνικές αναθέσεις μετατράπηκαν σε μίση και η επιβεβαίωση των εθνικών ταυτοτήτων απόκτησε μια επιθετική και ξενόφοβη απόχρωση. Όπως παντού στην Ευρώπη, έτσι κι εδώ είχε σημάνει η ώρα του εθνικισμού…..  [4]

ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΒΟΥΛΓΑΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1925


Με την υπογραφή της Συνθήκης του Νεϊγύ (1919),  προβλέφτηκε η ανταλλαγή των ελληνικών πληθυσμών της Βουλγαρίας και των βουλγαρικών πληθυσμών της Μακεδονίας και της Θράκης που ζούσαν σε ελληνικό έδαφος. Η υπογραφή του νέου ελληνοβουλγαρικού πρωτοκόλλου εκ μέρους των Νικ. Πολίτη — Χρ. Καλφώφ στη Γενεύη (Σεπτέμβριος 1924) δημιούργησε μια εύφλεκτη κατάσταση στις διαβαλκανικές σχέσεις και περιέπλεξε τα πράγματα περισσότερο. Τα δύο ταυτόσημα πρωτόκολλα που υπογράφτηκαν στη Γενεύη, πρόβλεπαν την ίδρυση κοινού Συμβουλευτικού Οργανισμού (από δύο ουδέτερα μέλη της ελληνοβουλγαρικής Επιτροπής Μετανάστευσης) και για τα δύο κράτη. Τα μέλη του Οργανισμού αυτού επρόκειτο να πραγματοποιούν τακτικές επιθεωρήσεις στο ελληνικό έδαφος, όπου διαβιούσε η βουλγαρική μειονότητα, και στο αντίστοιχο βουλγαρικό, όπου ζούσε η ελληνική μειονότητα. Ήταν εξουσιοδοτημένα να γνωμοδοτούν σχετικά με θέματα που αφορούσαν μειονοτικές διατάξεις του διεθνούς δικαίου, να συλλέγουν επιτόπιες πληροφορίες σχετικά με εκπαιδευτικά και θρησκευτικά ζητήματα και να προτείνουν την εφαρμογή των κατάλληλων μέτρων στις αρμόδιες κυβερνήσεις. Η άτυχης αυτή (για την ελληνική πλευρά) υπογραφή του σχετικού πρωτοκόλλου, η οποία έδινε στην ουσία το δικαίωμα στη Βουλγαρία να ανακινεί ένα ανύπαρκτο ζήτημα και να υποδαυλίζει μειονοτικές τάσεις στην ελληνική Μακεδονία, προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση της ελληνικής κοινής γνώμης και την απόρριψη της σχετικής συμφωνίας από την ελληνική Βουλή. Η κατάσταση περιπλέχθηκε περισσότερο, γιατί το πρωτόκολλο είχε ήδη υπογραφεί από τον πρόεδρο του Συμβουλίου της Κ.Τ.Ε. και χρειάσθηκαν μακρές διαπραγματεύσεις για την οριστική επίλυση του ζητήματος. [5]

Η κατάσταση ουσιαστικά μεταβλήθηκε το 1922 υπό την πίεση της άφιξης 1.200.000 προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Την ίδια περίοδο οι ελληνικές αρχές άρχισαν να εκτοπίζουν Σλαβόφωνους και Μουσουλμάνους από την Μακεδονία – Θράκη στην Θεσσαλία και Νησιά Αιγαίου και Κρήτη, καθώς η άμυνα στις παραμεθόριες περιοχές εξακολουθούσε να είναι επισφαλής και επιπλέον έχουμε την εμφάνιση της Δράσης της ΕΜΕΟ στην Ελληνική Μακεδονία. Οι εκτοπίσεις, λοιπόν, πραγματοποιήθηκαν για τρεις λόγους: Πρώτον, εξαιτίας της δράσης της Ε.Μ.Ε.Ο., δεύτερον, λόγω του σημαντικού ρόλου της μαζικής άφιξης των προσφύγων από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη που διόγκωσε το υπάρχον πρόβλημα στέγασης. Τρίτον γιατί μετά την Μικρασιατική καταστροφή είχε αυξηθεί ο αριθμός των Λιποτακτών του Στρατού σλαβόφωνων με αποτέλεσμα να αυξηθεί το μεταναστευτικό ρεύμα στην Βουλγαρία[6]

Η Βουλγαρία, προχώρησε και στη διεθνοποίηση του όλου ζητήματος. Στη συνεδρίαση της
Κοινωνίας των Εθνών, που πραγματοποιήθηκε στα μέσα Απριλίου 1923, ο Βούλγαρος αντιπρόσωπος απαίτησε την άμεση επιστροφή όλων των εκτοπισμένων Σλαβόφωνων καθώς και την αυτονόμηση της Δυτικής Θράκης, προκειμένου να τεθεί υπό την προστασία της Κοινωνίας των Εθνών.
Σοβαρή κρίση όμως, στις διμερείς σχέσεις, προκλήθηκε τον Ιούλιο του 1924 λόγω του μεθοριακού επεισοδίου στο Τερλίζ  (Βαθύτοπος) στην περιοχή της Δράμας με τη δολοφονία δεκαεπτά Βουλγάρων από Έλληνα ανθυπολοχαγό. Για την εκτόνωση της κατάστασης ο εκπρόσωπος της Ελλάδας στην Κοινωνία των Εθνών, Νικόλαος Πολίτης και ο Βούλγαρος Υπουργός Εξωτερικών, Χρίστο Καλφώφ , υπέγραψαν στη Γενεύη στις 29 Σεπτεμβρίου το Πρωτόκολλο Πολίτη- Καλφώφ, στο οποίο , αναγνωριζόταν από επίσημο ελληνικό κείμενο βουλγαρική μειονότητα στη Μακεδονία. Η ελληνική κυβέρνηση, μάλιστα, υποχρεωνόταν να εξασφαλίσει μια δίκαιη μεταχείριση σ' αυτήν, σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης των Σεβρών (10Αυγούστου 1920) [7].

ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΒΟΥΛΓΑΡΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 1925

Στη Βουλγαρία ο αλυτρωτισμός εκδηλώθηκε ως μια άρνηση της  Συνθήκης του Νεϊγύ  και αναφορά στις νίκες του 1912, όπως και στη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου του 1878, αλλά για τα γειτονικά κράτη ο αλυτρωτισμός αυτός εκφράζονταν με τις βιαιότητες της ΕΜΕΟ, γεγονός που απομόνωνε τη Βουλγαρία και διάνθιζε την εσωτερική πολιτική της χώρας με αιματηρά επεισόδια.
Ένα από τα πρώτα μέτρα της κυβέρνησης Τζανκόφ ήταν να τεθεί εκτός νόμου το κομουνιστικό κόμμα, που άρχισε μια περίοδο παρανομίας για είκοσι ένα χρόνια, που στη διάρκεια τους ανέκυψαν έντονες εσωτερικές διαμάχες. Το 1925 εκδηλώθηκε μια αριστερίστικη απόκλιση, με μια δολοφονική απόπειρα ενάντια στο βασιλιά Βόρις, μέσα στην εκκλησία Σβέτα Νεντέλγια, στη Σόφια, που είχε εκατόν είκοσι οχτώ νεκρούς και περισσότερους από τριακόσιους τραυματίες. Η Λευκή τρομοκρατία διπλασιάστηκε. Ένα άλλο πρόβλημα που αντιμετώπιζε η κυβέρνηση ήταν η ΕΜΕΟ. Υποστηριζόμενη από τον υπουργό Πολέμου, η οργάνωση αυτή είχε διεισδύσει στο στρατό και κυριαρχούσε απόλυτα στο Πετρίτσι, όπου είχε αντικαταστήσει την κανονική διοίκηση, εισπράττοντας φόρους και αποδίδοντας δικαιοσύνη. Εφόσον, στην πραγματικότητα, το πρόβλημα της Μακεδονίας είχε λυθεί, από νομική άποψη, με βάση τις διεθνείς συνθήκες, η ΕΜΕΟ δεν μπορούσε να είναι παρά μια τρομοκρατική οργάνωση χωρίς κανένα θετικό στόχο. Από το 1925 ο αρχηγός της Ιβάν Μιχαήλοφ, την έθεσε στην υπηρεσία αυτού που πρόσφερε τα περισσότερα κι έτσι η οργάνωση χωρίστηκε σε ρεύματα που επιβεβαιωνόταν με πυροβολισμούς και βομβιστικές ενέργειες. Η τρομοκρατία των κομιτατζήδων έγινε διεθνές πρόβλημα στα χρόνια 1927-1930.[8]

Την ένταση, που κλιμακωνόταν επικίνδυνα, στις Ελληνοβουλγαρικές σχέσεις  ήρθε να διακόψει η πρόταση που έκανε ο Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Κωνσταντίνος Ρέντης στις 19 Ιουλίου 1925 για εφαρμογή της υποχρεωτικής διαιτησίας. Η εφαρμογή της υποχρεωτικής διαιτησίας, ως μέσο ειρηνικής επίλυσης διαφορών, αποτελούσε ανάγκη για τη νέα μεταπολεμική διπλωματία και η αποδοχή της αρχής αυτής θα επέτρεπε τη συνομολόγηση ενός συμφώνου εγγυήσεων μεταξύ του βασιλείου Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, της Ρουμανίας και της Ελλάδας αρχικά, στο οποίο θα μπορούσαν να προσχωρήσουν και η Βουλγαρία και η Τουρκία. Η πρόταση της ελληνικής πλευράς δημιούργησε εξαιρετικές εντυπώσεις στην Κοινωνία των Εθνών και είχε τη στήριξη της γαλλικής, της ιταλικής και της βρετανικής κυβέρνησης. Η κυβέρνηση του Θ. Πάγκαλου, την ίδια χρονική περίοδο, αποζητούσε την υποστήριξη των δύο κρατών (ΙΤΑΛΙΑΣ – Μ.ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ), προσπαθώντας να εκμεταλλευθεί την κρίση της Μοσούλης.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΠΕΤΡΙΤΣΙΟΥ

Το Επεισόδιο του Πετριτσίου, γνωστό και ως Επεισόδιο Δεμίρ Καπού, ήταν ένα μεθοριακό επεισόδιο στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, που έλαβε χώρα εν καιρώ ειρήνης κατά τον Μεσοπόλεμο, στις 19 Οκτωβρίου του 1925.

Ιστορική αναδρομή



Την 18-10-1925, έλαβε χώρα συνοριακό επεισόδιο εις την Διάβαση «Δεμίρ Καπού» του όρους Κερκίνη (Μπέλες), όπου τα δύο συνοριακά Φυλάκια (Ελληνικό και Βουλγαρικό) χωρίζονται από κοινό συρματόπλεγμα. Την ημέρα εκείνη, όπως και πολλές άλλες ημέρες, Βούλγαροι και Έλληνες στρατιώτες, έπαιζαν χαρτιά («πρέφαν»). Προκύπτει, όμως, διαφορά μεταξύ των (στο βιβλίο «Στρατιωτική Γεωγραφία» 1957, ΤΟΜΟΣ Γ', στη σελίδα 160, αναγράφεται ότι «οι Έλληνες δεν τηρούσαν τους κανόνες του παιχνιδιού»). Οι Βούλγαροι θύμωσαν και σπεύσαντες εις το Φυλάκιο , έλαβαν θέσεις μάχης και πυροβόλησαν από μικρή (40 μέτρων) τους Έλληνες στρατιώτες, σκοτώνοντας 2 εξ αυτών (Ελλήνων στρατιωτικών). 

Οι Έλληνες στρατιώτες απάντησαν στα πυρά των Βουλγάρων και φόνευσαν τρεις εξ αυτών (Βουλγάρους στρατιώτες). Οι τάφοι Ελλήνων και Βουλγάρων στρατιωτών, ευρίσκονται (έκτοτε) έναντι αλλήλων εις την θέση εκείνη (προς σωφρονισμό) των μεταγενεστέρων φρουρών των δύο Φυλακίων12[9]. Ο Διοικητής του Λόχου Προκαλύψεως, Λοχαγός (ΠΖ) Χρ. Βασιλειάδης από την έδρα του (Άνω Πορόια), έσπευσε στο χώρο συμπλοκής για να αποκαταστήσει την τάξη οι Βούλγαροι όμως τον πυροβόλησαν και τον φόνευσαν.



Οι Αντιδράσεις του Θεόδωρου Πάγκαλου.

Το γεγονός αναφέρθηκε ιεραρχικώς και έλαβε γνώση ο Θεόδωρος Πάγκαλος. Ο Πάγκαλος πίστεψε ότι το συνοριακό επεισόδιο αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου εισβολής, αν και το καθεστώς της Συνθήκης του Νεϊγύ είχε μειώσει στο ελάχιστο τη στρατιωτική ετοιμότητα της Βουλγαρίας. [10]
Οι πρώτες αντιδράσεις των εμπλεκομένων κρατών ήταν
α.     Η Ελλάδα ζήτησε αποζημίωση και αίτηση συγγνώμης από την Βουλγαρία για τα συμβάντα.
β.     Η Βουλγαρία προσέφυγε στην Κ.τ.Ε. (Κοινωνία των Εθνών)[11].

Ο Ελληνικός Στρατός εισβάλλει στη Βουλγαρία

α.     Ο Θ. Πάγκαλος αρνήθηκε διακανονισμό, μεγέθυνε το πρόβλημα και φαντάστηκε, ότι
ήταν η χρυσή ευκαιρία για επίδειξη πατριωτισμού και λεονταρισμού προς αύξηση του κύρους του. Διέταξε τον Διοικητή του Γ' ΣΣ να εισβάλλει στη Βουλγαρία και να καταλάβει το Πετρίτσι - Κέντρο δράσης των Κομιτατζήδων.
β. Η VI Μ.Π. κινήθηκε, αμέσως, δια δύο Συνταγμάτων (ΠΖ) (του 19ου και του 21ου) εκ Σερρών και κατέλαβε τα Βουλγαρικά χωριά: Πετρίτσι, Λεβάνοβο και Πέτσοβο) χωρίς αντίσταση των Βουλγάρων και κατευθύνετο προς Κρέσνα - Τζουμαγιά[12].

Η απόφαση της Κ.τ.Ε

Αν το επεισόδιο παρέμενε υπόθεση των δύο κρατών η βουλγαρική αποδοχή των ελληνικών απαιτήσεων θα ήταν σχεδόν βέβαιη. Όμως η Βουλγαρία προσέφυγε στην Κ.τ.Ε.
Η Κ.τ.Ε. αποφάσισε εις βάρος της Ελλάδας και δικαίωσε τη Βουλγαρία.
Οι Ελληνικές Δυνάμεις, μετά 15νθήμερον, εγκατέλειψαν το Βουλγαρικό έδαφος.
Η Ελλάδα υποχρεώθηκε  στην πληρωμή αποζημιώσεως 50 εκ. χρυσών φράγκων στη Βουλγαρία, για τις προσκληθείσες  ζημιές. Η Ελλάδα διαμαρτυρήθηκε για την ανισότητα μεταχείρισης σε σχέση με εκείνη της Ιταλίας κατά την εισβολή ιταλικών δυνάμεων στην Κέρκυρα το 1923, ως αντίποινα για το φόνο του Ιταλού στρατηγού Ενρίκο Τελλίνι, καθώς επιθεωρούσε τα Ελληνοαλβανικά σύνορα.
Η Βουλγαρία υποχρεώθηκε να αποζημιώσει την οικογένεια του φονευθέντος Έλληνα Αξιωματικού (Λοχαγού Χρ. Βασιλειάδη).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
α. Η Ελλάδα με επίσημο κείμενο αναγνώρισε βουλγαρική μειονότητα στο έδαφος της «Πρωτόκολλο Πολίτη – Καλφώφ» Σεπ 1924 , γεγονός που προξένησε την αντίδραση της Σερβίας  (Δεν μπορούσε να δεχτεί να αναγνωριστούν ως βουλγαρική μειονότητα οι σλαβόφωνοι της Δυτικής Μακεδονίας  ενώ  θεωρούσε "νότιους Σέρβους" τους κατοίκους του Μοναστηριού)  και τελικά απορρίφθηκε από το ελληνικό κοινοβούλιο το επόμενο έτος και η Ελλάδα αποδεσμεύτηκε έναντι της ΚτΕ από τις υποχρεώσεις της.
β.     Η εφαρμογή της υποχρεωτικής διαιτησίας, ως μέσο ειρηνικής επίλυσης διαφορών (Ιούλιος 1925) θεωρείται ως επιτυχία της εξωτερικής πολίτικης Πάγκαλου, καθότι δημιουργούσε σταθερότητα στα βόρεια σύνορα της Ελλάδας υπό τη στήριξη της γαλλικής, ιταλικής και  βρετανικής κυβέρνησης.
γ.      Το μεθοριακό επεισόδιο στο Πετρίτσι και η εισβολή του Ελληνικού Στρατού στην Βουλγαρία είχαν τα παρακάτω αποτελέσματα στην Ελληνική Κυβέρνηση :
        (1)       Η Ελλάδα πλήρωσε το ποσό των 50 εκ. χρυσών φράγκων στη Βουλγαρία, ως αποζημίωση σε μια δύσκολη περίοδο , αν αναλογιστεί κανείς ότι οι πληγές της Μικρασιάτικης καταστροφής (Προσφυγικό Ζήτημα) ήταν ακόμη ανοικτές.
        (2)       Το κύρος του Θ. Πάγκαλου χτυπήθηκε  ανεπανόρθωτα με επακόλουθο την αντίστροφη μέτρηση για την  πτώση του (Αυγ 1926).
       (3)        Στην Ελλάδα, έδειξαν ικανοποίηση οι περισσότεροι Έλληνες καθότι η εισβολή του Ελληνικού Στρατού επί Βουλγαρικού εδάφους προκάλεσε σοβαρό χτύπημα στην τρομοκρατική οργάνωση  των Βουλγάρων  ΕΜΕΟ, εξαρθρώνοντας μέρος της οργάνωσης μέσα στην έδρα της.

Ίσως κάποιες φορές η αποτελεσματικότητα της ράβδου είναι ανώτερη των λόγων….

ΕΛΛΗΝΟΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΠΑΓΚΑΛΟΥ

ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1914 ΕΩΣ 1925

Ως εθνικά κράτη η Ελλάδα και η Σερβία, μετά το συνέδριο του Βερολίνου (1878), είχαν
Αλέξανδρος Καραγιώργεβιτς - Βασιλιάς της Σερβίας
βασικό στόχο της εξωτερικής τους πολιτικής την αποκατάσταση κοινών συνόρων και συμφωνούσαν κατά βάση  στη λύση του Μακεδονικού με τη διανομή του ευρύτερου μακεδονικού χώρου. 
Βασικό ζήτημα στις Ελληνό-γιουγκοσλαβικές σχέσεις, ήταν η ελεύθερη σερβική ζώνη  της Θεσσαλονίκης όπως προέβλεπε  η Ελληνο-σερβική συμφωνία της 10 Μαΐου 1914. Κατά την διάρκεια του Ελληνοτουρκικού πολέμου (1920 – 1922) το Βελιγράδι δεν τήρησε εχθρική στάση έναντι της Αθήνας και δεν ανταποκρίθηκε στις εκκλήσεις του Βούλγαρου Πρωθυπουργού Σταμπολίνσκι, για κοινό νοτιοσλαβικό μέτωπο κατά της Ελλάδας. [13] 
Μετά την Μικρασιατική καταστροφή για να αποτρέψει το ενδεχόμενο μιας νοτιοσλαβικής προσέγγισης και για να εξασφαλίσει την υποστήριξη της Γιουγκοσλαβίας, σχετικά με την παραμονή της Δυτικής Θράκης στην Ελλάδα, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Νικ. Πολίτης  εξέφρασε την ετοιμότητα της Ελλάδας να θέση σε ισχύ την Ελληνο-σερβική συμφωνία της 10 Μαΐου 1914.

Στις 10 Μαΐου 1923 η Ελλάδα παραχώρησε την ελεύθερη σερβική ζώνη της Θεσσαλονίκης. Η ζώνη αποτέλεσε αναπόσπαστο τμήμα του ελληνικού εδάφους, διοικούνταν όμως από σερβικές τελωνειακές αρχές. Στο ζήτημα της Δυτικής Θράκης το Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων στήριξε την Ελλάδα στη Συνδιάσκεψη της Λοζάνη. Αλλά μετά την αποκοπή του Βασιλείου των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων από τα λιμάνια της Αδριατικής (Φιούμε, Ζάνταρ) το ζήτημα της ελεύθερης ζώνης της Θεσσαλονίκης προσέλαβε νέες διαστάσεις, εφόσον η Θεσσαλονίκη αποτελούσε πλέον την κύρια εμπορική διέξοδο της Σερβίας προς τη θάλασσα.

Το Βελιγράδι απαιτούσε ελεύθερη πρόσβαση στη Θεσσαλονίκη. Με αφορμή το ζήτημα του ελληνο-βουλγαρικού Πρωτοκόλλου Πολίτη-Καλφώφ, με το οποίο η Ελλάδα αναγνώριζε την ύπαρξη βουλγαρικής μειονότητας στην ελληνική Μακεδονία, το Βελιγράδι κατήγγειλε τη συμμαχία του 1913 και έθεσε στην Ελλάδα μια σειρά ζητημάτων: ουσιαστικό έλεγχο της σιδηροδρομικής γραμμής Γευγελή - Θεσσαλονίκης, επαύξηση των σερβικών αρμοδιοτήτων στη ζώνη και επέκταση της ζώνης, διαμετακομιστικό εμπόριο μέσω Θεσσαλονίκης όχι μόνο προς τη Σερβία, αλλά και σε άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, μεταφορά πολεμικού υλικού μέσω Θεσσαλονίκης (πράγμα που θα μπορούσε να εμπλέξει την Ελλάδα σε έναν ανεπιθύμητο πόλεμο), αναγνώριση σερβικής μειονότητας στη Δυτική Μακεδονία , αναγνώριση γιουγκοσλαβικής υπηκοότητας σε 500 οικογένειες που στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου κατέφυγαν στην ελληνική  από τη σερβική Μακεδονία και δικαίωμα ελέγχου της Γιουγκοσλαβίας επί των προνομίων της μονής Χιλανδαρίου. Λόγω της σκληρής στάσης του Βελιγραδίου  απέβησαν άκαρπες οι ελληνο-γιουγκοσλαβικές διαπραγματεύσεις που διεξήχθηκαν στο πρώτο εξάμηνο του 1925.[14]

ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1925 ΕΩΣ 1926 «ΠΤΩΣΗ ΠΑΓΚΑΛΟΥ»

Στις 17 Αυγούστου του 1926 το δικτατορικό καθεστώς του Θεόδωρου Πάγκαλου,
προκειμένου να εξασφαλίσει την ουδετερότητα της Γιουγκοσλαβίας στη σχεδιαζόμενη πολεμική εκστρατεία της Ελλάδας κατά της Τουρκίας, υποχώρησε στα σερβικά αιτήματα. Προκλήθηκε οξεία αντίδραση του ελληνικού πολιτικού κόσμου και του στρατού, πράγμα που επιτάχυνε την πτώση του Πάγκαλου στις 22 Αυγούστου 1926 με πραξικόπημα του στρατηγού Γεωργίου Κονδύλη. Η οικουμενική κυβέρνηση του Αλέξανδρου Ζαΐμη, που συγκροτήθηκε μετά τις εκλογές της 7ης Νοεμβρίου 1926, ακύρωσε τις συμφωνίες με τη Γιουγκοσλαβία.

ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1926 -1928

Όταν ο Βενιζέλος ανήλθε ξανά στην εξουσία, τον Αύγουστο του 1928, προσπάθησε να εξομαλύνει τις σχέσεις με την Γιουγκοσλαβία, χωρίς να θιγεί η ελληνική κυριαρχία. Άσκησε πίεση επί της Γιουγκοσλαβίας, υπογράφοντας στη Ρώμη στις 23 Σεπτεμβρίου 1928 σύμφωνο «φιλίας, συνδιαλλαγής και δικαστικού διακανονισμού» με την Ιταλία. Φοβούμενη μήπως και η Ελλάδα εμπλακεί στην «πολιτική περικύκλωσης» που προωθούσε η Ιταλία, η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση υποχώρησε. Στις 11 Οκτωβρίου 1928 υπογράφτηκε στο Βελιγράδι ελληνο-σερβικό πρωτόκολλο που ρύθμιζε το καθεστώς λειτουργίας της ζώνης.[15]

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Οι Γιουγκοσλάβοι επέδειξαν μια εμμονή στο να παρουσιάζουν ότι εκείνο που επιζητούσαν ήταν μόνο η ασφάλεια του εμπορίου τους μέσω της σερβικής ελεύθερης ζώνης (ΣΕΖ) στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και της σιδηροδρομικής γραμμής και συνεχώς τόνιζαν ότι αν έπαιρναν τον έλεγχο της σιδηροδρομικής γραμμής για να εξασφαλίσουν το σερβικό εμπόριο μέσω της ΣΕΖ οι Έλληνες θα μπορούσαν να πειστούν ότι δεν θα υπήρχαν άλλες απαιτήσεις από τους Σέρβους στο μέλλον.[16] Το επιχείρημα αυτό στερείτο σοβαρότητας, διότι τίποτε δεν απέκλειε το ενδεχόμενο να τεθούν εκ νέου μεγαλύτερες γιουγκοσλαβικές αξιώσεις.

Ανακεφαλαιώνοντας το ζήτημα των συμφωνιών του Αυγούστου του 1926 μεταξύ της Ελλάδας και του βασιλείου Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, εξάγεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι οι παραχωρήσεις της Αθήνας ήταν τόσο μεγάλες ώστε έβλαπταν την ελληνική εθνική κυριαρχία. Γι’ αυτόν το λόγο, σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος αντέδρασε και ανέτρεψε με τη σύμπραξη του στρατού την κυβέρνηση Πάγκαλου. Ο τελευταίος θεωρούσε ότι με την υπογραφή της σύμβασης αποκτούσε έναν ισχυρό σύμμαχο στην περιοχή και ότι η Ελλάδα έβγαινε από τη διπλωματική απομόνωση στην οποία είχε περιέλθει τα τελευταία χρόνια. Συν τοις άλλοις πίστευε ότι θα είχε εξασφαλισμένα τα βόρεια σύνορά της σε περίπτωση ελληνοτουρκικού πολέμου. Η ζημία όμως θα ήταν πολύ μεγάλη για τα ελληνικά συμφέροντα αν ίσχυε η συνθήκη.



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

·              Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (1204-1940), Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1993
·              ΤΑΣΟΣ BΟΥΡΝΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΑΘΗΝΑ: ΠΑΤΑΚΗΣ (2005)  Β΄
·              ΒΕΡΕΜΗΣ ΘΑΝΟΣ (1982), ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ: Η ΣΥΓΚΥΡΙΑ 1925-1926. ΑΘΗΝΑ: ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ.
·              ΓΕΣ/ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, 1957, ΤΟΜΟΣ Γ'
·              ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΓΚΟΛΝΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΞΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ, 1936-1941»
·                Α. ΤΟΥΝΤΑ-ΦΕΡΓΑΔΗ, ΕΛΛΗΝΟΒΟΥΛΓΑΡΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΠΟΛΙΤΗ-ΚΑΛΦΩΦ 1924-1925, ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1986.
·              ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΣΦΕΤΑΣ  «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΜΟΣ Β» ΒΑΝΙΑΣ 2010
·              ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΟΥΛΑΣ «ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ 1923 ΕΩΣ ΤΟ 1928 ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ»
·              ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥ, ΤΟΜΟΣ ΙΕ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Α.Ε. (1978)
·              ΖΩΡΖ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝ, Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ 1991

ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ – ΤΥΠΟΣ

·               Εμπρός φ.22-10-1925 σ.4η
·               Εμπρός φ.23-10-1925




[1] Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (1204-1940), Εκδοτικό Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1993 σελ 480
[2] Τάσος Bουρνάς Ιστορία της Νεώτερης και Σύγχρονης Ελλάδας. Αθήνα: Πατάκης (2005) , Β΄: σελ.331.
[3]  Βερέμης Θάνος (1982), Οικονομία και Δικτατορία: η συγκυρία 1925-1926. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, σελ. 37-38.
[4] ΖΩΡΖ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝ, Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ 1991, σ. 553
[5] Κωνσταντίνος Βακαλόπουλος, ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (1204-1940), Εκδοτικό Οίκος Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1993 σελ 486-487
[6]  ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η βαλκανική διάσταση της εξωτερικής πολιτικής του μεταξικού καθεστώτος, 1936-1941» ΓΚΟΛΝΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ σελ 21
[7] Α. Τούντα-Φεργάδη, Ελληνοβουλγαρικές μειονότητες, Πρωτόκολλο Πολίτη-Καλφώφ 1924-1925, Παρατηρητής Θεσσαλονίκη 1986, σ.σ. 46-47.
[8] ΖΩΡΖ ΚΑΣΤΕΛΛΑΝ, Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗ 1991, σ. 596-597
[9]«ΓΕΣ/ Στρατιωτική Γεωγραφία» 1957, ΤΟΜΟΣ Γ', στη σελίδα 160
[10] ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, ΤΟΜΟΣ ΙΕ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Α.Ε. 1978, σ. 294
[11] Εμπρός φ.22-10-1925 σ.4η
[12] Εμπρός φ.23-10-1925 σ.1η
[13]ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΣΦΕΤΑΣ  «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΜΟΣ Β» ΒΑΝΙΑΣ 2010 Σελ : 48
[14] Οπ.Π Σελ 50
[15]  Οπ.Π σελ 51
[16] ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΟΥΛΑΣ «ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ 1923 ΕΩΣ ΤΟ 1928 ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ» Σελ 166

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας