Σωτήρης Ριζάς: «Να μοιράσουμε πιο δίκαια τις ευθύνες για την “αυτοκαταστροφή” του ’22»

γράφει ο Γρηγόρης Μπέκος στο http://www.tovima.gr/society/article/?aid=801287

Το 2008, όταν τα σημάδια της επερχόμενης κρίσης άρχισαν να γίνονται πλέον αντιληπτά, ο Σωτήρης Ριζάς, σημερινός διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Ερευνας της Ιστορίας του Νεωτέρου Ελληνισμού, στην Ακαδημία Αθηνών, άρχισε να δημοσιεύει συμπαγείς ιστορικές μελέτες για την Ελλάδα του 20ού αιώνα. Η πλέον πρόσφατη «Το τέλος της Μεγάλης Ιδέας - Ο Βενιζέλος, ο αντιβενιζελισμός και η Μικρά Ασία» (2015, Καστανιώτης) είναι γραμμένη υπό τη μορφή ενός διπλωματικού θρίλερ και εστιάζει κατά το πλείστον στον βρετανικό παράγοντα (αξιοποιώντας πηγές όπως το Αρχείο Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, λ.χ., που υπήρξε ο έλληνας επιτετραμμένος στο Λονδίνο την περίοδο 1920-1922, ή το Αρχείο του Γεωργίου Στρέιτ, που ήταν στενός συνεργάτης του βασιλέα Κωνσταντίνου).


«Μία από τις πολλές αφορμές γι' αυτό το βιβλίο ήταν "o πόλεμος της μνήμης" που ξέσπασε πριν από μερικά χρόνια με αφορμή την υπόθεση του "συνωστισμού στη Σμύρνη". Δεν μπορούσα να καταλάβω το πρωθύστερο της όλης προσέγγισης: πώς είναι δυνατόν, μετά από 90 χρόνια και πλέον,  να ασχολούμαστε εκτενώς με την κατάληξη της Μικρασιατικής Καταστροφής - όσο κι αν συναισθάνομαι, προφανώς, το ιστορικό τραύμα για τη χώρα - αλλά να μη μας ενδιαφέρει και τόσο να αναλύσουμε πώς φθάσαμε ως εκεί. Θέλησα, επιπροσθέτως, να φανεί καθαρά η αλληλεπίδραση της ελληνικής πολιτικής, δηλαδή του Εθνικού Διχασμού, με τις ρευστές εξελίξεις στο διεθνές διπλωματικό πεδίο. Υπήρχαν, βέβαια, κι άλλοι παράγοντες. Η επικρατούσα ως σήμερα άποψη λ.χ. ότι η Μικρασιατική Καταστροφή συντελέστηκε επειδή το 1920 καταψηφίστηκε ο Βενιζέλος και επικράτησε ο αντιβενιζελισμός. Τούτη όμως είναι μια "φτωχή" υπόθεση. Στην πραγματικότητα, αυτό που καταλαβαίνουμε, συνδυάζοντας επιμέρους όψεις, είναι ότι τότε υπήρχε ένα πλειοψηφικό ρεύμα που αποδοκίμασε τον Βενιζέλο, ακόμη κι αν η ήττα του δεν αναμενόταν».

Το θέμα της επέκτασης των ορίων της Ελλάδας στη Μικρά Ασία θα ετίθετο μόνο προς το τέλος του 1914 και τις αρχές του 1915, όταν οι Βρετανοί (μέσω των Φιλελεύθερων αδελφών Μπάξτον) υπέδειξαν τη Σμύρνη και την ενδοχώρα της ως εδαφικό αντάλλαγμα για την έξοδο της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, για να εξασφαλίσουν υπέρ τους, από την άλλη μεριά, και τη συμμετοχή της Βουλγαρίας. «Επομένως, η ιδέα δεν ήταν "αυτοφυής" στην ελληνική πολιτική. Αλλά η αλήθεια είναι ότι ο Βενιζέλος ανέλαβε αμέσως την "ιδιοκτησία" αυτού του προγράμματος, το υιοθέτησε και το προώθησε ενεργά ως το τέλος της διακυβέρνησής του το 1920. Γιατί προήλθε από τους Βρετανούς η ιδέα; Μα γιατί η Ελλάδα - μια χώρα που ήθελε τότε και η ίδια να αναχθεί σε περιφερειακή δύναμη  - φάνταζε η ιδεώδης επιλογή: ο ιδανικός βραχίονας για μια αυτοκρατορία στο απόγειό της προς την Εγγύς και τη Μέση Ανατολή, περιοχή που τότε άρχιζε να έχει σημασία εξαιτίας του πετρελαίου της. Το βασικό ζήτημα είναι ότι δεν ετέθη όλη η βρετανική ισχύς πίσω από αυτό το εγχείρημα, διότι πέραν του πρωθυπουργού Λόιντ Τζορτζ, ο οποίος ήταν πράγματι υποστηρικτικός, υπήρχαν στον σκληρό πυρήνα των βρετανικών ελίτ επιμέρους αντιστάσεις και διαιρέσεις. Η βοήθεια των Βρετανών ήταν σε μεγάλο βαθμό πολιτική και διπλωματική αλλά οικονομικά περιορισμένη, οι πολεμικές πιστώσεις της εποχής δεν κάτι σπουδαίο. Οταν ο Πρωτοπαπαδάκης αναγκάστηκε να διχοτομήσει το νόμισμα το έκανε, σκεφτείτε, για να βγούνε ακόμη πέντε-έξι μήνες στο μέτωπο, όχι για να μείνει η Ελλάδα επ' αόριστον στη Μικρά Ασία. Η βρετανική πολιτική του 1922 όμως ήταν καθαρώς ένας αγώνας οπισθοφυλακής, επεδίωκαν να μην εγκαταλειφθεί η μικρασιατική ενδοχώρα από τα ελληνικά στρατεύματα».

Το βασικό πρόβλημα ήταν ευρύτερο: υπήρχε μια «θεμελιώδης πλάνη» στην ανάληψη και συνέχιση της πολιτικής αυτής (δηλαδή, της απόλυτης ευθυγράμμισης με τους Βρετανούς, την οποία ακολούθησε κατόπιν και η αντιβενιζελική ηγεσία υπό τον Γούναρη), σημείωσε ο Σωτήρης Ριζάς, εννοώντας την εκτεταμένη και παρατεταμένη στρατιωτική εμπλοκή στη Μικρά Ασία. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι ο συγγραφέας προσεγγίζει την πολυπλοκότητα του ζητήματος υποδεικνύοντας στον αναγνώστη ότι η Καταστροφή ήταν εν μέρει μια Αυτοκαταστροφή. «Αυτό που θέλησα να καταδείξω είναι ότι η βασική διάσταση της Μικρασιατικής Καταστροφής δεν σχετίζεται με έναν πολιτικό, όσο κι αν, ομολογουμένως, ο Βενιζέλος ήταν πιο ισχυρή προσωπικότητα και σημαντικότερος πολιτικός από τον Γούναρη. Μιλάμε για δυνάμεις πολύ υπέρτερες από την ικανότητα ενός ανθρώπου» τόνισε ο Σωτήρης Ριζάς.

Ο ίδιος, συνοψίζοντας την «παραδεδεγμένη γνώση» για τη Μικρασιατική Καταστροφή, προέβη στις ακόλουθες διαπιστώσεις. «Στην ουσία υπάρχουν τρεις αφηγήσεις οι οποίες αντιστοιχούν λίγο-πολύ στα τρία πολιτικά ρεύματα της εποχής. Η αντίληψη της Αριστεράς ότι αυτό ήταν μια ιμπεριαλιστική υπόθεση και ότι εμείς αναλάβαμε υπεργολαβικά να κάνουμε τη δουλειά της Βρετανίας. Υπάρχει η αντίληψη του αντιβενιζελισμού ότι μας ενέπλεξε ανευθύνως ο Βενιζέλος σε μια υπόθεση την οποία οι αντιβενιζελικοί προσπάθησαν να διαχειριστούν αλλά "έσκασε" στα χέρια τους, κάτι που είχε ως συνέπεια την άδικη  εκτέλεση των Εξι (που δεν ήταν παρά αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων). Και υπάρχει και η αντίληψη του βενιζελισμού, ότι ένας μεγάλος πολιτικός έφερε ένα εκπληκτικό διπλωματικό αποτέλεσμα, έφτιαξε τη Μεγάλη Ελλάδα "των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών" και ήρθε ένας εσμός αντιπολιτευομένων, άνθρωποι που δεν είχαν καμία επίγνωση της διεθνούς πραγματικότητας και οδήγησαν τα πράγματα εκεί που τα οδήγησαν. Το σημαντικό είναι άλλο: ότι εκείνο το εγχείρημα υπερέβαινε τα όρια και τις δυνατότητες του ελληνικού κράτους, οικονομικά, στρατιωτικά, κοινωνικά και πολιτικά. Ολο αυτό ήταν πέραν των δυνάμεών του και είναι καιρός να επιμερίσουμε τις πολιτικές ευθύνες πιο δίκαια».

Το απολύτως ανατριχιαστικό είναι ότι η ελληνική ηγεσία - όσο κι αν υπήρχαν παράγοντες που διαισθάνονταν το εύρος της διακινδύνευσης που ενυπήρχε σ' εκείνο το επίφοβο σχέδιο - εμφανίζεται τότε δραματικά εγκλωβισμένη στη δυναμική των γεγονότων, είναι σαν το ίδιο το πολιτικό προσωπικό να επιταχύνει προς τον όλεθρο που έρχεται από την αντίθετη κατεύθυνση και να προσκρούει πάνω του μετωπικά και κάπως μοιρολατρικά. «Από την πλευρά του αντιβενιζελισμού, σαφώς και διακρίνουμε ένα στοιχείο μοιρολατρίας. Είναι πολύ γλαφυρός ο διάλογος της ηγεσίας του τον Μάρτιο του 1921 με τον Μεταξά. Ο Πρωτοπαπαδάκης του είχε πει τότε ότι είναι καλύτερα να ηττηθούμε παρά να γίνει αυτό που έλεγε εκείνος, να εγκαταλείψουν δηλαδή τα εδάφη που είχε καταλάβει ο ελληνικός στρατός και τα οποία είχαν αποδοθεί στην Ελλάδα. Γιατί; Γιατί κανείς δεν θα υπερασπιζόταν τη χώρα αύριο, αν του το ζητούσαν. Επομένως: ήταν καλύτερα να φύγουν από εκεί συνεπεία μιας ήττας. Παρ' όλα αυτά, νομίζω ότι το κρίσιμο διάστημα ήταν αυτό μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου του 1920. Από τα τέλη Απριλίου - αρχές Μαΐου, όταν δηλαδή ήταν ήδη γνωστοί οι όροι της Συνθήκης των Σεβρών που θα επέβαλαν τελεσιγραφικά λίγο αργότερα οι Σύμμαχοι στους Τούρκους, επικρατούσε η αίσθηση ότι είχαμε καταφέρει αυτό που θέλαμε - κάτι που ενισχύθηκε δύο μήνες μετά, όταν ο ελληνικός στρατός προέλασε με μεγάλη ευκολία σε βάθος, χωρίς όμως να γίνεται πλήρως κατανοητό ότι οι εθνικιστικές δυνάμεις του Κεμάλ υποχωρούσαν στρατηγικά, αποφεύγοντας επιμελώς τη σύγκρουση - και, ταυτοχρόνως, τη στιγμή που φαίνεται ότι η ακολουθούμενη πολιτική αποδίδει εκπληκτικούς καρπούς, αρχίζει να γίνεται συνείδηση ότι αυτό είναι κάτι το φευγαλέο, ότι δεν ήταν τόσο απλά τα πράγματα εκεί. Είναι μια θολή περίοδος, όπου η ψευδαίσθηση με την πραγματικότητα συνυπήρχαν, νομίζω. Αυτό το καταλαβαίνει και ο ίδιος ο Βενιζέλος έναν μήνα πριν από τις εκλογές που κατόπιν έχασε, όταν στέλνει την επιστολή στον Λόιντ Τζορτζ και του γράφει ότι, αν δεν υπάρξει ενίσχυση αλλά και συστράτευση Βρετανών και Ελλήνων, τη Μικρά Ασία δεν θα μπορούσαμε να τη φέρουμε σε πέρας μόνοι μας».

Ο Σωτήρης Ριζάς, για να έλθουμε λίγο στο σήμερα, μια και έγινε λόγος για «ψευδαισθήσεις», γράφει στο ιστορικό τομίδιο «Παρατάξεις και κόμματα στη μεταπολεμική Ελλάδα» (2016, Εστία) ότι «η δεύτερη εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ τον Σεπτέμβριο του 2015 εντάσσεται πλέον σε μια ιστορική προοπτική, δεν συνιστά ένα απλό επεισόδιο», υπό την έννοια ότι ένα κόμμα της Αριστεράς «εποίκισε» απ' όσο φαίνεται τον «παραταξιακό» χώρο της Κεντροαριστεράς. «Θα πρέπει όμως να περιμένουμε να δούμε αν αυτό θα είναι βραχύβιο εν τέλει - κάτι που έχει συμβεί στο παρελθόν -, να δούμε δηλαδή αν και αυτή η πολιτική κατάσταση θα εγγραφεί στα όρια της κρίσης: τα δύο-δυόμισι χρόνια. Αν τα ξεπεράσει, θα μιλάμε για κάτι τελείως διαφορετικό».   

Σχόλια

  1. Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο αλλά αναφερόμενος στον τίτλο του θα ήθελα να πω ότι μπορεί η Μεγάλη Ιδέα να θάφτηκε το 22 ωστόσο είχε ήδη νωρίτερα για πολλούς πεθάνει, ή μάλλον κάποιοι την είχαν ήδη σκοτώσει, μεταξύ των οποίων και ο Βενιζέλος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας