Σπαρτιάτες, οι σκλάβοι του πολέμου (του Χαρίτωνος Γιωτάκη)

γράφει ο Φιλίστωρ Ι. Β. Δ.

Γενικώς αποφεύγω να διαβάζω Ιστορικά μυθιστορήματα καθώς θεωρώ ότι η επιστήμη της Ιστορίας δεν είναι συμβατή με την φανταστική λογοτεχνία. Πριν πολλά χρόνια είχα διαβάσει την "Τιμάνδρα" του κ. Θοδωρή Καλλιφατίδη, το κλασσικό "ο κύριος μου Αλκιβιάδης" του Άγγελου Βλάχου και πρόσφατα διάβασα το πολύ γνωστό "οι πύλες της φωτιάς" του Steven Presffield που ομολογουμένως μου άρεσε. Κάτι αντίστοιχο περίμενα ότι θα διάβαζα όταν ξεκινούσα το βιβλίο του έμπειρου συγγραφέα κ. Χαρίτωνος Γιωτάκη "Σπαρτιάτες οι σκλάβοι του πολέμου". Ομολογουμένως το βιβλίο ήταν πολύ διαφορετικό από οποιοδήποτε ανάγνωσμα τέτοιου είδους έχω διαβάσει ως τώρα και πολύ σύντομα η ανάγνωση του συνεχίστηκε με μεγάλο ενδιαφέρον ως το τέλος.
Προφανώς οι απέραντες γνώσεις του συγγραφέα για το πλαίσιο της εποχής και το κοινωνικό γίγνεσθαι της Αρχαίας Σπάρτης είναι το αυτονόητο εφόδιο για την προσπάθεια του. Ο κ. Γιωτάκης διαφωτίζει τον αναγνώστη του για το κοινωνικό γίγνεσθαι της Σπάρτης με πολλές κατατοπιστικές υποσημειώσεις που βρίσκονται διάσπαρτες στο βιβλίο. Αυτό που κάνει το βιβλίο ιδιαίτερα ελκυστικό, είναι κατά την γνώμη μου, η αντικειμενικότητα του συγγραφέα έναντι του θέματος του. Ο κ. Γιωτάκης όχι μόνο κρατάει σαφείς αποστάσεις από μια εξιδανίκευση του Σπαρτιατικού κλέους, αλλά αντιθέτως μέσα από την περιγραφή της ζωής ενός Σπαρτιάτη ευγενή, του Αρχία, μας δείχνει μια υποκριτική κοινωνία που καταπιέζει αφόρητα και απάνθρωπα τις επιθυμίες των πολιτών της, ενώ στους κόλπους της δεν λείπουν οι σκληροί και πολλές φορές, αθέμιτοι ανταγωνισμοί μεταξύ των ισχυρών οικογενειών της πόλης για την κατάκτηση της εξουσίας. Η Σπάρτη μας παρουσιάζεται ως μια πολιτεία ανισοτήτων με τους "Όμοιους" να έχουν τα ίδια δικαιώματα μόνο στα χαρτιά και όχι επί της ουσίας. Επίσης περιγράφεται χωρίς ωραιοποιήσεις όλη η σκληρή καταπίεση των Μεσσήνιων ειλώτων και η τάση τους για εξέγερση, αλλά και η απάνθρωπη σκληράδα της Σπαρτιάτισσας μητέρας και συζύγου έναντι του Σπαρτιάτη "Όμοιου" καθώς και το Αρχαίο "η ταν η επι τας". 

Η ζωή του νεαρού Σπαρτιάτη Αρχία ξετυλίγεται σε ένα άκρως ανταγωνιστικό περιβάλλον όπου επικρατεί η ωμή βία που οδηγεί τους εκπαιδευόμενους σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμη και στον θάνατο. Η βία αποτελεί βασική συνιστώσα της αφήγησης και χαρακτηρίζει τον Σπαρτιάτικο βίο όπως αυτός παρουσιάζεται από τον συγγραφέα, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και ο αφηγητής την αποδοκιμάζει καθώς την θεωρεί χωρίς μέτρο αλλά και σε πολλές περιπτώσεις εντελώς απάνθρωπη και περιττή. Αναμφίβολα το πλέον ενδιαφέρον κομμάτι του βιβλίου κατά την γνώμη μου, είναι η λεπτομερέστατη περιγραφή της "Κρυπτείας" αυτού του φοβερού θεσμού που όμως πολύ λίγα είναι ευρύτερα γνωστά. Ο κ. Γιώτακης περιγράφει με μεγάλη άνεση και λεπτομέρειες τον θεσμό αυτό και θεωρώ ότι η πιστή και αληθοφανής περιγραφή του αποτελεί σημαντικό προσωπικό του επίτευγμα καθώς από όσο γνωρίζω, οι πληροφορίες για την "Κρυπτεία" είναι διάσπαρτες και περιορισμένες.

Τα 3/5 του βιβλίου αφιερώνονται στην περιγραφή της λειτουργία και την καθημερινή ζωή της Σπαρτιατικής Πολιτείας. Ο συγγραφέας με προσοχή δίνει δικές του ερμηνείες για τους λόγους που υποκρύπτονταν πίσω από έξεις του Σπαρτιάτικου βίου που όλες μοιάζουν αληθοφανείς και προϊόν συστηματικής μελέτης. Θεωρώ ότι αποτελεί πλεονέκτημα του βιβλίου η πετυχημένη περιγραφή της αντίθεσης μεταξύ του εσωτερικού κόσμου και των προσωπικών επιθυμιών του Αρχία με τον περιοριστικό καταναγκασμό που επιβάλλει ο χαλύβδινος νόμος της πόλης. Η αντίθεση αυτή έχει το ενδιαφέρον της και αναδεικνύει με γλαφυρό τρόπο την πάλη του ατόμου για να ενταχθεί στο σύνολο ομαλά. Μου φαίνεται βέβαια ότι η αντίθεση αυτή ίσως δεν είναι και τόσο ρεαλιστική καθώς ο ήρωας της εξιστόρησης Αρχίας συνεχώς υποβάλλει στην βάσανο της λογικής τον τρόπο ζωής στην Σπάρτη και τον βρίσκει παράλογο. Κάτι τέτοιο πάντως στην εποχή εκείνη δεν θα ήταν και τόσο πιθανό, καθώς όταν μαθαίνεις από την γέννηση σου να ζεις με έναν συγκεκριμένο τρόπο και όλοι γύρω σου κάνουν το ίδιο, τον αποδέχεσαι κατά κανόνα ως δεδομένο και ως κάτι φυσικό. Επίσης αν ο Αρχίας διέθετε τόσο ανεπτυγμένη κριτική σκέψη δύσκολα θα είχε διακριθεί στα διάφορα στάδια της Σπαρτιατικής εκπαίδευσης που απαιτούσαν τυφλή υπακοή, χωρίς περιττούς στιγμιαίους δισταγμούς. 

 Στα επόμενα 2/5 του βιβλίου καταγράφεται η Ιστορία της Σπάρτης και του Κλασσικού Ελληνικού κόσμου από την Ιωνική επανάσταση ως την ηρωική μάχη των Θερμοπυλών, με έναν συνοπτικό αλλά συνάμα πειστικό και έγκυρο τρόπο. Οι μάχες περιγράφονται γλαφυρά και κυρίως με μεγάλη λεπτομέρεια και πιστότητα όσον αφορά τις κινήσεις της στρατιωτικής φάλαγγας αλλά και τα παραγγέλματα που έδιναν οι Σπαρτιάτες αξιωματικοί στους οπλίτες τους. Ο ήρωας της μάχης Βασιλιάς Λεωνίδας είναι ένας από τους πρωταγωνιστές της πλοκής του βιβλίου, όχι απαραίτητα αγαθός σε πολλές περιπτώσεις κατά τον βίο του στην πόλη. Η παρουσίαση του Λεωνίδα αποτελεί άλλον ένα αιφνιδιασμό του συγγραφέα στον αναγνώστη του, που μάλλον παραπέμπει σε εφεύρημα του συγγραφέα για να εξυπηρετηθεί η αφήγηση χωρίς (;) ιστοριογραφική αναφορά.

Σε κάποια σημεία του μυθιστορήματος υπάρχουν κάποιες άστοχες παρομοιώσεις που λογοτεχνικά μοιάζουν αποτυχημένες (τουλάχιστον στα δικά μου μάτια), περιπτώσεις αθυροστομίας των πρωταγωνιστών που μοιάζουν αχρείαστες και αψυχολόγητες (αν και όπως ξέρουμε οι στρατιώτες εκείνη την εποχή ήταν ιδιαίτερα αθυρόστομοι), αλλά και η δημοτική - λεκτική και νοηματική - που επιλέχθηκε για την απόδοση των διαλόγων των Αρχαίων Σπαρτιατών σε κάποιες περιπτώσεις με ξένισε. Ιδιαίτερα καλαίσθητη η παρουσίαση του βιβλίου, εξαιρετική επιλογή της γραμματοσειράς που βοηθάει για μια ξεκούραστη και απρόσκοπτη ανάγνωση.

Συμπερασματικά το βιβλίο είναι προϊόν μεγάλης προσπάθειας, σκληρής μελέτης και προσωπικού μόχθου του συγγραφέα, ο οποίος αναμφισβήτητα έχει μεγάλες ικανότητες στην δημιουργία χαρακτήρων και πλοκής. Μετά από τις πρώτες 50 σελίδες το βιβλίο σε εγκλωβίζει οριστικά για να το διαβάσεις μέχρι τέλους. Ο κ. Γιωτάκης είναι έντιμος έναντι του αναγνώστη του, και ειλικρινής μέχρι παρεξηγήσεως, καθώς η αφήγηση και οι περιγραφές του μοιάζουν αυθεντικές και αντίστοιχες της εποχής όπως την συνέλαβε και την κατάλαβε χωρίς στρογγυλοποιήσεις ώστε να είναι απαραίτητα συμβατές με τις σημερινές αντιλήψεις και προκαταλήψεις του αναγνώστη. Το έργο του κ. Γιωτάκη αποτελεί απαραίτητο απόκτημα για κάθε βιβλιοθήκη και μπορεί να αποτελέσει βασικό ανάγνωσμα για όσους ενδιαφέρονται για την Αρχαία Σπάρτη. 

Σχόλια

  1. "...η επιστήμη της Ιστορίας δεν είναι συμβατή με την φανταστική λογοτεχνία".
    Σωστό. Αλλά γιατί?
    Γιατί η λογοτεχνία λειτουργεί ως δούρειος ίππος του φαινομένου του ιστορικού αναχρονισμού.(και στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι διαφάινεται έντονα αυτό το φαινόμενο).
    Πότε είναι εμφανής ο ιστορικός αναχρονισμός?
    Όταν επιχειρούνται ερμηνευτικές προσβάσεις στα ιστορικά γεγονότα και στα ιστορικά πρόσωπα μέσα από κρίσεις και προϋποθέσεις του παρόντος, του οποιουδήποτε παρόντος. (Ας πούμε στη συγκεκριμένη περίπτωση οτι ο συγγραφέας "φιλτράρει" τις όποιες ιστορικές πληροφορίες μέσα απο τη δική του σύγχρονη 'δημοκρατική" οπτική).

    Ένα ακόμη στοιχείο, η απουσία ιστορικού πλαισίου καθιστά το ιστορικό κείμενο πιο ευάλωτο στις προθέσεις του συγγραφέα.
    Όταν συντάσσει κανείς μια ιστορική διατριβή και μάλιστα αν είναι διδακτορική διατριβή που είναι η σημαντικότερη εργασία ενός επιστήμονος, παραθέτει ένα εισαγωγικό ή πρώτο κεφάλαιο που αναφέρεται στην εποχή μέσα στην οποία τοποθετούνται τα θέματα με τα οποία ασχολείται.(Εννοείται με αναφορά σε αξιόπιστες και αντικειμενικές πηγές).

    Αυτή η τοποθέτησις είναι απολύτως αναγκαία, σφαιρική από πάσης πλευράς τοποθέτηση, για να μπορεί κανείς τα συμπεράσματα τα οποία θα συναγάγει, να τα τεκμηριώνει και μάλιστα κατά τρόπον αναμφισβήτητον.

    Ο ιστορικός αναχρονισμός και η ιδεολογική χρήση της ιστορίας είναι από τις μεγαλύτερες αρρώστιες των ασχολουμένων με την ιστορία, στην σύγχρονη εποχή.

    Τι άλλο είναι το μυθιστόρημα?
    Να στοχάζεται κανείς σχετικά με τα ιστορικά γεγονότα ερήμην των πηγών. Αυτό όμως ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ.

    Μυθιστόρημα σημαίνει, ή ιστορικό ρομάντσο ακόμη, σημαίνει ότι χρησιμοποιεί κανείς κάποια γεγονότα τα οποία έστω, στηρίζονται στις πηγές και τα συνδέει με έναν αυθαίρετο τρόπο. Αυτό ακριβώς είναι πάλι άλλη νόσος της ιστορικής επιστήμης.

    Όλα τα ιστορικά μυθιστορήματα είναι "ένοχα" για τους παραπάνω λόγους μέχρι αποδείξεως του εναντίον.
    Μπορείτε να μας πείτε γιατί διαφέρει το συγκεκριμένο?

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Υπάρχει μια παρανόηση. Όταν έγραψα "Ομολογουμένως το βιβλίο ήταν πολύ διαφορετικό από οποιοδήποτε ανάγνωσμα τέτοιου είδους έχω διαβάσει ως τώρα και πολύ σύντομα η ανάγνωση του συνεχίστηκε με μεγάλο ενδιαφέρον ως το τέλος." δεν υπονοούσα ότι δεν "αμαρτάνει" όσον αφορά αυτά που αναφέρατε.

      O συγγραφέας γνωρίζει τέλεια την περίοδο και κινείται με άνεση στην αφήγηση του. Και πάλι όμως, η θέαση Ιστορικών γεγονότων μέσω της λογοτεχνίας μοιάζει σαν να κοιτάζεις κάτι φορώντας χρωματιστά γυαλιά. Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον, αλλά δεν είναι Ιστορία...

      Διαγραφή
    2. Υπάρχει και η άλλη Σπάρτη,αυτή που υπήρξε πόλος έλξης διακεκριμένων καλλιτεχνών, μουσικών και ποιητών απο όλες τις περιοχές της Ελλάδας οι οποίοι επέλεγαν την Σπάρτη για να γίνουν διάσημοι και να πετύχουν την πανελλήνια αναγνώριση.Ενδεικτικά να αναφέρω ονόματα διαπρεπών ποιητών,οι οποίοι βρήκαν στην Σπάρτη ευνοικό και φιλόξενο κλίμα για πνευματική δραστηριότητα. Ο Τυρταίος, ο Τέρπανδρος και ο ιωνικής καταγωγής Έλληνας Αλκμάν.

      Διαγραφή
    3. Συγνώμη υπήρξε ήθελα να γράψω.

      Διαγραφή
  2. Ως ιστορικός αποφεύγω την ανάγνωση ιστορικών μυθιστορημάτων διότι εκτός όλων των άλλων στο τέλος, τις περισσότερες φορές τουλάχιστον, μένω με την αίσθηση της ανάγνωσης ενός σύγχρονου κοινωνικού ή ερωτικού δράματος όπως αυτό θα εξελισσόταν στον 21ο αιώνα και του οποίου η μόνη σύνδεση με την περιγραφόμενη αρχαία εποχή ήταν η ένδυση και ο οπλισμός των εμπλεκομένων προσώπων. Ομολογώ πως διάβασα το ιστορικό μυθιστόρημα "Σπαρτιάτες οι σκλάβοι του πολέμου" κατόπιν της πιέσεως ενός συναδέλφου και παλαιού συμφοιτητού μου και εξεπλάγην ευχάριστα από το αποτέλεσμα. Πλοκή, πιστή ιστορική ακολουθία και ποιοτητα, είναι τα κυριότερα χαρακτηριστικά του. Δε νομίζω ότι χρειάζεται να προσθέσω κάτι άλλο στα όσα ήδη γράφτηκαν από τον Φιλίστωρα και με τα οποία συμφωνώ. Ιστορικός αναχρονισμός στην πράξη,όπως αυτός αναφέρεται στην επιστήμη της Ιστορίας, δηλαδή με μεταφορά ενός πολιτισμικού ή άλλου στοιχείου το οποίο χαρακτηρίζει μία περίοδο, προς μία άλλη μεταγενέστερη ή προγενέστερη δεν παρατηρείται σε κανένα σημείο του μυθιστορήματος. Αντιθέτως ο συγγραφέας έγινε ευχάριστα "εκνευριστικός" με την εμμονή του στις κάθε είδους ιστορικές λεπτομέρειες. Όσον αφορά τον συναισθηματικό, πραγματιστικό, ιδεολογικό ή δημοκρατικής οπτικής(!) αναχρονισμό, τολμώ να παραδεχτώ ότι ο συγγραφέας έβαλε αισθητά μικρότερη δόση τέτοιου είδους "αναχρονισμού", από όση είναι επιβεβλημένο να υπάρχει σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα ώστε αυτό να καλύψει την απόσταση των 2500 ετών που χωρίζει την εξεταζόμενη περίοδο από την εποχή του σημερινού αναγνώστη, για να γίνει το κείμενο αυτό κατανοητό. Ας μην ξεχνάμε ότι ακόμη και διαπρεπείς ιστορικοί κατά τη διερεύνηση και ανάλυση πηγών και αρχαιολογικών ευρημάτων, μετά από μακροχρόνια μελέτη συνεργαζόμενοι με πλήθος πανεπιστημιακών βοηθών και ειδημόνων άλλων επιστημών, δεν είναι λίγες οι φορές που οδηγούνται σε αδιέξοδο. Εκεί αναγκάζονται να προβούν στην ανακοίνωση συμπερασμάτων τα οποία εξήχθησαν έχοντας ως τελευταίο "λιμένα" τους την προσωπική άποψη του επικεφαλής επιστήμονος, ο οποίος την δημιούργησε αξιολογώντας πλέον τα συμπεράσματα αυτά όχι με την παγωμένη μαθηματική λογική ενός ερευνητή, αλλά με τη δική του προσωπική εκτίμηση απ' την οποία είναι αδύνατον να απουσιάσει ο επηρεασμός της δικής του σύγχρονης εποχής. Αυτός είναι και ο λόγος που για το ίδιο ιστορικό περιστατικό έχουν εξαχθεί διάφορες, και πολλές φορές εκ διαμέτρου αντίθετες, απόψεις, ακόμη και μεταξύ ειδημόνων. Εάν αναγνωρίζουμε στους επιστήμονες το δικαίωμα της προσωπικής άποψης στις μελέτες τους όταν οι πηγές και οι αποδείξεις έχουν εξαντλήσει κάθε άλλο περιθώριο, τότε γιατί να μην αποδεχθούμε το ίδιο και για τους συγγραφείς οι οποίοι δεν γράφουν μελέτες ή διατριβές, αλλά απλώς μυθιστορήματα;
    Πέτρος Β.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Γνωρίζετε που μπορώ να βρω το βιβλίο ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Εκ μέρους του συγγραφέα Χαρίτωνος Γιωτάκη:

    Το: "Σπαρτιάτες οι σκλάβοι του πολέμου" έχει -δυστυχώς- εξαντληθεί εδώ και 1,5 έτος.... Υπάρχει μία ελάχιστη πιθανότητα να υπάρχουν μερικά ξεχασμένα αντίτυπα σε κάποια μικρά βιβλιοπωλεία, αλλά αυτό είναι απλώς μία υπόθεση. Εάν θέλετε, υπάρχει μια μέθοδος για να το βρείτε αλλά είναι κάπως κοπιώδης: μπορείτε μέσω skroutz, ή παρομοίων sites να δειτε ποια βιβλιοπωλεία το παρουσιάζουν ως διαθέσιμο και επικοινωνώντας μαζί τους να σας αποσταλεί.

    Σας ευχαριστώ για την προτίμησή σας στο εν λόγω έργο μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ο ΕΣΧΑΤΟΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ (Ανώνυμος 5 εβδομάδες πριν) ΑΝΑΓΡΑΦΕΙ ....(Εννοείται με αναφορά σε αξιόπιστες και αντικειμενικές πηγές)....ΧΜΜ...ΠΟΙΟΣ ΤΟ ΟΡΙΖΕΙ ΑΥΤΟ ΕΣΧΑΤΕ;...ΘΕΩΡΩ ΟΤΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΛΟΓΕΙΣ ..ΘΕΛΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΜΗ ...ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ ΒΕΒΑΙΙΑ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΧΩΡΑ

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος17 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου17 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος13 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός30 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες79 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης17 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)34 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος2 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτική Ιστορία57 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας