Η προσφορά της Νάξου στην Ορθοδοξία

Παναγιά Αργοκοιλιώτισσα της Νάξου
Ομιλία του κ. Μίκη Πρωτοπαπαδάκη στο Πανελλήνιο Συνέδριο ‘‘Η Νάξος δια μέσου των αιώνων’’ 1η Σεπτεμβρίου 2013
    Η Ορθοδοξία έχει αναγκασθεί να πολεμήσει για να επιζήσει και, αν θέλουμε να συνεχίσει να υπάρχει, είναι ανάγκη να εξακολουθήσουμε να πολεμούμε. Στην εποχή μας και στο πρόσφατο παρελθόν αντίπαλός της αναδείχθηκε ο υλισμός. Αυτός υποστηρίχθηκε στην Ελλάδα από λογίους, οι οποίοι, γοητευμένοι από τα επιτεύγματα των φυσικών επιστημών, δεν μπόρεσαν να παραδεχθούν, ότι υπάρχει και ένας άλλος κόσμος, πέρα από τον αισθητό, που δεν είναι δυνατόν να ερευνηθεί με τις μεθόδους των φυσικών επιστημών.  


  Το πράγμα άρχισε μετά το 1821, με την επιστροφή Ελλήνων λογίων στην Ελλάδα από το Παρίσι και άλλες πόλεις της ελεύθερης Ευρώπης. Οι λόγιοι αυτοί ήσαν έντονα επηρεασμένοι από τις ιδέες του Διαφωτισμού, οι οποίες είχαν γεννηθεί ως αντίδραση στον σκοταδισμό που επέβαλλαν στους πολίτες κατά τον μεσαίωνα οι Εκκλησίες του Δυτικού κόσμου. Δυστυχώς, μαζί με τον σκοταδισμό, καταπολέμησαν και την χριστιανική πίστη. Ερχόμενοι στην Ελλάδα, οι λόγιοι που προαναφέραμε, δεν κατάλαβαν ότι εδώ δεν υπήρξε ποτέ παρόμοιος σκοταδισμός. Έτσι, με την πεποίθηση ότι βοηθούν την Πατρίδα, προσπάθησαν να εμφυτεύσουν εδώ τον ‘‘Διαφωτισμό’’ της Δύσης, χωρίς να λάβουν υπόψη τις παραδόσεις, που ήσαν βαθιά ριζωμένες στην ψυχή του λαού.

   Η λάμψη του λούστρου του δυτικού πολιτισμού διάβρωσε σοβαρά την ελληνική σκέψη, με αποτέλεσμα να υποβαθμισθεί, ακόμη και να διωχθεί, η παράδοσή μας. Μια από τις πολλές περιπτώσεις των διώξεων της θρησκευτικής παράδοσης, είναι η στάση του ‘‘διαφωτισμένου’’ Κράτους προς την εικόνα της Παναγίας Αργοκοιλιώτισσας. Η εικόνα είχε βρεθεί, όπως είναι γνωστό, με βάση όνειρα Χριστιανών στην περιοχή της Κορώνου της Νάξου. Το γεγονός ότι καθιερώθηκε από τον λαό της Νάξου ως ‘‘λαϊκό προσκύνημα’’, φαίνεται πως ενόχλησε τους διαφωτιστές. Έτσι, τον Νοέμβριο του 1838, μόλις δύο χρόνια μετά την εύρεση, αφαιρέθηκε, με διαταγή της Αστυνομίας, από το φυσικό της περιβάλλον στην Κόρωνο και μεταφέρθηκε στην Μητρόπολη της Νάξου. Εκεί φυλάχθηκε μέσα σε σφραγισμένο κιβώτιο. Ήταν οι «σκοτεινοί εκείνοι καιροί που», όπως γράφει ο Φώτης Κόντογλου,  «κρύβεται το λαμπερό πρόσωπο του Θεού από τα μάτια των ανθρώπων».
  
Σ’ αυτήν την σκοτεινή εποχή  ήρθαν και έδωσαν ένα φως, εκτός των άλλων, οι δύο Άγιοι της Νάξου, ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και ο Άγιος Νικόλαος Πλανάς, ο ‘‘Απλούς’’, όπως τον έχει προσονομάσει ο Νάξιος Πατρών Νικόδημος. Η προσφορά τους στην Ορθοδοξία είναι τεράστια. Δεν είναι, όμως, βέβαιο, ότι η ελληνική κοινωνία, ακόμη και η επίσημη Εκκλησία, την έχει αποδεχθεί. Η προσφορά του παπά-Νικόλα Πλανά ήταν η ζωή του, ο εαυτός του. Ήταν μια ζωντανή εικόνα της Ορθοδοξίας. Μια εικόνα που έλαμπε όχι με το λούστρο του Διαφωτισμού, αλλά, όπως έχει γράψει ο Φώτης Κόντογλου, «με την απλότητα της καρδίας, που είναι το γνώρισμα της Ορθοδοξίας …μήτε γράμματα γνώριζε, μήτε είχε την ευκολία στα λόγια» … «απλώς τον αγαπούσαμε», γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (από το ημερολόγιο της Ιεράς Μητροπόλεως Παροναξίας, 1993, που εκδόθηκε με την ευλογία του επίσης ‘‘Απλού’’ Δεσπότη μας, μακαριστού Αμβροσίου).
    
Κοντά του μαθήτευσαν εξέχουσες προσωπικότητες από τον κόσμο των γραμμάτων και των τεχνών, όπως ο Φώτης Κόντογλου που μνημονεύσαμε, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και άλλοι. Έμαθαν την αξία της ‘‘απλότητας της καρδίας, που είναι το γνώρισμα της Ορθοδοξίας’’. Η εμπειρία αυτή φώτισε το έργο τους και μεταδόθηκε σ’ εκείνους που διψούσαν και διψούν γι’ αυτό. Ο παπά-Νικόλας ζούσε σε επίπεδο που, όσο είναι δυνατόν, άγγιζε το τέλειο. Η παράδοσή μας δεν απαιτεί από κάθε Χριστιανό να ανέβει στο ίδιο επίπεδο. Αρκεί να γνωρίζουμε, πόσο μακριά είμαστε από αυτό. 
   
Το έργο του Νικοδήμου είναι συγγραφικό-διδακτικό. Τα βιβλία που έγραψε, στηρίζονται, όχι τόσο σε δικές του προσωπικές απόψεις, όσο στην παράδοση, όπως την  βρήκε στα χειρόγραφα των βιβλιοθηκών του Αγίου Όρους. Έτσι, έφερε στην επιφάνεια την ξεχασμένη αυτήν παράδοση. Ένα τέτοιο έργο, είναι η ‘‘Φιλοκαλία’’. Στην Μονή Βατοπεδίου διατηρούν το μελανοδοχείο και τον κονδυλοφόρο, που είχε χρησιμοποιήσει ο Άγιος, όταν επί συνεχή μερόνυχτα αντέγραφε τα σχετικά χειρόγραφα. Η ‘‘Φιλοκαλία’’ μεταφράσθηκε σε ξένες γλώσσες. Ειδικότερα, στα Γαλλικά κυκλοφόρησε το 1981. Διάβασα, τότε,  σε γαλλόφωνη εφημερίδα των Βρυξελλών την παρακάτω είδηση:   «Επιτέλους κυκλοφόρησε η ‘‘Φιλοκαλία’’ σε γαλλική μετάφραση. Αυτό είναι το καλύτερο δώρο που θα  μπορούσε να μας προσφέρει η Ελλάδα με την ένταξή της στην ΕΟΚ». 

  Σε άλλα βιβλία του ασχολείται με την καλλιέργεια της ψυχής και τους πνευματικούς αγώνες που
Άγιος Νικόλαος Πλανάς
απαιτούνται, για να κερδίσουμε την είσοδο στην Βασιλεία των Ουρανών. Ιδιαίτερα τονίζει την σημασία της κατάστασής μας στην στιγμή του θανάτου.  «Όλη μας η ζωή», επισημαίνει ο Άγιος, «είναι ένας παντοτεινός πόλεμος ...όμως η κυρία και πλέον εξαίρετος ημέρα του πολέμου, είναι εις την τελευταίαν ώραν του θανάτου. Επειδή, όποιος πέσει εις εκείνην την στιγμήν, δεν σηκώνεται πλέον». 
  ‘‘Πτώση (αμαρτία)’’, επεξηγεί, είναι ό,τι απασχολεί την προσοχή μας χωρίς αναφορά στον Θεό, είτε αυτό είναι αθώο, είτε είναι πονηρό. Η  ‘‘έγερση’’ (μετάνοια), πρέπει να γίνεται με γαλήνη της ψυχής. Μπορεί να συνοδεύεται από συγκίνηση, ή και ‘‘δάκρυα μετανοίας’’, όχι γοερά κλάματα και οδυρμούς. Η «ταραχή», σημειώνει ο Άγιος, «είναι αποτέλεσμα μικροψυχίας …είναι η πύλη από την οποία ο ‘‘πονηρός’’ εισέρχεται εις την ψυχήν μας».  Ο ‘‘πόλεμος’’, στον οποίο αναφέρεται ο Άγιος, αναλύεται διεξοδικά στο βιβλίο του ‘‘Αόρατος Πόλεμος’’. Πρόκειται για μιά συνεχή προσπάθεια του εχθρού Διαβόλου να φέρνει στον νου και στην καρδιά μας αισθητά αγαθά που προσελκύουν την προσοχή μας, με αποτέλεσμα να την αποσύρουν από τον Θεό. Για να εξουδετερώσουμε τις ενέργειες αυτές του εχθρού, πρέπει, λέει ο Άγιος, να πολεμούμε συνεχώς, μη τυχόν μας εύρη ο θάνατος σε πτώση.

   Η εμπειρία του θανάτου είναι για όλους μας πρωτόγνωρη. Θα βλέπουμε από την μιά μεριά τους Αγγέλους να μας προσκαλούν με γλυκές ψαλμωδίες, και από την άλλη τον εχθρό να μας προσκαλεί και αυτός στο δικό του Βασίλειο με υποσχέσεις για ικανοποίηση των ορμών μας. Για να νικήσουμε σ’ αυτήν την μία και μόνην ευκαιρία που μας δίδεται, είναι καλό, μας λέει ο ΄Αγιος, «εις τούτον τον καιρόν της ζωής που σου εδόθη, να μεριμνάς να εγείρεσαι αμέσως μετά την κάθε πτώσιν, ώστε η καλή έξις που θα έχης λάβει, να σου δώσει την νίκην εις την ώραν του θανάτου». Σημειώνουμε εδώ, ότι δεν είναι αδύνατον να νικήσουμε και αν δεν έχουμε πολεμήσει στην προηγούμενο διάστημα της ζωής μας. Η μετάνοια, είπε ο Παπουλάκος, για να επέλθει, απαιτεί τόσο χρόνο, όσο διαρκεί μια αστραπή. Στην περίπτωση του Ιούδα πχ, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε μια αστραπιαία κίνηση μετάνοιας σ΄ εκείνη την τελευταία κρίσιμη στιγμή, όταν το σχοινί της αγχόνης περιέσφιγγε τον λαιμό του. Ποιος, όμως, μπορεί να μας εγγυηθεί, ότι θα είμαστε ικανοί να αξιοποιήσουμε μια τέτοια ευλογημένη στιγμή;

  Επικίνδυνη παγίδα, λέει ο Άγιος Νικόδημος, στην οποία μπορεί να πέσουμε εκείνην την ώρα, είναι να θυμηθούμε κάποιες αρετές ή θεάρεστες πράξεις μας, με την ελπίδα, ότι χάρις σ' αυτές είναι δυνατόν να σωθούμε. Η ενασχόληση αυτή του νου μας, εκτός του ότι θα τραβήξει την προσοχή μας από την πολεμική διάθεση προς τον εχθρό, μπορεί να μας οδηγήσει στην «κενοδοξίαν με την οποίαν στηρίζεσαι εις τον εαυτόν σου και εις τα έργα σου να σωθείς.» Μη προσμένης να λάβης την βοήθειαν του Θεού τάχα δια τας αξιομισθίας σου και δια τους πολλούς και μεγάλους πολέμους, που έκαμες και ενίκησες». Με άλλα λόγια, οι αρετές μας δεν είναι καταθέσεις, που φυλάσσονται κάπου, ώστε να μπορούμε να τις ανασύρουμε, όποτε θέλουμε. Είναι, για την πνευματική ζωή, χρήσιμες, επειδή καλλιεργούν την «καλήν έξιν», που θα   μας βοηθήσει στην ώρα του θανάτου».

  Ενδιαφέρουσα είναι η ερμηνεία, που δίνει στο ‘‘Πηδάλιον’’ -  βιβλίο και αυτό του ιδίου - σε υποσημείωση στον Ε΄ κανόνα της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου Ο Κανών αυτός αναφέρει ότι «Αμαρτία προς θάνατόν εστιν, όταν τινές αμαρτάνοντες αδιόρθωτοι μένουσι». Στην υποσημείωση αντιδιαστέλλει, την έννοια αυτήν του όρου ‘‘θανάσιμη αμαρτία’’ με εκείνην που της αποδίδεται συχνά, με βάση την περιορισμένου βάθους νοοτροπία των εννέα Εντολών που ακολουθούν την πρώτη (Ου κλεψεις, ου μοιχεύσεις κλπ).

  Οι απόψεις του Νικόδημου που εκθέσαμε, αναλύονται στα τροπάρια της ακολουθίας του "Νυμφίου". Στο απολυτίκιο αποκαλείται "μακάριος ...ον ευρήσει γρηγορούντα" και "ανάξιος …ον ευρήσει ραθυμούντα". Το "ευρήσει" έχει στιγμιαία έννοια. Περιορίζεται «εις την τελευταίαν ώραν του θανάτου». Και πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση, «επειδή, όποιος πέσει την στιγμήν εκείνην, δεν σηκώνεται πλέον». Το ‘‘ένδυμα’’ της ψυχής που θα φοράμε στην στιγμή του θανάτου, είναι εκείνο, με το οποίο θα παρουσιασθούμε αργότερα στον Κριτή. Όπως και αν είναι, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε, με ποιά κριτήρια θα μας κρίνει.

    ΜΕ τις διδασκαλίες  του ο Άγιος Νικόδημος μας προτρέπει να κάνουμε πράγματα που φαίνονται ακατόρθωτα. Η εντύπωση αυτή θα μας δημιουργηθεί, αν απομονώσουμε κάποιες φράσεις και προσπαθήσουμε να βγάλουμε συμπεράσματα από αυτές. Αν, όμως δούμε τα παραπάνω κείμενα συνολικά, θα διαπιστώσουμε ότι η Ορθοδοξία  είναι εξαιρετικά επιεικής και προσαρμοσμένη στις δυνατότητες του απλού ανθρώπου. Η κατάσταση ‘‘Εγερσης’’ πχ. στην στιγμή του θανάτου που προβάλλεται ως κρίσιμη για την μελλοντική σωτηρία μας, δεν είναι άλλο από μια απλή ομολογία, όπως την περιγράφει το παρακάτω τροπάριο:    
            Ήθελον δάκρυσιν εξαλείψαι
            των εμών πταισμάτων  Κύριε, το χειρόγραφον
            αλλ' ο εχθρός απατά με και πολεμεί την ψυχήν μου.
            Κύριε, πριν εις τέλος απώλομαι, σώσον με. 
    Με αισθήματα, όπως αυτά που εκφράζονται στο τροπάριο, δημιουργείται αυτόματα μια σχέση πίστης και αγάπης προς τον Θεό, και αυτό είναι όλο. Η απλή αυτή σχέση είναι εκείνο που θα δικαιολογήσει την εισδοχή μας στην Βασιλεία Εκείνου που αγαπήσαμε. Η μόνη δυσκολία είναι να έχουμε την προσοχή μας σε εγρήγορση εκείνην την ώρα.

   Η Δυτική ‘‘διαφωτισμένη’’ σκέψη απορρίπτει την φιλοσοφία του ‘‘ήθελον ...αλλά’’. Θεωρεί ότι οι καλές προθέσεις είναι άχρηστες, αν δεν γίνουν πραγματικότητα. Η διαφορά με το μήνυμα του τροπαρίου είναι, ότι αυτό θέλει την πραγματοποίηση της καλής πρόθεσης να είναι το περιεχόμενο μιάς στιγμής έγερσης, μέρος ενός αδιάκοπου αγώνα με διαδοχικές πτώσεις και εγέρσεις. Ο
Χριστιανισμός που οικοδομείται με βάση την Δυτική σκέψη, μπορεί να ονομασθεί ‘‘Κοινωνικός Χριστιανισμός’’. Είναι χρήσιμος, διότι δημιουργεί ένα κλίμα γαλήνης, που διευκολύνει τον Χριστιανό στην προσπάθειά του να εφαρμόσει την ‘‘Πρώτη και μεγάλη Εντολή’’ με βάση το τροπάριο που αναφέραμε. Τρόπους συμπεριφοράς, που δημιουργούν κλίμα ευνοϊκό για την επιτυχία των Χριστιανών στους πνευματικούς αγώνες, αναφέρει διεξοδικά ο Άγιος Νικόδημος στο βιβλίο του ‘‘Χρηστοήθεια των Χριστιανών’’.

    Τον ίδιο σκοπό έχουν και οι Κανόνες της Εκκλησίας, που κατέγραψε και ερμήνευσε ο Νικόδημος στο ‘‘Πηδάλιον’’, βιβλίο στο οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω. Όπως συμβαίνει σε όλους τους συλλογικούς φορείς, οι Κανόνες δίνουν μια κοινή για όλους τους Χριστιανούς κατεύθυνση στα δρώμενα της ζωής της Εκκλησίας. Είναι, όπως έλεγε ο μακαριστός πατήρ Μάρκος Μανώλης, ‘‘οδοδείκται’’, που εξασφαλίζουν, όπως διαβάζουμε στα προλεγόμενα του βιβλίου, ‘‘ισότητα, ευταξία και γαλήνη’’ στην κοινωνία των πιστών.  Η ανάγνωση των Κανόνων είναι σχετικά εύκολη. Δεν είναι, όμως, το ίδιο εύκολο να αντιληφθούμε το μήνυμα που μας δίνουν. Γι’ αυτό, τους συμπληρώνει με πλήθος υποσημειώσεων, που απαντούν σε κάθε απορία ή παρερμηνεία.

   Σχετικά, σε άλλο βιβλίο του, το ‘‘Εξομολογητάριον’’, αναλύει το πώς πρέπει να αξιολογούνται στην εξομολόγηση οι αμαρτωλές πράξεις, για την διαπαιδαγώγηση των εξομολογουμένων. Ο πνευματικός, λέει εκεί, πρέπει να υποβάλλει επτά ερωτήσεις προς τον εξομολογούμενο: Πότε έκανε ο εξομολογούμενος την πράξη, πόσες φορές την έκανε, τι τον ώθησε να την κάνει κλπ. Με τις ερμηνείες των Κανόνων και τις νουθεσίες του Εξομολογηταρίου βλέπουμε, ότι ο χαρακτηρισμός μιας πράξης μας ως αμαρτία ή ως αρετή, υπόκειται σε μεγάλη ευρύτητα. Και πάντως, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε, πώς θα την κρίνει ο Κριτής, όταν έρθει η ώρα.  

   Όπως αναφέραμε στην αρχή, το ευρύ κοινό δεν έχει απορροφήσει την ακτινοβολία των υπόψη συγχρόνων Αγίων. Η απλότητα του παπά-Νικόλα δεν έχει γίνει πράξη, ιδίως στους κύκλους του πλούτου και της εξουσίας. Οι λόγιοι επιμένουν να μην αναγνωρίζουν τον Θεό ως πρόσωπο, που του αξίζει η αγάπη, ούτε τον Διάβολο, προς τον οποίο πρέπει συνεχώς να πολεμούμε. Ο θάνατος είναι ‘‘ταμπού’’ με αποτέλεσμα να αποφεύγεται οποιαδήποτε μνεία στο φυσικό αυτό φαινόμενο και πολύ λιγότερο να γίνεται προετοιμασία γι’ αυτόν.

   Παρ’ όλα αυτά, η προβολή των απόψεων του Πνευματικού Χριστιανισμού από σεβαστά πρόσωπα, όπως οι υπόψη Άγιοι, έπεσαν στην διψασμένη γη σαν σπόρος και έδωσαν καρπούς όχι ευκαταφρόνητους. Σήμερα οι εκκλησίες γεμίζουν, οι πιστοί πλησιάζουν στην θεία μετάληψη, τα μέσα ενημέρωσης προβάλλουν συχνά θρησκευτικά θέματα. Η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική ανθίζει, όχι μόνον στις εκκλησίες, αλλά και σε συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. 
   Η Νάξος, δια μέσου των αιώνων, έδωσε και πάλι την προσφορά της στην κοινωνία.

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας