Τα στρατηγήματα του ναυάρχου Χαβρία και ο ένδοξος θάνατος του κατά τον Συμμαχικό πόλεμο (357 π. Χ.)

 γράφει η Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου, Συγγραφεύς – Ναυτικός, Μέλος Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ. (Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ναυτική Ελλάς», τ. 950, σ.60, NOE. 2012, εκδ. ΕΘΕ (Ελληνική Θαλάσσια Ένωση) / ΓΕΝ.)

    πρώτη δημοσίευση στο φιλικό http://perialos.blogspot.gr/ 
           
Προτού περάσουμε στην περιγραφή των πιο γνωστών στρατηγημάτων του Ναυάρχου Χαβρία, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι η χρήση της λέξεως Ναύαρχος (ναυς + άρχω) δεν απαντάται στον Στόλο των Αθηνών για τον Αρχηγό της ναυτικής δυνάμεως παρά στους Λακεδαιμονίους. Για τον ανώτατο Αξιωματικό, οι Αθηναίοι, ακόμα και στο ναυτικό, χρησιμοποιούσαν την λέξη Στρατηγός. Αντίστοιχα, η ναυαρχίδα, το πολεμικό πλοίο από το οποίο διευθύνονταν οι κινήσεις του στόλου καλούνταν «στρατηγίς ναυς».
       [και πρώτα μεν καταβύθισαν μια από τις ναυαρχίδες] 
       «πρώτον μεν καταδύουσι των στρατηγίδων νεών μίαν» [1]
Πέρασαν πολλά χρόνια έως ότου οι Αθηναίοι αντικατέστησαν την λέξη «στρατηγίς» με την αντίστοιχη «ναυαρχίς».
       [δέχτηκε την χρυσή υδρία και την τοποθέτησε στην πιο μεγάλη ναυαρχίδα]
       «και δεξάμενος εις την μεγίστην των ναυαρχίδων έθετο την υδρίαν χρυσήλατον ούσα» [2].

Ο Ναύαρχος του στόλου των Αθηναίων ήταν ένας από τους δέκα άρχοντες, ο οποίος εκλέγονταν ετησίως με ψηφοφορία και είχε την κυριότερη ή όλη την διοίκηση του στόλου [3]. Ο Χαβρίας έζησε το 4ο αι. π.Χ. Ήταν Αθηναίος Στρατηγός ο οποίος διαδέχτηκε τον Ιφικράτη. Η πολεμική του δύναμη καθώς και η προσφορά του στην πόλη ήταν μεγάλη. Την περίοδο 378-379 π.Χ. μετά από την συγκρότηση της δεύτερης θαλάσσιας ηγεμονίας των Αθηνών (B΄ Αθηναϊκή Συμμαχία 377-355), μαζί με τον Ιφικράτη και τον Τιμόθεο (τον υιό του Κόνωνος) συναποτέλεσαν την τριάδα των περίφημων στρατηγών. Εκτός από τις επανειλημμένες νίκες του κατά των Περσών, ο Χαβρίας, το 376 π.Χ. κατόρθωσε μια λαμπρή ναυτική νίκη στην Νάξο! Επιτεθείς κατά του ναυάρχου των Σπαρτιατών Πόλιδος, συνέλαβε 3.000 αιχμαλώτους και συνέλεξε από λάφυρα 110 τάλαντα, τα οποία προσέφερε στο Δημόσιο Ταμείο. Ήταν η πρώτη νικηφόρα ναυμαχία για τους Αθηναίους κατά των Σπαρτιατών μετά από τις Αργινούσες (406 π.Χ) και σηματοδότησε μια περίοδο ναυτικής υπεροχής που κράτησε 54 έτη μέχρι την οριστική παρακμή λόγω της ήττας το 322 π.Χ. (Ναυμαχία της Αμοργού στον Λαμιακό Πόλεμο). Ο Χαβρίας υπήρξε σπουδαίος Στρατηγός, Ναύαρχος και ταλαντούχος στη ναυτική τακτική και στρατηγική. Γνώριζε πολύ καλά να εκτελεί ελιγμούς τόσο στην ξηρά όπως και στην θάλασσα και ήξερε να περιμένει και να επιλέγει την κατάλληλη στιγμή, κατά την οποία μπορούσε να πετύχει αιφνιδιασμό!

Η αναλυτική και στοχευμένη τακτική/στρατηγική  σκέψη του μαρτυρείται από τον τρόπο αντίληψης της Εκτίμησης Καταστάσεως (την βάση της Επιχειρησιακής Σχεδίασης) με ιδιαίτερη έμφαση στην μελέτη της Εχθρογνωσίας, την οποία πρώτος διατύπωσε ως άξονα μιας πολεμικής επιχειρήσεως:

[Ο Χαβρίας έλεγε ότι πολύ καλά στρατηγούν όσοι γνωρίζουν προπάντων την κατάσταση των εχθρών].
«Χαβρίας έλεγε κάλλιστα στρατηγείν τους μάλιστα γιγνώσκοντας τα των πολεμίων» [4]

Θεωρείται ο εισηγητής μιας πρωτόγνωρης πολεμικής στάσης, κατά την οποία οι στρατιώτες διατηρούν τις γραμμές τους στηρίζοντας την ασπίδα στο γόνατο και παράλληλα κρατώντας το δόρυ ορθό [5]. Αυτός ήταν κυρίως ο λόγος για τον οποίο ο ίδιος υπερηφανευόταν, και παρόλα που είχε να επιδείξει πολλά και μεγάλα κατορθώματα, ζήτησε να τον δείχνουν οι αναπαραστάσεις με τις οποίες τον τίμησε ο λαός, σε αυτήν ακριβώς τη στάση [6]. Η συγκεκριμένη επινόηση που αναφέρεται από τις αρχαίες πηγές, πραγματοποιήθηκε το 378 π.Χ. κατά τη διάρκεια εκστρατείας των Λακεδαιμονίων υπό την ηγεσία του Αγησίλαου Β΄ στην Βοιωτία. Ο Χαβρίας ηγείτο των αθηναϊκών δυνάμεων και διαπιστώνοντας την προσέγγιση ενός μεγαλύτερου πελοποννησιακού στρατεύματος, το οποίο –  όπως ευφυώς διέκρινε – δίσταζε να εμπλακεί σε μια καθοριστική εκ παρατάξεως σύγκρουση, κατέφυγε στο εκπληκτικής αξίας στρατήγημα. Ο Αθηναίος ηγήτωρ συνειδητοποίησε ότι ο Αγησίλαος απέφευγε να θέσει σε κίνδυνο την ζωή των «πολύτιμων Σπαρτιατών Ομοίων» διακινδυνεύοντας μιαν αμφίρροπη σύγκρουση. Επιλέγοντας έναν λόφο που δέσποζε της περιοχής, διέταξε τους μισθοφόρους να αντιγράψουν την στάση που ο ίδιος έλαβε, τοποθετώντας την ασπίδα παρά πόδας, ακουμπώντας τη με το γόνατο. Με τον τρόπο αυτό δήλωσε την αυτοπεποίθηση του στρατεύματος και την επιχειρησιακή εμπειρία των πολεμιστών που τον ακολουθούσαν, στέλνοντας ένα σαφές πλην όμως προειδοποιητικό μήνυμα προς τους εχθρούς και ειδικά προς τον Αγησίλαο. Έτσι ανάγκασε τον πολυαριθμότερο αντίπαλο να αποχωρήσει χωρίς να δώσει μάχη.



Τεχνάσματα Χαβρίου

Ελάχιστα έχουν διασωθεί από τα περίφημα τεχνάσματά του. Υπάρχουν σκόρπιες αναφορές από τα κείμενα αρχαίων συγγραφέων, δίχως όμως να περνούν σε ειδικευμένες περιγραφές στρατηγικής. Εν τούτοις, σημαντικό βοήθημα αποτελεί ένα «ανθολόγιο» από συγκεντρωμένα αποσπάσματα, που περιγράφουν τα τεχνάσματά του στο έργο του Πολυαίνου «Στρατηγημάτων». Αναφέρουμε ενδεικτικά:

α) Τακτική κάλυψη και εξαπάτηση

Κάποτε, δώδεκα ανιχνευτικά πλοία [7] των Λακεδαιμονίων ήταν αγκυροβολημένα αλλά δεν τολμούσαν να ανοιχτούν στο πέλαγος. Έπρεπε όμως να βρεθεί ένας τρόπος να εξαναγκαστούν σε απόπλου προκειμένου να ναυμαχήσουν. Ο Χαβρίας τότε έλαβε μια εξαιρετική απόφαση, η οποία αποδεικνύει την ευφυΐα του σε συνδυασμό με την επιχειρησιακή εμπειρία. Απέπλευσε επικεφαλής δύναμης αποτελούμενης από δώδεκα πλοία, τα οποία όμως χώρισε σε ζεύγη (2x6), ενώνοντας τα ιστία των δύο πλοίων σε ένα! Έτσι δημιούργησε μια ψευδή τακτική εικόνα βασιζόμενος στην οφθαλμαπάτη, καθώς από μακριά φαινόταν ότι στα ανοιχτά υπήρχαν μόνον έξι τριήρεις. Το «ίχνος» που έδιναν στον αισθητήρα-οφθαλμό του αντιπάλου ήταν πλασματικό, με συνέπεια να προκαλέσουν εσφαλμένη Εκτίμηση Καταστάσεως! Οι Λακεδαιμόνιοι βλέποντας ότι ο Χαβρίας απέπλευσε με τα μισά πλοία από αυτά που διέθεταν εκείνοι, ανοίχτηκαν στην θάλασσα για να τον αντιμετωπίσουν. Τότε ο Χαβρίας αναμένοντας την κατάλληλη στιγμή, έλυσε τα ιστία, χώρισε τις τριήρεις, και τους επιτέθηκε. Αιχμαλώτισε τις μισές εχθρικές τριήρεις μαζί με τα πληρώματά τους.

β) Νυχτερινή Συνδυασμένη Επιχείρηση [8]
Δίχως αμφιβολία, το ακόλουθο ιστορικό απόσπασμα περιλαμβάνει έναν άριστο σχεδιασμό εκλογής Στόχου – Μέσων – Χρονικής Διάρκειας, πριν και κατά την D-Ημέρα [9]. Η καταλληλόλητα της περιοχής αποβάσεως (κοίλη ακτή) όχι πολύ μακριά από την περιοχή του κυρίου ΑΝΣΚ και της ώρας Η (διάρκεια σκότους), καθώς και η εκμετάλλευση του αιφνιδιασμού, αύξησαν κάθετα την αποτελεσματικότητα της αμφίβιας εφόδου. 

Προκειμένου να (πολιορκήσει) μια πόλη σκέφθηκε το ακόλουθο τέχνασμα. Έφθασε νύχτα και υπό την κάλυψη του σκότους αποβίβασε δύναμη πελταστών. Τα ξημερώματα ο ίδιος, έπλευσε στο λιμάνι που ήταν μακριά από την περιοχή όπου είχε αφήσει τους πελταστές. Οι στρατιώτες της πόλεως έσπευσαν να τον εμποδίσουν να αποβιβάσει τα πληρώματά του. Τότε οι ενεδρεύοντες πελταστές επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στους στρατιώτες τους οποίους πλαγιοκόπησαν . Αρκετοί στρατιώτες σκοτώθηκαν, ενώ άλλοι συνελήφθηκαν αιχμάλωτοι και μεταφέρθηκαν στα πλοία [10].

γ) Εκμετάλλευση  Μαχητικής Ισχύος
Ο Χαβρίας μελετούσε όλα τα χαρακτηριστικά των στρατευμάτων (π.χ. μαχητική ικανότητα, θέληση) που θα αντιπαρατάσσονταν σε μια χερσαία ή ναυτική σύγκρουση, προβλέποντας πως αυτά θα μπορούσαν να υποστηρίξουν με τον πλέον επωφελή τρόπο τις τακτικές επιχειρήσεις, καλύπτοντας παράλληλα τις ανάγκες των υφιστάμενων σχεδίων. Αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα μιας απλής διαδικασίας για την επιλογή των ικανότερων μαχητών/μονάδων, αλλά εφαρμοζόταν σε συνδυασμό με τις ΨΕΠ (Ψυχολογικές Επιχειρήσεις Πολέμου) [11].
Για παράδειγμα όποτε του παρουσιαζόταν μια δύναμη από νεοσύλλεκτους στρατιώτες, έδιδε την εντολή στους «αρρώστους» να παρατάσσονται χωριστά από τους υπόλοιπους. Όσοι λοιπόν δείλιαζαν παρατάσσονταν χωριστά προσποιούμενοι ότι ήταν άρρωστοι. Τότε ο Χαβρίας δεν τους χρησιμοποιούσε στην μάχη, παρά μόνο στις επιχειρήσεις καταλήψεων φρουρίων, ώστε με την παρουσία του πλήθους τους να προκαλούν φόβο στους εχθρούς [12].

δ) Κέντρο Εκπαιδεύσεως ΚΕ στην Αίγυπτο (377-376 π.Χ.)
Τον καιρό που ο Χαβρίας βρισκόταν στην Αίγυπτο, πρόσφερες τις υπηρεσίες του στον βασιλιά των Αιγυπτίων Άκορι, ο οποίος συγκέντρωσε ισχυρές μισθοφορικές δυνάμεις κατά του Πέρση βασιλιά που είχε ήδη εκστρατεύσει με πεζή και ναυτική δύναμη. Ο βασιλιάς των Αιγυπτίων είχε μεν πολλά πλοία αλλά δεν είχε πληρώματα.
Τότε ο Χαβρίας κλήθηκε να επιλέξει τους καταλληλότερους Αιγυπτίους για την εκπαίδευση και επάνδρωση των 200 πλοίων. Μέσω ευφυεστάτων συστημάτων δημιούργησε εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι τοποθέτησε στην παραλία μακριά ξύλα, τα οποία αντικαθιστούσαν τους θράνους (τα θρανία των ερετών) επί των οποίων κάθονταν οι Αιγύπτιοι. Τους έδωσε τα κουπιά, όρισε  δίγλωσσους κελευστές και τους δίδαξε την τέχνη  της κωπηλασίας. Σε λίγες μόνο μέρες επάνδρωσε τα πλοία με καλογυμνασμένους κωπηλάτες [13]. Κατά αυτόν τον τρόπο η απόκτηση γνώσεων, ικανοτήτων, και δεξιοτήτων για την επιθυμητή μαχητική ικανότητα πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του επιθυμητού χρόνου, με επιθυμητά αποτελέσματα και κυρίως δίχως υπερβολικές δαπάνες και κοπώσεις των σκαφών.

ε) Ευφυής αντιμετώπιση δυσμενών καιρικών συνθηκών Μια από τις πλέον επίφοβες καταστάσεις που μπορούσε εκτός των άλλων να διαταράξει σοβαρά το ηθικό των ανδρών που υπηρετούσαν στα πλοία, αφορούσε τα έκτακτα καιρικά φαινόμενα. Σε μια αποστολή το πλοίο στο οποίο επέβαινε βρέθηκε να μάχεται με τα κύματα. Για την αντιμετώπιση της επικίνδυνης τρικυμίας, ο Χαβρίας, αφού εξέτασε γρήγορα τα δεδομένα και εκτίμησε την κατάσταση, τοποθέτησε στην παρεξειρεσία του πλοίου - εκατέρωθεν του τοίχου - δέρματα, τα τέντωσε πάνω στο κατάστρωμα δημιουργώντας ένα ψηλό φράγμα. Η κατασκευή αυτή είχε τριπλή αποστολή προστασίας: α) Δεν σκεπαζόταν το πλοίο από τα κύματα β) δεν βρέχονταν οι ναύτες και κυρίως γ) αφού τα κύματα δεν ήταν πλέον ορατά έπαψαν να τρομοκρατούνται τα πληρώματα και κυβερνούσαν σωστά το πλοίο [14].

Η Ναυμαχία της Νάξου

Σεπτέμβριος 376 π.Χ.
Το 376 π.Χ. μεταξύ Νάξου και Πάρου συνέβη θερμό επεισόδιο, το οποίο ήταν αφορμή να στηθεί το θέατρο της ομώνυμης ναυμαχίας. Όταν ο Ναύαρχος των Λακεδαιμονίων Πόλλις, πληροφορήθηκε ότι μια σιτοπομπή από φορτηγά πλοία κατευθυνόταν προς την περιοχή μεταφέροντας μεγάλες ποσότητες σιτηρών στους Αθηναίους, παραφύλαξε στο στενό αναμένοντας να επιτεθεί αιφνιδιαστικά στα φορτηγά. Αυτό όμως το έμαθε ο δήμος Αθηναίων και φρόντισε να διαθέσει στόλο για να προστατέψει την σιτοπομπή. Η ναυτική δύναμη η οποία εστάλη υπό τον Χαβρία για προστασία των πολύτιμων φορτηγών συνόδευσε με ασφάλεια την νηοπομπή μέχρι τον Πειραιά, αποτρέποντας οποιαδήποτε επίθεση του εχθρικού στόλου.  Κατόπιν, ο Χαβρίας  ηγούμενος ισχυρής δύναμης κατέπλευσε στην Νάξο, όπου άρχισε να την πολιορκεί. Οι πηγές μας μεταφέρουν ότι χρησιμοποίησε πολιορκητικές μηχανές, οι οποίες «έσειαν» τα τείχη, με σκοπό να κυριεύσει την πόλη με έφοδο. Κατά την διάρκεια της πολιορκίας ο Πόλλις κινήθηκε για να βοηθήσει τους συμμάχους Ναξίους. Οι δύο ναύαρχοι αποφάσισαν έτσι, να δώσουν ναυμαχία.
Οι αντιμέτωποι στόλοι. ΦΩΤΟ/ΕΠΕΞ: Κρίστυ Ε. Ιωαννίδου

Η Ναυμαχία

Για τον σχηματισμών των στόλων δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες. Από τις περιγραφές υποθέτουμε ότι πρόκειται για παρατάξεις απλών γραμμών μετώπου. Η ναυμαχία ξεκίνησε δυσμενώς για τους Αθηναίους αφού πρώτος ξεκίνησε την επίθεση ο Πόλλις στοχεύοντας στην αριστερή πτέρυγα των Αθηναίων. Η μαχητικότητα του Πόλλιδος ήταν τόσο μεγάλη και αποφασιστική ώστε σκότωσε με τις πρώτες συγκρούσεις τον Κήδωνα, τον επικεφαλής της παράταξης, και βύθισε το πλοίο του. Αυτό μεν είχε αρνητικό αντίκτυπο στο ηθικό των πληρωμάτων της αριστερής πτέρυγας, αφού δημιούργησε έντονα την αίσθηση υπεροχής του αντιπάλου. Από την άλλη, έδωσε περισσότερο θάρρος στον Πόλλι, ο οποίος με την ίδια ορμητικότητα εκτέλεσε επιθέσεις στα υπόλοιπα πλοία εμβολίζοντάς τα, ανοίγοντάς τρύπες, ενώ άλλα μεν έπληττε, τα υπόλοιπα έτρεπε σε φυγή. Όταν ο Χαβρίας αντιλήφθηκε ότι υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να χαθεί η ναυμαχία από την αρχή της, έστειλε ένα μέρος από τα δικά του πλοία να ενισχύσουν την ευάλωτη πτέρυγα. Οι ενισχύσεις συγκράτησαν την επίθεση, ενώ ο ίδιος επικεφαλής του κύριου όγκου το στόλου διενέργησε επίθεση επιτυγχάνοντας εξαιρετικά αποτελέσματα. Συνολικά βύθισε 24 τριήρεις των αντιπάλων και αιχμαλώτισε άλλες οκτώ με όλο τους το πλήρωμα [15]. Το υπόλοιπο του εχθρικού στόλου τράπηκε σε φυγή. Η ναυμαχία έληξε με την νίκη των Αθηναίων.


Στο σημείο αυτό πολλοί αναρωτιούνται γιατί ο Χαβρίας δεν συνέχισε την καταδίωξη μέχρι τέλους; Ενδιαφέρουσα απάντηση δίδει ο Διοδώρος Σικελιώτης, ο οποίος εξηγεί ότι ενώ ο Χαβρίας ήθελε να συνεχίσει την καταδίωξη προτίμησε να την αποφύγει για να μην βρει την ίδια τύχη που είχαν και οι στρατηγοί στην ναυμαχία των Αργινουσών (406 π.Χ.), οι οποίοι αν και νικητές καταδικάστηκαν σε θάνατο διότι δεν περισυνέλεξαν τους ναυαγούς και τα ναυάγια. Έτσι, ο Χαβρίας έσωσε όσους ήταν ναυαγοί, έθαψε με τιμές τους νεκρούς, αφήνοντας τους αντιπάλους να διαφύγουν. Σε αντίθετη περίπτωση θα κατέστρεφε με ευκολία τον υπόλοιπο Πελοποννησιακό Στόλο.  

Ένα ένδοξο τέλος

 

Όταν ξέσπασε ο Συμμαχικός Πόλεμος (357-355 π.Χ.) λόγω της αποστασίας της Χίου, Ρόδου και Κω, με την υποστήριξη Βυζαντίου και Μαυσώλου, ο Χαβρίας κλήθηκε εκ νέου να αναλάβει υπηρεσία. Προετοιμάζοντας την επιχείρηση κατά της Χίου το 357 π.Χ. οι Αθηναίοι εξέλεξαν στρατηγούς τον Χάρη και τον Χαβρία και τους έστειλαν με ισχυρές δυνάμεις στο νησί.  Οι δύο Στρατηγοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με συμμαχικά στρατεύματα, τα οποία αποτελούσαν Ρόδιοι, Κώες, και Βυζαντινοί με αποστολή την ενίσχυση της άμυνας της Χίου. Φυσικά δεν έλλειπαν και τα στρατεύματα του Μαυσώλου, του δυνάστη της Καρίας, αφού θεωρείτο ότι ήταν ο κύριος υποκινητής του Συμμαχικού Πολέμου (357-355 π.Χ.). Οι δύο Αθηναίοι διοικητές χώρισαν τις δυνάμεις τους σε χερσαίες και θαλάσσιες. Ο Χάρης ως επικεφαλής των χερσαίων μονάδων κινήθηκε εναντίον των τειχών, ενώ ο Χαβρίας τέθηκε επικεφαλής των θαλασσίων δυνάμεων. Ο Κορνήλιος Νέπως αναφέρει ότι ο Χαβρίας είχε λάβει μέρος με την αθηναϊκή δύναμη επιβαίνοντας σε πλοίο χωρίς να είναι διοικητής. Ωστόσο καθώς  απολάμβανε τον θαυμασμό και τον σεβασμό των πληρωμάτων του στόλου, η γνώμη και οι αποφάσεις τους είχαν ξεχωριστή βαρύτητα. Το πλοίο του Χαβρία επιχείρησε να εισέλθει πρώτο εντός του λιμένα της Χίου, τον οποίον προστάτευαν εχθρικά πολεμικά. Ο διάσημος Αθηναίος διέταξε τον κυβερνήτη να πλεύσει εντός, αλλά την απόφαση αυτή δεν εκτέλεσαν τα υπόλοιπα σκάφη αφήνοντας το πλοίο του εκτεθειμένο και αβοήθητο. Τα εχθρικά πολεμικά περικύκλωσαν και άρχισαν να κτυπούν από όλες τις πλευρές το μοναχικό αθηναϊκό σκάφος.


 Το πλοίο του Χαβρία καταχτυπημένο από διαδοχικούς εμβολισμούς άνοιξε στη μέση. Ο ίδιος παρότι κατατραυματισμένος από πολλαπλά χτυπήματα συνέχιζε να μάχεται μάταια, ενώ την ίδια στιγμή οι ναύτες προτίμησαν να πέσουν στην θάλασσα επιχειρώντας να διασωθούν από τα φίλια πλοία, τα οποία παρακολουθούσαν την εμπλοκή από απόσταση. Ο Χαβρίας μπορούσε αν ήθελε να επιλέξει και να διαφύγει τον κίνδυνο. Όπως αναφέρει ο Νέπως σκέφτηκε ότι αν επιζούσε θα ήταν ατιμασμένος καθώς στα μάτια φίλων και εχθρών θα είχε δειλιάσει. Ο πολύπειρος και πολυνίκης Ναύαρχος και Στρατηγός δεν δίστασε να διαλέξει τον ένδοξο θάνατο πολεμώντας τον εχθρό πέφτοντας μαχόμενος κάτω από τα πολλαπλά κτυπήματα, πολεμώντας πρόσωπο με πρόσωπο, χέρι με χέρι τους αντιπάλους που τον είχαν περικυκλώσει.  Ο Χαβρίας (μαζί με τον Ιφικράτη και τον Τιμόθεο) αποτέλεσε έναν από τους πλέον ικανούς στρατιωτικούς διοικητές που ανέδειξε η Αθήνα στο κύκνειο άσμα της τον 4ο π.Χ. λίγο πριν από την άνοδο της Μακεδονίας στον ελληνικό χώρο. 


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Θουκυδίδου, Ιστοριών, Β 84
[2] Πλουτάρχου, Δημήτριος, 53, 2
[3] Πλουτάρχου, Θεμιστοκλής, 18
[4] Στοβαίος ΧΙΙΙ, 53
[5] Διοδώρου Σικελιώτου, ΙΕ’, 32, 5-6
[6] όπως ανωτ. 33, 4
[7] σύμφωνα με το αρχαίο κείμενο: «ναυς κατασκόπους». Πολυαίνου, Στρατηγημάτων Γ’ 11, 3
[8] Περισσότερα σχετικά με τις Νυχτερινές Επιχειρήσεις όρα: Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου: «Νυχτερινές Επιχειρήσεις κατά την υποστήριξη Μαχητικής Ισχύος στην αρχαία Ελλάδα», περιοδικό "ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ", τ. 575, σ.97, εκδ. Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού / Γενικό Επιτελείο Ναυτικού ΔΕΚ 2010 - ΦΕΒ 2011
[9] D-Ημέρα θεωρείτε η χρονική περίοδος που εκτιμάται ότι εξυπηρετεί την έναρξη μιας αμφίβιας επιχειρήσεως. Ώρα Η εννοείται η ώρα κατά την οποία φτάνει στην ακτή το πρώτο αποβατικό κύμα.
[10] Πολυαίνου, Στρατηγημάτων Γ’ 11, 9
[11] Περισσότερες πληροφορίες για τις ΨΕΠ στην αρχαία Ελλάδα, όρα: Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου (2010): «Ψυχολογικές Επιχειρήσεις Πολέμου στην Αρχαία Ελλάδα», περιοδικό «Στρατοί και Τακτικές», τεύχος 1, σελ 28, Αιγίς Εκδοτική, καθώς και στο προσωπικό ιστολόγιο της συγγραφέως Περί Αλός: www.perialos.blogspot.gr.
[12] Πολυαίνου, Στρατηγήματα, Γ, 11,8
[13] όπως ανωτ., Γ’ 11, 7
[14] όπως ανωτ., Γ’ 11, 13.
[15] Διοδώρου Σικελιώτου ΙΕ’ 35, 2

 
ΠΗΓΕΣ/ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Διοδώρου Σικελιώτου, Ιστοριών, εκδ, Κάκτος
Ξενοφώντος, Ελληνικών, εκδ. Πάπυρος /Γεωργιάδης
Πολυαίνου, Στρατηγημάτων, εκδ. Γεωργιάδης.
Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τ. 18, σελ. 496.
Cornelius Nepos, «Les vies des grandes capitaines Grecs et Romains», traduit par M. Le Gras, Berlin 1746

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας