Αναφορά και Κριτική στο Βιβλίο "Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και οι Εξωτερικές μας σχέσεις 1928-1932" του Κωνσταντίνου Αλ. Καραμανλή


Διάβασα το βιβλίο του κ. Καραμανλή με μεγάλο ενδιαφέρον για δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με την ιδιότητα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας που κατέχει σήμερα (2009) και ο δεύτερος αφορά το γενικότερο ενδιαφέρον μου για την περίοδο του Μεσοπολέμου στην Ελλάδα που βιβλιογραφικά, κατά την γνώμη μου, δεν καλύπτεται επαρκώς.

Η εν λόγω εργασία (διδακτορική διατριβή του κ. Καραμανλή γραμμένη το 1986) είναι πλουσιότατη σε πληροφόρηση με πλήρη μελέτη και εκμετάλλευση όλων των Διπλωματικών αρχείων των Ευρωπαϊκών και Βαλκανικών Κρατών που έχουν έρθει στο φως. Στο δευτερο μέρος υπάρχει και μια ανάλυση για θέματα Εσωτερικής πολιτικής τα χρόνια 1928-1932. Το υλικό παρουσιάζεται με σαφήνεια και η δομή του υπηρετεί τον σκοπό του συγγραφέα. Ο λόγος είναι ομοιόμορφος και μεστός, ενώ αναλύονται έντιμα και διεισδυτικά όλες οι προθέσεις του Βενιζέλου στο Διπλωματικό πεδίο, συχνά ακόμη και η ψυχολογική του κατάσταση με αρκετή πειστικότητα.


Γενικά το βιβλίο αποτελεί πολύτιμη πηγή για κάθε μελετητή της εν λόγω ιστορικής περιόδου. Ενώ όμως ομολογουμένως ο συγγραφέας τολμά και καταγράψει όλες τις πτυχές της Βενιζελικής πολιτικής (ακόμη και των αρνητικών), τα τελικά συμπεράσματα που αντλεί για την εθνική προσφορά και την αξία της ακολουθημένης Βενιζελικής πολιτικής, είναι τουλάχιστον συζητήσιμα και βασίμως αμφισβητούμενα. Θα προσπαθήσω (στα όρια του μικρού αυτού κειμένου), να αξιολογήσω τα συμπεράσματα αυτά και τελικά να δώσω μια διαφορετική θεώρηση τους.

ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΤΟΡΟΥΜΕΝΗ ΕΠΟΧΗ (σύμφωνα με την μελέτη)

Τα κυριότερα θέματα που απασχολούσαν την Ελληνική Εξωτερική πολιτική στην εξιστορούμενη περίοδο, λίγο πριν την ανάληψη της Εξουσίας από τον Βενιζέλο, ήταν τα εξής:

-Οι σχέσεις με την Αγγλία βρίσκονταν σε δοκιμασία λόγω του ενωτικού Αγώνα των Ελληνοκυπρίων και λόγω του Αγγλικού φόβου ότι ο Βενιζέλος θα υποστήριζε την Ένωση.

-Με την Μουσολινική Ιταλία υπήρχαν προστριβές για τα Ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα και την πιεστική αυταρχική Ιταλική κατοχή σε αυτά.

-Με την Τουρκία υπήρχαν προστριβές για την καταβολή των αποζημιώσεων για τις Ελληνικές περιουσίες των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής και τις Τουρκικές αξιώσεις προς την Ελλάδα για πολεμικές αποζημιώσεις για τον Μικρασιατικό Πόλεμο. Παράλληλα η Τουρκία πίεζε ακατάπαυστα το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Ελληνική κοινότητα στην Κωνσταντινούπολη.

-Με την Βουλγαρία υπήρχαν προστριβές για υπέρογκες αποζημιώσεις που απαιτούσε για Βούλγαρους πολίτες που εκδιώχθηκαν από την Ελληνική Μακεδονία το 1920 αλλά και για την Βουλγαρική ανακίνηση του θέματος της "Μακεδονικής μειονότητας" στην Ελληνική Μακεδονία. Το θέμα αυτό το συντηρούσε η Βουλγαρία μέσω της αυτονομιστικής οργάνωσης Ε.Μ.Ε.Ο. (Εθνικιστική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση)

-Με την Γιουγκοσλαβία υπήρχαν Ελληνικές αντιρρήσεις για την υπογραφή της οικονομικής συμφωνίας του 1926 από τον Δικτάτορα Πάγκαλο, που προέβλεπε ελεύθερη οικονομική ζώνη της Θεσσαλονίκης για τους Σέρβους.

-Με την Αλβανία οι διμερείς σχέσεις ήταν σε οριακό σημείο λόγω του Αλβανικού Αλυτρωτισμού, της καταπίεσης της Ελληνικής μειονότητας της Β. Ηπείρου, την Αλβανική απαίτηση αποζημιώσεων για τους Τσάμηδες κτλ

Τα θέματα αυτά καλείται να χειριστεί η Κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου που κέρδισε τις Εθνικές Εκλογές του Αυγούστου του 1928 με το εντυπωσιακό και πρωτόγνωρο ποσοστό 61% επί του συνόλου των ψήφων και 223 από 250 έδρες (89,2% των συνολικών εδρών).

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΤΗΝ ΤΕΤΡΑΕΤΙΑ ΠΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕ (σύμφωνα με την μελέτη)

Σαν πρώτο σχόλιο πρέπει να αναφερθεί ότι ο Βενιζέλος χειρίστηκε την Ελληνική Εξωτερική πολιτική με τον τρόπο και τα αποτελέσματα που θα περιγράψουμε, μέσα σε 3 χρόνια. Επίσης να τονιστεί ότι Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας την εποχή αυτή είναι ο ικανότατος Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, ο οποίος όμως δεν δραστηριοποιήθηκε σχεδόν καθόλου στις υποθέσεις του Υπουργείου του. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος χειρίστηκε αποκλειστικά την Ελληνική Εξωτερική πολιτική, με συνεχή ταξίδια και προσωπικές επαφές στο Εξωτερικό (σελ 35)

-Σχετικά με την Ιταλία, ο Βενιζέλος ήρθε σε συνεννόηση και υπέγραψε Ελληνο-Ιταλικό σύμφωνο Φιλίας και συνεργασίας με τον Μουσσολίνι, ώστε να κερδίσει την Ιταλική υποστήριξη στην διένεξη με την Γιουγκοσλαβία, αλλά και για άλλα εκκρεμή διεθνή οικονομικά θέματα Ελληνικού ενδιαφέροντος. Σαν αντίδωρο, ο Ελευθέριος Βενιζέλος δήλωσε (τόσο στον Μουσσολίνι, όσο και στο Ελληνικό Κοινοβούλιο) οτι την Ελλάδα δεν την αφορά καθόλου η τύχη των ιταλοκρατούμενων Δωδεκανήσων. Να σημειωθεί εδώ ότι η ιταλική Φασιστική αυταρχική πολιτική εξιταλισμού των Δωδεκανησίων περιγράφεται με τα μελανότερα από τον συγγραφέα του βιβλίου και ήταν σε πλήρη γνώση του ίδιου του Βενιζέλου. Η διδασκαλία των Ιταλικών ήταν υποχρεωτική, δίνονταν κίνητρα για εγκατάσταση Ιταλών στα Δωδεκάνησα, αποθαρρύνονταν οι νέοι Δωδεκανήσιοι να σπουδάζουν στην Ελλάδα (λεπτομέρειες σελ. 173).

-Σχετικά με την Αγγλία και το Κυπριακό, ο Βενιζέλος τήρησε την ίδια ακριβώς στάση. Τόνισε τόσο στους Άγγλους επισήμους όσο και στο Ελληνικό κοινοβούλιο ότι η Ελλάδα δεν εμπλέκεται στο Κυπριακό συστήνοντας μάλιστα στους Ελληνοκύπριους "να βελτιώσουν το βιοτικό τους επίπεδο μέσα στο υφιστάμενο καθεστώς" (σελ. 167). Όταν οι Άγγλοι πίεσαν και ταπείνωσαν τους Ελληνοκύπριους με σκληρά εκπαιδευτικά νομικά και οικονομικά μέτρα που έλαβαν, οι Ελληνοκύπριοι ξεσηκώθηκαν σε όλη την Νήσο ζητώντας την άμεση ΕΝΩΣΗ με την Ελλάδα και επιτέθηκαν στο Κυβερνείο του Άγγλου Αποικιοκράτη Διοικητή της νήσου Storrs. Εκτεταμένα επεισόδια οδήγησαν τους Άγγλους να ανοίξουν πυρ στους άοπλους διαμαρτυρόμενους με αποτέλεσμα 6 νεκρούς και 30 τραυματίες.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος εξέφρασε την λύπη του και την αποδοκιμασία του για τα επεισόδια τόσο στον Άγγλο πρέσβη όσο και στο Ελληνικό κοινοβούλιο. Διέλυσε μια επιτροπή που σχηματιζόταν στην Αθήνα υπέρ της Κύπρου, απαγόρευσε τα μνημόσυνα των δολοφονημένων Κυπρίων, απέτρεψε την μεταφορά χιλίων εθελοντών στην Κύπρο. Επίσης ανακάλεσε τον Έλληνα πρόξενο στην Κύπρο Αλέξη Κύρου, επειδή ο τελευταίος ανέπτυσσε εθνική δράση υπέρ της ΕΝΩΣΗΣ. Όταν μια Ελληνική αντιπροσωπεία Βασιλοφρόνων Αντιβενιζελικών Δημάρχων έστειλε επιστολές για το Κυπριακό σε 2 Άγγλους πρίγκιπες που επισκέφθηκαν την Κέρκυρα, ο Βενιζέλος επενέβη στις Ταχυδρομικές Υπηρεσίες για να μην παραδοθούν οι επιστολές!!! (όλα αυτά στις σελίδες 170 - 172). Κατά τον συγγραφέα της μελέτης Κώστα Καραμανλή οι επιστολές αυτές και όλες αυτές οι εκδηλώσεις ήταν "συναισθηματικές υπερβολές". (σελ. 172)

-Σχετικά με την διμερείς σχέσεις με την Τουρκία, ο Βενιζέλος ακολούθησε μια επίθεση φιλίας που οδήγησε στην εξομάλυνση των σχέσεων των δύο Χωρών με την υπογραφή διμερούς Συμφώνου Φιλίας. Για να πετύχει την ομαλοποίηση των σχέσεων ο Βενιζέλος όχι μόνο δέχτηκε τον αμοιβαίο συμψηφισμό των αποζημιώσεων των Ελλήνων προσφύγων με αυτές των Τούρκων προσφύγων αλλά δέχτηκε να πληρώσει η Ελλάδα και ένα σημαντικό ποσό στους Τούρκους σε καιρούς δεινής οικονομικής κρίσης για την Ελλάδα με υπερδανεισμούς και αρνητικό ισοζύγιο πληρωμών. Θυμίζουμε ότι η Συνθήκη της Λωζάννης που είχε υπογράψει ο ίδιος ο Βενιζέλος και οι Τούρκοι (ο Ισμέτ Ινονού) προέβλεπε ότι οι περιουσίες των Ελλήνων ανταλλάξιμων ήταν δεκαπλάσιες των αντίστοιχων Τουρκικών.

Η πικρή αυτή αλήθεια κρύβεται στο βιβλίο υπό την πονηρή έκφραση "...η Ελληνική Κυβέρνηση είχε υιοθετήσει μια προωθημένη κατευναστική πολιτική απέναντι στην Τουρκία. Ήταν έτοιμη να δεχτεί όχι μόνο τον αμοιβαίο συμψηφισμό αλλά και να καταβάλλει και ένα ποσόν ως αποζημιώσεων, αν και ήταν πολύ συζητήσιμο το κατά πόσον οι Τουρκικές απαιτήσεις ήταν υψηλότερες από τις Ελληνικές αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι οι Έλληνες πρόσφυγες ήταν μια πολύ ανθηρή οικονομικώς κοινότητα στην Μικρά Ασία...." (σελ. 78). Ο οικονομικός αυτός συμβιβασμός (το "ξεπούλημα" έκφραση του συγγραφέα σελ. 79) εξόργισε φυσικά τον Ελληνικό Τύπο και τους πρόσφυγες, μέχρι παραφοράς (σελ. 79).




Παρενέργειες της Ελληνο-Τουρκικής Φιλίας (Φιλία που με ενθουσιασμό ενστερνίστηκε η Κεμαλική ηγεσία), ήταν το Βενιζελικό όραμα για Ελληνο-Τουρκική ομοσπονδία, η Βενιζελική αποδοχή της Κεμαλικής θεωρίας περί κοινής καταγωγής των δύο λαών (Ελλήνων - Τούρκων), και η Βενιζελική πρόταση για να δοθεί στον Κεμάλ το Νόμπελ Ειρήνης (σελ. 95-96 στο βιβλίο). Κατά τον συγγραφέα η πολιτική αυτή, δείχνει το"....πολιτικό θάρρος του Βενιζέλου. Οι πρόσφυγες ήταν μεταξύ των πιο αφοσιωμένων οπαδών του....Γνώριζε ότι ο οικονομικός συμβιβασμός που είχε κάνει με την Άγκυρα θα τους εξαγρίωνε...." (σελ. 97).

-Σε σχέση με τις διαφορές με την Βουλγαρία και την Αλβανία (πιο σωστά σε σχέση με τις διεκδικήσεις των χωρών αυτών εις βάρος μας) η Ιταλία, η Αγγλία και εν μέρει η Τουρκία μας στήριξαν διπλωματικά (αφού είχαμε κερδίσει την Φιλία τους με τον τρόπο που περιγράψαμε) χωρίς κανένα απολύτως τελικό αποτέλεσμα παρά τις κατευναστικές Ελληνικές προτάσεις, ειδικά απέναντι στην Βουλγαρία (προτείναμε να δώσουμε 3 έως 5.000.000 $ αντί των 10.000.000$ που ζητούσαν οι Βούλγαροι και κάποιες μικρές παραχωρήσεις στην Σλαβόφωνη μειονότητα που οι Βούλγαροι υποστήριζαν την ύπαρξη της για αλυτρωτικούς σκοπούς (βλέπε σελ. 122). Στην ίδια συμβιβαστική γραμμή ο Βενιζέλος έδινε διορία!!! τριών ετών για να διαλυθεί από την Βουλγαρία η αυτονομιστική Ε.Μ.Ε.Ο.

-Πλήρη διπλωματική νίκη καταφέραμε στην διαφορά μας με την Γιουγκοσλαβία, όπου η τελευταία εξαναγκάστηκε (από Αγγλία, Ιταλία και Γαλλία) σε αναδίπλωση από την ασύμφορη για την Ελλάδα, οικονομική συμφωνία του 1926 που προέβλεπε ελεύθερη από δασμούς χρήση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης.

Επιτυχία επίσης σημείωσε ο Βενιζέλος και στην Διάσκεψη για την καταβολή των αποζημιώσεων του Α' Παγκοσμίου πολέμου όπου, χάρις την Ιταλική και Αγγλική στήριξη, εξασφάλισε το σύνολο του ποσού που αντιστοιχούσε στην Ελλάδα ενώ ήταν σχεδιασμένο αυτό να μειωθεί στο μισό. Να σημειωθεί πάντως ότι η Ελλάδα δεν έλαβε ούτε δραχμή από το επιδικασθέν ποσό, λόγω της Διεθνούς Οικονομικής και Χρηματιστηριακής Κρίσης του 1931 που επέβαλλε παύση των πληρωμών των πολεμικών αποζημιώσεων (σελ. 254-255).

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΩΝ ΧΕΙΡΙΣΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Η άποψη του κ. Καραμανλή για την Βενιζελική Εξωτερική πολιτική των ετών 1928-1932 (όπως ο ίδιος την περιέγραψε) μπορεί να χαρακτηριστεί (ειδικά για τα Ακαδημαϊκά πλαίσια της εργασίας του) ως εξυμνητική.

Παραθέτουμε τα λόγια του:"...όχι μόνο ακολούθησε (ο Βενιζέλος) την ορθή πολιτική ως προς την Δωδεκάνησο, αλλά και εξαγόρασε με πολύ μικρό τίμημα την Ιταλική υποστήριξη....." σελ. 325.

"...Πέρα από τα άλλα οφέλη που απέφερε η συμφιλίωση στα δύο κράτη (Ελλάδα - Τουρκία)..."σελ. 328

"...Ο Βενιζέλος ήταν μεγαλοφυής, πολυμήχανος, επίμονος και ευφάνταστος..." (σελ. 332)

" Κατά την διάρκεια της τελευταίας Πρωθυπουργίας του, ο Βενιζέλος προσπάθησε στην σφαίρα της Εξωτερικής πολιτικής να μεταβάλλει την Ελλάδα σε ασφαλές, ανεπτυγμένο και σεβαστό κράτος. Θέτοντας σε ενέργεια τις εξαιρετικές του ικανότητες, κατόρθωσε να φτάσει κοντά στον στόχο του..." (σελ. 333)

" ....Υπό αυτή την έννοια τα παραπάνω ψεγάδια (του Βενιζέλου) συνεπάγονταν αντιστοίχως αποφασιστικότητα, οξύνοια, φιλοδοξία και μαχητικό πνεύμα",

"Ο Βενιζέλος ήταν από αυτούς του εξαιρετικούς ανθρώπους",

και το κορυφαίο ερώτημα "Ήταν ο Βενιζέλος πολύ μεγάλος για μια μικρή χώρα κι έναν περιορισμένο λαό;" (σελ. 50)

ΕΝΑΣ ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ

Στον αντίλογο μου δεν θα χρησιμοποιήσω ούτε ένα στοιχείο (από τα αρκετά διαθέσιμα) που δεν προέρχεται από τον ίδιο τον κ. Καραμανλή (δεν χρειάζεται άλλωστε).

Καταρχάς θα παραθέσω τον χαρακτηρισμό του ίδιου του κ. Καραμανλή για την Εξωτερική πολιτική Βενιζέλου σε κάποιο ανύποπτο σημείο του βιβλίου όπου εξετάζεται η εσωτερική Βενιζελική πολιτική.

"...δέχτηκε (ο Βενιζέλος) ακριβοπληρωμένους συμβιβασμούς προκειμένου να βελτιώσει τις σχέσεις της Ελλάδος με τους γείτονες της..." (σελ. 226)

Αυτό που εγώ καταλαβαίνω για την πολιτική που ασκήθηκε, είναι οτι ήταν μια πολιτική (επίπονων και οδυνηρών) παραχωρήσεων σε όλα τα μέτωπα, ώστε η Χώρα να εξασφαλίσει οικονομική και διπλωματική στήριξη των Ισχυρών της εποχής (Ιταλία, Αγγλία), αλλά και του κυριότερου ισχυρού άμεσου γείτονα της (Τουρκία) ώστε σε κλίμα ειρήνης να προχωρήσει στην εσωτερική της ανασυγκρότηση. Αυτή την πολιτική μπορείς να την χαρακτηρίσεις "πραγματιστική", "προσγειωμένη" ακόμη στο τέλος και "τολμηρή". "Μεγαλοφυή" πάντως δεν την χαρακτηρίζεις αν είσαι έντιμος και νηφάλιος παρατηρητής απαλλαγμένος από προκαταλήψεις και εξαρτήσεις.

Τα "επιτεύγματα" της ήταν πενιχρά και πάντως όχι χειροπιαστά για τον Ελληνικό λαό. Εκτός της αποτυχίας σε πολλούς στόχους που ο ίδιος ο Βενιζέλος είχε θέσει (ομαλοποίηση σχέσεων με Βουλγαρία και Αλβανία), η αξία των υπολοίπων "επιτευγμάτων" είναι οφθαλμοφανώς υπερτιμημένη από τον συγγραφέα. Τα σύμφωνα Φιλίας που υπογράφηκαν εξαγοράστηκαν με την εγκατάλειψη της Κύπρου και των Δωδεκανήσων στην διάκριση και στην καταπίεση των Φασιστών και των Αποικιοκρατών και με το χάρισμα των περιουσιών των Μικρασιατών προσφύγων (που η μεγάλη αξία τους είχε υπολογισθεί στην Λωζάννη και είχε αναγνωριστεί και από τους Τούρκους), τα τρία μοναδικά διαπραγματευτικά όπλα που κατείχε η ρημαγμένη Ελλάδα και άξιζαν κάτι. Αυτά, ο Ελευθέριος Βενιζέλος εξάντλησε και απεμπόλησε σε μόλις 2 χρόνια (επιπόλαια η απλά βιαστικά;).

Απεμπολώντας αυτά, και χωρίς να υπολογίσουμε την απώλεια εθνικού γοήτρου και την πτώση της εθνικής αυτοπεποίθησης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν πέτυχε καν τον βασικότερο στόχο του, που είχε ο ίδιος θέσει: την οικονομική Διεθνή αρωγή και τα δάνεια που τόσο είχαμε ανάγκη κατά την γνώμη του. Μέσα σε δύο χρόνια ο Βενιζέλος αύξησε κατακόρυφα τον εξωτερικό δανεισμό ώστε να στηρίξει το φιλόδοξο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων που είχε ο ίδιος καταρτίσει. Η Ελλάδα πτώχευσε τελικά το 1932 λόγω της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης, αφού, χάρις σε προσωπική απόφαση του Βενιζέλου αντίθετη με τις συμβουλές όλων των σοβαρών οικονομολόγων της εποχής (Βαρβαρέσος, Ζολώτας) όπως περιγράφει ο συγγραφέας (σελ 281-286), εξανέμισε όλα τα αποθέματα της σε χρυσό υπό την απατηλή ελπίδα ότι η προσωρινή φερεγγυότητα της Χώρας θα εξασφάλιζε νέα δάνεια, και αφού κανείς από τους νέους φίλους της που είχε αποκτήσει με τον τρόπο που περιγράψαμε, δεν την βοήθησε την κρίσιμη στιγμή (εν μέσω Διεθνούς Κρίσεως αυτό ήταν αδύνατο άλλωστε) (ενδελεχής ανάλυση για το θέμα αυτό, στο ένατο κεφάλαιο του βιβλίου).

Ομολογουμένως οι Διεθνείς οικονομικές και πολιτικές συνθήκες της εποχής ήταν όσο μελανές και δύσκολες περιγράφει ο κ. Καραμανλής. Και πότε δεν ήταν (ειδικά για την Ελλάδα); Το πραγματικό επίτευγμα του πολιτικού άνδρα δεν είναι η καλή αλλά αποτυχημένη προσπάθεια, αλλά η μερική έστω, επιτυχία. Αν η φυσική αρνητική, έστω ορμητική, ροή των γεγονότων για μια Χώρα δεν ανατρέπεται από τους ηγήτορες της τότε ποιά η χρησιμότητα των τελευταίων? Οι πολιτικοί, όπως όλα στην ζωή άλλωστε, κρίνονται βάση αποτελέσματος και όχι βάση προθέσεων η ευχών. Καλές προθέσεις μπορούμε να αναγνωρίσουμε στο Ελευθέριο Βενιζέλο του 1930, όπως και άοκνη και εργώδη προσωπική προσπάθεια. Αλλά τα αποτελέσματα της πολιτικής του όπως είδαμε ήταν κατά κανόνα αποτυχημένα, επιδερμικά και χωρίς ιστορικό βάθος.

Η Ιταλία κατέλαβε οριστικά την Αλβανία λίγα χρόνια μετά και μας επιτέθηκε 8 χρόνια μετά. Οι Τούρκοι στο τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου πρότειναν να καταλάβουν προσωρινά τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου "για να διώξουν τους Γερμανούς", διεκδίκησαν την Κύπρο και κατέστρεψαν την Ελληνική μειονότητα στην Πόλη 20 χρόνια μετά. Τα Βενιζελικά οράματα για Ελληνο- Τουρκική προσέγγιση (που από πολλά υπονοούμενα φαίνεται να ενστερνίζεται και ο συγγραφέας) άντεξαν ακριβώς μία δεκαετία.

Δεν υποστηρίζει κανείς πως η αδύναμη και μικρή Ελλάδα θα μπορούσε να αντιταχθεί στις Μεγάλες Δυνάμεις διπλωματικά και στρατιωτικά. Είναι φανερό όμως ότι και η πλήρης εγκατάλειψη μεγάλων τμημάτων του Ελληνισμού, η άλλων κυριαρχικών μας δικαιωμάτων αναγνωρισμένα από Διεθνείς Συνθήκες, έναντι συμφώνων Φιλίας και αναπτυξιακών δανείων δεν είναι η πολιτική που αρμόζει σε Κυρίαρχο ανεξάρτητο Κράτος.

Η υποτιθέμενη πολιτική γενναιότητα του Βενιζέλου να αντιπαρατίθεται με την Ελληνική κοινή Γνώμη σε όλες τις ευαισθησίες της και να αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος χάριν ευρύτερων Εθνικών συμφερόντων, μπορεί να προκαλεί τον θαυμασμό του συγγραφέα, αλλά η υπερβολική χρήση της και η συνεχής αδιαφορία για το δημόσιο αίσθημα καταντάει την Πολιτική Εξουσία μια αυθαίρετη αυταρχική διαχείριση, αυτονομημένη κοινωνικά, που αποφασίζει ερήμην του συνόλου των πολιτών που δήθεν εκπροσωπεί.

Οφείλει να αποτελεί προτεραιότητα κάθε κοινοβουλευτικής Δημοκρατικής Κυβέρνησης να εξασφαλίζει κοινωνική συναίνεση και υποστήριξη στις αποφάσεις της. Επίσης ο πολιτικός πραγματισμός ως δόγμα, που ακολουθήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο την περίοδο αυτή και φαίνεται να ενστερνίζεται ο συγγραφέας, ίσως να επιβάλλει συμβιβασμούς και θυσίες, αλλά αυτές σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να είναι μονομερείς και ετεροβαρείς γιατί τότε το "πραγματιστικό" δόγμα μεταβάλλεται σε ηττοπαθές και «λεόντειο» διπλωματικό "ξεπούλημα".

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

(Στο βιβλίο αναλύονται και θέματα για την εσωτερική πολιτική (κυρίως οικονομικά και ενόπλων δυνάμεων) που ακολούθησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος την περίοδο 1928-1932. Σε αυτά δεν θα αναφερθούμε γιατί θεωρούμε την εξεταζόμενη μελέτη πλημμελή, προφανώς γιατί το κύριο θέμα της είναι οι Εξωτερικές Σχέσεις. Ίσως αναφερθούμε στα θέματα αυτά στο μέλλον από την ιστοσελίδα μας, καθώς παρουσιάζουν εκτεταμένο ιστοριογραφικό ενδιαφέρον για εμάς. Στην νέα μας αναφορά στην εσωτερική Βενιζελική πολιτική τα χρόνια 1928-1932 και αφού κομίσουμε μια σειρά από στοιχεία θα μπορεσουμε αρκετά πειστικά πιστευω, να απαντήσουμε και στο ρητορικό ερώτημα του Κ. Καραμανλή "Ήταν ο Βενιζέλος πολύ μεγάλος για μια μικρή χώρα κι έναν περιορισμένο λαό;" (σελ. 50) ).


Ι. Β. Δ.

Σχόλια

  1. Ἐξαιρετικῶς ἐνδιαφέρουσα ἡ δημοσίευσίς σας (ὅπως καὶ ὁλόκληρο τὸ ἱστολόγιό σας). Συνέπεσε μάλιστα μὲ τὶς ἡμέρες ποὺ ἔγραφα μιὰ γενικὴ κριτικὴ γιὰ τὸν Βενιζέλο («Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ Ἀλκιβιάδης τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος»), ὁπότε μετὰ χαρᾶς ἀναφέρθηκα, μεταξὺ ἄλλων, στὴν δημοσίευσί σας καὶ παρέπεμψα στὸ ἱστολόγιό σας. Εὐχαριστῶ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια, παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον τις τοποθετήσεις σου από την ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα σου και θα είμαστε σε συνεχή επαφή...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Το προκλητικο με ολους αυτους τους δηθεν αντικειμενικους "ιστοριογραφους", ειναι οτι αποκαλουν την περιοδο 1928-1932, "χρυση τετραετια", η "μεγαλη τετραετια" του Βενιζελου!! Οσο μεγαλη προσπαθεια να εγινε, "χρυση τετραετια" δεν ηταν σε καμια περιπτωση! Τουλαχιστον ας πουνε για την περιοδο 1910-1915...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Πράγματι, η Ελλάδα αποκτά σημαντικά εδαφικά κέρδη μετά τον Β΄ Βαλκανικό, 1913. Κρήτη, Μακεδονία, Ιωάννινα και νησιά Αιγαίου).( Βερέμης, Ελλάς, Η σύγχρονη συνέχεια, σ.582) Η στοχευμένη κοινωνική πολιτική του ήταν επιτυχής απο την άποψη της σταθερότητας και της απεμπλοκής απο εσωτερική διάσπαση για την ανεμπόδιστη επιδίωξη της εξωτερικής πολιτικής.Συγκεκριμένα αυτό που χαρακτήριζε τις μεταρρυθμίσεις και τα μέτρα εκείνης της περιόδου είχαν στόχο την διατήρηση της κοινωνικής τάξης πραγμάτων και της καλύτερης λειτουργίας του οικονομικού συστήματος.(Hering,Τα πολιτικά κόμματα στην Ελλάδα, σ. 784)Δεν πρόσφερε τίποτε νέο ή διαφορετικό. (ο.π. σ. 780)
    Ενδιαφέρον είναι πάντως πως όταν πρόκειται να εντοπίσει κάποιος μειονεκτήματα, λάθη και παραλείψεις κ.λ.π. στην δράση πολιτικού προσώπου εξυπηρετεί η παραδοσιακή ιστοριογραφία όπου τα πρόσωπα καθορίζουν τις τύχες των τόπων ενώ όταν πρόκειται για θετικές εξελίξεις, επιτυχίες αυτές προέρχονται απο την φυσική, "ροή του χειμάρρου" της κοινωνίας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

α1 Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος26 Αβράαμ Λίνκολν1 Άγγελος Έβερτ1 Άγγελος Σικελιανός1 Αγγλία12 Άγιο Όρος5 Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος3 Αδαμάντιος Κοραής9 Αθανάσιος Ευταξίας1 Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης2 Αθανάσιος Τσακάλωφ1 Αιγαίο17 Αιγαίο Ελληνική θάλασσα3 Αίγινα1 Αισχύλος1 Ακρόπολη12 Αλβανία13 Αλεξάνδρεια9 Αλέξανδρος Ζαϊμης6 Αλέξανδρος Κορυζής5 Αλέξανδρος Κουμουνδούρος7 Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος14 Αλέξανδρος Οθωναίος7 Αλέξανδρος Παπάγος18 Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης7 Αλέξανδρος Παπαναστασίου18 Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής1 Αλέξανδρος Σακελαρίου5 Αλέξανδρος Υψηλάντης8 Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος3 Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν5 Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Αναγέννηση3 Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος1 Αναστάσιος Παπούλας4 Ανατολική Ρωμυλία1 Ανδρέας Γ. Παπανδρέου16 Ανδρέας Καρκαβίτσας2 Ανδρέας Λόντος2 Ανδρέας Μεταξάς1 Ανδρέας Μιαούλης8 Ανδρέας Μιχαλακόπουλος14 Ανδρέας Τζίμας1 Άνθιμος Γαζής1 Αννα Κομνηνή1 Άννα Κομνηνή1 Αννίβας1 Αντάντ18 Αντιβενιζελισμός31 αντισημιτισμός5 Αντόνιο Γκράμσι1 Αντώνης Σαμαράς1 Απεργίες4 Αποικιοκρατία6 Άραβες3 Αρβανίτες1 Άρειος Πάγος3 Άρης Βελουχιώτης9 Αριστείδης ο Αθηναίος2 Αριστοτέλης7 Αριστοτέλης Ωνάσης1 Αρχαία Αθήνα28 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία10 Αρχαία Σπάρτη22 Αρχαιοκαπηλεία6 Αρχαιολογία26 Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός3 Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος3 Αρχιμίδης4 Αστρονομία4 Αστυνομία2 Αυστρία4 Αυτοκράτορας Ηράκλειος3 Αφρική4 Αχαϊκή Συμπολιτεία2 β1 Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος43 Βαλκάνια26 βασανιστήρια1 Βασίλειος Τσίχλης23 Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄1 Βασιλιάς Γεώργιος Α΄22 Βασιλιάς Γεώργιος Β΄26 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄34 Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄8 Βασιλιάς Όθων Α΄25 Βασιλιάς Παύλος Α΄7 Βασιλιάς Φίλιππος Β΄6 Βενιαμίν Λέσβιος1 Βιβλία και Βιβλιοθήκες37 Βιβλιοκρισίες87 Βιέννη5 Βιετνάμ2 Βιογραφίες80 Βλάσης Γαβριηλίδης1 Βουλγαρία14 γ1 Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης8 Γαλλία21 Γαλλική Επανάσταση6 Γαριβάλδι2 Γελιογραφίες4 Γενοκτονία των Αρμενίων3 Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου6 Γερμανία51 Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός2 Γεώργιος Α. Παπανδρέου19 Γεώργιος Βλάχος4 Γεώργιος Γρίβας (Διγενής)7 Γεώργιος Ζησιμόπουλος2 Γεώργιος Θεοτόκης10 Γεώργιος Κάνιγκ3 Γεώργιος Καραϊσκάκης4 Γεώργιος Καρτάλης2 Γεώργιος Καφαντάρης9 Γεώργιος Κονδύλης18 Γεώργιος Κουντουριώτης4 Γεώργιος Λεοναρδόπουλος2 Γεώργιος Παπαδόπουλος2 Γεώργιος Παπανδρέου (GAP)1 Γεώργιος Πωπ1 Γεώργιος Ράλλης6 Γεώργιος Σεφέρης2 Γεώργιος Σταύρου2 Γεώργιος Στρέιτ1 Γεώργιος Τσολάκογλου4 Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας)1 Γιάννης Ιωαννίδης3 Γιάννης Ψυχάρης2 Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)8 Γιουγκοσλαβία12 Γιώργης Σιάντος4 Γιώργος Ρωμανός1 Γκουλάγκς4 Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά35 Γράμμος - Βίτσι2 Γρηγόρης Φαράκος2 Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας)7 Γρηγόριος Ξενόπουλος4 δ1 Δαρδανέλλια1 Δέσποινα Κούρτη1 Δημήτρης Παρτσαλίδης3 Δημήτριος Αναγνωστόπουλος1 Δημήτριος Βούλγαρης2 Δημήτριος Γούναρης24 Δημήτριος Ιωαννίδης1 Δημήτριος Καλλέργης1 Δημήτριος Μάξιμος1 Δημήτριος Ράλλης4 Δημήτριος Υψηλάντης10 Δημήτριος Ψαρρός4 Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ)19 Δημοσθένης4 Δημοψήφισμα2 δημοψήφισμα 19243 Διατροφή5 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.)3 Δικαιοσύνη7 Διονύσιος Σολωμός1 Διπλωματία24 δοσιλογισμός3 δουλεμπόριο3 Δύση2 Δωδεκάνησα13 Ε.Ρ.Ε.5 ΕΔΕΣ15 Εθνικά Δάνεια2 Εθνική αντίσταση13 Εθνική τράπεζα4 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.)8 Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ)6 Εθνικός Διχασμός (1914-1918)35 Εθνικός Συναγερμός3 Εθνοσυνέλευση5 ΕΚΚΑ4 Εκκλησιαστική Ιστορία10 ΕΛΑΣ29 Ελβετία4 ΕΛΔΥΚ1 Ελευθέριος Βενιζέλος71 Ελληνική λογοτεχνία5 Ελληνική Οικονομική Ιστορία34 Ελληνική Οικονομική κρίση33 Ελληνική Παιδεία23 Ελληνική Παράδοση2 Έλληνικό Έθνος33 Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος12 Ελληνικός στρατός43 Ελληνισμός27 Ελληνισμός της Αμερικής2 Ελληνοτουρκικές σχέσεις6 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 189711 Ελλήνων Πάσχα3 Εμμανουήλ Μπενάκης1 Εμμανουήλ Ξάνθος1 Εμμανουήλ Παπάς1 Εμμανουήλ Ρέπουλης5 Εμμανουήλ Ροϊδης4 Εμμανουήλ Τομπάζης2 Εμμανουήλ Τσουδερός5 Εμπόριο6 Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.)1 Ένωση Κέντρου5 ΕΟΚ1 ΕΟΚΑ Α΄10 ΕΟΚΑ Β΄3 Επανάσταση στο Γουδή10 Επέτειος2 Επίκουρος1 Επιτάφιος1 Ερατοσθένης1 Ερυθρός Σταυρός3 ΕΣΣΔ19 Ευάγγελος Αβέρωφ3 Ευάγγελος Λεμπέσης1 Ευεργέτες1 Ευρωπαϊκή Ένωση3 Ευρωπαικός Διαφωτισμός3 εφημερίδα "Καθημερινή"5 Η γυναίκα στην Ιστορία2 Η δίκη των "εξ"25 Ήθη και έθιμα3 Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.)37 Ήπειρος14 Ηράκλειτος1 Ηρακλής Θεσσαλονίκης5 Ηρόδοτος13 Θαλής ο ΜΙλήσιος1 Θέατρο5 Θεμιστοκλής5 Θεμιστοκλής Σοφούλης9 Θεόδωρος Δηλιγιάννης6 Θεόδωρος Κολοκοτρώνης13 Θεόδωρος Πάγκαλος20 Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος)1 Θεόδωρος Τουρκοβασίλης3 Θεόφιλος Καΐρης1 Θερμοπύλες2 Θεσσαλονίκη28 Θουκυδίδης10 Θράκη11 Θρασύβουλος Τσακαλώτος3 Θρησκεία3 Θωρηκτό Αβέρωφ9 Ι.Β.Δ.104 Ιαπωνία3 Ιατρική8 Ιερή Συμμαχία8 Ιερός Λόχος6 Ιλιάδα11 Ίμια3 Ιουλιανή κρίση του ΄652 Ιούλιος Βέρν2 Ιπποκράτης ο Κώος3 Ισλάμ6 Ισοκράτης2 Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος5 Ιστορία622 Ιστορία της Αλβανίας12 Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας1 Ιστορία της Κρήτης16 Ιστορία του Αθλητισμού9 Ιταλία27 Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης2 Ιωάννης Γκούρας1 Ιωάννης Δεμέστιχας3 Ιωάννης Καποδίστριας24 Ιωάννης Κωλέττης6 Ιωάννης Μακρυγιάννης6 Ιωάννης Μεταξάς41 Ιωάννης Μιχαήλ5 Ιωάννης Παπακωνσταντίνου10 Ιωάννης Συκουτρής6 Ιωάννης Τσαγκαρίδης1 Ιωάννης Τσιμισκής1 Ιωάννινα5 Ίων Δραγούμης26 Ιωνική Επανάσταση1 Κ. Θ. Δημαράς2 Καλαμάτα1 Κανέλος Δεληγιάννης3 Καρλ Γιουνγκ1 Καρλ Μαρξ1 Κάρολος Παπούλιας2 Καρχηδόνα1 κατεχόμενα της Κύπρου1 Κατοχή13 Κατοχικά Δάνεια3 Κίμων ο Αθηναίος2 Κίνα7 Κίνημα του Ρομαντισμού2 κινηματογράφος3 Κινηματογράφος και Ιστορία4 Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.)3 Κολλυβάδες2 Κόμμα Φιλελευθέρων11 Κομμουνισμός29 Κομνηνός Πυρομάγλου2 Κοράνιο2 Κόρινθος6 Κύθηρα1 Κυπριακή Ιστορία46 Κυριάκος Κατσιμάνης14 Κύριλλος Λούκαρις2 Κωνσταντίνος Δεμερτζής1 Κωνσταντίνος Καβάφης3 Κωνσταντίνος Καναρης6 Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή1 Κωνσταντίνος Καραμανλής11 Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος)2 Κωνσταντίνος Λινάρδος18 Κωνσταντίνος Μανιαδάκης6 Κωνσταντίνος Μητσοτάκης4 Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄8 Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος8 Κωνσταντίνος Σημίτης4 Κωνσταντίνος Σμολένσκι2 Κωνσταντίνος Τσαλδάρης4 Κωνσταντίνος Φωτιάδης5 Κωνσταντινούπολη41 Κως4 Κώστας Βάρναλης1 Κώστας Περρίκος1 Κωστής Παλαμάς6 ΛΑ.Ο.Σ3 Λαθρομετανάστευση3 Λαικό Κόμμα7 Λαμία2 Λατινική Αμερική1 Λεονίντ Τρότσκι4 Λέσβος3 Λεωνίδας Παρασκευόπουλος1 Λόγιος Ερμής4 Λόρδος Βύρων8 Λουτράκι1 Λύσανδρος1 Μαζική πολιτική προπαγάνδα2 Μακάριος11 Μακεδονία48 Μακεδονικό Ζήτημα32 Μακεδονικός Αγώνας8 Μακεδονομάχοι5 Μάνη2 Μάο Τσε Τουνγκ2 Μαραθώνας3 Μάρκος Βαφειάδης9 Μάρκος Μπότσαρης1 Μάτζικερτ1 Μεγάλη Βρετανία37 Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia)1 Μέγαρο Μαξίμου1 Μέγας Αλέξανδρος8 Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών2 Μέγας Θεοδόσιος1 Μέγας Κωνσταντίνος1 Μελέτης Βασιλείου1 Μεσαίωνας5 Μέση Ανατολή2 Μεσόγειος2 Μεσολόγγι10 Μεσσήνη Μεσσηνίας12 Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974)43 Μέττερνιχ4 Μίκης Θεοδωράκης3 Μίκης Πρωτοπαπαδάκης8 Μικρά Ασία43 Μιλτιάδης ο Αθηναίος1 Μιλτιάδης Πορφυρογέννης1 Μιχαήλ Ψελλός3 Μνημείο14 Μοροζίνι2 Μουσολίνι12 Μπενιζέλος Ρούφος1 Μυστικές υπηρεσίες5 ναζισμός2 Νάξος2 Ναπολέων Βοναπάρτης2 Ναπολέων Ζέρβας10 Ναυαρίνο2 Ναύπακτος2 Ναύπλιο16 Ναυτική Ιστορία57 Νέα Δημοκρατία10 Νεοκλής Σαρρής1 Νεότουρκοι6 Νικήτας Σταματελόπουλος5 Νικηφόρος Φωκάς1 Νικίας2 Νικόλαος Δημητρακόπουλος1 Νικόλαος Λεωτσάκος3 Νικόλαος Πλαστήρας18 Νικόλαος Πολίτης1 Νικόλαος Στράτος5 Νίκος Ζαχαριάδης17 Νίκος Καζαντζάκης2 Νίκος Μπελογιάννης1 Νίκος Νικολούδης42 Νίτσε1 Ξάνθη1 Ξενοφών3 Οδυσσέας Ανδρούτσος1 Οδυσσέας Ελύτης4 Οδυσσέας Ιάλεμος2 Οδύσσεια7 Οθωμανική Αυτοκρατορία74 Οθωνική περίοδος (1832-1864)14 Οικουμενικό Πατριαρχείο8 Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά1 ομάδα των "Ιαπώνων"2 Όμηρος22 ομοφυλοφιλία1 Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)3 Οργάνωση "Χ"2 Ορθοδοξία32 π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος13 ΠΑ. ΣΟ. Κ.25 Παγκόσμιος Ιστορία23 Παλαιών Πατρών Γερμανός2 Παναγής Τσαλδάρης16 Παναγιώτης Δαγκλής1 Παναγιώτης Δεμέστιχας1 Παναγιώτης Κανελλόπουλος15 Πάνος Κορωναίος2 Πάτρα3 Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄5 Παύλος Γύπαρης4 Παύλος Κουντουριώτης14 Παύλος Μελάς2 Παυσανίας1 Παυσανίας Κατσώτας1 Παυσανίας ο περιηγητής1 ΠΕΑΝ2 Πειραιάς6 πειρατεία1 Πεισίστρατος1 Πελοποννησιακός πόλεμος7 Περικλής1 Περικλής Αργυρόπουλος1 Περικλής Γιαννόπουλος5 Περικλής Δεληγιάννης1 Περιοδικά Ιστορίας3 Περσικοί πόλεμοι10 Πετρέλαια στο Αιγαίο2 Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης4 Πέτρος Γαρουφαλιάς1 Πέτρος Μακρής - Στάϊκος5 Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης13 Πλάτων9 Πλούταρχος7 Ποίηση και αισθητική18 Πόλεμος των Μπόερς1 Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι14 πολιτική δολοφονία18 Πολιτική Ιστορία17 Πολωνία2 Πόντος7 Πρίγκιπας Ανδρέας2 προπαγάνδα5 πρόσφυγες6 προσωκρατικοί φιλόσοφοι3 Προτεινόμενα3 Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές30 πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff1 Πύρρος της Ηπείρου1 Ρήγας Παλαμίδης1 Ρήγας Φερραίος3 ριζοσπάστης1 Ρόδος10 Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία15 Ρώμη8 Ρωμηοσύνη5 Ρωσία23 Ρωσικο κόμμα3 Σάββας Γκαλιμαρίδης2 Σάμος1 Σαντόρε Σανταρόζα2 Σαντορίνη1 ΣΚΑΪ2 Σκάκι1 Σκωτία4 Σόλων3 Σοφοκλής Βενιζέλος3 Σοφοκλής Δούσμανης1 Σπυρίδων Μαρκεζίνης5 Σπυρίδων Τρικούπης3 Σταλινισμός15 Σταυροφορίες6 Σταφιδικό Ζήτημα2 Στέφανος Δραγούμης3 Στέφανος Σαράφης2 Στέφανος Σκουλούδης5 Στέφανος Στεφανόπουλος1 Στράβων5 Στρατής Μυριβίλης2 Στρατιωτικά κινήματα1 Στρατιωτική Ιστορία58 Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη3 Στυλιανός Γονατάς7 Στυλιανός Χούτας1 Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ2 Συνθήκη της Λοζάννης9 Συνθήκη των Σεβρών6 συντάξεις1 ΣΥΡΙΖΑ4 Σωκράτης3 Σώματα Ασφαλείας1 Ταγίπ Ερντογάν1 Τάγματα ασφαλείας2 Τείχος του Βερολίνου1 τεκτονισμός1 Τέχνες11 Τεχνολογία8 το παιχνίδι στην Ιστορία6 Τοπική Ιστορία1 Τουρκία20 Τουρκοκρατία (1453-1821)35 Τράπεζα της Ελλάδος5 Τράπεζες1 Τριπολιτσά2 Τσαούς Αντών (Φωστερίδης)1 Ύδρα5 Υποβρύχιο Παπανικολής1 υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ3 Υφαλοκρυπίδα1 Φαίδων Γκιζίκης3 Φαλμεράγιερ6 Φανάρι2 Φασισμός1 Φιλελληνισμός9 Φιλία1 Φιλική Εταιρεία9 Φιλολογικά και άλλα δοκίμια44 Φιλοποίμην2 Φιλορθόδοξη Εταιρεία1 Φιλοσοφία9 Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας25 Φλωρεντία1 Φλώρινα4 Φραγκοκρατία8 Φωκίων1 Φωτογραφικό Οδοιπορικό26 Χαλκιδική2 Χαράλαμπος Κατσιμήτρος3 Χαράλαμπος Τσερούλης2 Χαράτσι1 Χαρίλαος Τρικούπης13 Χαρίλαος Φλωράκης2 Χάτι Χουμαγιούν1 Χίτλερ17 Χούντα6 Χρεοκοπία10 Χρηματιστήριο4 χριστιανικό ολοκαύτωμα3 Χριστόδουλος Τσιγάντες1 Χριστούγεννα10 Χρυσόστομος Σμύρνης1 Χωροφυλακή2 Ψαρά3 ψυχολογία2 Ψυχρός Πόλεμος12 CIA4 John Iatrides1 K.K.E.44 KGB4 Mεσσήνη4 Robert Bruce2 Slider3 William Wallas2 Winston Churchil1
Εμφάνιση περισσότερων
"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Αναγνώστες

Συνολικές προβολές σελίδας