Λόγιος και θεολόγος, ένας
από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
Σπούδασε στην Ευρώπη και δίδαξε στη Σμύρνη και το Αϊβαλί. Συμμετείχε
στην Επανάσταση του 1821 και μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους
οργάνωσε σχολείο στην Άνδρο. Λόγω της θρησκευτικής του διδασκαλίας
υπέστη διώξεις που τελικά οδήγησαν στο θάνατό του.
Ο Θεόφιλος Καΐρης γεννήθηκε το 1784 στην Άνδρο.
Το βαπτιστικό του όνομα ήταν Θωμάς, γονείς
του ήταν ο πρόκριτος Καΐρης
και η Αναστασία Καμπανάκη. Είχε τρεις αδελφούς, τους μετέπειτα μοναχούς
Ευγένιο και Ιωασάφ, και το Δημήτριο καθώς και τρεις αδελφές τη Μαρία, τη
Λασκαρώ και την Ευανθία, η οποία υπήρξε επίσης σημαντική διανοούμενη
της εποχής. Διδάχθηκε τα πρώτα του γράμματα στην Άνδρο, στη Σχολή του
Κάτω Κάστρου, από τον ιεροδιάκονο Ιάκωβο. Στα 1794 πεθαίνει ο πατέρας
του. Ο αδελφός της μητέρας του και ανάδοχος του Σωφρόνιος Καμπανάκης,
εφημέριος στο ναό του Αγίου Γεωργίου Κυδωνιών (Αϊβαλί), τον παίρνει
κοντά του ώστε να συνεχίσει εκεί τις σπουδές του.
του ήταν ο πρόκριτος Καΐρης
και η Αναστασία Καμπανάκη. Είχε τρεις αδελφούς, τους μετέπειτα μοναχούς
Ευγένιο και Ιωασάφ, και το Δημήτριο καθώς και τρεις αδελφές τη Μαρία, τη
Λασκαρώ και την Ευανθία, η οποία υπήρξε επίσης σημαντική διανοούμενη
της εποχής. Διδάχθηκε τα πρώτα του γράμματα στην Άνδρο, στη Σχολή του
Κάτω Κάστρου, από τον ιεροδιάκονο Ιάκωβο. Στα 1794 πεθαίνει ο πατέρας
του. Ο αδελφός της μητέρας του και ανάδοχος του Σωφρόνιος Καμπανάκης,
εφημέριος στο ναό του Αγίου Γεωργίου Κυδωνιών (Αϊβαλί), τον παίρνει
κοντά του ώστε να συνεχίσει εκεί τις σπουδές του.
Στις Κυδωνίες, διδάχθηκε φιλολογία, φιλοσοφία, μαθηματικά και στοιχεία επιστημών από σημαντικούς δασκάλους, όπως το Γρηγόριο Σαράφη και το Βενιαμίν Λέσβιο, στη συνέχεια στη σχολή της Πάτμου και στη Χίο, παρακολούθησε τη διδασκαλία του Αθανάσιου Πάριου και του Δωρόθεου Πρωΐου. Στα 18 του χρόνια χειροτονείται μοναχός και αποκτά το όνομα Θεόφιλος.
Όμως το ανήσυχο πνεύμα του Έλληνα
διαφωτιστή δεν αρκείτε στην Ελλάδα. Έτσι, το 1803, με τη συνδρομή του
θείου του και της κοινότητας του Αϊβαλιού, έφυγε στην Ευρώπη για σπουδές. Αρχικά παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας, μαθηματικών και φυσικής στην Πίζα, ενώ το 1807 πήγε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές του, όπου συνδέθηκε με τον Αδαμάντιο Κοραή.









