Η στάση της κομμουνιστικής Βουλγαρίας στο "Μακεδονικό Ζήτημα" μεταπολεμικά (1945-1990)

Στάλιν - Δημητρώφ

Η στάση που ακολούθησε η κομμουνιστική Βουλγαρία στο Μακεδόνικο Ζήτημα, μετά τη ρήξη του Τίτο με τον Στάλιν, διαμορφώθηκε υπό την επίδραση πολλών και ποικίλων παραγόντων. Καθοριστικοί παράγοντες για τη διαμόρφωση της αναδείχτηκαν το ιδεολογικό σύμπλεγμα που δημιούργησε στα κομμουνιστικά κόμματα η Κομμουνιστική Διεθνής με τη θέση που υιοθέτησε για «μακεδόνικο έθνος» ήδη από το 1934, η ανάγκη να αντιμετωπιστούν δραστικά οι εδαφικές διεκδικήσεις που η Ομόσπονδη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας ήγειρε με τη συνεπικουρία του Βελιγραδίου επί του βουλγάρικου τμήματος της Μακεδονίας, η αναγνώριση ή η αμφισβήτηση της ύπαρξης «μακεδόνικης μειονότητας» στη Βουλγαρία καθώς και η διακύμανση των διπλωματικών σχέσεων της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας.

Η πολιτική του Βουλγάρικου Κομμουνιστικού Κόμματος μετά το 1948 επικεντρώθηκε σε μία δύσκολη προσπάθεια σύζευξης της ιδεολογικής παρακαταθήκης «του μακεδονισμού» με τα βουλγαρικά εθνικά συμφέροντα: της διατήρησης της εδαφικής ακεραιότητας της Βουλγαρίας, της απονεύρωσης της θέσης για την ύπαρξη «μακεδόνικης μειονότητας» στο βουλγαρικό τμήμα της Μακεδονίας με την επισήμανση των στενών σχέσεων Βουλγάρων και «Μακεδόνων», της άρνησης τελικά της ύπαρξης «μακεδόνικης μειονότητας» στη Βουλγαρία και της αμφισβήτησης της ιστορικότητας του «μακεδόνικου έθνους». Η βουλγαρική στάση στο Μακεδόνικο διήλθε από παλινωδίες και αντιφάσεις, ανάλογα με την πορεία των σοβιετο-γιουγκοσλαβικών σχέσεων, έως ότου αποκρυσταλλωθεί τελικά το 1963.

Γιαννάκης και Μίλτος Μανάκης: οι πρωτοπόροι Έλληνες κινηματογραφιστές των Βαλκανίων

Οι αδελφοί Μανάκη (ή Μανάκια) υπήρξαν πρωτοπόροι φωτογράφοι και κινηματογραφιστές στο χώρο των Βαλκανίων. Έλληνες στην καταγωγή, κατάγονται από την Αβδέλα Γρεβενών, ένα κεφαλοχώρι-βλαχοχώρι της Πίνδου, για την εθνικότητα τους όμως ερίζουν ως σήμερα οι Σέρβοι, οι Σκοπιανοί, οι Τούρκοι και οι Ρουμάνοι. Έδρασαν στα Βαλκάνια όπως οι αδελφοί Λυμιέρ στο Παρίσι και ο Έντισον στην Αμερική την ίδια περίπου περίοδο: ασχολήθηκαν και προώθησαν τη νέα Τέχνη του Κινηματογράφου ανοίγοντας το δρόμο στους μεγάλους δημιουργούς των επόμενων δεκαετιών και αφήνοντας πίσω τους μοναδικά ιστορικά φωτογραφικά και κινηματογραφικά ντοκουμέντα των αρχών του 20ου αιώνα στα Βαλκάνια.

Η ζωή τους και το πρώιμο έργο τους

Οι αδελφοί Μανάκη, ο Γιαννάκης και ο Μίλτος, γεννήθηκαν στην Αβδέλα Γρεβενών στις 18.05.1878 και 09.09.1882 αντίστοιχα. Ο Γιαννάκης από μικρός ενδιαφερόταν για τη ζωγραφική και φοίτησε στο γυμνάσιο του Μοναστηρίου για να πάρει δίπλωμα δασκάλου αλλά και ζωγράφου με ιδιαίτερες ικανότητες στην «ιχνογραφία» και «καλλιγραφία». Ο Μίλτος, τέσσερα χρόνια πιο μικρός απ’ τον Γιαννάκη, σε αντίθεση με τον αδελφό του, είχε ενδιαφέρον κυρίως για τη φύση και τη φυσική ζωή και πολλά χρόνια πέρασε στην Αβδέλα. Κατόρθωσε να γίνει καλός φωτογράφος και στη συνέχεια κινηματογραφιστής με βοηθό τον αδελφό του Γιαννάκη. Αρχικώς δραστηριοποιήθηκαν στα Ιωάννινα ανοίγοντας φωτογραφείο, αλλά μετά από διώξεις που υπέστησαν από τις Οθωμανικές Αρχές μετέφεραν το ατελιέ τους στο Μοναστήρι.

Ο Στάλιν σχεδίαζε την δολοφονία του Τίτο – Τι αποκαλύπτει ρωσικό έγγραφο

Σύμφωνα με δημοσίευμα της κροατικής εφημερίδας «Γιούταρνι λιστ», Σέρβος ιστορικός ανακάλυψε, σε ρωσικά αρχεία, έγγραφο που επιβεβαιώνει ότι ο ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης, Ιωσήφ Στάλιν είχε στείλει δύο γιατρούς για να δολοφονήσουν τον ισόβιο ηγέτη της Γιουγκοσλαβίας, Γιόσιπ Μπροζ Τίτο στη διάρκεια επέμβασης για την αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης. Ο ιστορικός Λιούμποντραγκ Ντίμιτς κατά τη σύνθεση της «Συλλογής εγγράφων των σχέσεων Γιουγκοσλαβίας - Σοβιετικής Ενωσης 1945-56» που κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες, ανακάλυψε πιθανή επιβεβαίωση της απόπειρας δολοφονίας.

Η παρωδία δίκης των έξι και η περίεργη περίπτωση του αντ/σχη Πτολεμαίου Σαρηγιάννη

Στις 6 Φεβρουαριου1921 έγινε στο Λονδίνο η πρώτη συνδιάσκεψη των Συμμάχων (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) στην οποία συμμετείχε η Ελληνική Κυβέρνηση υπό τον τότε πρωθυπουργό Καλογερόπουλο. Την Ελληνική στρατιά της Μ. Ασίας αντιπροσώπευε ο αντ/σχης Πτολεμαίος Σαρηγιάννης ως ειδικός σύμβουλος σε στρατιωτικά θέματα που αφορούσαν το μέτωπο. Ο Σαρηγιάννης είχε κάνει λαμπρές σπουδές στο εξωτερικό, ήταν απόφοιτος της σχολής Πολέμου της Γαλλίας, εθεωρείτο άριστος επιτελικός, είχε προαχθεί επ΄ανδραγαθία στην μάχη του Σκρα το 1917, ενώ ήταν υπαρχηγός του Γενικού επιτελείου στην Μικρά Ασία επί Βενιζέλου. Γενικά είχε ιδιαίτερη σύνδεση με τον επιτελάρχη Θεόδωρο Πάγκαλο του οποίου ήταν προστατευόμενος, αλλά δεν αντικαταστάθηκε μετά την πολιτική μεταβολή του Νοεμβρίου, καθώς η Κυβέρνηση θεώρησε πως έπρεπε να υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος με την προηγούμενη ανώτατη διοίκηση που τα περισσότερα μέλη της είτε είχαν παραιτηθεί (Παρασκευόπουλος), είτε είχαν αυτομολήσει ενώπιον του εχθρού πηγαίνοντας στην Κωνσταντινούπολη (Κονδύλης, Ιωάννου, Ζαφειρίου κτλ) που βρισκόταν υπό διεθνή Αρμοστεία.

Η εχθρική επιθετική πολιτική των κομμουνιστών του Τίτο έναντι της Ελλάδος λίγο πριν από την έναρξη του Εμφυλίου

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς μια από τις βασικές προτεραιότητες της Ελληνικής πολιτικής ηγεσίας ήταν να αποκαταστήσει τις διπλωματικές της σχέσεις με την Γιουγκοσλαβία. Αυτό ζητούσαν επιτακτικά από τον εκάστοτε Έλληνα πρωθυπουργό και οι

Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)

διπλωματικές αποστολές από την Αγγλία και την Αμερική που επηρέαζαν αποφασιστικά την Ελληνική πολιτική σκηνή. Η Ελλάδα επεδίωξε την εξομάλυνση αυτή εγκαταλείποντας κάθε εδαφική διεκδίκηση στην περιοχή του Μοναστηρίου, αποστέλλοντας έναν έμπειρο πρεσβευτή στο Βελιγράδι (Διαλέτος) και αποφεύγοντας προσεκτικά να εγείρει προβλήματα στην περιοχή η να δώσει συνέχεια στις συνεχείς Γιουγκοσλαβικές προκλήσεις.

Αντιθέτως η Γιουγκοσλαβία του Τίτο ακολούθησε μια απροκάλυπτα επιθετική και εχθρική πολιτική κατά της Ελλάδος την εξεταζόμενη περίοδο (1944-1946). Αρχικώς οι προθέσεις αυτές δεν ήταν τόσο εμφανείς καθώς η πρώτη μετακατοχική Γιουγκοσλαβική κυβέρνηση υπό τον Τίτο ήταν "οικουμενική" με περισσότερα από τα μισά μέλη της να μην είναι κομμουνιστές (ανάμεσα τους και ο υπουργός εξωτερικών). Η αρχή έγινε στις αρχές του 1945 όταν συνεχή δημοσιεύματα στην κυβερνητική εφημερίδα γιουγκοσλαβική "μπόρμπα" για απηνή και οργανωμένο διωγμό από τις Ελληνικές Αρχές της σλαβόφωνης μειονότητας που βρισκόταν κυρίως στους νομούς Φλώρινας, Καστοριάς και Πέλλας. Τα δημοσιεύματα αυτά τα ακολούθησαν δύο επίσημα διπλωματικά διαβήματα της Γιουγκοσλαβίας που επισημοποίησε έτσι τις κατηγορίες.

Ενας στρατηγός του Τίτο θυμάται την Γιουγκοσλαβική παροχή στρατιωτικής βοήθειας στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας στα πρώτα 2 χρόνια του ελληνικού Εμφυλίου

Του Σταυρου Tζιμα

Στο μικροσκοπικό καφέ «Γκαλέρια», στην οδό Βουκ Κάρατζιτς με τις πολλές αντικερί, στο κέντρο του παλιού Βελιγραδίου, κάθε μέρα γύρω στις 12.00 το μεσημέρι, κάνει την εμφάνισή του ένας ψηλός και καλοστεκούμενος ηλικιωμένος κύριος.

Μοιάζει εντυπωσιακά στην εμφάνιση με τον Ζακ Σιράκ, τον χαιρετούν με σεβασμό οι θαμώνες, μικροί και μεγάλοι, και αφού πιει τον καφέ και «τραβήξει» τις σλιμποβίτσες του αργά το μεσημεράκι γυρίζει στο σπίτι του. Την επομένη πάλι τα ίδια. Δεκαετίες τώρα ο Γιόβαν Κάπισιτς, τηρεί πιστά την καθημερινή αυτή συνήθεια, συχνάζοντας στην καφετέρια του γιου του, γνωστού πρώην μπασκετμπολίστα, Ντράγκαν, με τις σκέψεις του να ταξιδεύουν στο ένδοξο παρελθόν του ιδίου και της πατρίδας του και να γίνονται γκρίζες όταν επιστρέφουν στην κατάντια της σημερινής φτωχής και αδύναμης Σερβίας. Αυτός ο ενενηντατριάχρονος κομψός Σέρβος, παλιός στενός συνεργάτης του Τίτο κρύβει ένα μεγάλο και ένοχο (;) μυστικό της τραγικότερης σελίδας της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, του Εμφυλίου πολέμου.
«Αν μάθουν οι Ελληνες»

«Αν μάθουν οι Ελληνες τι τους έκανα θα με κρεμάσουν», συνήθιζε να λέει σε στιγμές ευφορίας σε συνομιλητές του όταν η κουβέντα έφτανε στην εμπλοκή της Γιουγκοσλαβίας, αλλά και του ιδίου προσωπικά στην ελληνική τραγωδία. Τι ακριβώς έκανε; Συγκέντρωνε, έστελνε στον Γράμμο και το Βίτσι, τον προερχόμενο από τη Σοβιετική Ενωση και τις άλλες «Λαϊκές Δημοκρατίες» οπλισμό που προοριζόταν για τις ανάγκες του «Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) στο διάστημα 1947-1948. Τα όπλα, πυροβόλα, μυδράλια, αυτόματα, νάρκες, αντιαεροπορικά, αντιαρματικά, χειροβομβίδες, τα πυρομαχικά, τρόφιμα, είδη ρουχισμού, φαρμακευτικό και νοσοκομειακό υλικό, κατέφθαναν από Πράγα, Βαρσοβία, Μόσχα, Βουκουρέστι, Σόφια κ. α. στο Βελιγράδι και απο εκεί μεταφέρονταν και αποθηκέυονταν σε κρατικές εγκαταστάσεις στην πόλη Πάντσεβο.
Στη συνέχεια με τρένα και φορτηγά μεταφέρονταν στην περιοχή των Σκοπίων απ’ όπου προωθούνταν στα σύνορα, όπου τα παραλάμβαναν με την Ελλάδα τμήματα του εφοδιασμού των ανταρτών και συνήθως με μουλάρια τα περνούσαν στα θέατρα των πολεμικών επιχειρήσεων. «Μόλις τα γεμάτα με όπλα και πυρομαχικά βαγόνια έφταναν στα σύνορα κοντά στα Μπίτολα, οι ντιζελομηχανές μας τα έσπρωχναν και τα έστελναν ακυβέρνητα μέσα στην Ελλάδα και εκεί τα περίμεναν οι Ελληνες σύντροφοι. Αυτό βέβαια συνιστούσε παραβίαση κυριαρχίας, αλλά έτσι γινόταν...», αποκάλυψε μεταξύ άλλων σε συνέντευξή του στο «Κανάλι 5» των Σκοπίων.

Πώς και γιατί ο Τίτο δημιούργησε την «Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας»

Η δημιουργία από τον Τίτο, στις 2 Αυγούστου 1944, της “Ομόσπονδης Λαϊκής Δημοκρατίας Μακεδονίας” αποτελούσε, όπως από πολλές πηγές προκύπτει, ακόμη και γιουγκοσλαβικές, μέρος των μεγαλοκρατικών επιδιώξεων του γιουγκοσλάβου ηγέτη για την υλοποίηση του ονείρου του σχετικά με τη σύσταση, υπό την ηγεσία του φυσικά, της “Νοτιοσλαβικής Ομοσπονδίας”, στην οποία θα περιλαμβάνονταν εκτός της Γιουγκοσλαβίας η Βουλγαρία, η Ελλάδα και η Αλβανία.

Από την άλλη πάλι πλευρά αναθερμαινόταν, υπό τις ευλογίες του Στάλιν, το παλιό σχέδιο της Κομιντέρν για την ίδρυση της “Βαλκανικής Ομοσπονδίας”, σχέδιο που τόσο ακριβά το πλήρωσε το ΚΚΕ. Και εκείνη την εποχή, που εξυφαίνονταν όλα αυτά τα σχέδια, ο Τίτο ήταν το αγαπημένο παιδί του πανίσχυρου σοβιετικού ηγέτη και του ΚΚΣΕ. Το τηλεγράφημα του Τίτο προς τον Στάλιν, που βρέθηκε στα αρχεία του Κ.Κ. Βουλγαρίας, όπου ο πρώτος ρωτά “ποιο είναι σήμερα το στήριγμα της Σοβιετικής Ένωσης στην Ευρώπη” και δίνει μόνος του την απάντηση “η Γιουγκοσλαβία” τα λέει όλα. (1)

Ας δούμε όμως τα γεγονότα που προηγήθηκαν από την ίδρυση της “Λ. Δ. Μακεδονίας”.
Κυρίως λόγω της ανομοιογενούς σύνθεσης των πληθυσμών που κατοικούσαν στο έδαφος της γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας, της ακαθόριστης εθνικότητάς τους (μουσουλμάνοι, Σέρβοι, Αλβανοί, Ρομ, Έλληνες, Βούλγαροι κτλ.) αλλά και της έντονης δραστηριότητας των φιλοβουλγαρικών στοιχείων ήταν εξαιρετικά ισχνή η δύναμη της περιφερειακής επιτροπής Σκοπίων του Κ.Κ. Γιουγκοσλαβίας.