Γιαννάκης και Μίλτος Μανάκης: οι πρωτοπόροι Έλληνες κινηματογραφιστές των Βαλκανίων

Οι αδελφοί Μανάκη (ή Μανάκια) υπήρξαν πρωτοπόροι φωτογράφοι και κινηματογραφιστές στο χώρο των Βαλκανίων. Έλληνες στην καταγωγή, κατάγονται από την Αβδέλα Γρεβενών, ένα κεφαλοχώρι-βλαχοχώρι της Πίνδου, για την εθνικότητα τους όμως ερίζουν ως σήμερα οι Σέρβοι, οι Σκοπιανοί, οι Τούρκοι και οι Ρουμάνοι. Έδρασαν στα Βαλκάνια όπως οι αδελφοί Λυμιέρ στο Παρίσι και ο Έντισον στην Αμερική την ίδια περίπου περίοδο: ασχολήθηκαν και προώθησαν τη νέα Τέχνη του Κινηματογράφου ανοίγοντας το δρόμο στους μεγάλους δημιουργούς των επόμενων δεκαετιών και αφήνοντας πίσω τους μοναδικά ιστορικά φωτογραφικά και κινηματογραφικά ντοκουμέντα των αρχών του 20ου αιώνα στα Βαλκάνια.

Η ζωή τους και το πρώιμο έργο τους

Οι αδελφοί Μανάκη, ο Γιαννάκης και ο Μίλτος, γεννήθηκαν στην Αβδέλα Γρεβενών στις 18.05.1878 και 09.09.1882 αντίστοιχα. Ο Γιαννάκης από μικρός ενδιαφερόταν για τη ζωγραφική και φοίτησε στο γυμνάσιο του Μοναστηρίου για να πάρει δίπλωμα δασκάλου αλλά και ζωγράφου με ιδιαίτερες ικανότητες στην «ιχνογραφία» και «καλλιγραφία». Ο Μίλτος, τέσσερα χρόνια πιο μικρός απ’ τον Γιαννάκη, σε αντίθεση με τον αδελφό του, είχε ενδιαφέρον κυρίως για τη φύση και τη φυσική ζωή και πολλά χρόνια πέρασε στην Αβδέλα. Κατόρθωσε να γίνει καλός φωτογράφος και στη συνέχεια κινηματογραφιστής με βοηθό τον αδελφό του Γιαννάκη. Αρχικώς δραστηριοποιήθηκαν στα Ιωάννινα ανοίγοντας φωτογραφείο, αλλά μετά από διώξεις που υπέστησαν από τις Οθωμανικές Αρχές μετέφεραν το ατελιέ τους στο Μοναστήρι.

Το Ελληνο-Ιταλικό σύμφωνο φιλίας Βενιζέλου - Μουσολίνι και το Δωδεκανησιακό Ζήτημα (1928)

Μια από τις βασικότερες προτεραιότητες της Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1928 ήταν η συνεννόηση με την Φασιστική Ιταλία του

Η υπογραφή του Συμφώνου

Μουσολίνι. Από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε Πρωθυπουργός, ο Βενιζέλος ενθάρρυνε τον υπουργό εξωτερικών και στενό του συνεργάτη Ανδρέα Μιχαλακόπουλο να λύσει τις όποιες διαφορές υπήρχαν με την Ιταλία και να υπογραφεί σύμφωνο με ειρηνικό περιεχόμενο. Η πολιτική αυτή δεν άρχισε να τελεσφορήσει και τον Σεπτέμβριο του 1928 ο ίδιος ο Βενιζέλος μετέβη στην Ρώμη και συναντήθηκε με τον Μουσολίνι στις 23 Σεπτεμβρίου.

Το σύμφωνο φιλίας που υπογράφτηκε προέβλεπε αμοιβαία διατήρηση των συνόρων που είχαν επιβληθεί από τις Διεθνείς Συνθήκες, το δεύτερο άρθρο προέβλεπε ουδετερότητα των συμβαλλόμενων αν επιτεθεί τρίτο κράτος και το τρίτο άρθρο προέβλεπε αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση απειλής της ασφάλειας και των υψηλών συμφερόντων των δύο συμβαλλόμενων. Τέλος προβλεπόταν ότι σε περίπτωση αμοιβαίας διένεξης οι δύο Χώρες θα κατέφευγαν σε διεθνή διαιτησία. Ο Μουσολίνι στις επαφές του με τον Βενιζέλο τόνισε ότι σκόπευε να βοηθήσει στην εξομάλυνση των ελληνο-τουρκικών σχέσεων, ενώ υπογράμμισε πως θα βοηθούσε την Ελλάδα έναντι οποιασδήποτε επιβουλής που θα προερχόταν από την Γιουγκοσλαβία. Μάλιστα πρότεινε να δώσει οικειοθελώς και χωρίς αντιστάθμισμα έγγραφη εγγύηση για την ακεραιότητα της Θεσσαλονίκης έναντι της Γιουγκοσλαβίας.

Μπούλκες, το κομμουνιστικό στρατόπεδο του Όργουελ σε Γιουγκοσλαβικό έδαφος (και μια υπενθύμιση για τα "Δεκεμβριανά")

Το Μπούλκες διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο κατά τον εμφύλιο πόλεμο αποτελώντας ορμητήριο και αρχηγείο του ΔΣΕ. Εκεί κατέφευγαν τα μέλη της ηγεσίας αλλά και απλοί μαχητές καθώς αποτελούσε χώρο συγκέντρωσης, ανάπαυσης και περίθαλψης του ΔΣΕ. Δεν επρόκειτο ασφαλώς για ένα ειρηνικό χωριό αλλά κάτι ανάμεσα σε χωριό και στρατόπεδο, όπως επέβαλλαν οι πολεμικές συνθήκες. Ωστόσο ήταν μία κοινότητα στην οποία οι Έλληνες κομμουνιστές είχαν την ευκαιρία να υλοποιήσουν κάποιες από τις αρχές και τις αξίες του πολιτικού και κοινωνικού συστήματος που υποστήριζαν. Μέσα στο φιλικό σοσιαλιστικό περιβάλλον του Γιουγκοσλαβικού κράτους και με πλήρη ελευθερία από τις τοπικές αρχές, αφού το Μπούλκες αποτέλεσε ξεχωριστή κρατική οντότητα, εφάρμοσαν σε μικρή κλίμακα το μοντέλο της πολιτικής οργάνωσης που επιθυμούσαν.

Σύμφωνα με τα σταλινικά πρότυπα, τα οποία ασπάζονταν απολύτως ο Ζαχαριάδης, το καθεστώς που δημιουργήθηκε στο Μπούλκες ήταν αυταρχικό και αστυνομοκρατούμενο με κύριο στόχο την προστασία από τους εχθρούς, εξωτερικούς και εσωτερικούς, και τον εντοπισμό των προδοτών. Η καχυποψία επικράτησε και οι αγωνιστές παρακολουθούσαν ο ένας τον άλλο σε ένα ατέρμονο κυνήγι πρακτόρων, κατά το οποιο σπιλώθηκαν άδικα πολλοί άδολοι αγωνιστές της εθνικής αντίστασης.

Ο Στάλιν σχεδίαζε την δολοφονία του Τίτο – Τι αποκαλύπτει ρωσικό έγγραφο

Σύμφωνα με δημοσίευμα της κροατικής εφημερίδας «Γιούταρνι λιστ», Σέρβος ιστορικός ανακάλυψε, σε ρωσικά αρχεία, έγγραφο που επιβεβαιώνει ότι ο ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης, Ιωσήφ Στάλιν είχε στείλει δύο γιατρούς για να δολοφονήσουν τον ισόβιο ηγέτη της Γιουγκοσλαβίας, Γιόσιπ Μπροζ Τίτο στη διάρκεια επέμβασης για την αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης. Ο ιστορικός Λιούμποντραγκ Ντίμιτς κατά τη σύνθεση της «Συλλογής εγγράφων των σχέσεων Γιουγκοσλαβίας - Σοβιετικής Ενωσης 1945-56» που κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες, ανακάλυψε πιθανή επιβεβαίωση της απόπειρας δολοφονίας.

Η χρηματοδότηση του ΚΚΕ από τα κομμουνιστικά κόμματα των Βαλκανίων και η διαφυγή του Ζαχαριάδη στην Γιουγκοσλαβία (Μάρτιος 1947)

Υπεύθυνος: Γ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ

Για πρώτη φορά οι μυστικές επαφές του γενικού γρραμματέα του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη με τη γιουγκοσλαβική διπλωματική αντιπροσωπεία στην Αθήνα παρουσιάζονται στο βιβλίο του Φοίβου Οικονομίδη «Η Επανάσταση στην Ελλάδα, το ΚΚΕ και οι ξένοι φίλοι (Εμφύλιος 1945-1949)», που εκδόθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Λιβάνη.

Ο Ράνκοβιτς στις 5.2.1947, υπουργός Εσωτερικών της Λ.Δ. της Γιουγκοσλαβίας, ενημερώνει τον Σέχοβιτς στην Αθήνα ότι μία καλή δίοδος για τη μυστική αναχώρηση του Ζαχαριάδη (πάνω), με κατεύθυνση το Βελιγράδι, θα είναι διαμέσου της Θεσσαλονίκης με τη βοήθεια απεσταλμένου του ΚΚΕ από τη Γιουγκοσλαβία. Οι επαφές έγιναν με τον διπλωμάτη Σέριφ Σέχοβιτς και έχει μεγάλη σημασία το γεγονός διότι οι μυστικές επαφές συνέβαλαν αποφασιστικά στη διαφυγή του αρχηγού του ΚΚΕ στη Γιουγκοσλαβία, την άνοιξη του 1947, λίγο μετά την αναγγελία του δόγματος Τρούμαν.
Παραθέτουμε σχετικό απόσπασμα από το βιβλίο: «...Ο Σέχοβιτς που έχει στενή διασύνδεση με τον Ράνκοβιτς, ανώτατο στέλεχος της γιουγκοσλαβικής κομμουνιστικής ηγεσίας, αποκαλεί στα μηνύματά του τον Ζαχαριάδη με το ψευδώνυμο "ο ταμίας" (μπλαγκάνικ)».

Ο «ταμίας»
Στις 20 Νοεμβρίου 1946 το κανάλι της γιουγκοσλαβικής αντιπροσωπείας στην Αθήνα, που διατηρεί μυστικές επαφές με το μηχανισμό του ΚΚΕ, μετέδωσε στον Ράνκοβιτς: «Ο ταμίας (Ζαχαριάδης) παραγγέλνει για το προτελευταίο τηλεγράφημα ότι θα έρθει εκεί όπου είναι προσκεκλημένος όταν σ' αυτό το ίδιο μέρος φθάσει προηγουμένως ο Σιάντος. Ο ταμίας παραγγέλνει ότι είναι αναγκαίο να στείλουμε όσο γίνεται περισσότερα χρήματα για τη δουλειά εδώ».
Είκοσι μέρες μετά, ο Σέχοβιτς από την Αθήνα τηλεγράφησε ότι «πήραμε τα 5.200 δολάρια· από αυτά τα 3.200 από τον Μάρκο... Τα διαθέτουμε μετά στον ταμία».

Η εχθρική επιθετική πολιτική των κομμουνιστών του Τίτο έναντι της Ελλάδος λίγο πριν από την έναρξη του Εμφυλίου

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς μια από τις βασικές προτεραιότητες της Ελληνικής πολιτικής ηγεσίας ήταν να αποκαταστήσει τις διπλωματικές της σχέσεις με την Γιουγκοσλαβία. Αυτό ζητούσαν επιτακτικά από τον εκάστοτε Έλληνα πρωθυπουργό και οι

Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο)

διπλωματικές αποστολές από την Αγγλία και την Αμερική που επηρέαζαν αποφασιστικά την Ελληνική πολιτική σκηνή. Η Ελλάδα επεδίωξε την εξομάλυνση αυτή εγκαταλείποντας κάθε εδαφική διεκδίκηση στην περιοχή του Μοναστηρίου, αποστέλλοντας έναν έμπειρο πρεσβευτή στο Βελιγράδι (Διαλέτος) και αποφεύγοντας προσεκτικά να εγείρει προβλήματα στην περιοχή η να δώσει συνέχεια στις συνεχείς Γιουγκοσλαβικές προκλήσεις.

Αντιθέτως η Γιουγκοσλαβία του Τίτο ακολούθησε μια απροκάλυπτα επιθετική και εχθρική πολιτική κατά της Ελλάδος την εξεταζόμενη περίοδο (1944-1946). Αρχικώς οι προθέσεις αυτές δεν ήταν τόσο εμφανείς καθώς η πρώτη μετακατοχική Γιουγκοσλαβική κυβέρνηση υπό τον Τίτο ήταν "οικουμενική" με περισσότερα από τα μισά μέλη της να μην είναι κομμουνιστές (ανάμεσα τους και ο υπουργός εξωτερικών). Η αρχή έγινε στις αρχές του 1945 όταν συνεχή δημοσιεύματα στην κυβερνητική εφημερίδα γιουγκοσλαβική "μπόρμπα" για απηνή και οργανωμένο διωγμό από τις Ελληνικές Αρχές της σλαβόφωνης μειονότητας που βρισκόταν κυρίως στους νομούς Φλώρινας, Καστοριάς και Πέλλας. Τα δημοσιεύματα αυτά τα ακολούθησαν δύο επίσημα διπλωματικά διαβήματα της Γιουγκοσλαβίας που επισημοποίησε έτσι τις κατηγορίες.

Ενας στρατηγός του Τίτο θυμάται την Γιουγκοσλαβική παροχή στρατιωτικής βοήθειας στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας στα πρώτα 2 χρόνια του ελληνικού Εμφυλίου

Του Σταυρου Tζιμα

Στο μικροσκοπικό καφέ «Γκαλέρια», στην οδό Βουκ Κάρατζιτς με τις πολλές αντικερί, στο κέντρο του παλιού Βελιγραδίου, κάθε μέρα γύρω στις 12.00 το μεσημέρι, κάνει την εμφάνισή του ένας ψηλός και καλοστεκούμενος ηλικιωμένος κύριος.

Μοιάζει εντυπωσιακά στην εμφάνιση με τον Ζακ Σιράκ, τον χαιρετούν με σεβασμό οι θαμώνες, μικροί και μεγάλοι, και αφού πιει τον καφέ και «τραβήξει» τις σλιμποβίτσες του αργά το μεσημεράκι γυρίζει στο σπίτι του. Την επομένη πάλι τα ίδια. Δεκαετίες τώρα ο Γιόβαν Κάπισιτς, τηρεί πιστά την καθημερινή αυτή συνήθεια, συχνάζοντας στην καφετέρια του γιου του, γνωστού πρώην μπασκετμπολίστα, Ντράγκαν, με τις σκέψεις του να ταξιδεύουν στο ένδοξο παρελθόν του ιδίου και της πατρίδας του και να γίνονται γκρίζες όταν επιστρέφουν στην κατάντια της σημερινής φτωχής και αδύναμης Σερβίας. Αυτός ο ενενηντατριάχρονος κομψός Σέρβος, παλιός στενός συνεργάτης του Τίτο κρύβει ένα μεγάλο και ένοχο (;) μυστικό της τραγικότερης σελίδας της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, του Εμφυλίου πολέμου.
«Αν μάθουν οι Ελληνες»

«Αν μάθουν οι Ελληνες τι τους έκανα θα με κρεμάσουν», συνήθιζε να λέει σε στιγμές ευφορίας σε συνομιλητές του όταν η κουβέντα έφτανε στην εμπλοκή της Γιουγκοσλαβίας, αλλά και του ιδίου προσωπικά στην ελληνική τραγωδία. Τι ακριβώς έκανε; Συγκέντρωνε, έστελνε στον Γράμμο και το Βίτσι, τον προερχόμενο από τη Σοβιετική Ενωση και τις άλλες «Λαϊκές Δημοκρατίες» οπλισμό που προοριζόταν για τις ανάγκες του «Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) στο διάστημα 1947-1948. Τα όπλα, πυροβόλα, μυδράλια, αυτόματα, νάρκες, αντιαεροπορικά, αντιαρματικά, χειροβομβίδες, τα πυρομαχικά, τρόφιμα, είδη ρουχισμού, φαρμακευτικό και νοσοκομειακό υλικό, κατέφθαναν από Πράγα, Βαρσοβία, Μόσχα, Βουκουρέστι, Σόφια κ. α. στο Βελιγράδι και απο εκεί μεταφέρονταν και αποθηκέυονταν σε κρατικές εγκαταστάσεις στην πόλη Πάντσεβο.
Στη συνέχεια με τρένα και φορτηγά μεταφέρονταν στην περιοχή των Σκοπίων απ’ όπου προωθούνταν στα σύνορα, όπου τα παραλάμβαναν με την Ελλάδα τμήματα του εφοδιασμού των ανταρτών και συνήθως με μουλάρια τα περνούσαν στα θέατρα των πολεμικών επιχειρήσεων. «Μόλις τα γεμάτα με όπλα και πυρομαχικά βαγόνια έφταναν στα σύνορα κοντά στα Μπίτολα, οι ντιζελομηχανές μας τα έσπρωχναν και τα έστελναν ακυβέρνητα μέσα στην Ελλάδα και εκεί τα περίμεναν οι Ελληνες σύντροφοι. Αυτό βέβαια συνιστούσε παραβίαση κυριαρχίας, αλλά έτσι γινόταν...», αποκάλυψε μεταξύ άλλων σε συνέντευξή του στο «Κανάλι 5» των Σκοπίων.

Πώς και γιατί ο Τίτο δημιούργησε την «Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας»

Η δημιουργία από τον Τίτο, στις 2 Αυγούστου 1944, της “Ομόσπονδης Λαϊκής Δημοκρατίας Μακεδονίας” αποτελούσε, όπως από πολλές πηγές προκύπτει, ακόμη και γιουγκοσλαβικές, μέρος των μεγαλοκρατικών επιδιώξεων του γιουγκοσλάβου ηγέτη για την υλοποίηση του ονείρου του σχετικά με τη σύσταση, υπό την ηγεσία του φυσικά, της “Νοτιοσλαβικής Ομοσπονδίας”, στην οποία θα περιλαμβάνονταν εκτός της Γιουγκοσλαβίας η Βουλγαρία, η Ελλάδα και η Αλβανία.

Από την άλλη πάλι πλευρά αναθερμαινόταν, υπό τις ευλογίες του Στάλιν, το παλιό σχέδιο της Κομιντέρν για την ίδρυση της “Βαλκανικής Ομοσπονδίας”, σχέδιο που τόσο ακριβά το πλήρωσε το ΚΚΕ. Και εκείνη την εποχή, που εξυφαίνονταν όλα αυτά τα σχέδια, ο Τίτο ήταν το αγαπημένο παιδί του πανίσχυρου σοβιετικού ηγέτη και του ΚΚΣΕ. Το τηλεγράφημα του Τίτο προς τον Στάλιν, που βρέθηκε στα αρχεία του Κ.Κ. Βουλγαρίας, όπου ο πρώτος ρωτά “ποιο είναι σήμερα το στήριγμα της Σοβιετικής Ένωσης στην Ευρώπη” και δίνει μόνος του την απάντηση “η Γιουγκοσλαβία” τα λέει όλα. (1)

Ας δούμε όμως τα γεγονότα που προηγήθηκαν από την ίδρυση της “Λ. Δ. Μακεδονίας”.
Κυρίως λόγω της ανομοιογενούς σύνθεσης των πληθυσμών που κατοικούσαν στο έδαφος της γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας, της ακαθόριστης εθνικότητάς τους (μουσουλμάνοι, Σέρβοι, Αλβανοί, Ρομ, Έλληνες, Βούλγαροι κτλ.) αλλά και της έντονης δραστηριότητας των φιλοβουλγαρικών στοιχείων ήταν εξαιρετικά ισχνή η δύναμη της περιφερειακής επιτροπής Σκοπίων του Κ.Κ. Γιουγκοσλαβίας.