Ο Θουκιδίδης, ο Φίλλιπος,ο Αριστοτέλης και ο χρυσός της Μακεδονίας

(Φωτο:1,2-Καμμένοι λίθοι-περασμένοι από καμίνη- μετά την αφαίρεση μεταλλεύματος.Περιοχή αρχαίας Κρηστωνίας-Φωτο:3,4-Σωροί λίθων,απομεινάρια των αρχαίων ορυχείων της Βισαλτίας.Φωτο:5-Χρυσό Μακεδονικό στεφάνι)-Πατήστε στις εικόνες για μεγέθυνση-


Θουκυδίδης, ιστορικός και …κάτοχος μεταλλείων

Τα μεταλλεία χρυσού της Θάσου και της Σκαπτής Ύλης -στη δεύτερη, γνωστή και ως “Θασιακή Περαία” λέγεται ότι κατείχε μεταλλεία ο Θουκυδίδης- ήταν από τα μεγαλύτερα της αρχαιότητας. Την εποχή του Ηροδότου, σημειώνει ο καθηγητής, η πρόσοδος από τα μεταλλεία των δύο περιοχών υπολογίζεται ότι ανερχόταν ετησίως σε 200 τάλαντα και τις καλές σε 300 (ένα τάλαντο ισοδυναμεί με 26,2 κιλά σε αντίστοιχο του αργύρου). Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι στη Σκαπτή Υλη, βόρεια και ανατολικά της Καβάλας, σε μια έκταση περίπου 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων, υπάρχουν πάνω από 150 εμφανίσεις μεταλλεύματος, πολυάριθμες στοές και τεράστιοι σωροί εξορυγμένου υλικού και μεταλλουργικών σκωριών (κυρίως από την περίοδο της κλασικής αρχαιότητας).

Ο εμφύλιος ανταγωνισμός των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου στον Ελληνιστικό κόσμο

 γράφει ο Γιάννης Θεοδωράτος (σημ. συντακτικής ομάδας: αναδημοσιεύεται σε τρεις συνέχειες από το περιοδικό "Στρατοί και τακτικές" αποκλειστικά στο http://www.istorikathemata.com/ με την ευγενική συγκατάθεση του συγγραφέα, αλλά και χάρις την ευγενική πρωτοβουλία  της συζύγου του, διαχειρίστριας του πετυχημένου http://perialos.blogspot.com/ )

Η μάχη στην Ιψό είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ήττα του βασιλιά Αντιγόνου, ενός εκ των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου και την αποτυχία της προσπάθειας συγκρότησης ενός ενιαίου κράτους. Ουσιαστικά, ο Αντίγονος ο επικαλούμενος μονόφθαλμος, θέλησε να αποκαταστήσει την ενότητα υπό την ηγεσία του, πειθαναγκάζοντας τους παλαιούς συμπολεμιστές του και τότε διαδόχους να αποδεχθούν διά των όπλων την εξουσία του. Εκείνη την περίοδο για τους ηγέτες των τμημάτων της πάλαι ποτέ ενιαίας αυτοκρατορίας το ζητούμενο ήταν ο καθένας να διατηρήσει τα κεκτημένα του και να λάβει την αποδοχή από τους υπολοίπους ηγεμόνες. Κανένας τους δεν είχε λάβει τον τίτλο του «βασιλέως», γεγονός που θα συνιστούσε μια ηθική πρόκληση έναντι των υπολοίπων, σχεδόν δύο δεκαετίες από τον θάνατο του Αλεξάνδρου. Η επακολουθήσασα αντιπαράθεση επέφερε καθοριστικά αποτελέσματα για το μέλλον της ελληνικής κυριαρχίας σε ζωτικής σημασίας γεωγραφικές περιοχές με πρώτο και μεγαλύτερο θύμα την ενότητα της αυτοκρατορίας.

Η σημασία της σύγκρουσης για τον αρχαίο κόσμο, και ειδικά για την περίοδο που καλούμε ελληνιστική, υπήρξε αδιαμφισβήτητα τεράστια. Στην Ιψό μαζί με τον ικανότατο, σκληροτράχηλο και παλαίμαχο στρατηγό Αντίγονο ενταφιάστηκε οριστικά η προοπτική επανασύνδεσης της κατακερματισμένης μεταξύ των διαδόχων αυτοκρατορίας. Επιβεβαιώθηκε η διάρρηξη της ενότητας και η αρχή των περιφερειακών πόλων εξουσίας. Δηλαδή, η τότε μόνη υπερδύναμη (σημ. θεωρούμε εκτός την Κίνα, η οποία ανήκει σε άλλο χώρο) διασπάστηκε σε μικρότερες ισχυρές περιφερειακές δυνάμεις, που θα εισέρχονταν σε έναν διαρκή ανταγωνισμό, με συνέπεια την εξασθένιση και τη σταδιακή εξαφάνισή τους από το ιστορικό προσκήνιο. Με γεωπολιτικούς όρους θα λέγαμε ότι ο μονοπολικός κόσμος που δημιούργησε ο Αλέξανδρος έδωσε τη θέση του σε μια πολυπολική νέα πραγματικότητα, η οποία προετοίμασε την ταχεία φθορά και στη συνέχεια την πτώση των αλληλοσπαρασσόμενων και βαθιά διαιρεμένων ελληνιστικών βασιλείων στις αναδυόμενες νέες περιφερειακές δυνάμεις της Ρώμης (δυτικά) και των Πάρθων (ανατολικά).

Η εξέλιξη της κατασκευής της ασπίδας από την Ομηρική εποχή ως τον Ελληνιστικό κόσμο

γράφει ο Δημήτρης Νικολακόπουλος

Ο ΣΑΚΟΣ: (1200 π.Χ.)
Ο τύπος αυτής της ασπίδας αναφέρεται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα σαν ένας από τους τύπους των ασπίδων τον οποίο οι Έλληνες πολεμιστές χρησιμοποιούσαν περισσότερο. Κατασκευαζόταν από ένα ή περισσότερα στρώματα δέρματος, εκτός εξαιρέσεων όπως π.χ. οι ασπίδες των ηρώων Οδυσσέα και Αίαντα του Τελαμώνιου που είχαν από τέσσερα έως και επτά στρώματα βοείου δέρματος αντιστοίχως. Τα δερμάτινα αυτά στρώματα ήταν τεντωμένα σε ξύλινο πλαίσιο με εσωτερική ενίσχυση από πλέγμα κλαδιών, πιθανότατα λυγαριάς. Ο ειδικός μελετητής Άγγλος Peter Connolly στο βιβλίο του «Η πολεμική τέχνη των Ελλήνων» την αναφέρει σαν πυργωτή ασπίδα λόγω των διαστάσεών της.

Η εξωτερική πλευρά ήταν κατά κανόνα επενδυμένη με έλασμα από χαλκό για μεγαλύτερη αντοχή στα κτυπήματα και έφερε διάφορες διακοσμητικές ανάγλυφες παραστάσεις και ηλώσεις. Η ασπίδα είχε ημικυλινδρικό σχήμα με ανύψωση στο επάνω μέρος της και είχε ύψος όσο ενός ανδρός καλύπτοντας τον πολεμιστή από τα πόδια έως τον λαιμό – ποδυνεκείς κατά τον Όμηρο. Διέθετε τελαμώνα για το κρέμασμά από τους ώμους και είχε μονή λαβή για την κράτησή της. Πρέπει να παρείχε αρκετή προστασία στον πολεμιστή που την κρατούσε και να εξοστράκιζε όσα από τα πλήγματα δεν σταματούσαν στα επάλληλα στρώματα των δερμάτων που έφερε.

Το πηγαίο χιούμορ του Βασιλιά Φίλιππου Β' της Μακεδονίας

Ιδιαίτερα σημαντικές πτυχές της προσωπικής ζωής του μακεδόνα βασιλιά παρουσιάζει ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Ιωάννης Τουλουμάκος μέσα από το βιβλίο του “Χιούμορ και Σάτιρα των Αρχαίων Ελλήνων - Τρόποι Ζωής, Ιδέες, Πρόσωπα και Περιστάσεις”, Θεσσαλονίκη 2011, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αφών Κυριακίδη.

Η πάλη για την ηγεμονία στην Ελλάδα στον 4ο αι. π.Χ. μας είναι κυρίως γνωστή, σε αντίθεση προς ό,τι συμβαίνει κατά κανόνα στην ιστορία, από τη σκοπιά του ηττημένου (δηλ. της δημοκρατικής Αθήνας) και όχι από τη σκοπιά του νικητή (δηλ. της μοναρχικής Μακεδονίας). Το “παράδοξο” αυτό εξηγείται με το ότι τα ιστορικά έργα που εγράφησαν για τη Μακεδονία και τον νικητή βασιλιά της, Φίλιππο Β’, από μακεδόνες και άλλους έλληνες ιστορικούς, εκτός από λίγα αποσπάσματα χάθηκαν, εφόσον στους πέντε αιώνες της Ρωμαιοκρατίας δεν υπήρχε το ενδιαφέρον για τη διάσωσή τους -οι Μακεδόνες ήταν άλλωστε το μόνο ελληνικό φύλο που προέβαλε επανειλημμένως αντίσταση τους Ρωμαίους- και οι έλληνες διανοούμενοι των αυτοκρατορικών χρόνων, με την κλασικιστική νοοτροπία της εποχής που προώθησε ο πρώτος ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος, εξιδανίκευαν -και μάλιστα σε αντίθεση προς τη Μακεδονία- την κλασική Ελλάδα και προέβαλλαν ως πρότυπο της ρητορικής παιδείας τον Δημοσθένη. Γι’ αυτό κάθε μαρτυρία που αναφέρεται στην προσωπικότητα του μεγάλου αντιπάλου του και διαφέρει από τη μεροληπτική εικόνα που συνθέτει ο αθηναίος ρήτορας γι’ αυτόν έχει ιδιαίτερη σημασία.

Από τις μαρτυρίες αυτές παραθέτουμε εδώ εκείνες από τις οποίες προκύπτει το χιούμορ που διέθετε ο μακεδόνας βασιλιάς, το οποίο αφήνει άλλωστε να εννοηθεί ο ίδιος ο Δημοσθένης -φυσικά με τον δικό του, μεροληπτικό τρόπο- λέγοντας πως ο Φίλιππος έχει συγκεντρώσει γύρω του πολλούς “ασελγείς θαυματοποιούς”, αλλά και “μίμους γελοίων και ποιητάς αισχρών ασμάτων”, τα οποία αυτοί γράφουν “ένεκα του γελασθήναι”, και μάλιστα πως γι’ αυτό τους “αγαπά” (Ολυνθιακός Β’, §19). [Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ο Δημοσθένης, όπως προκύπτει από τους πολιτικούς και δικανικούς λόγους του, δεν είχε χιούμορ: Βλ. Τηλ. Φιλιππίδη - Μ. Τσάντε, “Η

Δίκη περί Όνου σκιάς - Μια πολύ πιθανή ιστορία”, Θεσσαλονίκη 1996, 56 κ.εξ.]

Η Μακεδονική ταυτότητα κατά τον 19ο αιώνα

Του Δρ Ευάγγελου Κωφού

Με τη δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους το 1830, η ελληνική εθνική ιδεολογία αναπτύχθηκε στη βάση της εθνικής συνέχειας. Τόνιζε τις ελληνικές ρίζες από την κλασική εποχή, αλλά παρακολουθούσε, μέσα από το Βυζάντιο και την Τουρκοκρατία, την επιβίωση του ελληνικού έθνους στην ελληνική γλώσσα, τα ελληνικά έθιμα και, φυσικά, στην ελληνορθόδοξη θρησκεία.7 Στη Μακεδονία ωστόσο δινόταν έμφαση σε δύο ειδικότερα, αλλά εξίσου σημαντικά σημεία. Το πρώτο είχε ως επίκεντρο το μεγαλείο της αρχαίας Μακεδονίας και τό έπος του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η έλξη του μεγάλου αυτού βασιλιά, τα επιτεύγματα του και το όνομα των Μακεδόνων είχαν κεντρίσει την ελληνική εθνική ιδεολογία στή Μακεδονία ακόμη και πριν από τον ελληνικό Αγώνα της Ανεξαρτησίας.8 Κατά την περίοδο του Διαφωτισμού, οι Έλληνες της Μακεδονίας, τόσο επιτοπίως όσο και στη διασπορά, έφεραν το μακεδονικό όνομα ως πρόσθετη μαρτυρία της ελληνικότητας τους.9 Την εποχή εκείνη δεν αντιτασσόταν καμιά αμφισβήτηση στην αίσθηση ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν Έλληνες και ότι οι Έλληνες κάτοικοι της τουρκοκρατούμενης Μακεδονίας ήταν οι μόνοι που καλόπιστα είχαν το δικαίωμα να φέρουν το μακεδονικό όνομα. Αυτοί οι σύγχρονοι Μακεδόνες αισθάνονταν υπερήφανοι νά διεκδικούν την ιστορική καταγωγή τους από τους βασιλείς Φίλιππο και Αλέξανδρο, ακριβώς όπως οι Αθηναίοι χωρικοί του 18ου αιώνα ανήγαν νοερώς την καταγωγή τους στον Θεμιστοκλή και τον Περικλή.