Ο Ιούλιος Σμίθ και η θητεία του στο Αστεροσκοπείο Αθηνών (1858-1884)

Ιούλιος Σμιθ (Johann Friedrich Julius Schmidt)

Στις 4 Δεκεμβρίου του 1858, τη διεύθυνση του Αστεροσκοπείου Αθηνών αναλαμβάνει ο γερμανός επιστήμονας Ιούλιος Σμιθ (Johann Friedrich Julius Schmidt). Χάρις την χρηματοδότηση από την οικογένεια Σίνα, ο Ι. Σμιθ επιμελήθηκε την επισκευή και συντήρηση των επιστημονικών οργάνων του Αστεροσκοπείου. Επίσης, εμπλούτισε την βιβλιοθήκη με επιστημονικά βιβλία και περιοδικά τα οποία αγοράστηκαν ή και ήταν δωρεά από αστεροσκοπεία του εξωτερικού. Το 1861 άρχισε την έκδοση των "Δημοσιεύσεων του Αστεροσκοπείου Αθηνών" με δαπάνες του Σ. Σίνα.

Το αστρονομικό έργο του Ι. Σμιθ

Στα περίπου 25 χρόνια της παραμονής του στο Αστεροσκοπείο, ο Ι. Σμιθ έκανε πάνω από 70000 παρατηρήσεις μεταβλητών αστέρων και ανακάλυψε νέους περιοδικούς μεταβλητούς και δύο καινοφανούς (Nova) αστέρες. Τις εργασίες του ο Ι. Σμιθ τις δημοσίευσε επί το πλείστον στο περιοδικό Astronomische Nachrichten journal. Για πολλά χρόνια ο Ι. Σμιθ παρατηρούσε συστηματικά τους πλανήτες Άρη και Δία, καταγράφοντας τα χαρακτηριστικά τους και τις παροδικές μεταβολές των επιφανειών τους. Το 1860 παρατήρησε τον μεγάλο κομήτη εκείνης της χρονιάς και δύο χρόνια αργότερα ανακάλυψε έναν νέο περιοδικό κομήτη. Εκμεταλλευόμενος την διαύγεια του ουρανού της Αθήνας, εκείνη την εποχή, έκανε χιλιάδες παρατηρήσεις διαττόντων αστέρων και βολίδων. Είχε και την δυνατότητα να παρατηρήσει μια σειρά εκλείψεων Ηλίου και Σελήνης.

Η μέτρηση της ακτίνας της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου από τον Ερατοσθένη.

Ο Ερατοσθένης γεννήθηκε στην Κυρήνη της σημερινής Λιβύης το 276 π.Χ. και πέθανε στην Αλεξάνδρεια το 194 π.Χ.. Ήταν μαθηματικός, γεωγράφος και αστρονόμος. Από τα πιο σπουδαία επιτεύγματά του ήταν ότι υπολόγισε για πρώτη φορά το μέγεθος της Γης, ότι κατασκεύασε ένα σύστημα συντεταγμένων με παράλληλους και μεσημβρινούς, και ότι κατασκεύασε ένα χάρτη του κόσμου, όπως τον θεωρούσε.

Η Αποκρυπτογράφηση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Ο μηχανισμός (ή κατ' άλλους “Υπολογιστής”) των Αντικυθήρων είναι ένας πολύπλοκος μηχανισμός που κατασκευάστηκε περί το 8ο π. χ. στη χώρα μας και ο οποίος χρησίμευε στην ακριβή εκτίμηση των θέσεων του Ήλιου,της Σελήνης και των πλανητών. Ο Μηχανισμός προήλθε από τη Ρόδο,μια ακμάζουσα αρχαιοελληνική πόλη εκείνη την περίοδο,με πολύ μεγάλη συμβολή στην ανάπτυξη της επιστήμης. Ενδεικτικό είναι ότι στη Ρόδο κατά το 2ο αιώνα π.χ. Ο Ίππαρχος, πατέρας της Αστρονομίας,ανέπτυξε τη θεωρία του ,η οποία εξηγεί τις ανωμαλίες στην κίνηση της Σελήνης.

Η τεχνική αρτιότητα του Μηχανισμού είναι τόσο υψηλή ώστε από τα ελληνιστικά χρόνια,δηλαδή την περίοδο στην οποία κατασκευάστηκε ,μέχρι και το 18ο αιώνα δεν παρουσιάστηκαν ξανά τέτοιοι μηχανισμοί ,τόσο εξαιρετικά ακριβείς και με τόσο πολλά μικροεξαρτήματα.

Η διάσωση του Μηχανισμού από τους αρχαιολόγους και η μελέτη του με συμβατικά μέσα δεν ήταν σε θέση να αποκαλύψει πολλά πράγματα σχετικά με τον ακριβή αριθμό και τη μορφή των επιμέρους εξαρτημάτων του,τη λειτουργία του αλλά και την ανάγνωση των επιγραφών που βρέθηκαν πάνω του. Μάλιστα,λόγω του εξαιρετικά ευπαθούς και εύθραυστου διασωθέντος υλικού,η όποια απόπειρα μελέτης έπρεπε να γίνει επί τόπου,στο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών,όπου και φυλάσσεται.

Ίππαρχος ο Ρόδιος (190 π. Χ. - 120 π. Χ.)

Μελετώντας κανείς τους αρχαίους επιστήμονες μένει έκθαμβος από τις γνώσεις τους και συγχρόνως αναρωτιέται γιατί και πώς καταστράφηκαν τα έργα τους. Τα λιγοστά σπέρματα της σοφίας τους που γλύτωσαν από τους ζηλόφθονες βαρβάρους, μπήκαν σε νάρκωση για να ξυπνήσουν συνειδήσεις μόλις πριν δύο-τρεις αιώνες. Έτσι δόθηκε πάλι το εμπύρευμα για τη συνέχιση της Αναζήτησης του ανθρώπου. Διαβάζοντας για τα έργα του μεγάλου αστρονόμου Ίππαρχου του Ρόδιου που έζησε το δεύτερο αιώνα προ Χριστού, αναρωτιόμαστε που θα έφθανε σήμερα η επιστήμη αν υπήρχε αυτή η Συνέχεια.
Ο Ίππαρχος ο Ρόδιος ή Ίππαρχος ο Νικαεύς (περ.190 π.Χ. - 120 π.Χ.) ήταν Έλληνας αστρονόμος, γεωγράφος, χαρτογράφος και μαθηματικός, θεωρούμενος από αρκετούς ως ο «πατέρας της Αστρονομίας». `Αλλοι τίτλοι που του έχουν αποδοθεί είναι του μεγαλύτερου αστρονομικού παρατηρητή «πρίγκιπα της παρατήρησης», «θεμελιωτή της τριγωνομετρίας» ως και του «μεγαλύτερου αστρονόμου της αρχαιότητας», αλλά και «όλων των εποχών». Η υπομονή του, η οξυδέρκειά του αλλά και το βεβαιούμενο ιστορικά πάθος του με ότι καταπιανόταν τον οδήγησαν σε δρόμους που σήμερα, αναλογικά με τα δεδομένα της εποχής του, σίγουρα εντυπωσιάζουν.