Ο Sir Basil Zaharoff και η άγνωστη δράση των ξένων μυστικών υπηρεσιών στην Ελλάδα κατά την διάρκεια του Α΄ παγκοσμίου πολέμου

ο Sir Basil Zaharoff

Συντάκτης: Σωτήριος Χ. Γεωργιάδης  (υποναύαρχος ε.α.)
 

(Όπως την αποκαλύπτουν πρόσφατα δημοσιοποιηθέντα άκρως-άκρως απόρρητα αρχεία του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, που αναφέρονται στη συνδυασμένη δραστηριότητα των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών και του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, την περίοδο 1873-1939. )

Την 1 Απριλίου 2005 έγκριτες Βρετανικές εφημερίδες, όπως οι TIMES και DAILY TELEGRAPH, ανακοίνωσαν το άνοιγμα τον Μάρτιο του 2005 των άκρως-άκρως απορρήτων αρχείων του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, της περιόδου 1873-1939. Τα εν λόγω αρχεία αποκαλύπτουν για πρώτη φορά τους μέσω των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών χρηματισμούς Βρετανών πρακτόρων κατά την εν λόγω περίοδο των 63 ετών, για τη συγκέντρωση ζωτικών πληροφοριών ξένων χωρών και τον επηρεασμό υπέρ της Βρετανικής εξωτερικής πολιτικής εξεχουσών προσωπικοτήτων των αντιστοίχων κρατών, με την εξαγορά σημαντικών ηγετικών πολιτικών και άλλων προσωπικοτήτων τους. Στους χρηματισμούς κορυφαίων ξένων πολιτικών, στη διείσδυση Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών, με τη δημιουργία δυσμενών εντυπώσεων σε βάρος του τότε πολιτειακού άρχοντα, περιλαμβάνεται στα αρχεία και η Ελλάδα την περίοδο 1914-1918, προκειμένου να απομακρυνθεί η χώρα από την ουδέτερη στάση που τηρούσε και να προσχωρήσει στη Συμμαχία της Entente (Αγγλίας-Γαλλίας-Ρωσίας) κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (Α΄ ΠΠ).

Η συνομωσία πίσω από την επίθεση ξένων και Ελλήνων πρακτόρων στην Γαλλική πρεσβεία (9 Σεπτεμβρίου 1916)

Αλέξανδρος Ζαίμης

Στις οχτώ παρά τέταρτο το βράδυ της 9ης Σεπτεμβρίου 1916 μια ομάδα ανδρων εισέβαλαν στον κήπο της γαλλικής πρεσβείας, κραυγάζοντας συνθήματα κατά της Αντάντ, υπέρ του Βασιλιά Κωνσταντίνου και αδειάζοντας τα περίστροφα τους στον αέρα. Μερικοί από τους επιτιθέμενους πιάστηκαν επί τόπου από Έλληνες αστυνομικούς, αλλά ξέφυγαν μέσα στο σκοτάδι, καθώς οι τελευταίοι δέχτηκαν επίθεση από άντρες με γαλλικές στολές. Ή "προσβολή" αυτή προκάλεσε μεγάλη έξαψη στη Γαλλία και ανησύχησε τη μετριοπαθή κοινή γνώμη στην Αγγλία. Ό ντε Ροκφέιγ υπέβαλε μια εντυπωσιακή αναφορά στο ναύαρχο Λακάζ και πίεσε τον Γκιγεμέν να αξιώσει αντίποινα. Οι πρεσβευτές της Αντάντ ανέθεσαν στον "πρύτανη" τους σερ Φράνσις Έλιοτ να επισκεφθεί τον πρωθυπουργό Ζαΐμη και να απαιτήσει την παραδειγματική τιμωρία των εισβολέων, των στρατιωτών και των αστυνομικών πού δεν απέτρεψαν το προκλητικό συμβάν, καθώς και την γραπτή έκφραση λύπης προς τη γαλλική κυβέρνηση.

Τελετή μνήμης στους Έλληνες πεσόντες του 1ου Παγκοσμίου πολέμου στο Ελληνικό νεκροταφείο της Σερβικής πόλης Πίροτ

Στο ελληνικό στρατιωτικό νεκροταφείο στην πόλη Πίροτ, στη νοτιανατολική Σερβία, πραγματοποιήθηκε σήμερα η ετήσια τελετή μνήμης στα θύματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η τελετή οργανώθηκε με τη μέριμνα του ΑΚΑΜ (ακόλουθου Άμυνας) στην ελληνική πρεσβεία, ταξίαρχου Απόστολου Κωστόπουλου. Την επιμνημόσυνη δέηση τέλεσε ο επίσκοπος Νύσσης Γιόβαν Πούριτς ενώ παρέστησαν ο πρέσβης της Ελλάδας, Δημοσθένης Στωίδης, της Κύπρου, Χαράλαμπος Χατζησάββας, εκπρόσωποι της σερβικής κυβέρνησης, τοπικοί φορείς, απόγονοι πολεμιστών του 1ου Παγκοσμίου πολέμου, σύλλογοι της ελληνικής μειονότητας και πλήθος κόσμου.
Στο στρατιωτικό νεκροταφείο του Πίροτ κείτονται 358 Έλληνες αξιωματικοί και οπλίτες της 3ης Μεραρχίας Πατρών που συμμετείχε στις επιχειρήσεις της ΑΝΤΑΝΤ στον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η 3η Μεραρχία Πατρών το φθινόπωρο του 1918 διείσδυσε μέχρι την πόλη Πίροτ και αναπτύχθηκε στα σύνορα της Σερβίας με τη Βουλγαρία με αποστολή να αποτρέψει ενδεχόμενη βουλγαρική αντεπίθεση. Οι κακουχίες και κυρίως η ΄΄ισπανική΄΄ γρίπη αποδεκάτισαν το ελληνικό στράτευμα και 358 στρατιώτες δεν έζησαν την επιστροφή τους στην πατρίδα. Τα οστά τους που ήταν διασκορπισμένα σε διάφορα νεκροταφεία της ευρύτερης περιοχής του Πίροτ περισυνέλλεξε το 1923 η Κατερίνα Λεβαντή από το Βόλο που παντρεύτηκε το Σέρβο μεγαλέμπορο από το Πίροτ, Πέταρ Στάνκοβιτς.

Οι μεγάλες ενισχύσεις Ιταλών, Γάλλων και Μπολσεβίκων υπέρ του Κεμάλ κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας

Της κ. Φωτεινής Τομαή*

Η ΥΠΟΓΡΑΦΗ της Συνθήκης των Σεβρών στο Παρίσι τον Αύγουστο του 1920 σήµανε το τέλος της οθωµανικής αυτοκρατορίας και τον διαµελισµό της από τους Συµµάχους. Στη θέση όµως του παλαιού θεοκρατικού καθεστώτος γεννήθηκε µια νέα, ακόµη πιο επικίνδυνη, πραγµατικότητα που αποτέλεσε κατά µία έννοια τη νέα θρησκεία του κράτους: ο παντουρκισµός. οι διωγµοί σε βάρος των χριστιανικών πληθυσµών, προτού ακόµη προλάβει να στεγνώσει το µελάνι στις Σέβρες, θα έπαιρναν τον χαρακτήρα γενοκτονίας ακριβώς δύο χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1922, όταν η Σµύρνη παραδινόταν στις φλόγες. Η προδοσία όµως της Ελλάδας από τους τέως συµµάχους της είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα.

Η καταιγιστική πληροφόρηση που ελάµβανε η ελληνική κυβέρνηση από την άνοιξη ήδη του 1921, πλην των προξενικών και διπλωµατικών της αρχών στη γείτονα, από όλες τις πρεσβείες της στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπως αυτές περιλαµβάνονται σε τρεις ογκώδεις φακέλους του έτους 1921, γεννά εξακολουθητικά ερωτήµατα για το πού βάδιζε και πόσο αυτοκαταστροφική ήταν η πολιτική της χώρας όταν ο στρατός της διέσχιζε την άνυδρη πεδιάδα του Σαγγαρίου φθάνοντας µόλις λίγα χιλιόµετρα έξω από την Αγκυρα τον καυτό Αύγουστο του 1922.

Η ανακωχή των Μουδανιών και η παράδοση της Ανατολικής Θράκης στους τούρκους (20 - 29 Σεπτεμβρίου 1922)

Στο κέντρο διακρίνονται οι Πλαστήρας, Γονατάς και Χατζηκυριάκος

Οι βασικές προτεραιότητες της "επαναστατικής επιτροπής" Πλαστήρα - Γονατά όταν ανέλαβε πραξικοπηματικά την διακυβέρνηση της Χώρας, αποτέλεσε η ενίσχυση του μετώπου της Θράκης και η αποκατάσταση της εύνοιας των Συμμάχων (Αγγλίας - Γαλλίας) που είχε διασαλευτεί από τις μετανοεμβριανές κυβερνήσεις. Τις δύο αυτές προτεραιότητες τις ανέφερε ρητά η "επαναστατική επιτροπή" σε διάγγελμα της προς τον ελληνικό λαό. Προς την κατεύθυνση αυτή, ο Νικόλαος Πλαστήρας και οι συνεργάτες του όρισαν την κυβέρνηση που θα στήριζαν, υποβάλλοντας ένα κατάλογο με ονόματα στον Άγγλο πρέσβη Λίντλει και ζητώντας του να διαλέξει τα ονόματα που ήταν αρεστά στην Μ. Βρετανία. Ταυτόχρονα ορίστηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος που βρισκόταν στο Παρίσι ως αντιπρόσωπος της "επαναστατικής επιτροπής" έναντι των Συμμάχων.

18 Αυγούστου 1917 : Η Μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης και ο θλιβερός της απολογισμός

Σάββατο 18 Αυγούστου 1917 περίπου στις 3 το μεσημέρι,ξεκίνησε -όπως προέκυψε από την ανάκριση που διεξήγαγαν οι δικαστικές αρχές της Θεσσαλονίκης,-η μεγαλη πυρκαγιά της πόλης που ειχε σαν αποτελεσμα την ολοσχερή  καταστροφή μεγάλου μέρους της. Η Πυρκαγιά ξεκίνησε απο σπίθα της φωτιάς μιας κουζίνας, που έπεσε σε παρακείμενη αποθήκη με άχυρο σε ένα φτωχικό σπίτι προσφύγων στην διεύθυνση Ολυμπιάδος 3, στην συνοικία Μεβλανέ μεταξύ του κέντρου και της Άνω Πόλης .Η έλλειψη νερού και η αδιαφορία των γειτόνων, δεν έκανε δυνατή την κατάσβεση της αρχικής πυρκαγιάς, και σε σύντομο διάστημα και χάρη στον έντονο άνεμο η πυρκαγιά μεταδόθηκε στα γειτονικά σπίτια και άρχισε να εξαπλώνεται σε όλη την Θεσσαλονίκη. Ο άνεμος δυνάμωσε και η πυρκαγιά ακόμη πιο γρήγορα κατέβηκε στο κέντρο της πόλης. Τα ξημερώματα της επόμενη μέρας (6/19 Αυγούστου) ο άνεμος άλλαξε κατεύθυνση και τα δύο μέτωπα της πυρκαγιάς κατέστρεψαν όλο το εμπορικό κέντρο. Στις 12:00 πέρασε γύρω από τον περίβολο του ναού της Αγίας Σοφίας χωρίς να τον πειράξει, και συνέχισε ανατολικά μέχρι την οδό Εθνικής Αμύνης (πρώην Χαμιντιέ) όπου σταμάτησε. Το βράδυ της 6/19 Αυγούστου σταμάτησε η εξάπλωσή της.

Η συνδιάσκεψη Κορυφής του Σαν Ρέμο και οι Συμμαχικές διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην συνθήκη των Σεβρών (18 Απριλίου 1920)

Στις 18 Απριλίου 1920 στο Σαν Ρέμο της Ιταλικής Ριβιέρας συναντήθηκαν οι αρχηγοί των τριών χωρών της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) για να διαπραγματευθούν σε κορυφαίο επίπεδο για τα θέματα της Μέσης Ανατολής και της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, θέματα που τότε πλέον αφορούσαν άμεσα την Ελλάδα που ήδη είχε αποβιβάσει στρατεύματα στην Σμύρνη και είχε διευρύνει την ζώνη κατοχής της στα όρια που της είχαν επιτραπεί από τους Συμμάχους. Εκτός των τριών χωρών συμμετείχαν στην συνδιάσκεψη η Ιαπωνία και οι Ηνωμένες Πολιτείες (σε ρόλο μάλλον συμβουλευτικό πάντως σίγουρα όχι αποφασιστικό) ενώ χαρακτηριστικό είναι πως η Ελλάδα δεν συμμετείχε στην Συνδιάσκεψη που θα αποφάσιζε το μέλλον της, ούτε καν ως επίσημος παρατηρητής. Από την πρώτη στιγμή που συγκλήθηκε η διάσκεψη, φάνηκε πως οι τρεις πρωθυπουργοί είχαν προσέλθει στην διάσκεψη με διαφορετικούς στόχους και προτεραιότητες.

Η μεγάλη Ελληνική νίκη του Σκρά ντι Λέγκεν στον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο (16 Μαίου 1918)

Από τις 5/18 Απριλίου προωθήθηκε στην πρώτη γραμμή από την περιοχή του Πολυκάστρου όπου βρισκόταν και η Μεραρχία Σερρών, υπό τον Υποστράτηγο Επαμεινώνδα Ζυμβρακάκη, αποτελούμενη από τα 2ο και 3ο Συντάγματα Σερρών. Στη Μεραρχία αυτή ανατέθηκε ο υποτομέας Αρχαγγέλου, στο αριστερό της Μεραρχίας Αρχιπελάγους, στην οποία και υπήχθη από τακτικής απόψεως.Έναντι της 1ης Ομάδας Μεραρχιών ο εχθρός διέθετε την 5η Βουλγάρική Μεραρχία της 1ης Στρατιάς με έξι συντάγματα δικά της και ένα της 3ης Βουλγαρικής Στρατιάς. Οι εχθρικές θέσεις είχαν οργανωθεί από το Δεκέμβριο του 1917 σε δεσπόζοντα εδαφικά σημεία και ήταν ενισχυμένες με ανθεκτικά καταφύγια και συρματοπλέγματα. Από απόψεως πυροβολικού οι Βούλγαροι διέθεταν, όπως διαπιστώθηκε από αεροπορική αναγνώριση, 88 πυροβόλα στην περιοχή του χωριού Ούμα και 52 στην περιοχή της Γευγελής. Επίσης είχαν ενισχύσει τις εφεδρείες τους, που περιλάμβαναν ένα Γερμανικό και δύο έως τέσσερα Βουλγάρικα Συντάγματα.

Την τελευταία αποζημίωση για τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο καταβάλλει η Γερμανία

Την 3η Οκτωβρίου, εικοστή επέτειο της γερμανικής επανένωσης, η Γερμανία θα κλείσει και το κεφάλαιο Ά Παγκόσμιος Πόλεμος. Πρόκειται να καταβάλλει την τελευταία δόση των αποζημιώσεων, ξεπληρώνοντας το χρέος της που ορίστηκε από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών το 1919. Η γερμανική κυβέρνηση θα καταβάλλει την τελευταία δόση των τόκων των διεθνών ομολόγων, που εκδόθηκαν το 1924 και το 1930 προκειμένου να συγκεντρώσει μετρητά για να καταβάλλει τις αποζημιώσεις που απαιτούσαν οι Σύμμαχοι μετά τον Ά Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Γάλλος στρατηγός Φρανσέ Ντ' Εσπερέ (Louis Félix Marie François Franchet d'Espèrey) και η αγάπη του για την Ελλάδα

Μεγάλη ήταν η αγάπη του Γάλλου στρατηγού του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, αρχιστράτηγου των συμμαχικών δυνάμεων στο Μακεδονικό Μέτωπο, το 1918, Φρανσέ Ντ' Εσπερέ (πλήρες όνομα: Louis Félix Marie François Franchet d'Espèrey), για την Ελλάδα και ιδιαίτερα τη Θεσσαλονίκη.
Την αγάπη αυτή του Γάλλου στρατηγού, για τη χώρα μας, αλλά και ευρύτερα για την περιοχή της Βαλκανικής, μας επιβεβαίωσε ο μικρανεψιός του, Κριστιάν ντ' Εσπερέ, ο οποίος βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη ως αντιπρόεδρος της "Association Memoriale du Front d' Orient", συμμετέχοντας στις εκδηλώσεις μνήμης, που πραγματοποιήθηκαν το Σαββατοκύριακο, για τη διάσπαση του Μακεδονικού Μετώπου.

Η μοιραία προέλαση του Ελληνικού στρατού προς την Άγκυρα

Γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας

Την άνοιξη του 1921, οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις που ενεργούσαν στην Μ. Ασία έπαυσαν κάθε δραστηριότητα μεγάλης κλίμακας, εξαιτίας των καιρικών συνθηκών που επικρατούσαν στην περιοχή. Η ηγεσία του στρατού αξιολογούσε ως σωτήρια αυτή την περίοδο ύφεσης των εχθροπραξιών, αφού έτσι θα εξασφαλιζόταν μια πιο ολοκληρωμένη και αποτελεσματική προετοιμασία ενόψει των μελλοντικών επιθετικών τους σχεδίων. Άλλωστε, ο Έλληνας στρατιώτης είχε πρόσφατα δοκιμάσει την πρώτη του αποτυχία από την στιγμή της απόβασής του στην Σμύρνη, τον Μάιο του 1919. Αυτό συνέβη κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου, όταν τα Α΄ΣΣ και Γ΄ΣΣ δεν κατάφεραν να προωθηθούν επιτυχώς προς το Αφιόν Καραχισάρ και το Εσκί Σεχίρ αντίστοιχα. Επομένως, η προσωρινή αυτή παύση του πυρός θα τόνωνε την λαβωμένη ψυχολογία των μαχητών.

Ο Δ. Γούναρης, συνοδευόμενος από τον αρχιστράτηγο Παπούλα και τον υπουργό στρατιωτικών Ν. Θεοτόκη, κατά την επίσκεψή του στην Μ. Ασία (Ιούνιος 1921)

Στην ανύψωση, βέβαια, του ηθικού των Ελλήνων συνετέλεσε και η θετική μεταστροφή της στάσης των δυνάμεων της Αντάντ, η οποία εξασφάλιζε διπλωματική στήριξη των ελληνικών θέσεων και προμήθεια πολεμικού υλικού στις μονάδες της πρώτης γραμμής. Όταν μάλιστα παρατηρήθηκε επιδείνωση στις γαλλοτουρκικές, που σαν αποτέλεσμα είχε να απομακρυνθούν οι κεμαλικές δυνάμεις από έναν πολύτιμο για τις κρίσιμες εκείνες ώρες σύμμαχο, οι προετοιμασίες για την νέα επιθετική δράση εντατικοποιήθηκαν. Η επιστράτευση της κλάσης του 1912 και του 1913α, ώστε να αποδεσμευτούν η 4η και 9η Μεραρχία και να συνδράμουν το μικρασιατικό μέτωπο, σε συνδυασμό με την εγκατάσταση στην Μ. Ασία της ανεξάρτητης 12ης Μεραρχίας, που μέχρι τότε στάθμευε στην ανατολική Θράκη, είχαν σαν αποτέλεσμα την μεγιστοποίηση τη ισχύος του ελληνικού στρατού από αρχής της εκστρατείας: 200.000 περίπου άνδρες, 12.500 ντόπιοι εθελοντές, 300 κανόνια και 700 πολυβόλα (αλλά με σοβαρές ελλείψεις σε ιππικό, αναγνωριστικά αεροσκάφη και ασύρματες επικοινωνίες).

Οι ελλείψεις στον στρατηγικό στρατιωτικό σχεδιασμό της Μικρασιατικής εκστρατείας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο

Έχουμε αναφέρει στο παρελθόν (και έχουμε κατηγορηθεί σφοδρά για αυτό), ότι ο σχεδιασμός της Μικρασιατικής εκστρατείας από τον Βενιζέλο υπήρξε πρόχειρος, επιπόλαιος και δεν έλαβε υπόψιν του τις γεωγραφικές και στρατηγικές ιδιαιτερότητες της περιοχής, παρά μόνο τα διεθνή συμφέροντα και τις πολιτικές ισορροπίες της συγκεκριμένης εποχής (1918-1919), οι οποίες όμως μοιραία μεταβάλλονται ταχύτατα.

Αποδείξεις για τον ισχυρισμό μας αυτόν κομίζει ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Σβολόπουλος στην περίφημη πλέον Βενιζελική απολογία του "η απόφαση για την επέκταση της Ελληνικής κυριαρχίας στην Μικρά Ασία", που έχει μάλιστα εκδοθεί υπό την αιγίδα και την οικονομική αρωγή του ιδρύματος "Ελευθέριος Βενιζέλος" με έδρα τα Χανιά.

Άρθρο του Λένιν στην "Πράβδα" για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα το 1917

Ανακάλυψα μια ενδιαφέρουσα περικοπή ενός άρθρου του Λένιν για την επέμβαση της Αντάντ στη Ελλάδα το καλοκαίρι του 1917, που είχε ως αποτέλεσμα την σταθεροποίηση του Ελευθερίου Βενιζέλου στην εξουσία. Γράφει ο Λένιν:

"Την Ελλάδα την έπνιξαν οι κ. κ. διπλωμάτες της Αντάντ, υποκινώντας στην αρχή το Βενιζελικό κίνημα, αποσπώντας τμήματα στρατού, καταλαμβάνοντας με την βία ένα τμήμα του Ελληνικού εδάφους, εκβιάζοντας τον νόμιμο μονάρχη σε παραίτηση. Προκαλώντας δηλαδή επανάσταση εκ των άνω."

"....Ο καθένας ξέρει τι είδους πίεση είναι αυτή. Πίεσαν την Ελλάδα με την πείνα. Την αποκλείσανε τα πολεμικά των Αγγλογάλλων και Ρώσων Ιμπεριαλιστών. Την Ελλάδα την άφησαν χωρίς ψωμί. Οι πολιτισμένοι Ιμπεριαλιστές της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας και λοιποί, βασάνισαν με την πείνα μια ολόκληρη χώρα, έναν ολόκληρο λαό, για να τον εξαναγκάσουν με την πείνα να αλλάξει πολιτική".

Η ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΗ ΤΩΝ ΚΥΘΗΡΩΝ ΣΤΟ ΒΕΝΙΖΕΛΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

( Επισκέφθηκα το νησί των Κυθήρων για τις καλοκαιρινές διακοπές μου, την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου (2009). Μελετώντας πρόχειρα την σύγχρονη Ιστορία του Νησιού συνάντησα μια ενδιαφέρουσα πτυχή της κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, την οποία και θα σας παρουσιάσω συνοπτικά.)

Στις 17 Αυγούστου 1916 κυρήσσεται το "Κίνημα της Εθνικής Άμυνας" στην Θεσσαλονίκη από Βενιζελικά στοιχεία και υπό την απροκάλυπτη κάλυψη και αρωγή του Αρχηγού του Συμμαχικού εκστρατευτικού Σώματος ΄της Αντάντ στην Θεσσαλονίκη, στρατηγού Μορίς Σαράιγ. Το "κίνημα", χάρις την βοήθεια από τα Ανταντικά στρατευματα επιβάλλεται στην πόλη, μετά από ένοπλη αιματηρή αντιπαράθεση (3 νεκροί, 7 τραυματίες) με τα πιστά στρατευματα στην Ελληνική Κυβέρνηση. Μετά την επικράτηση στην Θεσσαλονίκη η "Επιτροπή Αμύνης" καλεί τον Ελευθέριο Βενιζέλο να αναλάβει την αρχηγεία.

Βιβλιοκρισία για το έργο "Κωνσταντίνος και Βενιζέλος" του Εδουάρδου Ντριώ

Βιβλιοκρισία για το έργο "Κωνσταντίνος και Βενιζέλος" του Εδουάρδου Ντριώ


Ο Εδουάρδος Ντριώ ήταν ένας Γάλλος ακαδημαϊκός ιστορικός αρκετά γνωστός στην εποχή του (στίς αρχές του 1900), με σημαντικό ερευνητικό έργο για τον Ναπολέοντα και για το "Ανατολικό ζήτημα" και το καθεστώς των "Νεότουρκων". Του ανατέθηκε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, από το ελληνικό κράτος, να γράψει μια γενική ιστορία για την Ελληνική εξωτερική πολιτική, λαμβάνοντας υπ' όψιν τα κρατικά ελληνικά αρχεία. Η πολυετής και επίπονη εργασία του σύντομα έγινε πεδίο αντιπαράθεσης στην ελληνική πολιτική σκηνή, αφού στον πέμπτο και τελευταίο τόμο της εργασίας του που εξέταζε την εξωτερική πολιτική της Ελλάδος κατά τον Α Παγκόσμιο πόλεμο, (αν και ο ίδιος όντας Γάλλος), δικαίωνε πανηγυρικά την ουδετερόφιλη πολιτική του Βασιλιά καταλογίζοντας βαριές ευθύνες στην Βενιζελική παράταξη για τον εθνικό διχασμό. Το έργο του στην τελική του μορφή απαγορεύτηκε να κυκλοφορήσει στην Ελλάδα απο τις Βενιζελικές κυβερνήσεις των ετών 1928-1932. Οσα αντίτυπα του έφτασαν στην Ελλάδα απο την Γαλλία που κυκλοφόρησαν με την φροντίδα του ίδιου του Ντριώ, κατασχέθηκαν απο τις Βενιζελικές αρχές.


Το ανα χείρας έργο του, είναι ένα συμπληρωματικό έργο, που κάνει μια γενική ανασκόπηση της πολιτικής κατάστασης στην Ελλάδα την κρίσιμη δεκαετία 1912-1922, με έμφαση στην αντιπαράθεση Κωνσταντίνου - Βενιζέλου. Ο τρόπος γραφής βέβαια μόνο ακαδημαϊκός δεν είναι, καθώς ο συγγραφέας περιέργως δεν στερείται πολιτικών παθών και προτιμήσεων. Φαίνεται δε ότι είχε και προσωπικές επαφές με τον Βασιλιά Κωνσταντίνο και σημαίνοντες πολιτικούς του συντηρητικού κόμματος τους οποίους ανυπόκριτα θαυμάζει. Η αγάπη του για την Ελλάδα είναι ολοφάνερη και πολλές φορές γίνεται συγκινητική.

Οι κύριες θέσεις του συγγραφέα είναι οι ακόλουθες..

1. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος δεν ήταν Γερμανόφιλος, αλλά αυτή η φήμη ήταν κατασκεύασμα των Βενιζελικών και Συμμαχικών μέσων ενημέρωσης.

2. Ο Βενιζέλος ήθελε να βγάλει την Ελλάδα στον πόλεμο με τυχοδιωκτικό τρόπο, χωρίς να εξασφαλίζει ανταλλάγματα, αντίθετα με τις πρακτικές άλλων χωρών και σε αντίθεση με την προσοχή και την διστακτικότητα του Κωνσταντίνου.

3. Ο Βενιζέλος υπαγόρευσε τα Συμμαχικά τελεσίγραφα και συνεχώς απαιτούσε κυρώσεις για την Ελλάδα.

4. Οι μυστικές υπηρεσίες των συμμάχων στην Ελλάδα βρίσκονταν σε στενή συνεργασία με Βενιζελικά στελέχη και υπονόμευαν συστηματικά τις διαπραγματεύσεις όλων των Βασιλικών κυβερνήσεων.

5. Η Ελληνική συμμετοχή στην εκστρατεία των Δαρδανελλίων θα ήταν καταστροφική για τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις και για τις ισορροπίες στην περιοχή.

6. Οι Βασιλικές κυβερνήσεις παρείχαν πολύτιμη προστασία στο εκστρατευτικό σώμα της Αντάντ για τουλάχιστον ένα χρόνο, εμποδίζοντας την συντριβή του απο τις υπέρτερες Γερμανο-Βουλγαρικές δυνάμεις του Μάκενσεν.

7. Οι καταλήψεις αρχικά του Ρούπελ και αργότερα της Καβάλας, προήλθαν από τις πολλές παραβιάσεις της ελληνικής ουδετερότητας από πλευράς των Συμμάχων, που έδωσαν την αφορμή στα στρατευματα των Αυτοκρατοριών να επέμβουν.

8. Η Βενιζελική επίθεση στην Κατερίνη έγινε για να υπονομεύσει την συμφωνία βασιλιά - Μπεναζέ.

9. Τα "Νοεμβριανά" αποτελούν μέγα πολιτικό και στρατιωτικό ατόπημα των Γάλλων.

10. Οι εξελίξεις μετά την Βενιζελική κατάληψη της εξουσίας το 1917 απέδειξαν ότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος δεν είχε εξασφαλίσει κανένα εδαφικό αντάλλαγμα για την συμμετοχή στον πόλεμο (ούτε καν την αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας) και ότι η ελληνική παρουσία στην Σμύρνη και στην Τσατάλτζα ήταν αποτέλεσμα συγκυριών και με την πλήρη διαβεβαίωση των Δυνάμεων ότι η Ελλάς θα είναι αβοήθητη εκεί, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά.

11. Αναλύει (όχι διεξοδικά ομολογουμένως) γιατί οι Σύμμαχοι μας θα μας εγκατέλειπαν στην Μικρά Ασία ασχέτως του αποτελέσματος των εκλογών του 1920.

Τα παραπάνω είναι λίγα μόνο από τα θέματα που διαπραγματεύεται ο Ντριώ. Το έργο του βέβαια πάσχει σε κάποια χτυπητά σημεία, για τα οποία όμως ο ίδιος δεν φέρει ευθύνη. Ουσιαστικά ο Ντριώ έχει βασίσει όλα τα συμπεράσματα του στα αρχεία του Γαλλικού και του Ελληνικού υπουργείου εξωτερικών. Δεν είχε τότε στην διάθεση του (1929) τα αντίστοιχα αρχεία της Γερμανίας και της τότε Αυστροουγγαρίας, τα όποια δημοσιεύτηκαν 30 χρόνια μετά.

Έτσι ενώ μας διαφωτίζει γλαφυρά για πολλές πτυχές της τυχοδιωκτικής εξωτερικής και εσωτερικής Βενιζελικής πολιτικής, του διαφεύγουν κρίσιμα διπλωματικά γεγονότα που αφορούν συνεννοήσεις του Βασιλιά Κωνσταντίνου με τις Κεντρικές Αυτοκρατορίες. Δεν υπάρχει αναφορά στο τηλεγράφημα Πασσάρωφ, στις γραπτές Γερμανικές εγγυήσεις της ελληνικής εδαφικής ακεραιότητας, στις συνεννοήσεις Κωνσταντίνου - Γερμανών κατά την εξορία του κτλ.

Αποσιωπά όλες τις ακρότητες των Βασιλικών κυβερνήσεων εις βάρος Βενιζελικών, ενώ αθωώνει βιαστικά την "πικρή" αλήθεια ότι ο τρόπος με τον οποίο ενήργησε ο Κωνσταντίνος (δηλαδή διορίζοντας κυβερνήσεις της αρεσκείας του) μετά το 1916 ήταν στα όρια της συνταγματικής εκτροπής.

Εν ολίγοις το ανα χείρας πόνημα είναι πολύτιμο αλλά χρησιμοποιούμενο ως μοναδική μαρτυρία, δεν οδηγεί στην ιστορική αλήθεια.

Η μετάφραση ανήκει στον κ. Κώστα Μπαρμπή και θα μου επιτραπεί να πω (παρά την αγάπη που έχω για τον ίδιο και τα γραπτά του), ότι φαίνεται να εξυπηρετεί πρώτα τον ίδιο και τις εκφραστικές του ευαισθησίες και μετά το κείμενο και τον συγγραφέα.