Παρθενώνας: ένα αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό αριστούργημα της Αρχαιότητας

Η μεγέθυνση της ανωτέρω φωτογραφίας όπου φαίνεται καλύτερα η καμπυλότητα του στυλοβάτου.Ο Παρθενών, το αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό αριστούργημα της ελληνικής κλασσικής περιόδου πέρα από την λαμπρότητα που εκπέμπει, ακόμη και στην κατάσταση όπου βρίσκεται σήμερα, μαγνητίζει τους μελετητές όλου του κόσμου με τις πρωτοποριακές για την εποχή εκείνη, αρχιτεκτονικές του ιδιαιτερότητες: την καμπυλότητα των γραμμών του και τις προοπτικές οπταπάτες (οφθαλμαπάτες).

Αυτή την άλλη όψη του Παρθενώνος, την άγνωστη κυρίως στο ευρύ κοινό , θα προσπαθήσουμε να αποκαλύψουμε. Οι γραμμές του Παρθενώνος, είτε οριζόντιες, είτε κάθετες, δίδουν όλες την εντύπωσιν της ευθείας. Και όμως ουδεμία απολύτως οριζόντια ευθεία και ουδεμία αυστηρώς κάθετος υπάρχει.

Το χρονικό της αφαίρεσης των μαρμάρων του Παρθενώνα από τον Λόρδο Έλγιν

Το ξεκίνημα του 19ου αιώνα υπήρξε οδυνηρό για τα μνημεία της Ακρόπολης των Αθηνών, εξαιτίας της αρχαιοθηρίας, η οποία έφτασε στο αποκορύφωμά της στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του αιώνα. Κύριος αυτουργός υπήρξε ο Λόρδος Έλγιν, ο οποίος τότε υπηρετούσε ως πρεσβευτής της Αγγλίας στην Οθωμανική Πύλη (1799-1803).

Ο Έλγιν, εκμεταλλευόμενος τη θέση του και τη μεγάλη επιρροή που ασκούσε η αγγλική πολιτική στην τουρκική κυβέρνηση, λόγω της στρατιωτικής βοήθειας που οι Άγγλοι είχαν προσφέρει στους Τούρκους στον πόλεμο εναντίον των Γάλλων του Ναπολέοντα στην Αίγυπτο, κατόρθωσε να αποσπάσει φιρμάνι από τον Σουλτάνο, στις 6 Ιουλίου 1801, που του επέτρεψε την αφαίρεση αρχαιοτήτων από την Ακρόπολη. Με το φιρμάνι αυτό ο Έλγιν ολοκλήρωσε το έργο που είχε αρχίσει τον Αύγουστο του 1800 με ειδικό συνεργείο, το οποίο ως τότε εκτελούσε απεικονίσεις, καταμετρήσεις και αρχιτεκτονικά σχέδια των μνημείων της Ακρόπολη.

Η επιρροή του μύθου της Αθήνας στον νεώτερο Δυτικό πολιτισμό

γράφει ο Γιώργος Τσολιάς (Ιστορικός στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών Εθνικό Iδρυμα Ερευνών) 
 
Στην Ακρόπολη των Αθηνών, την άνοιξη του 1936, ο Ζίγκμουντ Φρόιντ διαπίστωνε έκπληκτος ότι η πόλη πράγματι υπήρχε κι ότι δεν ήταν άλλη μια ανάμνηση από τις αφηγήσεις των σχολικών χρόνων. Τη συνειδητοποίηση αυτή την ονόμασε «διατάραξη της μνήμης», μια αναπάντεχη εισβολή της πραγματικότητας στον κοιμισμένο χώρο των μύθων: ένιωσε -όπως ο ίδιος έγραψε- σαν να έβλεπε μπροστά του το τέρας του Λοχ Νες.

«Ο Περικλής ρητορεύει στην Πνύκα». Eργο του Φίλιπ φον Φολτζ, 1852, ενδεικτικό του μύθου της κλασικής aθήνας στη συνείδηση του δυτικού κόσμου. Eικόνα ανδρείας και καλλιέργειας από μια πόλη- σύμβολο του τι μπορεί να κατακτήσει μια κυρίαρχη κοινωνία ελεύθερων πολιτών, στην τέχνη, τον λόγο και τον στοχασμό. Tο έργο καταστράφηκε στον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (πηγή: «Παγκόσμιος Iστορία», εκδ. Eλευθερουδάκη, aθήναι 1932).

Η έκπληξη του ψυχαναλυτή μαρτυράει, πέρα από οτιδήποτε άλλο, για τη βαρύτητα του μύθου των Αθηνών στη συλλογική συνείδηση του δυτικού κόσμου. Πράγματι, η Αθήνα είναι ένα από τα «δραστικά» τοπωνύμια στον χάρτη του ανθρώπινου πολιτισμού, που ενεργοποιεί ένα σύμπαν αναμνήσεων ανδρείας και καλλιέργειας, σύμβολο του τι μπορεί να κατακτήσει μια κυρίαρχη κοινωνία ελεύθερων πολιτών, στην τέχνη, τον λόγο και τον στοχασμό.
Oπως όλοι οι μύθοι έτσι και ο μύθος της Αθήνας θέλει να είναι αρχετυπικός: ένα βαθιά ριζωμένο παράδειγμα που δίνει το μέτρο των όσων ακολουθούν. Κάτι τέτοιο ωστόσο δεν αληθεύει και οι αναλύσεις έρχονται να πιστοποιήσουν ότι οι περισσότεροι ενεργοί μύθοι είναι επεξεργάσματα της νεωτερικότητας. Για τον λόγο αυτό θα επιχειρήσουμε μια άλλη «μνημονική διατάραξη» και θα περιγράψουμε σχηματικά την ιστορική τύχη της Αθήνας στις συνειδήσεις Ελλήνων και Δυτικών κατά τους πρώιμους νεώτερους χρόνους.
H πόλη - σύμβολο
Η Αναγέννηση διαθέτει πλήθος εστιών και απομακρύνεται από τη δισημία που κυριαρχούσε προηγουμένως, με τη σχεδόν αποκλειστική αναφορά στο δίπολο της χριστιανοσύνης, την Ιερουσαλήμ και την Ρώμη. Σταδιακά, μέσα από την αυξανόμενη πολυσημία των εστιών της, η Αναγέννηση καθίσταται άκεντρη. Ασφαλώς τα παλαιά κέντρα του μεσαιωνικού κόσμου, η Ρώμη και η Ιερουσαλήμ, διατηρούν αλώβητη την αίγλη τους και τη συμβολική τους έλξη.

Κωνσταντίνος Κουκίδης, Μανώλης Γλέζος – Τι συνέβη στην πραγματικότητα, με την ελληνική και την γερμανική σημαία, στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, τις πρώτες ημέρες της γερμανικής Κατοχής, το 1941;

Στις αρχές της γερμανικής Κατοχής, στην Ελλάδα, το 1941, δύο γεγονότα που φέρονται να συνέβησαν στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, σκόρπισαν ρίγη εθνικής υπερηφάνειας στους Έλληνες, ενώ έγιναν αντικείμενο διεθνούς θαυμασμού απ’ όσους μάχονταν τον Άξονα. Το πρώτο γεγονός που αναφέρεται, είναι η πτώση από την Ακρόπολη, στις 27 Απριλίου 1941, κάποιου ονόματι Κωνσταντίνου Κουκίδη (γράφεται και Κουκκίδης), ο οποίος εκτελώντας χρέη φρουρού της ελληνικής σημαίας, αρνήθηκε να την υποστείλει και να αναρτήσει στην θέση της την γερμανική με την σβάστικα. Ο Κώστας Κουκίδης φέρεται να τυλίχτηκε με την ελληνική σημαία και να πήδηξε από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, βρίσκοντας τραγικό θάνατο. Το δεύτερο γεγονός, αφορά την υποστολή της γερμανικής σημαίας από την Ακρόπολη, έναν περίπου μήνα αργότερα, στις 30 Μαΐου 1941, από τους Μανώλη Γλέζο και Απόστολο Σάντα.

Και οι δυο αυτές περιπτώσεις τόλμης, θάρρους και αυτοθυσίας, παρ’ ότι φαίνεται να έχουν ίχνη αληθείας, εν τούτοις, είναι αμφίβολο αν ανταποκρίνονται 100% στην πραγματικότητα, καθώς υπάρχουν (ή δεν υπάρχουν) στοιχεία που δημιουργούν πολλά ερωτηματικά.

Κωνσταντίνος Κουκίδης
Σχετικά με την περίπτωση του Κωνσταντίνου Κουκίδη, υπάρχουν 2-3 εκδοχές. Η πιο διαδεδομένη, είναι ότι ήταν εύζωνος, ο οποίος ήταν φρουρός στην Ακρόπολη, στις 27 Απριλίου 1941, την πρώτη ημέρα παρουσίας δηλαδή των Γερμανών στην Αθήνα. Όταν ένα γερμανικό απόσπασμα με επικεφαλείς τον λοχαγό Γιάκομπι (Peter Jacoby) και τον υπολοχαγό Έλσνιτς (Georg Elsnits), ανέβηκαν στην Ακρόπολη για να αναρτήσουν την γερμανική σημαία, ζήτησαν από τον Κουκίδη να υποστείλει την ελληνική. Σ’ αυτό το σημείο, σύμφωνα με μια εκδοχή, ο Κουκίδης βουβός και βουρκωμένος κατέβασε την ελληνική σημαία, τύλιξε το κορμί του μ’ αυτή και πήδηξε από την Ακρόπολη. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, ο Κουκίδης αρνήθηκε να την υποστείλει και το χρέος αυτό ανέλαβε ένας Γερμανός στρατιώτης, ο οποίος αφού υπέστειλε την ελληνική σημαία, την δίπλωσε και την παρέδωσε στον Κουκίδη που στην συνέχεια πήδηξε μαζί μ’ αυτήν απ’ την Ακρόπολη.

Οι έρευνες που έχουν γίνει έκτοτε, δεν κατάφεραν να ανακαλύψουν κανέναν στρατιώτη ή εύζωνο στα στρατιωτικά αρχεία, με το όνομα Κωνσταντίνος Κουκίδης, προκαλώντας εύλογα ερωτηματικά. Ως απάντηση σ’ αυτή την αδυναμία έρχεται μια άλλη εκδοχή που λέει ότι ο Κουκίδης δεν ήταν στρατιώτης και δεν βρισκόταν μ’ αυτή την ιδιότητα στην Ακρόπολη (κάτι τέτοιο δεν προβλέπονταν ούτως ή άλλως όμως, καθώς είχε ήδη συναφθεί συνθήκη ανακωχής-παράδοσης με την Γερμανία). Ο Κωνσταντίνος Κουκίδης, σύμφωνα με τον συγγραφέα Ιωάννη Γιαννόπουλο (βιβλίο «Μυστική Ακρόπολη»), «Είναι μόλις 17 χρονών και μέλος της Εθνικής Οργάνωσης Νεολαίας (ΕΟΝ). Μόλις χθες (σ.σ: 26 Απριλίου 1941), η τοπική επιτροπή της Νεολαίας του Θησείου απεφάσισε όπως τα νεαρά της μέλη εκτελούν τα καθήκοντα του φρουρού της σημαίας μέχρις ότου το κατοχικό κράτος θα απεφάσιζε -με την συνεργασία των κατοχικών δυνάμεων- το τι θα έμελλε να γίνει».

Ο Ν. Χρουστσόφ απειλεί να βομβαρδίσει την Ακρόπολη (Αύγουστος 1961)

Μετά την προσωρινή ύφεση του Κυπριακού με την έναρξη διαπραγματεύσεων στο Λονδίνο και την εκ νέου ενεργότερη ένταξη της Ελλάδας στον συμμαχικό στρατιωτικό συνασπισμό του ΝΑΤΟ το 1958 με την έναρξη συζητήσεων για εγκατάσταση πυραύλων μέσου βεληνεκούς, η κομμουνιστική ηγεσία της ΕΣΣΔ αποφάσισε να ασκήσει διπλωματική και ψυχολογική πίεση εις βάρος της Ελλάδος. Η πίεση αυτή εκδηλώθηκε με την επιδεικτικά φανερή στρατιωτική ενίσχυση της Βουλγαρίας που έτσι απέκτησε συντριπτική υπεροχή πυρός σε σχέση με την Ελλάδα, με τον "πόλεμο των γραμματοσήμων"* αλλά και με απειλητικές δηλώσεις του γενικού γραμματέα του Ρωσικού κομμουνιστικού κόμματος Νικίτα Χρουστσόφ, που "σύμβούλευε" την Ελλάδα να αποφύγει την εγκατάσταση ΝΑΤΟικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς στο έδαφος της.

Εἰς τὰ 1836 στὴν Ἀκρόπολι...

Ὁ Γεώργιος Τερτσέτης ἐξιστορεῖ τὴν ἐπίσκεψί του στὴν Ἀκρόπολι τῶν Ἀθηνῶν, τὸ 1836, μαζὶ μὲ τὸν Ἀνδρέα Ζαΐμη, τὸν Γεώργιο Κουντουριώτη, τὸν Χατζὴ Μέξη καὶ τὸν Ἀντώνιο Κριεζῆ:

34 [...] Εἰς τὰ 1836 ἤμουν εἰς τὰς Ἀθήνας, ὁ μακαρίτης Ἀνδρέας Ζαΐμης μὲ εἶχε πάρει εἰς συμπάθειαν, καἰ ἐσύχναζα τὴν ἐσπερινή του συναναστροφή. Μίαν ἡμέρα ὁ Ζαΐμης, ὁ Γεώργιος Κουντουριώτης, ὁ γέρο Χατζὴ Μέξης καὶ ὁ Ἀντώνιος Κριεζῆς ἐσυμφώνησαν νὰ ἀνέβουν εἰς τὴν Ἀκρόπολη, νὰ ἰδοῦν τὴν Ἀκρόπολη καὶ τὰ ἀρχαῖα της. Ἦλθε ἡ ὥρα νὰ κινήσουν, πέμπτος ἄνισος πολὺ συνοδοιπόρος μὲ τέτοια θαυμαστὴ τετρανδρία ἔτυχα καὶ ἐγώ. Ἀνεβήκαμε τὴν Ἀκρόπολη, ἐπεράσαμε τὰ Προπύλαια, -νὰ σᾶς εἰπῶ τὶ ἔκαμε ὁ καθένας τῆς συνοδείας, ἀφοῦ περάσαμε ὁλίγο τὰ Προπύλαια.

Ὁ Χατζὴ Μέξης ἐρώτησε ἕναν ἀπόμαχο ποῦ ἐσκοτώθη ὁ Γκούρας, προπορεύθη ὁ ἀπόμαχος, καὶ ἀνέβαινε ὁ γέρος τοὺς σωροὺς τῶν λιθαριῶν νὰ φθάσει εἰς τὸν τόπο τοῦ φόνου τοῦ ἀνδρείου πολεμιστοῦ. Ὁ Γεώργιος Κουντουριώτης ἄκουε, ἀλλὰ μὲ δυσαρέσκειάν του, ὡς μοῦ ἐφάνη, ἕναν ποὺ τοῦ ἐκατηγοροῦσε τὸν μακαρίτην Κυβερνήτη ὡς εχθρὸν τῶν ἀρχαιοτήτων. Ὁ Κριεζῆς ἀνέβη εἰς τὸ ὑψηλότερο μέρος τῆς Ἀκροπόλεως, καὶ ἀγνάντευε τὸ στοιχεῖον, ποὺ τόσο τὸν ἐτίμησε· οἱ ὀφθαλμοί του ἐβουτοῦσαν εἰς τὰ νερὰ τῶν Σπετσῶν, εἰς τὴν Νικαριά, εἰς τὴν Κῶ. Ὁ Ἀνδρέας Ζαΐμης ἐπῆρε ἴσια τὸν δρόμο τοῦ Παρθενῶνος, ἤμουν πλευρά του.

Η Βόμβα του Μοροζίνι κατά της Ακρόπολης των Αθηνών (1687)

Τα χρόνια πού ακολούθησαν τον Τουρκο-Βενετικό πόλεμο και την άλωση του Χάνδακος ήταν περίοδος ακμής των ταξιδιών στην Ελλάδα. 'Αλλά το ελληνικό αυτό διάλειμμα δεν κράτησε πολύ. Το 1684 η Βενετία κήρυξε τον πόλεμο κατά του σουλτάνου. Κι' επειδή δεν διέθετε στρατιωτικές δυνάμεις για να αντιμετώπιση τις ανάγκες της εκστρατείας στρατολόγησε μισθοφόρους από τον Βορρά.

Οι Βενετοί παζάρεψαν με τούς ηγεμόνες και μίσθωσαν ολόκληρα συντάγματα, με τα επιτελεία και τούς αξιωματικούς τους. 'Επί κεφαλής του εκστρατευτικού σώματος θα τοποθετηθεί ό Σουηδός στρατάρχης Otto Konigsmark. Αυτός ό Σκανδιναβός μισθοφόρος, ό απόγονος των Βαράγγων του Βυζαντίου, θα διευθύνει την πολιορκία τής Ακροπόλεως του 1687 πού θα οδηγήσει στην καταστροφή του Παρθενώνος.

Είχε μείνει ακέραιος ό Παρθενών, κορυφαία στιγμή της αρχαίας ελληνικής καλλιτεχνικής δημιουργίας, επί 2125 χρόνια (438 π.Χ. ως 1687). Και μάλιστα στην αρχική αρχιτεκτονική του κατάσταση. Περί τα μέσα του Ε' η ΣΤ' αιώνα μετατρέπεται σέ χριστιανικό ναό κι' αφιερώνεται, αρχικά στην 'Αγία Σοφία και αργότερα στην Παναγία. Οι διαρρυθμίσεις και οι αλλαγές περιορίζονται μόνο στο εσωτερικό. Η είσοδος μεταφέρεται από την ανατολική πλευρά στη δυτική και η οροφή γίνεται θολωτή. 'Αλλά η αρχική μορφή του ναού παραμένει αμετάβλητη

Οι απόψεις του Γεώργιου Παπανδρέου για το εθνικό περιεχόμενο που οφείλει να έχει η Εκπαίδευση

Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποτέλεσε μια πρωταγωνιστική προσωπικότητα στην Ελληνική πολιτική σκηνή. Έλαβε σημαντικά πολιτικά αξιώματα σε μια μακροχρόνια περίοδο από το 1915 έως το 1967. Διετέλεσε Πρωθυπουργός της κυβέρνησης εθνικής ενότητας του Καΐρου το 1942, πραγματοποίησε την αναίμακτη Απελευθέρωση της Ελλάδας, ήταν ο αρχηγός ενός μικρού κόμματος στον κεντρώο χώρο του μεταπολεμικού φάσματος, ενώ η κορυφαία στιγμή του στην "δύση" της ζωής του, ήταν η αρχηγεία της Ένωσης Κέντρου από το 1958, που οδήγησε στον "Ανένδοτο Αγώνα" του 1961 και στην διετή πρωθυπουργία των ετών 1963-1965.

Ασχέτως των απόψεων μας για την προσφορά του στον δημόσιο βίο και για πολλές αμφισβητούμενες πολιτικές του πρωτοβουλίες, αναμφίβολα πρόκειται για έναν πολιτικό που εξέφρασε ένα μεγάλο κομμάτι της Ελληνικής κοινωνίας διαχρονικά.

Κατά την διάρκεια της Βενιζελικής διακυβέρνησης της τετραετίας 1928-1932, ο Γεώργιος Παπανδρέου διετέλεσε Υπουργός Παιδείας για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, με ομολογουμένως μεγάλη επιτυχία για το σύντομο της θητείας του. Σε αντίθεση με τα φτωχά επιτεύγματα της Βενιζελικής διακυβέρνησης, ο Παπανδρέου είχε να επιδείξει ένα πολυεπίπεδο έργο με την κατασκευή εκατοντάδων σχολικών αιθουσών, και με σημαντικά έργα για την αναστήλωση της Ακρόπολης. Κατά την διάρκεια της θητείας του κατέγραψε κάποιες ενδιαφέρουσες απόψεις για το οφειλόμενο εθνικό περιεχόμενο που οφείλει να έχει η παρεχόμενη Παιδεία στην Ελλάδα. Θα παραθέσω κάποια μικρά ενδεικτικά αποσπάσματα.