Όσα αποσιωπούν για τα "Ιουλιανά" του 1965....

γράφει ο Ιστορικός Γ. Λεονταρίτης

Την περασμένη Κυριακή, η εφημερίς «Το Βήμα», αφιέρωσε ειδικόν ένθετον για την επέτειον των «Ιουλιανών» του 1965. Πρόκειται για την γνωστήν πολιτικήν κρίσιν που ανεστάτωσε τότε την χώραν, με οδυνηρές συνέπειες. Πολλά αναφέρθησαν στο «Βήμα», αλλά – ως συνήθως – αποσιωπάται ο πραγματικός αίτιος της πολιτικής αναταραχής, εκείνος που οδήγησε την Ελλάδα στο χείλος του κρημνού, και ευθύνεται για την επέμβασιν του Στρατού.
Πρόκειται για τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο ρόλος του οποίου παραμένει σκοτεινός. Επεσε στην πολιτικήν ζωήν του τόπου ως αερόλιθος, και διέλυσε τα πάντα. Ηλθε από την Αμερικήν – χάρις στον Κ. Καραμανλήν – και επολιτεύθη κατά έναν περίεργον τρόπον, που ακόμη και σήμερα γεννά πολλά ερωτηματικά. Από τα πρώτα του βήματα ως υφυπουργός και υπουργός στην κυβέρνησιν της Ενώσεως Κέντρου, προκάλεσε προβλήματα, με σκάνδαλα, με δημιουργίαν προσωπικής φατρίας μέσα στο Κόμμα, και με ανάμειξιν σε μυστικήν στρατιωτικήν οργάνωσιν, τον ΑΣΠΙΔΑ. Θα μπορούσε να γραφεί βιβλίον ολόκληρον για αυτήν την περίοδον.

Οι εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 1963 και η άνοδος της "Ένωσης Κέντρου" στην εξουσία

Ο Γεώργιος Παπανδρέου
σε προεκλογική συγκένυτρωση
το 1961

Μετά την παραίτηση του Κ. Καραμανλή στις 11 Ιουνίου 1963 δημιουργείται ένα νέο πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα. Τα ανάκτορα προχωρούν στη συγκρότηση «μεταβατικής» κυβέρνησης υπό τον Π. Πιπινέλη (19 Ιουνίου), η οποία παίρνει μεν ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή (26 Ιουνίου), αδυνατεί όμως να ασκήσει συγκεκριμένη πολιτική. Έτσι, στις 26 Σεπτεμβρίου η Βουλή διαλύεται και προκηρύσσονται νέες βουλευτικές εκλογές.

Μια μέρα μετά από τη διάλυση της Βουλής ο Πιττινέλης παραιτείται και σχηματίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον δικαστικό Σ. Μαυρομιχάλη. Ο τελευταίος οργανώνει με υποδειγματικό τρόπο την εκλογική αναμέτρηση της 3ης Νοεμβρίου, πράγμα όχι εύκολο, αν σκεφτεί κανείς ότι την εποχή εκείνη τα πολιτικά πάθη βρίσκονταν στην κορύφωση τους.

Τα αποτελέσματα. Οι εκλογές εκείνες άλλαξαν ολοκληρωτικά τον πολιτικό χάρτη της Ελλάδας και έφεραν «τα πάνω κάτω». Η Ένωση Κέντρου υπερίσχυσε με σχετικά μικρή διαφορά της ΕΡΕ (με 42,3 % έναντι 39,4%) και κέρδισε 138 βουλευτικές έδρες, έναντι 132 των αντιπάλων της. Τρίτο κόμμα ήρθε η ΕΔΑ, με 14,5% και 28 έδρες.

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ. και η δήθεν νέα "αποστασία"...

Τις τελευταίες εβδομάδες το πολιτικό προσωπικό της Ελλάδας βρίσκεται κάτω από μεγάλη πίεση λόγω των δυσμενών εξελίξεων στα οικονομικά μεγέθη της Χώρας, αλλά και λόγω της αυξανόμενης πίεσης από μεγάλο τμήμα της κοινής γνώμης. Η πίεση αυτή οδηγεί σε σπασμωδικές αντιδράσεις και επιπόλαιες δηλώσεις πολλών βουλευτών και μεγαλόσχημων υπουργών της κυβέρνησης που αναδεικνύει γλαφυρά την ένδεια της πολιτικής τους σκέψης, την ελαφρότητα των γενικότερων ισχυρισμών τους αλλά και την έλλειψη γενικότερης παιδείας τους. Ένα νέο τέτοιο κρούσμα (το πρώτο ήταν όταν ο Ευρυβιάδης τα βρήκε με τον Θεμιστοκλή και νίκησαν στην Σαλαμίνα) είναι η ταύτιση με δηλώσεις από πολλούς κυβερνητικούς βουλευτές και υπουργούς (Αντωνακόπουλος, Κακλαμάνης, Διαμαντίδης, Πάγκαλος) της γελοιοποίησης και του εξευτελισμού της σύγχρονης πολιτικής ζωής της Ελλάδας που ζούμε, με τα "Ιουλιανά" και την "αποστασία" του 1965. Μάλιστα η βουλευτής Τόνια Αντωνίου ζήτησε να διανεμηθεί σε όλους τους βουλευτές το βιβλίο του Ανδρέα Παπανδρέου "η δημοκρατία στο απόσπασμα" για να μάθουν όλοι τις μεθοδεύσεις που είχαν γίνει τότε.

Ο Ν. Χρουστσόφ απειλεί να βομβαρδίσει την Ακρόπολη (Αύγουστος 1961)

Μετά την προσωρινή ύφεση του Κυπριακού με την έναρξη διαπραγματεύσεων στο Λονδίνο και την εκ νέου ενεργότερη ένταξη της Ελλάδας στον συμμαχικό στρατιωτικό συνασπισμό του ΝΑΤΟ το 1958 με την έναρξη συζητήσεων για εγκατάσταση πυραύλων μέσου βεληνεκούς, η κομμουνιστική ηγεσία της ΕΣΣΔ αποφάσισε να ασκήσει διπλωματική και ψυχολογική πίεση εις βάρος της Ελλάδος. Η πίεση αυτή εκδηλώθηκε με την επιδεικτικά φανερή στρατιωτική ενίσχυση της Βουλγαρίας που έτσι απέκτησε συντριπτική υπεροχή πυρός σε σχέση με την Ελλάδα, με τον "πόλεμο των γραμματοσήμων"* αλλά και με απειλητικές δηλώσεις του γενικού γραμματέα του Ρωσικού κομμουνιστικού κόμματος Νικίτα Χρουστσόφ, που "σύμβούλευε" την Ελλάδα να αποφύγει την εγκατάσταση ΝΑΤΟικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς στο έδαφος της.

Η κυβερνητική κρίση του Ιουλίου του 1965 και η παρακρατική οργάνωση Α.Σ.Π.Ι.Δ.Α.

Η πολιτική κρίση που ξέσπασε το καλοκαίρι του 1965, αφορούσε σε μεγάλο βαθμό την διαφωνία του Βασιλιά Κωνσταντίνου με τον Γεώργιο Παπανδρέου για τον χειρισμό των ανακρίσεων της υπόθεσης Α.Σ.Π.Ι.Δ.Α. («Αξιωματικοί Σώσατε Πατρίδα, Ιδανικά, Δημοκρατίαν, Αξιοκρατίαν»). Συγκεκριμένα υπήρχαν στοιχεία που συνέδεαν τον τότε νεοεμφανισθέντα αλλά ανερχόμενου βουλευτή Ανδρέα Παπανδρέου με την συγκεκριμένη οργάνωση. Ο τότε υπουργός Εθνικής Αμύνης Πέτρος Γαρουφαλιάς, πρόσωπο που απολάμβανε της απόλυτης εμπιστοσύνης του Στέμματος, μετά την έκθεση Γρίβα και το αποτέλεσμα της ανάκρισης του Σίμου, είχε διατάξει την συνέχιση των ανακρίσεων και την παραπομπή της σε στρατοδικείο, όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου τον εξανάγκασε σε παραίτηση ενημερώνοντας τον Βασιλιά ότι σκοπεύει να αναλάβει το υπουργείο Εθνικής Αμύνης ο ίδιος. Αφορμή για την απόπομπή του Γαρουφαλιά ήταν και η άρνηση του στην διαταγή του Παπανδρέου να αρχίσουν οι ανακρίσεις για την εφαρμογή του σχεδίου "Περικλής" στις εκλογές του 1961, κάτι που προφανώς ήθελε να χρησιμοποιήσει ο Παπανδρέου ως αντιπερισπασμο στην υπόθεση Α.Σ.Π.Ι.Δ.Α, καθώς από εκείνες τις εκλογές είχαν περάσει τέσσερα χρόνια.