10 Δεκεμβρίου 1893: "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν!!"

Η ιστορική παραδοχή του Χαρίλαου Τρικούπη «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν» στις 10 Δεκεμβρίου 1893 σηματοδοτεί ανάγλυφα τη θλιβερή κατάληξη μιας οικονομικής πολιτικής μεγάλων φιλοδοξιών και αγαθών προαιρέσεων, τα διδάγματα της οποίας δεν έχουν ακόμα, έναν αιώνα αργότερα, συζητηθεί ευρέως. Η πολιτική αυτή ανάγκασε το 1898 την Ελλάδα στην αποδοχή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου (ΔΟΕ) ο οποίος υποχρέωσε τη χώρα σε πολιτική αυστηρότατης λιτότητας, ως το 1910 τουλάχιστον, για να καταργηθεί τυπικά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο...

Οι πολιτικές των δύο ανδρών διέφεραν ώς την πτώχευση του 1893 στη ρητορεία, αλλά συνέκλιναν στην πράξη. Ο Τρικούπης τασσόταν υπέρ της οικονομικής ανάπτυξης. Εκπροσωπούσε γαιοκτημονικά συμφέροντα καθώς και το ελληνικό κεφάλαιο της Διασποράς και ήταν οπαδός της στρατιωτικής ετοιμότητας της χώρας να αντιμετωπίσει προκλήσεις της εξωτερικής πολιτικής που θα οδηγούσαν στη γεωγραφική της επέκταση. Ο Δηλιγιάννης ήταν κι αυτός πρόμαχος της Μεγάλης Ιδέας. Τασσόταν υπέρ του «νοικοκυρέματος» των δημόσιων οικονομικών της χώρας και εκπροσωπούσε πολιτικά τους «νοικοκυραίους» της πόλης και του χωριού. Παρά τα δημοφιλή «ο προϋπολογισμός αφήνει μικρό πλεόνασμα», «κάτω οι φόροι» και άλλες δημαγωγικές κορώνες, αμφότεροι οι πολιτικοί συσσώρευσαν μεγάλα ελλείμματα όσο κυβέρνησαν, δικαιολογώντας την απόκλιση μεταξύ προεκλογικών τους δεσμεύσεων και κυβερνητικών πεπραγμένων με επείγουσες τρέχουσες ανάγκες που πάντα θεωρούσαν ότι αντιμετώπιζαν.

Ο ναυτικός αποκλεισμός του Πειραιά κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο και το "Υπουργείο Κατοχής"

Κατά την διάρκεια του 19ου Αιώνα η πολιτική της Γαλλίας αλλά κατ΄εξοχήν της Αγγλίας στην Ανατολή πρότασσε ως βασική προτεραιότητα την εδαφική ακεραιότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως βασική ανάσχεση της Ρωσικής καθόδου στην Μεσόγειο. Αντιθέτως η Ρωσία είχε προαιώνιο πόθο την συντριβή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την κάθοδο της στο Αιγαίο. Για τρεις αιώνες η Ρωσία επεδίωκε τον στόχο αυτό προσεταιριζόμενη όλους τους Χριστιανικούς λαούς (και κυρίως τους Έλληνες. Η πολιτική αυτή θα άλλαζε το 1860 όταν η Ρωσία (δυστυχώς για την Ελλάδα και τα συμφέροντα του Ελληνισμού) θα εστερνιζόταν την Θεωρία του Πανσλαβισμού.

Την εξιστορούμενη εποχή  Οθωμανική Αυτοκρατορία αντιμετώπιζε μια σειρά σοβαρών προβλημάτων με κυριότερο την οικονομική χρεοκοπία και τις αντίπαλες φατρίες μέσα στην Υψηλή Πύλη. Αυτό την καθιστούσε αδύναμη πολιτικά και στρατιωτικά (ο περίφημος "μεγάλος ασθενής") και έσπρωχνε την Ρωσία του τσάρου Νικολάου Α΄ να αναζητά μια αφορμή για να επέμβει εις βάρος της.

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και η βουλγαρική επιβουλή (26 Οκτωβρίου 1912)

Στις 26 Οκτωβρίου 1912, ανήμερα της μεγάλης χριστιανικής γιορτής του Αγίου Δημητρίου, ο Τούρκος Χασάν Ταξίν πασάς αποδέχθηκε το τελεσίγραφο του Διαδόχου Κωνσταντίνου, αρχιστράτηγου του Ελληνικού στρατού καταθέτοντας τα όπλα και παραδίδοντας την Θεσσαλονίκη στον Ελληνικό στρατό. Ολόκληρη η δύναμη της Τουρκικής φρουράς (24.000 άνδρες και 1.000 αξιωματικοί θα θεωρούνταν αιχμάλωτοι, ενώ η πόλη περνούσε υπό την Ελληνική κυριαρχία. Η απελευθέρωση της πόλης ολοκληρώθηκε την επόμενη ημέρα (27 Οκτωβρίου) όταν μπήκε και παρήλασε στην πόλη το απόσπασμα Κωνσταντινόπουλου και η 8η μεραρχία.

Μεταφέρουμε από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Το Μεγάλο άλμα, η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης», ένα απόσπασμα από μια πολύτιμη μαρτυρία του παλιού πολεμιστή Χαρίλαου Χαρίση από τις πρώτες ώρες του ελληνικού στρατού στη Θεσσαλονίκη.

Οι μεγάλες ενισχύσεις Ιταλών, Γάλλων και Μπολσεβίκων υπέρ του Κεμάλ κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας

Της κ. Φωτεινής Τομαή*

Η ΥΠΟΓΡΑΦΗ της Συνθήκης των Σεβρών στο Παρίσι τον Αύγουστο του 1920 σήµανε το τέλος της οθωµανικής αυτοκρατορίας και τον διαµελισµό της από τους Συµµάχους. Στη θέση όµως του παλαιού θεοκρατικού καθεστώτος γεννήθηκε µια νέα, ακόµη πιο επικίνδυνη, πραγµατικότητα που αποτέλεσε κατά µία έννοια τη νέα θρησκεία του κράτους: ο παντουρκισµός. οι διωγµοί σε βάρος των χριστιανικών πληθυσµών, προτού ακόµη προλάβει να στεγνώσει το µελάνι στις Σέβρες, θα έπαιρναν τον χαρακτήρα γενοκτονίας ακριβώς δύο χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1922, όταν η Σµύρνη παραδινόταν στις φλόγες. Η προδοσία όµως της Ελλάδας από τους τέως συµµάχους της είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα.

Η καταιγιστική πληροφόρηση που ελάµβανε η ελληνική κυβέρνηση από την άνοιξη ήδη του 1921, πλην των προξενικών και διπλωµατικών της αρχών στη γείτονα, από όλες τις πρεσβείες της στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπως αυτές περιλαµβάνονται σε τρεις ογκώδεις φακέλους του έτους 1921, γεννά εξακολουθητικά ερωτήµατα για το πού βάδιζε και πόσο αυτοκαταστροφική ήταν η πολιτική της χώρας όταν ο στρατός της διέσχιζε την άνυδρη πεδιάδα του Σαγγαρίου φθάνοντας µόλις λίγα χιλιόµετρα έξω από την Αγκυρα τον καυτό Αύγουστο του 1922.

Η ιστορία της "Μεγάλης Ιδέας" της Ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης

Προέβλεπε την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση όλων των ιστορικών ελληνικών χωρών μετά την Επανάσταση Του Ιωάννη Σ. Κολιόπουλου*

Η Μεγάλη Ιδέα υπήρξε ένα από τα πιο μεγαλόπνοα προγράμματα εθνικής ολοκληρώσεως και αναπτύξεως στη Ν. Βαλκανική: προέβλεπε την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση όλων των ιστορικών ελληνικών χωρών, δηλαδή της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας, της Θράκης, των Επτανήσων, των Δωδεκανήσων, της Κρήτης, της Κύπρου, της Μικράς Ασίας και του Πόντου σε μια «Ελληνική Αυτοκρατορία». Παράλληλα και ταυτόχρονα υπήρξε ένα άλλο ελληνικό ρεύμα που συνέδεε την απελευθέρωση των ιστορικών ελληνικών χωρών, το οποίο προϋπήρξε της Μεγάλης Ιδέας. Ηταν ο φωτισμός της Ανατολής διά των φώτων της Δύσεως. Στον φωτισμό αυτό, η Ελλάς θα είχε τον ρόλο του «φάρου» της Δύσεως στην Ανατολή. Η Μεγάλη Ιδέα γεννήθηκε στη διάρκεια της Επαναστάσεως του 1821, μολονότι πολλά χαρακτηριστικά της κυοφορούνταν πριν από τον Αγώνα. Μάλιστα δε, η ιδέα της επικράτειας του έθνους, υπήρξε σε αντιδιαστολή με αυτή του ελληνικού κράτους προγενέστερη αυτής.
Ο Ρήγας στη Χάρτα του, σιωπηρά και υπαινικτικά, προβάλλει την επικράτεια αυτή του έθνους, συμπεριλαμβανομένων όλων των ελληνικών ιστορικών χωρών, καθώς και μερών της ελληνικής Διασποράς και της Β. Βαλκανικής. Βέβαια ο Ιωάννης Κωλέττης, ο πρώτος κοινοβουλευτικός πρωθυπουργός της Ελλάδος, ήταν αυτός που εξήγγειλε στην Εθνοσυνέλευση της 3ης Σεπτεμβρίου τη Μεγάλη Ιδέα, όταν μίλησε με θέρμη υπέρ των ετεροχθόνων, κατά τη συζήτηση των σχετικών άρθρων του Συντάγματος, στη συζήτηση για τη διάκριση των αυτοχθόνων από τους ετερόχθονες και τα δικαιώματά τους, το 1844.

Η συγκρότηση και η δράση του Κρητικού φοιτητικού "Ιερού Λόχου" κατά τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913

Γεώργιος  ΚΑΡΚΑΝΗΣ  (Καθηγητής  Δ.Ε., Δρ. Θεολογίας)

Η  ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟΥ «ΙΕΡΟΥ ΛΟΧΟΥ»

Στα 1912 η Κρήτη βρίσκεται  υπό καθεστώς  ημιαυτονομίας (Δετοράκη, 1990). Ο πόθος για  ένωση με τη μητέρα Ελλάδα μεγάλος. Στις 17-9-1912 κηρύχθηκε  γενική επιστράτευση στην Ελλάδα και μία μέρα μετά στις 18-9-1912 διατάχθηκε ανάλογη και στην Κρήτη (Καλλιβρετάκης, 1990). Πέρα, όμως, από τους στρατεύσιμους Κρήτες υπήρξαν και εκατοντάδες άλλοι, οι οποίοι έσπευσαν να καταταγούν ως εθελοντές. Μεταξύ αυτών πολλοί Χανιώτες φοιτητές, αλλά και τελειόφοιτοι μαθητές του «Γυμνασίου Χανίων» (Αρχολέων, 1971). Άλλωστε, δεν ήταν  η πρώτη φορά  που  οι τελειόφοιτοι μαθητές του εν λόγω Γυμνασίου έσπευδαν να καταταγούν  ως  εθελοντές, προκειμένου να συμβάλουν στην  απελευθέρωση της  Μακεδονίας (Καραβίτης, 1994).
Διαμάχη, όμως, ξέσπασε μεταξύ των παλαιών Κρητών καπεταναίων και των Ελλήνων αξιωματικών, που βρισκόταν στην Κρήτη για να εκπαιδεύουν το στρατό της Κρητικής Πολιτοφυλακής, καθώς οι μεν πρώτοι ήθελαν να εντάξουν τη σπουδάζουσα αυτή νεολαία της Κρήτης στα υπό συγκρότηση εθελοντικά τους σώματα για ευνόητους λόγους, οι δε Έλληνες αξιωματικοί θεωρούσαν ότι ήταν προτιμότερο οι νεαροί αυτοί Κρήτες εθελοντές σπουδαστές ν’ αποτελέσουν μέρος ενός τακτικού και πειθαρχημένου στρατού (Αρχολέων, 1971).
Τελικά το όλο ζήτημα  διευθετήθηκε με τη μεσολάβησε του Λοχαγού Παύλου Λαμπίρη. Ο εν λόγω αξιωματικός, αφού συγκέντρωσε καπετανέους, σπουδαστές και φοιτητές στο Πεδίον του  Άρεως  Χανίων «συνέστησεν να σχηματισθή χωριστόν εθελοντικόν σώμα των καπετανέων και ανταρτών,  και χωριστός στρατός από σπουδαστάς και φοιτητάς, οίτινες και πειθαρχικοί θα είναι ως ήσαν εις τα σχολεία και Πανεπιστήμιά των, αλλά γνωρίζουν και την αυτοθυσία και τον ηρωϊσμόν του λόχου του Δραγατσανίου και θα μιμηθούν τούτον έχοντες ως σημαίαν την σφραγίδαν που παρηγγέλθη η κατασκευή της…» (Αρχολέων, 1971).

Η συνάντηση του Ίωνα Δραγούμη και του Γεωργίου Παπανδρέου στο Βερολίνο

(το 1914 συναντήθηκαν τυχαία στο Βερολίνο ο Ίων Δραγούμης (ήταν εκεί ως διπλωματικός ακόλουθος) με τον Γεώργιο Παπανδρέου (σπούδαζε πολιτικές επιστήμες) και αντάλλαξαν απόψεις επί των Εθνικών και κοινωνικών θεμάτων που απασχολούσαν τότε τον Ελληνισμό, αλλά που κατά την γνώμη μας παραμένουν επίκαιρα πάντοτε. Την σημαντική αυτή ιδεολογική συνάντηση περιγράφει στο παρακάτω αξιόλογο κείμενο του ο φίλος μου Βαγγέλης Κομνηνάκης τον οποίο ευχαριστώ για την ευγενική άδεια αναδημοσίευσης που μου παρείχε)

Ο Ίων Δραγούμης υπήρξε για το ελληνικό έθνος μία εμβληματική φυσιογνωμία. Την εποχή του Μακεδονικού Αγώνος ανεδείχθη ως σπουδαίος μαχητής, διπλωμάτης και πολιτικός με ακατάβλητη πίστη στα ιδανικά της φυλής και αποφασιστικά επίμονος στο όραμα της απελευθερώσεως των αλυτρώτων Ελλήνων.

Το έτος 1914 ο Γεώργιος Παπανδρέου συναντά τον Ίωνα Δραγούμη στο Βερολίνο. Ο Ίων έχει μόλις συγγράψει το βιβλίο του «Ελληνικός Πολιτισμός». Ο Γεώργιος Παπανδρέου στα «Πολιτικά Κείμενα» υποβάλλει σε μία έντιμη ιδεολογική κριτική το βιβλίο του Ίδα, όπως τον αποκαλεί, προτού στο τέλος αποκαλύψει τα αισθήματα συμπαθείας που τρέφει για τον Ίωνα.

Περιγράφει λοιπόν ο Γ. Παπανδρέου την κατάσταση που επεκράτει στην Ελλάδα προ του 1897. Λέγει λοιπόν ότι «οι παλαιοί πολιτικοί δεν είχαν λησμονήσει την Μεγάλην Ιδέαν. Αυτή μάλιστα η πίστις, ότι το ελεύθερον Κράτος ήτο προσωρινόν, εχαρακτήριζε την Ελλάδα μέχρι του 1897. Μόνον κατόπιν της θλιβεράς ήττης του 1897 έχασεν έδαφος η Μεγάλη Ιδέα, εδημιουργήθη το ρεύμα των απαισιοδόξων, με σύμβολον «δεν βαρυέσαι», «δεν διορθώνεται το Ρωμαίικο», με πρωθυπουργούς κυβερνώντας «τυχαίως και μοιραίως». Και ως αντίδρασις κατά της αυτοκτόνου αυτής ιδεολογίας προεκλήθη η κίνησις των Νέων, τα εθνικά κινήματα εις την Μακεδονίαν, την Ήπειρον και την Θράκην, η πολιτική των Εθνοτήτων εις την Πόλιν και η Στρατιωτική Επανάστασις (σ.σ. στο Γουδί)».

Από το ΣΕΚΕ στο ΚΚΕ (συνοπτική ιστορία των πρώτων ετών της Αριστεράς στην Ελλάδα)

1. Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ευρώπη και στην Ελλάδα πριν από τη ΓΣΕΕ και το ΣΕΚΕ.
Τα Βαλκανικά κράτη στα οποία οι σοσιαλιστικές ιδέες κυοφορούνταν από πολύ νωρίς υπήρχε το συγκριτικό πλεονέκτημα, που δε διέθετε η Ελλάδα, της επαφής με την υπόλοιπη Ευρώπη κυρίως όμως με τη Ρωσία καθώς σ’ αυτήν συντελούνταν βασικές ιδεολογικές ζυμώσεις αρκετά πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917.

Ας μη λησμονείται εξάλλου ότι, πριν από την προσάρτηση της Μακεδονίας, το ελληνικό κράτος ήταν αποκομμένο από τον κύριο ευρωπαϊκό χώρο αλλά και ειδικότερα το Βαλκανικό.
Ωστόσο, οι βασικοί λόγοι της καθυστέρησης είχαν σχέση με την εσωτερική ελληνική πραγματικότητα. Με άλλα λόγια, η οικονομική ανάπτυξη παρουσίασε βραδύτητα, η μετάβαση από το προμονοπωλιακό στο μονοπωλιακό καπιταλιστικό στάδιο ήταν καθυστερημένη ενώ δε δημιουργήθηκαν μεγάλες βιομηχανικές μονάδες που θα λειτουργούσαν ως φυτώρια του προλεταριάτου. Συν τοις άλλοις, απουσίαζε η εμπειρία συγκροτημένων κομματικών μηχανισμών, η δομή των κομμάτων ήταν χαλαρή ενώ το πελατειακό σύστημα και η πατρωνία άμβλυναν τις κοινωνικές αντιθέσεις καθώς εξυπηρετούνταν, για ψηφοθηρικούς λόγους, και άτομα από χαμηλά λαϊκά στρώματα. Εκτός αυτών, η μικροϊδιοκτησία γης επανάπαυε (όσο σταδιακά γίνονταν απαλλοτριώσεις) στην ψευδαίσθηση του προνομίου της ατομικής ιδιοκτησίας ενώ αναπόφευκτα καθήλωνε τον πληθυσμό στην ύπαιθρο (όχι κακό αυτό) χωρίς τη μαζική συγκέντρωση εργατών σε πόλεις όπως σε άλλα κράτη.