Πτολεμαίος Σαρηγιάννης: μια βιογραφία (1882-1953)

Ο Πτολεμαίος Σαρηγιάννης το 1919 στη Μικρά Ασία
γράφει ο Φιλίστωρ
(αφορμή για το παρόν άρθρο υπήρξε ένας σχετικός λίβελος που έγραψα το 2011 για τον Πτολεμαίο Σαρηγιάννη. Αυτό το άρθρο προκάλεσε άμεσα την προσοχή του κοινού με πολλά σχόλια, καθώς ήταν και μοναδικό στο είδος του στο διαδίκτυο. Είναι γεγονός ότι είχε πολλές ανακρίβειες και λάθη, αλλά πριν από όλα ήταν άδικο για το ιστορικό πρόσωπο. Όσοι με παρακολουθούν τακτικά γνωρίζουν ότι δεν φοβάμαι να αναγνωρίσω τα λάθη μου και να τα επανορθώσω. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον εγγονό του βιογραφούμενου, Πτολεμαίο Σαρηγιάννη, που μου έδωσε το αναγκαίο ερέθισμα να αναθεωρήσω συνολικά το άρθρο).

Εισαγωγή -Εθνικός Διχασμός και εκστρατεία στη Μικρά Ασία

Ο Πτολεμαίος Σαρηγιάννης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1882. Σπούδασε στη σχολή Ευελπίδων από την οποία εξήλθε το 1903 ως ανθυπολοχαγός του Μηχανικού. Στη συνέχεια, έκανε λαμπρές επιτελικές σπουδές στην Γαλλική σχολή πολέμου και έλαβε μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα στη περιοχή Μοναστηρίου υπό το ψευδώνυμο "Καλαμίδης". Εθεωρείτο άριστος επιτελικός, έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους και μετά την ενοποίηση του κράτους υπό τον Βενιζέλο, ορίστηκε επιτελάρχης της μεραρχίας Κρήτης και είχε προαχθεί επ΄ ανδραγαθία στην μάχη του Σκρα το 1917. Γενικά είχε ιδιαίτερη σύνδεση με τον Θεόδωρο Πάγκαλο του οποίου ήταν προστατευόμενος, για τον λόγο αυτό ορίστηκε υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου της Μικρασιατικής Στρατιάς, με άμεσο προϊστάμενο τον προστάτη του. Δεν αντικαταστάθηκε μετά την πολιτική μεταβολή του Νοεμβρίου, καθώς η νέα κυβέρνηση θεώρησε πως έπρεπε να υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος με την προηγούμενη ανώτατη διοίκηση καθώς τα περισσότερα μέλη της είτε είχαν αντικατασταθεί για πολιτικούς λόγους, είτε είχαν παραιτηθεί (Παρασκευόπουλος), είτε είχαν λιποτακτήσει πηγαίνοντας στην Κωνσταντινούπολη (Κονδύλης, Ιωάννου κτλ) που βρισκόταν υπό διεθνή Αρμοστεία. Ο Σαρηγιάννης ως επιτελικός αξιωματικός, έχαιρε γενικής εκτίμησης στο στράτευμα, που εκείνη την εποχή δεν διέθετε πολλούς αξιωματικούς με τις σπουδές του στο εξωτερικό.

Η συμμετοχή του Σαρηγιάννη στη κρίσιμη διάσκεψη στο Λονδίνο (Φεβρουάριος 1921)


Ο Πτολεμαίος Σαρηγιάννης (δεύτερος από αριστερά), μαζί με τον πρωθυπουργό Καλογερόπουλο (καθιστός) και άλλα μέλη της ελληνικής αντιπροσωπείας στο Λονδίνο, το Φεβρουάριο του 1921

Στις 8/21 Φεβρουάριου 1921 έγινε στο Λονδίνο η πρώτη συνδιάσκεψη των Συμμάχων (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) στην οποία συμμετείχε η Ελληνική Κυβέρνηση υπό τον τότε πρωθυπουργό Καλογερόπουλο. Την Ελληνική στρατιά της Μ. Ασίας αντιπροσώπευε ο Σαρηγιάννης ως ειδικός σύμβουλος σε στρατιωτικά θέματα που αφορούσαν το μέτωπο. Στην Συνδιάσκεψη του Λονδίνου, ερωτώμενος σχετικά με τις δυνατότητες του Ελληνικού στρατού, προσπάθησε να πείσει ότι ο Ελληνικός στρατός στη Μικρά Ασία (100.000 άνδρες τότε) είχε τις δυνάμεις να συντρίψει τον Κεμάλ εντός τριών μηνών βαδίζοντας αν χρειαζόταν και πέραν της Άγκυρας. Παρά τις αντιρρήσεις των Γάλλων στρατιωτικών Γκουρώ και Ζώρζ που εκπροσωπούσαν τον Φος στη σύσκεψη, ο Σαρηγιάννης βεβαίωνε ότι ο Ελληνικός στρατός ήταν έτοιμος για προέλαση, ενώ η παρουσίαση της κατάστασης στην Ανατολή παρουσιαζόταν με ένα εντελώς ειδυλλιακό και υπεραισιόδοξο τρόπο για την Ελληνική πλευρά. Εκτός αυτού, ο Σαρηγιάννης ανέπτυξε σε ιδιαίτερη σύσκεψη με τους Άγγλους ιθύνοντες (Λόυδ Τζώρτζ, Καρ) το υπεραισιόδοξο, ως ανεδαφικό, σχέδιο του για προέλαση στην Άγκυρα και συντριβή των Κεμαλικών, ενώ προέβλεπε ακόμη και απόβαση στον Πόντο με στρατιωτική συνεργασία με το Ελληνικό στοιχείο της περιοχής. 

Ο Δημήτριος Γούναρης που εν τω μεταξύ είχε επίσης έρθει στο Λονδίνο μετά από πρόσκληση της Συνδιάσκεψης ώστε να είναι πληρέστερη η ελληνική αντιπροσωπεία, ακολούθησε τις συμβουλές του Σαρηγιάννη, θεωρώντας πως η επικείμενη στρατιωτική επιτυχία στο μέτωπο θα ενδυνάμωνε διπλωματικά την Ελλάδα που έμοιαζε να χάνει έδαφος από τη φανερή εχθρότητα των Γάλλων και των Ιταλών και την στάση των Άγγλων που στήριζαν την ελληνική προσπάθεια μόνο σε θεωρητικό επίπεδο. Στο τηλεγράφημα του προς τη Στρατιά στις 25 Φεβρουαρίου 1921, ο Γούναρης αναφερόταν ρητά στο γεγονός ότι το σχέδιο προέλασης είχε εξασφαλισμένη επιτυχία σύμφωνα τους Σαρηγιάννη και Πάλλη, αλλά συνάμα τηρούσε σαφείς αποστάσεις από την τελική απόφαση της επίθεσης, ζητώντας από την ηγεσία της στρατιάς να αποφασίσει επί τόπου σταθμίζοντας τα δεδομένα.



Πτολεμαίος Σαρηγιάννης

Επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 και η προέλαση προς την Άγκυρα

Οι συμβουλές και η επιμονή του Σαρηγιάννη σε συνδυασμό με το διπλωματικό αδιέξοδο του Λονδίνου, παρέσυραν την Κυβέρνηση αλλά κυρίως τον αρχιστράτηγο Παπούλα που δεν ήταν ικανός να επηρεάσει τις εξελίξεις, και οδήγησαν στην αποτυχημένη επίθεση του Μαρτίου του 1921, όπου ο Ελληνικός στρατός είχε 55 αξιωματικούς νεκρούς και 149 τραυματίες και 652 οπλίτες νεκρούς και 2.926 τραυματίες. Στο νότιο τομέα οι συνολικές απώλειες ανήλθαν στους 760 άνδρες, από τους οποίους 165 νεκροί και 587 τραυματίες, καθώς και 8 αγνοούμενοι. Το ηθικό των Κεμαλιστών ανέβηκε χάρις την νίκη αυτή και εκατοντάδες Τούρκοι αξιωματικοί έσπευσαν να ενισχύσουν τον Κεμάλ, ενώ σπουδαίος ήταν και ο διεθνής αντίκτυπος της αποτυχίας, καθώς ήταν η πρώτη μεγάλη στρατιωτική αποτυχία της Ελλάδας στη Μικρά Ασία. 

Να σημειωθεί πως ο διοικητής της στρατιάς της Μ. Ασίας αντιστράτηγος Παπούλας δεν εκδήλωσε αντίθεση στην επιχείρηση, αλλά φαίνεται να υιοθέτησε παθητικά τις πρωτοβουλίες των επιτελών του και στη συγκεκριμένη περίπτωση του Πάλλη. Αντίθεση εκδήλωσε ο υποστράτηγος Γουβέλης που παραιτήθηκε από το Γενικό Επιτελείο, αλλά και ο απόστρατος Βίκτωρ Δούσμανης. Αμφότεροι με εκθέσεις τους προς την Κυβέρνηση ζητούσαν την ενίσχυση του μετώπου με κήρυξη επιστράτευσης πριν την περαιτέρω προέλαση, καθώς ορθώς επεσήμαναν την ενδυνάμωση του εχθρού και τις δυσκολίες που θα προέκυπταν από την επιμήκυνση του μετώπου.

Σύμφωνα με τον Σαρηγιάννη, η αποτυχία προήλθε επειδή ο Πάλλης εφήρμοσε άλλο σχέδιο από το δικό του, κάτι που πιθανά ίσχυε. Η ευθύνη του Σαρηγιάννη στο ζήτημα της αποτυχίας των επιθέσεων του Μαρτίου, εδράζεται σε δύο άξονες: ο πρώτος είναι ότι παρουσίασε ένα υπεραισιόδοξο σενάριο για την κατάσταση στην Ανατολή το οποίο διαψεύστηκε πολύ σύντομα εκθέτοντας διεθνώς την Ελληνική κυβέρνηση, υπονομεύοντας την αξιοπιστία της. Ο δεύτερος, ότι για κάποιον ανεξήγητο λόγο, πιθανά γιατί ο ίδιος ως άνθρωπος διακρινόταν από υπεραισιοδοξία, παρέσυρε την ελληνική αντιπροσωπεία στην ιδέα ότι η ανάληψη στρατιωτικής ενέργειας ήταν εφικτή και με σχεδόν εξασφαλισμένη επιτυχία. 

Ο υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου, Πτολεμαίος Σαρηγιάννης συνομιλεί με τον αρχιστράτηγο Αναστάσιο Παπούλα μπροστά σε κτίριο. Παρακολουθούν αξιωματικοί. Μικρασιατική εκστρατεία.

Μετά την αποτυχία του Μαρτίου, η κυβέρνηση δεν αποστράτευσε τους δύο επιτελείς (το πιθανότερο ήταν ότι δεν μπορούσε να τους αντικαταστήσει), αλλά οι ίδιοι διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό ρόλο στον σχεδιασμό της επίθεσης προς την Κιουτάχεια και το Εσκή Σεχίρ, αλλά κυρίως στην τελική μοιραία προέλαση προς την Άγκυρα. Η μοιραία απόφαση για προέλαση πάρθηκε ομόφωνα από το στρατιωτικό συμβούλιο στην Κιουτάχεια με την έγκριση από το γενικό επιτελείο (Πάλλης - Σαρηγιάννης) και την συγκατάθεση του αρχιστράτηγου Παπούλα μετά από πολλούς αρχικούς δισταγμούς κι παρά την αντίθετη γνώμη του διευθυντή του ΙV γραφείου της στρατιάς Γεωργίου Σπυρίδωνος. Κατά της παρακινδυνεμένης εκστρατείας τάχθηκαν πολλοί μέραρχοι, τουλάχιστον δύο σωματάρχες (Κοντούλης, πρίγκιπας Ανδρέας) αλλά και ο πρίγκιπας Νικόλαος. Λίγα χρόνια μετά ο Παπούλας θα προσπαθήσει να ρίξει όλες τις ευθύνες για την προέλαση στον Ξενοφώντα Στρατηγό (βλέπε η Αγωνία ενός Έθνους σελ. 111). Εκ των υστέρων, ο Σαρηγιάννης αρνήθηκε ότι στήριξε την προέλαση, όμως η μαρτυρία του δεν επαληθεύεται από τα διαθέσιμα στοιχεία, αντίθετα σύμφωνα με τον αντιστράτηγο Κλεάνθη Μπουλαλά "..ο Σαρηγιάννης έκρινε ορθότατα ότι ήτο επείγουσα η εκτέλεσις της πρώτης αυτής φάσεως της προς Άγκυραν εκστρατείας". Ο πρίγκιπας Ανδρέας στα απομνημονεύματα του περιγράφει τον Σαρηγιάννη ως τον κύριο υπεύθυνο για την τελική απόφαση της προέλασης, ενώ τον περιγράφει με ιδιαίτερα χαμηλό ηθικό μετά την διαφαινόμενη αποτυχία της, είναι πάντως σαφές ότι η μαρτυρία του στερείται αμεροληψίας.

Διαπραγματεύσεις με τη "Μικρασιατική Άμυνα" και συμμετοχή στην ανακωχή των Μουδανιών

Μετά την αποτυχία της εκστρατείας του Σαγγαρίου και το στρατιωτικό αδιέξοδο, ο Σαρηγιάννης εκπροσώπησε τον αρχιστράτηγο Παπούλα στις διαπραγματεύσεις με την Μικρασιατική Άμυνα για την ανακήρυξη της αυτονομίας της Μικράς Ασίας. Για το λόγο αυτό είχε μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη τον Ιανουάριο του 1922 όπου είχε συνεννοήσεις με εκπροσώπους της Μικρασιατικής Άμυνας και τον βενιζελικό πατριάρχη Μελέτιο Μεταξάκη, αλλά και στην Αθήνα για να παρουσιάσει το ανεδαφικό σχέδιο στην ελληνική κυβέρνηση. Τελικά το σχέδιο αυτονομίας δεν έγινε αποδεκτό από την ελληνική κυβέρνηση ως ανεφάρμοστο και ο Σαρηγιάννης αποστρατεύθηκε τρεις μήνες πριν την Μικρασιατική Καταστροφή ακολουθώντας την τύχη του Παπούλα. Η Κυβέρνηση Πρωτοπαπαδακη, τον επανέφερε στο Επιτελείο της Στρατιάς μαζί με τον Παλλη στις 24 Αυγούστου 1922, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να αντιστρέψει την δημιουργηθείσα κατάσταση. 

Μετά την επανάσταση του 1922, η επαναστατική κυβέρνηση του ανέθεσε, μαζί με τον Αλέξανδρο Μαζαράκη, την εκπροσώπηση της Ελλάδας στις διαπραγματεύσεις πριν υπογραφεί η ανακωχή των Μουδανιών. Στη χρονική στιγμή αυτή βρίσκεται στα απομνημονεύματα του Αλέξανδρου Μαζαράκη μια πλήρης περιγραφή για τον Σαρηγιάννη:
“Εφυγα λοιπον με εν αντιτορπιλλικον, ηλθε δε μαζι μου και ο Αρχηγος της Επαναστασεως Πλαστηρας, και περνωντας απο την Ραιδεστον επηραμε και τον Συνταγματαρχη Σαρηγιαννην.  
Θα κανω μιαν παρεμβασιν δια τον αξιωματικον αυτον, διοτι επαιξεν ουσιαστικόν ρόλον είς την μικρασιατικην έκστρατείαν. Ειχαμε μαζι σπουδάσει εις την άνωτέραν πολεμικην σχολην τών Παρισίων. Δεν ειχε λάβει μέρος είς τήν έθνικην Αμυναν. Ειχεν υπηρετήσει επειτα είς διάφορα έπιτελεια και τέλος ως υπαρχηγος του έπιτελείου της στρατιάς Μικράς Άσίας. 'Όταν ηλλαξε τό καθεστως τόν έκράτησαν είς την ίδίαν θέσιν και ετσι σχεδον αύτός διηύθυνε, λόγω της προηγουμένης πείρας του τας στρατιωτικας έπιχειρήσεις τοϋ Ίουλίου 1921 μέχρι και της ηττης του Σαγγαρίου. 
Eιχεv αντίληψιν και έργατικότητα πολλήν. Άλλ' οχι πολυ βάθος, άπεριόριστον δε αύτοπεποίθησιν μέχρις εγωισμου. 'Αποσταλεις ώς στρατιωτικός συμβουλος τής έλληvικής αντιπροσωπείας τόν Μάρτιον του 1921 είς Λονδινον έπέμεινεν έκει περι τής δυναμικότητος τoυ έλληνικου στρατου να συντρίψη το κεμαλικον κίνημα και. χάρις είς τας είσηγήσεις του διετάχθη έκειθεν ή έκτέλεσις τών επιχειρήσεων πρός Έσκι Σεχιρ καl Άφιόν Καραχισσάρ, αί οποίαι κακώς διευθυνόμεναι στρατηγικώς άπέτυχον και παρέσχον είς τους Τούρκους την εύκαιρίαν να έορτάσουν την νικην του Ίνεϊνου, ως την ονομάζουν, ή όποία άνύψωσε τό ήθικόν των και υπηρξε, μετα την προηγειθησαν άποτυχίαν τών επιχειρήσεων προς Έσκι Σεχιρ του Δεκεμβρίου του 1920, ή σοβαρα προειδοποίησις περι τών δυσχερειών και κινδύνων νέων έκ μέρους του έλληνικου στρατου έπιθετικών έπιχειρήσεων. 
Έπίσης δεν ήμπορουσα να έννοήσω πώς ό Σαρρηγιάννης είχεν έγκρίνει η είσηγηθή την άκατανόητον έκστρατείαν της 'Αγκύρας. 'Όταν τον είδα του εξέφρασα την απορίαν μου, μου απήντησε δε οτι αύτός ήτο έναντίον της Εκστρατείας αύτής. Άλλ' οτι ό Ξ. Στρατηγος του είπεν on είναι πολιτικη ανάγκη και ήναγκάσθη ουτω να υποκυψη και έργασθή δια την επιχείρησιν αύτήν.  
Τό περίεργον είναι οτι ολοι βγαίνουν οτι ησαν έναντίον ίδίως οί υπεύθυνοι έκτελεσταί ό αρχιστράτηγος Παπούλας, ό έπιτελάρχης Πάλλης, ό υπαρχηγός Σαρηγιάννης, ό διευθυντης του IV γραφείου Σπυρίδωνος και ομως η Επιχείρησις εγινε. Φαίνεται οτι κανεις δεv ειχε τό σθένος να υποστηρίξη την γνώμην του και έν άνάγκη να παραιτηθει της θέσεώς του, ίδίως ο αρχιστράτηγος και ό έπιτελάρχης, μόνον και μόνον δια να μη γίνουν δυσάρεστοι εις τόν βασιλέα και την κυβέρνησιν.” 
Αλέξανδρος Μαζαράκης - Αινιάν
Όταν έφτασε η Ελληνική αντιπροσωπεία στα Μουδανιά (στρατηγός Μαζαράκης, αντισυνταγματάρχης Σαρηγιάννης) και ενημερώθηκε για τους όρους της ανακωχής που είχαν ήδη συμφωνηθεί εν απουσία της, αρνήθηκε να υπογράψει δηλώνοντας πως δεν είχε εξουσιοδότηση για τόσες πολλές και κρίσιμες παραχωρήσεις. Οι σύμμαχοι ενημέρωσαν την Ελληνική κυβέρνηση ότι σκόπευαν να υπογράψουν την ανακωχή ακόμη και μονομερώς. Ο Πλαστήρας αρνήθηκε να υπογράψει μια τέτοια "ανακωχή" που ισοδυναμούσε ουσιαστικά με παράδοση άνευ όρων. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος τηλεγράφησε τόσο στην Ελληνική κυβέρνηση όσο και στην αντιπροσωπεία στα Μουδανιά να αποδεχθούν και να υπογράψουν τους όρους της επώδυνης ανακωχής χωρίς δισταγμούς και δεύτερες σκέψεις. 

Λόγω κακής συνεννόησης (φαίνεται από τα τηλεγραφήματα πως οι υπεύθυνοι του Ελληνικού υπουργείου εξωτερικών δεν γνώριζαν ότι τα Τουρκο-Βουλγαρικά σύνορα του 1915 δεν ήταν ο Έβρος ποταμός) η Ελληνική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Μαζαράκη αποχώρησε από τα Μουδανιά χωρίς να υπογράψει. Τελικώς μετά από συνεχείς πιέσεις του Βενιζέλου από το εξωτερικό η κυβέρνηση Κροκιδά αναγνώρισε την ανακωχή. Στις 25.9.1922 ο Βενιζέλος τηλεγράφησε από το Παρίσι: «Ανατολική Θράκη απωλέσθη ατυχώς δι’ Ελλάδα» και: «Ανάγκη Θράκες να εγκαταλείψωσι την γην, την από τόσων αιώνων κατοικούσιν, αυτοί και πρόγονοί των». 

 Το βασικό αποτέλεσμα της Ανακωχής αυτής είναι ότι ουσιαστικά δημιούργησε τετελεσμένα γεγονότα υπέρ των Τούρκων για την Συνθήκη Ειρήνης που υπογράφτηκε αργότερα στην Λοζάννη. Μια άλλη παρενέργεια της ανακωχής των Μουδανιών είναι ότι οι Τούρκοι στις διαπραγματεύσεις στην Λοζάννη αξίωναν και την Δυτική Θράκη, επ΄ απειλή πολέμου. Το τραγικότερο όλων όμως, ήταν ότι πάνω από 250.000 Έλληνες αναγκάστηκαν να εκπατριστούν από την Ανατολική Θράκη εγκαταλείποντας τις περιουσίες τους και τα σπίτια τους ολοκληρώνοντας την τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η αποχώρηση των Ελλήνων κατοίκων της Ανατολικής Θράκης από τις εστίες τους, και λόγω των περιορισμένων μέσων της εποχής, έγινε υπό δραματικές και τραγικές συνθήκες. Είναι χαρακτηριστικό πως οι Άγγλοι αρνήθηκαν να δώσουν παράταση στην εκκένωση ακόμη και για μια εβδομάδα! Συνολικά, μαζί με τους στρατιώτες και τους Έλληνες δημοσίους υπαλλήλους μετακινήθηκαν προς την Ελληνική μεθόριο πάνω από 400.000 άνθρωποι.

Δίκη των Έξ - Μεσοπόλεμος

Ο Πάγκαλος ως επικεφαλής των ανακρίσεων, κάλεσε τον Σαρηγιάννη ως μάρτυρα στην προανάκριση της δίκης των εξ, αλλά δυστυχώς δεν σώζεται η κατάθεση του καθώς τα αρχεία της προανάκρισης καταστράφηκαν με ύποπτο τρόπο από την "επαναστατική κυβέρνηση" Πλαστήρα λίγους μήνες μετά την εκτέλεση των "έξι". Περιέργως ο Σαρηγιάννης δεν συμμετείχε ως μάρτυρας στην δίκη, αλλά στην κατάθεση του στην ανάκριση, στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό το κατηγορητήριο για τους Χατζηανέστη και Στρατηγό. Η υπεράσπιση του Χατζηανέστη (σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής) ζήτησε με αίτημα της να εξεταστεί σε αντιπαράσταση με τον κατηγορούμενο, αλλά ο πρόεδρος της έδρας Οθωναίος καταπατώντας τους πλέον στοιχειώδεις νομικούς κανόνες, αρνήθηκε αναιτιολόγητα  να τον καλέσει ως μάρτυρα, αλλά ακόμη και να διαβάσει την κατάθεση του από την έδρα.

Πάγκαλος - Παπαναστασίου
Στις 25 Ιουνίου 1925 ο Θεόδωρος Πάγκαλος κατέλαβε την εξουσία μετά από στρατιωτικό κίνημα που ουσιαστικά είχε προαναγγείλει από τις στήλες των εφημερίδων, το οποίο δίστασαν να καταστείλουν οι βενιζελικοί πολιτικοί αρχηγοί. Η βασικότερη πρόθεση του Παγκάλου σύμφωνα με άρθρα και δηλώσεις του, ήταν η επανάληψη του πολέμου (revanche) με την Τουρκία. Ως αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατού για τον επικείμενο πόλεμο που θα ξεκινούσε με επίθεση στον Έβρο, επέλεξε τον Πτολεμαίο Σαρηγιάννη, στον οποίο ανέθεσε προσωπικά την ανασύνταξη του Ελληνικού στρατού και την προετοιμασία του για πόλεμο με την Τουρκία.

Ο Σαρηγιάννης ως αρχηγός του ΓΕΣ, σχεδίασε την εισβολή των ελληνικών στρατευμάτων στο Πετρίτσι. Ακολούθως, όταν η επιτροπή που ορίστηκε από την Κ.Τ.Ε. για να διερευνήσει το ζήτημα μετέβη στην Αθήνα, ο Σαρηγιάννης ήταν αυτός που παρουσίασε τις ελληνικές θέσεις εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης. Επίσης, ως εκπρόσωπος του Στρατού, αρνήθηκε να προβεί σε οποιαδήποτε περικοπή από αυτές που του ζήτησε η κυβέρνηση Ευταξία στην γενικότερη προσπάθεια της να εξορθολογικοποιήσει τις κρατικές δαπάνες. Μετά την πτώση της Παγκαλικής δικτατορίας, ο Σαρηγιάννης αποστρατεύεται εκ νέου από την Οικουμενική κυβέρνηση Ζαίμη, ακολουθώντας την τύχη των υπολοίπων Παγκαλικών αξιωματικών, παρά το γεγονός ότι ο Κονδύλης του πρότεινε να παραμείνει στο στράτευμα.

Κατοχή - Δεκεμβριανά

Η συνέλευση των λαϊκών εκπροσώπων στις Κορυσχάδες
Στην Κατοχή συναντούμε τον Πτολεμαίο Σαρηγιάννη να διαπραγματεύεται με το ΕΑΜ για αρχικά να αναλάβει την διοίκηση όλου του ΕΛΑΣ και λίγο μετά μια "μεραρχία" του ΕΛΑΣ. Σύμφωνα με μαρτυρία, η επαφή του με τον ΕΛΑΣ δεν είχε ιδεολογικό κίνητρο, αλλά έγινε μετά από υπόδειξη της κυβέρνησης της Μέσης Ανατολής ώστε να μεταπεισθεί η ηγεσία του και να μην χτυπήσει τους υποχωρούντες Γερμανούς, καθώς αυτοί είχαν απειλήσει ότι θα προέβαιναν σε καταστροφές των υποδομών της Χώρας σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Ο Θόδωρος Μακρίδης (Έκτορας), επιτελικό στέλεχος του ΕΛΑΣ και στρατιωτικός σύμβουλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ, στην έκθεση που παρέδωσε το 1946 στον Νίκο Ζαχαριάδη ανέφερε ότι η θέση για τη «στρατηγική διαρρύθμιση των συνόρων» υιοθετήθηκε ύστερα από πίεση του στρατηγού Πτολεμαίου Σαρηγιάννη και αφορούσε μόνο το θέμα των συνόρων με τη Βουλγαρία. Ο Σαρηγιάννης έθετε ως όρο την υιοθέτηση αυτής της θέσης για να δεχτεί να προσχωρήσει στην Κ.Ε. του ΕΛΑΣ. Γράφει ο Μακρίδης στη συγκεκριμένη έκθεση:
Κατά Ιούλιον-Αύγουστον 1943 προσεχώρησε εις τον ΕΛΑΣ ο υποστράτηγος εν αποστρατεία Πτολ. Σαρηγιάννης. Ούτος, εις την πρώτην συνεδρίασιν της Κ.Ε. του ΕΛΑΣ, και προ της ενάρξεως ταύτης, είπεν: «πριν μου πείτε τα μυστικά σας πρέπει να ξεκαθαρίσω με την πολιτικήν καθοδήγησιν του ΕΑΜ και ειδικώτερον του ΚΚΕ το ζήτημα της επιδιώξεως υπό του ΕΑΜ και της στρατηγικής διαρρυθμίσεως των συνόρων Ελλάδος-Βουλγαρίας υπέρ τής πρώτης». Και απεχώρησεν της συνεδριάσεως. Η θέσις αυτή του υποστρατήγου Σαρηγιάννη, γνωστοποιηθείσα υπό της κομματικής φράξιας της Κ.Ε. του ΕΛΑΣ εις την καθοδήγησιν του ΚΚΕ, έσχεν ως αποτέλεσμα συναντήσεις των σ. Χατζή (ΕΑΜ), Ζεύγου (ΚΚΕ) μετ’ αυτού, με τελικόν αποτέλεσμα αφ’ ενός την υιοθέτησιν υπό του ΕΑΜ της αξιώσεως ταύτης εν αποφάσει της Κ.Ε. του, κοινοποιηθείσης διά του τύπου, και αφ’ ετέρου την εισδοχήν του υποστρατήγου Σαρηγιάννη εις την Κ.Ε. του ΕΛΑΣ ως μέλους και Γενικού Επιτελείου της.
Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας 1944
 Τελικώς ορίστηκε υποδιοικητής του ΕΛΑΣ υπό τον Στέφανο Σαράφη και μάλιστα στάλθηκε ως αντιπρόσωπος του ΕΑΜ στην συνδιάσκεψη του Λιβάνου υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Ακολούθως, έλαβε μέρος στην συνδιάσκεψη στις Κορυσχάδες ως εκπρόσωπος της Αθήνας, ψηφίζοντας για την ανάδειξη της Π.Ε.Ε.Α. Στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας που προέκυψε από την Συνδιάσκεψη, ορκίστηκε υφυπουργός στρατιωτικών στις 24 Νοεμβρίου 1944 εκπροσωπώντας το ΕΑΜ, ενώ ορίστηκε μέλος του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου υπό των Οθωναίο εκπροσωπώντας μαζί με τον Μάντακα, τον ΕΛΑΣ.

Κατά την κρίσιμη περίοδο μεταξύ του Μαΐου και του Δεκεμβρίου του 1944 προσπάθησε να συμβιβάσει το ΚΚΕ με την εξόριστη κυβέρνηση της Μέσης Ανατολής. Φαίνεται ότι διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στα δραματικά γεγονότα της κρίσης αφοπλισμού που οδήγησαν στα "Δεκεμβριανά". Ο Σαρηγιάννης φαίνεται να είναι ο εμπνευστής του συμβιβαστικού σχεδίου κατά το οποίο δεν θα αποστρατευόταν ένα ισόποσο τμήμα του ΕΛΑΣ με τα κυβερνητικά στρατεύματα. Το σχέδιο αυτό προώθησαν οι εαμικοί υπουργοί Σβώλος Τσιριμώκος και Ζέβγος και προς στιγμή φάνηκε ότι θα αποσοβούσε τη σύγκρουση. Τελικά όμως η σύγκρουση επήλθε καθώς ο Παπανδρέου επέβαλλε κάποιες μικρές τροποποιήσεις στο σχέδιο, με αποτέλεσμα η  ηγεσία του ΚΚΕ να το απορρίψει στο σύνολο του. Ο Σαρηγιάννης δεν παραιτήθηκε μαζί με τους εαμικούς υπουργούς, ούτε μαζί με αυτούς του ΚΚΕ, αλλά στις 4 Δεκεμβρίου, αφού δηλαδή είχαν ξεσπάσει τα "Δεκεμβριανά", και τον διαδέχθηκε ο Λεωνίδας Σπαής. Ο Σπαής, ήταν αυτός που υλοποίησε την εισήγηση των Άγγλων για χρησιμοποίηση των κρατούμενων μελών των ΤΑ στη μάχη της Αθήνας. Εξόπλισε και χρησιμοποίησε 12.000 άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας, από τους συνολικά 27.000, σύμφωνα με δική του αφήγηση.

Είναι γεγονός πέραν πάσης αμφιβολίας ότι ο Σαρηγιάννης κατά την κρίση του αφοπλισμού, είχε μεταστραφεί κατά του ΕΑΜ και είχε αποφασίσει να στηρίξει τους κυβερνητικούς. Σύμφωνα με τον Κανελλόπουλο, ο Σαρηγιάννης αποφάσισε στις 2 Δεκεμβρίου να συνταχθεί με τους κυβερνητικούς. Ο Λίπερ αναφέρει σε έκθεσή του προς τον Ίντεν ότι και ο στρατηγός του ΕΛΑΣ Πτολεμαίος Σαρηγιάννης, «ύστερα από παράκληση του Παπανδρέου», έδωσε στον ίδιο στις 3 Δεκέμβρη λεπτομέρειες των κινήσεων του ΕΛΑΣ στην Αθήνα. Για την τελική παραίτηση Σαρηγιάννη, ο Κανελλόπουλος αναφέρει στην εγγραφή της 9ης Δεκεμβρίου: Ο Σαρηγιάννης παραιτήθηκε ύστερα από την απειλή ότι θα σκοτώσουν τη γυναίκα του και το κορίτσι του. 

Πέθανε στην Αθήνα το 1953.

ΠΗΓΕΣ

Δημοσθένης Κούκουνας, Οι Έλληνες Πολιτικοί (Βιογραφικό λεξικό) τόμος Β΄, εκδόσεις Historia

Γεράσιμος Βασιλάτος, Η δίκη των "εξ"
Ξενοφών Στρατηγός, Η Ελλάδα στην Μικρά Ασία
Γενικό Επιτελείο Στρατού, Επίτομος Ιστορία της Μικρασιατικής εκστρατείας
Ιωάννης Πασσάς, Η αγωνία ενός έθνους
Κλέανθης Μπουλαλάς, Η μικρασιατική εκστρατεία 1919-1922
Σπύρος Γασπαρινάτος, Απελευθέρωση- Δεκεμβριανά - Βάρκιζα, εκδόσεις Ι. Σιδέρης

Σχόλια

  1. Φιλιστωρ ποια ηταν τα λαθη που σε εκαναν να αποσυρεις το αρθρο σου; Μπορεις να γινεις πιο συγκεκριμενος; Γιατι η σταση σου παραειναι αμυντικη απεναντι στους κυριους Σαρηγιαννη και Αναστασιου, οι οποιοι εχουν δικαιωμα φυσικα να θελουν να υπερασπιστουν την μνημη του συγγενη-φιλου τους, αλλα η Ιστορια δεν ειναι ουτε προσωπολατρεια, ουτε ιδεοληψιες...Ωρα ειναι να πλακωσουν εδω και αλλοι συγγενεις διαφορων προσωπικοτητων(Βενιζελου, Καραμανλη, Κονδυλη, Πλαστηρα, Παγκαλου κλπ) για τους οποιους εχεις γραψει και να αρχισουν κα σου κανουν υποδειξεις τι να γραφεις και πως...Το υφος μου ειναι καπως επιθετικο διοτι απο αυτα που διαβασα, ΠΟΥΘΕΝΑ δεν ειδα οι συγκεριμενοι κυριοι να παραθετουν καποια αποδειξη, παρα μονο την προσωπικη τους αποψη(τι ξερω για τον Σαρηγιαννη, τι μου ειπε ο Σαρηγιαννης). Αυτου του ειδους λοιπον τα στοιχεια, κατατασονται στις "μαρτυριες" και οχι στις 'αποδειξεις" και αξιολογουνται αναλογως...

    Υ.Γ. 1 Μιας και εισαι σε φαση αναθεωρησης, θα σου προτεινα να ξαναδιαβασεις μια παλια βιβλιοκρισια που ειχες κανει στο "Επιχειρηση Κοφινου" του Παπαγεωργιου. Ειχες κανει καποιες κρισεις για το ποιος απεσυρε την μεραρχια και ειχα πει τοτε οτι ο Χατζηδακης ετοιμαζει βιβλιο για αυτο. Το βιβλιο βγηκε("Γεωργιος Παπαδοπουλος και Κυπριακο" και επανεκδοση του ως διτομο με τιτλο "Ανοιγουμε τον Φακελο της Κυπρου 1950-1974"). Εκει αποδειχτηκε πληρως η ευθυνη του βασιλια οσο και το κινητρο(συνωμοσια του τριγωνου βασιλιας-Καραμανλης-Μακαριος για την ανατροπη του καθεστωτος της 21ης Απριλιου). Θα σου προτεινα λοιπον να το ξαναδιαβασεις και να το ξαναγραψεις.

    Υ.Γ 2 Ο εμπαθης Μαυρογορδατος εβγαλε προσφατα βιβλιο για τις επιστολες του Κωνσταντινου Α' στην ερωμενη του Παολα. Θα ηταν ενδιαφερον να το διαβασεις και να γραψεις μια κριτικη, διοτι τα συστημικα μεσα παλι θα τον χιλιοπροβαλλουν τον κυριο καθηγητη, οπως τοτε με το υπερεκτιμημενο βιβλιο του "1915 Ο Εθνικος Διχασμος"...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Συμφωνώ με τον Ανώνυμο στο θέμα του Σαρηγιάννη, καθώς οι υποστηρικτές του δεν παρουσίασαν κάποιο ατράνταχτο στοιχείο παρά μόνο προσωπικές απόψεις. Όσο για τη Κοφίνου ( αν και ξεφεύγουμε από το θέμα του άρθρου) το βιβλίο του Παπαγεωργίου αποδεικνύει τις ευθύνες του Μακάριου για την επιχείρηση. Το βιβλίο του Χατζηδάκη δεν το έχω διαβάσει, αλλά ο συγκεκριμένος συγγραφέας έχει κάποια εμπάθεια με βασιλιά και Καραμανλή, όπως και οι περισσότεροι υμνητές της 21ης Απριλίου και είναι φυσικό να ρίχνει τις ευθύνες σε οποιονδήποτε άλλον πλην του Παπαδόπουλου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προς τον ανώνυμο που μου απαντησε για το θέμα του Παπαγεωργίου. Όντως ο συγγραφέας αποδεικνύει πληρως τις ευθύνες του Μακαρίου στο συγκεκριμένο θέμα (το απεδειξε και ο Παπαχελάς αργότερα, βασισμενος στα αμερικανικά αρχεία που ερεύνησε). Ταυτόχρονα, αποδίδει ευθύνες και στην "χουντα" αορίστως χωρίς να μπορεί να εισέλθει στο παρασκήνιο των γεγονότων και να δει τις εσωτερικές συγκρούσεις του καθεστώτος (παρόλο που φαινεται σε σημεία ότι υποψιάζεται κάποια πράγματα...). Το τελείως αστοχο της υπόθεσης, είναι ότι στο τέλος του βιβλίου κι ενώ έχει ολοκληρωσει μια σοβαρή έρευνα εν έτει 1987 κι έχει βγάλει κάποια κατα βάση ορθά συμπεράσματα, μας παραθέτει τα άρθρα που έγραψε ο ίδιος αμεσως μετα την απόσυρση της μεραρχίας όπου εβριζε τον Παπαδόπουλο! Εκει λοιπόν το πραγμα μπερδεύεται κι εκεί βοηθαει το βιβλίο του Χατζηδάκη να γίνει ξεκάθαρο το όλο θέμα. Αλλωστε ο ίδιος ο Παπαγεωργίου σε συνέντευξη που έδωσε στο ΤΗΛΕΤΩΡΑ το 1996(καταχωρημένη στο βιβλίο των Γρηγόρη Μιχαλόπουλου και Σπύρου Ζουρνατζή "21 Απριλίου 1967 Μυθοι και Αλήθεια"), όπως και σε μεταγενέστερη συνέντευξη του στον Ελεύθερο Κοσμο, είχε αφησει πίσω το αντιπαπαδοπουλικο μένος του διοτι μαλλον ειχε κατανοήσει τι είχε παιχτεί τον Νοέμβριο του 67....Το να αποκαλείς τον Χατζηδάκη απλά "υμνητη της 21ης Απριλίου" ειναι αδικία. Αναντίρρητα είναι συμπαθών του καθεστώτος και ΚΥΡΙΩΣ(έχει σημασία αυτό) του Παπαδόπουλου, αλλά το έργο του είναι μια τεράστια συμβολή στην ιστοριογραφία, διότι ανέδειξε πολλά αγνωστα ή και εσκεμμένα κρυμμένα από κάποιους, στοιχεία...Με την ίδια λογική κάποιος μπορεί να χαρακτηρισει τον Παπαγεωργίου "υμνητη του Γρίβα", αλλά αυτό δεν ακυρώνει το έργο του! Όσο για την "εμπάθεια" του Χατζηδάκη απεναντι στον βασιλιά Κωνσταντίνο και στον Καραμανλή, δεν ξέρω γιατί θεωρείται εμπαθεια το να αναδεικνυονται τα ψέματα που εγραψε ο Κωνσταντίνος στην αυτοβιογραφία του! Δηλαδή όταν τον βγάζουν ψεύτη, το ημερολόγιο του ίδιου του πιστου Αυλαρχη του, Λεωνίδα Παπάγου, ή τα αμερικανικά απορρητα εγγραφα που ανεδειξε ο Παπαχελάς, θα πρέπει ο Χατζηδάκης να τα αποκρύψει ώστε να μην δυσαρεστήσει τους βασιλόφρονες; Όσο για τον Καραμανλή, δεν θα μπω καν στον κοπο να ασχοληθώ με τον ψευτοεθναρχη, αλλά να πω ότι ο Παπαγεωργίου χρονια πριν τον Χατζηδάκη, τον είχε περιποιηθεί με τα γραπτά του.

      Διαγραφή
  3. Φιλιστωρ,

    Ειναι δυνατον να αναρτησεις ξανα το προηγουμενο αρθρο σου ( 2011) που εγραψες για τον Πτολεμαίο Σαρηγιάννη;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Καλημέρα προς όλους, Σε σχέση με τις μαρτυρίες και τις σημειώσεις που υπήρχαν στο προηγούμενο άρθρο, δεν χρησιμοποίησα απολύτως καμία που δεν διασταύρωσα από άλλη πηγή. Είμαι πεπεισμένος από την όλη πολιτεία του ότι ο Σαρηγιάννης ήταν αντικομμουνιστής και η εμπλοκή του βοηθούσε την εξόριστη κυβέρνηση. Το νόημα του αρχικού άρθρου ήταν ότι ο Σαρηγιάννης συνέδεσε τη παρουσία του με τις μεγαλύτερες αποτυχίες του Ελληνικού στρατού. Και στο παρόν άρθρο δεν έχει αλλάξει αυτό, απλώς αναιρώ κάποιες σημαντικές ανακρίβειες όπως ότι η επίθεση του Μαρτίου έγινε σύμφωνα με το δικό του σχέδιο. Αυτό μάλλον δεν ισχύει, έκανε νέο ο Πάλλης. Αναμφίβολα είχε ευθύνες για την προέλαση στην Άγκυρα, αλλά είναι υπερβολή να του τα φορτώσουμε όλα και ίσως κάπως βολικό λόγω του βενιζελικού παρελθόντος του. Ο τόνος και η φρασεολογία που χρησιμοποίησα στο προηγούμενο άρθρο εκνεύριζε ακόμη και εμένα όταν το διάβαζα 8 χρόνια μετά. Για τον λόγο αυτό το απέσυρα και ίσως αποσύρω - αναμορφώσω και κάποια ακόμη πριν το 2014 για τους ίδιους λόγους.

    Για την Κοφίνου δεν έχω να πω πολλά, η βιβλιοκρισία είχε ως θέμα τι υποστηρίζει ο Παπαγεωργίου όχι τι πραγματικά συνέβη. Σέβομαι την προσπάθεια του Μάνου Χατζηδάκη, και ως όγκο εργασίας αλλά και σε επικοινωνιακό επίπεδο, αλλά είμαι λίγο δύσπιστος όταν κάποιος δεν βρίσκει τίποτε μεμπτό σε αυτό που ολοφάνερα υπερασπίζεται. Από την άλλη, οι γνώσεις μου στα θέματα επταετίας είναι μικρές και η μικρή απόσταση από την εποχή εκείνη δεν βοηθά για μια ψύχραιμη αποτίμησή της. Σίγουρα δεν θέλω να ασχοληθώ με οτιδήποτε την αφορά!! Συμπτωματικά βέβαια, εντός 15θημέρου θα έχουμε ένα άρθρο για τον Ιωαννίδη, τον αμερικανικό παράγοντα και την μεταπολίτευση, που έγραψε ένας αρθρογράφος μας.

    Σε σχέση με αυτό που μου ζητάει ο φίλος Γιάννης, σίγουρα δεν έχω να απολογηθώ για κάτι και δεν θέλω να επαναφέρω το παλαιό, αλλά να συζητήσουμε επί της ουσίας για το παρόν άρθρο. Αν πια υπάρχει κάποιος τόσο σοβαρός λόγος που το ζητάτε, θα σας το επαναφέρω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Προς τον ανώνυμο που μου απαντησε για το θέμα του Παπαγεωργίου. Όντως ο συγγραφέας αποδεικνύει πληρως τις ευθύνες του Μακαρίου στο συγκεκριμένο θέμα (το απεδειξε και ο Παπαχελάς αργότερα, βασισμενος στα αμερικανικά αρχεία που ερεύνησε). Ταυτόχρονα, αποδίδει ευθύνες και στην "χουντα" αορίστως χωρίς να μπορεί να εισέλθει στο παρασκήνιο των γεγονότων και να δει τις εσωτερικές συγκρούσεις του καθεστώτος (παρόλο που φαινεται σε σημεία ότι υποψιάζεται κάποια πράγματα...). Το τελείως αστοχο της υπόθεσης, είναι ότι στο τέλος του βιβλίου κι ενώ έχει ολοκληρωσει μια σοβαρή έρευνα εν έτει 1987 κι έχει βγάλει κάποια κατα βάση ορθά συμπεράσματα, μας παραθέτει τα άρθρα που έγραψε ο ίδιος αμεσως μετα την απόσυρση της μεραρχίας όπου εβριζε τον Παπαδόπουλο! Εκει λοιπόν το πραγμα μπερδεύεται κι εκεί βοηθαει το βιβλίο του Χατζηδάκη να γίνει ξεκάθαρο το όλο θέμα. Αλλωστε ο ίδιος ο Παπαγεωργίου σε συνέντευξη που έδωσε στο ΤΗΛΕΤΩΡΑ το 1996(καταχωρημένη στο βιβλίο των Γρηγόρη Μιχαλόπουλου και Σπύρου Ζουρνατζή "21 Απριλίου 1967 Μυθοι και Αλήθεια"), όπως και σε μεταγενέστερη συνέντευξη του στον Ελεύθερο Κοσμο, είχε αφησει πίσω το αντιπαπαδοπουλικο μένος του διοτι μαλλον ειχε κατανοήσει τι είχε παιχτεί τον Νοέμβριο του 67....Το να αποκαλείς τον Χατζηδάκη απλά "υμνητη της 21ης Απριλίου" ειναι αδικία. Αναντίρρητα είναι συμπαθών του καθεστώτος και ΚΥΡΙΩΣ(έχει σημασία αυτό) του Παπαδόπουλου, αλλά το έργο του είναι μια τεράστια συμβολή στην ιστοριογραφία, διότι ανέδειξε πολλά αγνωστα ή και εσκεμμένα κρυμμένα από κάποιους, στοιχεία...Με την ίδια λογική κάποιος μπορεί να χαρακτηρισει τον Παπαγεωργίου "υμνητη του Γρίβα", αλλά αυτό δεν ακυρώνει το έργο του! Όσο για την "εμπάθεια" του Χατζηδάκη απεναντι στον βασιλιά Κωνσταντίνο και στον Καραμανλή, δεν ξέρω γιατί θεωρείται εμπαθεια το να αναδεικνυονται τα ψέματα που εγραψε ο Κωνσταντίνος στην αυτοβιογραφία του! Δηλαδή όταν τον βγάζουν ψεύτη, το ημερολόγιο του ίδιου του πιστου Αυλαρχη του, Λεωνίδα Παπάγου, ή τα αμερικανικά απορρητα εγγραφα που ανεδειξε ο Παπαχελάς, θα πρέπει ο Χατζηδάκης να τα αποκρύψει ώστε να μην δυσαρεστήσει τους βασιλόφρονες; Όσο για τον Καραμανλή, δεν θα μπω καν στον κοπο να ασχοληθώ με τον ψευτοεθναρχη, αλλά να πω ότι ο Παπαγεωργίου χρονια πριν τον Χατζηδάκη, τον είχε περιποιηθεί με τα γραπτά του.

      Διαγραφή
    2. Όμως και ο Χατζηδάκης αποφεύγει κάποια δυσάρεστα για τον Παπαδόπουλο σημεία. Όπως πχ τις δηλώσεις του πως η Κύπρος είναι μια οδαλίσκη που μπορούν να τη χαίρονται δυο πασάδες κλπ κλπ εννοώντας Ελλάδα και Τουρκία. Επίσης για την Κοφίνου θυμάμαι να λέει σε μια δημόσια συζήτηση με κάποιον άλλον πως ο Παπαδόπουλος δεν απέτρεψε την απόσυρση της μεραρχίας γιατί δήθεν σεβάστηκε την συνταγματική νομιμότητα και τη θέληση του Βασιλιά. Την οποία νομιμότητα δεν είχε πρόβλημα να καταπατήσει πριν λίγους μήνες κάνοντας πραξικόπημα!

      Διαγραφή
    3. Θα σε παρακαλεσω να μου δωσεις πηγη για αυτες τις δηλωσεις του Παπαδοπουλου περι Κυπρου και οταν λεω πηγη, εννοω την πρωταρχικη και οχι το βιβλιο καποιου συγγραφεα τυπου Αριστερου Αριστεροπουλου, ο οποιος υποτιθεται οτι παραπεμπει σε λογο του Παπαδοπουλου(ειναι μετρ στην κοπτικη-ραπτικη αυτοι οι συγγραφεις...) κι επισης αν μπορεις δωσε μου και λινκ για να δω την δηλωση του Χατζηδακη, η οποια αν ειναι οπως τα λες, ειναι οντως ατυχης(στο βιβλιο του για το Κυπριακο παντως, αναλυει εκτενως τους λογους αποσυρσης της μεραρχιας και δεν θυμαμαι να κανει λογο για συνταγματικη νομιμοτητα κλπ)

      Διαγραφή
    4. Θα την ψάξω την δήλωση, την είχα διαβάσει σε βιβλίο και είμαι σίγουρος πως δεν ήταν γραμμένο από αριστερό. Για τον Χατζηδάκη νομίζω ότι το είχε πει σε διαδικτυακό διάλογο με τον Κρανιδιώτη όταν ο δεύτερος σε μια ανάρτηση του στο FB έβαλε και τον Παπαδόπουλο μέσα στους υπαίτιους της Κυπριακής τραγωδίας..

      Διαγραφή
    5. Το αν ηταν γραμμενο απο αριστερο δεν εχει τοσο μεγαλη σημασια(απλως εδωσα ενα γλαφυρο παραδειγμα), οσο η ακριβεια της πληροφοριας. Οσο για τον διαλογο με τον Κρανιδιωτη, ελπιζω να παρατηρησες ποσο αναδιπλωθηκε ο Κρανιδιωτης στο τελος, υστερα απο τον καταιγισμο συντριπτικων στοιχειων που δεχτηκε απο τη μερια του Χατζηδακη...

      Διαγραφή
    6. Νομίζω ήταν το βιβλίο του Δημήτρη Κιτσίκη "Ιστορία του ελληνοτουρκικού Χώρου" που έλεγε και κάποιες δηλώσεις του Παπαδόπουλου για ελληνοτουρκική συνομοσπονδία ( τουλάχιστον έτσι τις παρουσίαζε ο συγγραφέας). Αλλά και πάλι πρέπει ν α ομολογήσω ότι δεν είμαι απόλυτα σίγουρος για την πηγή.

      Διαγραφή
    7. Α μαλιστα...του Κιτσικη. Εχω διαβασει καποια βιβλια του(μεταξυ αυτων και το βιβλιο που ανεφερες) και παρακολουθω κατα καιρους διαδικτυακα τις(γραφικες και στα ορια της παρανοιας πλεον-εικαζω λογω γηρατος)αποψεις του. Τα παλια του βιβλια εχουν καποιο ενδιαφερον, ωστοσο διαφωνω με την λογικη του οχι επειδη υποστηριζει την "ελληνοτουρκικη συνομοσπονδια"(αυτο ειναι μια γεωπολιτικη επιλογη που καλλιστα μπορει να συζητηθει), οσο για το οτι ειναι προθυμος να διαστρεβλωσει οποιοδηποτε ιστορικο δεδομενο ωστε να ταιριαξει με αυτη του την οπτικη. Ο ανθρωπος δεν ειναι απλα τουρκοφιλος, αλλα τουρκολαγνος και στο μυαλο του που εχει διαμορφωθει πληρως υπο την μαρξιστικη λογικη του σχηματος "θεση-αντιθεση", κυριαρχει η ερμηνευτικη λογικη της νεοελληνικης ιστοριας με το σχημα "ανατολιστες(τουρκοφιλοι πατριωτες Ελληνες)-δυτικοι(ευρωλιγουρηδες γραικυλοι αντιτουρκοι)". Προκειται για συγγραφεα λοιπον που χρειαζεται μεγιστη προσοχη οταν τον διαβαζουμε! Στο δια ταυτα τωρα, ξανακοιταξα τις σελιδες που αφορουν την περιοδο της 21ης Απριλιου, στο βιβλιο που ανεφερες παραπανω. Δεν την βρηκα την δηλωση του Παπαδοπουλου περι "οδαλισκης" κλπ. Αν μου διεφυγε καπου, παρακαλω πες μου σελιδα. Απο εκει και περα, ναι ειδα τις δηλωσεις του Παπαδοπουλου περι ελληνοτουρκικης συνομοσπονδιας η οποια μπορει να γινει "σε 20 η 50 χρονια" οπως ειπε...Εχω μιλησει με τον Χατζηδακη για αυτο το θεμα, μου ειπε οτι ηταν απαντηση σε δηλωσεις καποιου αντιστοιχου Τουρκου αξιωματουχου που κινηθηκε σε παρομοιο κλιμα(δηλαδη φιλοφρονησεις και κλιμα φιλιας μεταξυ των δυο χωρων). Απο εκει και περα, οταν ο Χατζηδακης κυκλοφορησε την 4τομη βιογραφια του Παπαδοπουλου, ο αλαζονας Κιτσικης εχοντας διαβασει μονο τον πρωτο τομο, βιαστηκε να γραψει στο fb οτι ο Χατζηδακης αποσιωπει τις αποψεις Παπαδοπουλου για την ελληνοτουρκικη συνομοσπονδια κλπ. Του απαντησε ο Χατζηδακης για την δηθεν τουρκοφιλια του Παπαδοπουλου με συγκεκριμενα στοιχεια με αποτελεσμα ο Κιτσικης να σιωπησει...

      Διαγραφή
    8. Ενδιαφέροντα αυτά τα στοιχεία, πρέπει να πως πως δεν τα γνώριζα.

      Διαγραφή
  5. Προς ΑΝΩΝΥΜΟ: Ο Φιλίστωρ δεν είναι ιδεοληπτικός-ιστοριογράφος (που θεωρεί τίς εκπεφρασμένες απόψεις του ως θέσφατο). Είναι γνήσιος ερευνητής-ιστορικός (πάντα έτοιμος να αναθεωρήσει απόψεις και αξιολογήσεις του για ιστορικά πρόσωπα και πράγματα, καθώς τίθενται υπ' όψιν του ιστορικά δεδομένα). Μακάρι να είχαμε και άλλους τέτοιους σήμερα. Τότε θα μπορούσαμε να συμμετάσχουμε όλοι μαζί (δεξιοί και αριστεροί, θρησκευόμενοι και άθρησκοι, κ.τ.λ.) στο ΙΔΙΟ συνέδριο και να αντιπαραθέσουμε διαλεκτικώς και βάσει ΠΡΩΤΟΓΕΝΩΝ ΠΗΓΩΝ τίς απόψεις ενός εκάστου--ας πούμε σε ένα συνέδριο για τό 1821 ενόψει τής Διακοσιετηρίδος (2021) τού Αγώνα τής Παλιγγενεσίας, ή σε ένα συνέδριο για τήν Μικρασιατική Καταστροφή ενόψει τής Εκατοεντηρίδος της (2022). Δυστυχώς, ένα τέτοιο πραγματικά πολυφωνικό, χωρίς ex ante σκοπιμότητες, πραγματικά ελεύθερο συνέδριο (και όχι παραταξιακό, "στρατευμένο" και καθοδηγούμενο) ΔΕΝ έχει διεξαχθεί εδώ και αιώνες, από τήν δολοφονία τού Καποδίστρια μέχρι σήμερα. Ας αφήσουμε λοιπόν τόν Φιλίστωρα να "περάσει" αυτό τό νέο ερευνητικό-ακαδημαϊκό ήθος ("ανοικτής" δυναμικής ερευνητικής μεθοδολογίας) στη νέα γενιά, μπας και βρεί κάποιους μιμητές, διότι από τήν παλαιά γενιά ("δογματικών" ή "ιδεοληπτικών") ιστοριογράφων δεν είδαμε προκοπή μέχρι σήμερα: Πόσοι άραγε Έλληνες (ή και ιστοριογράφοι) έχουν συνειδητοποιήσει τίς διαγενεακές επιπτώσεις τής δολοφονίας τού Καποδίστρια, ή τούς ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ λόγους τής Μικρασιατικής Καταστροφής, ή τούς ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΣ λόγους τού Εμφυλίου Πολέμου (τότε που σφαχτήκαμε αναμεταξύ μας με 55.000 νεκρούς εκατέρωθεν, περισσότερους και απ' όσους έσφαξαν οι Τούρκοι τό 1821...), αν μη τι άλλο για να μην ξανακάνουμε (και ξαναπάθουμε) τα ίδια και χειρότερα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μιας και απευθύνεστε σε μένα, ήθελα να πω ότι ενώ συμφωνώ απολύτως με το πρώτο σκέλος της απάντησης σας, καπου το χανετε μετά διότι τσουβαλιαζετε όλους τους παλαιούς ιστοριογράφους ως δογματικούς και ιδεοληπτικους και ταυτόχρονα μας λέτε για "πραγματικά αιτια της μικρασιατικής καταστροφής, του εμφυλίου κλπ" με ύφος παντογνώστη...σας προτείνω να ηρεμήσετε λιγάκι και να εισεί περισσότερο σεμνος γιατί σε λίγο θα μας πείτε να πετάξουμε τον Μαρκεζίνη τον Δαφνή τον Σόλωνα Γρηγοριάδη και την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών και να αγοράσουμε τα βιβλία του μεγάλου John Pappas...

      Διαγραφή
  6. Προς ΑΝΩΝΥΜΟ: Μάλλον δεν αντελήφθητε (ή τουλάχιστον έτσι εμφανίζεσθε) αυτό που έγγραψα και μάλιστα με ΚΕΦΑΛΑΙΑ γράμματα. Όλοι αυτοί στους οποίους αναφέρεσθε --"Μαρκεζίνης", "Δαφνής" "Σόλων Γρηγοριάδης", "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών" και (ειρωνικά) "μεγάλος John Pappas"-- αποτελούν ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ή ΤΡΙΤΟΓΕΝΕΙΣ πηγές. Όλοι ανεξαιρέτως.

    Απεναντίας αυτό που πρότεινα (και θα συνεχίσω να προτείνω) είναι ότι είναι καιρός να επαναστραφούμε στις ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ (αυτό που προσπαθεί να κάνει ο Φιλίστωρ στο ιστολόγιό του), διότι εκεί μας περιμένουν όλους μας πολύ-πολύ μεγάλες εκπλήξεις. Και διότι η αλήθεια δεν ταυτίζεται (και δη ως θέσφατο) με τίς (υποκειμενικές) απόψεις και τα προσωπικά (διανοητικά) όρια κανενός ιστοριογράφου, όπως όλοι αυτοί που παραθέτετε. Απολύτως κανενός.

    Η ιδέα λοιπόν για τά πραγματικά ελεύθερα συνέδρια ιστορίας που πρότεινα, έχει μεταξύ άλλων ως εξής: Θα μπορεί εκεί να μιλήσει κάθε σύνεδρος και να πεί ότι θέλει απολύτως ελεύθερα, με μία και μόνο προϋπόθεση: Να τεκμηριώνει τις απόψεις του επί τη βάσει ΠΡΩΤΟΓΕΝΩΝ και μόνον πηγών. Εάν επιμένει σε ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ή ΤΡΙΤΟΓΕΝΕΙΣ πηγές (τί έγραψε ό ένας και ο άλλος σε μεταγενέστερο χρόνο), τότε θα τόν παραπέμπουμε ευγενικά να συμμετάσχει σε άλλα συνέδρια, π.χ. σε εκείνα που οργανώνουν κρατικοδίαιτοι καθηγητές τών ελλαδικών ΑΕΙ, ή κρατικοδίαιτα ελλαδικά κόμματα, κ.ο.κ.

    Πάντως η παρέμβασή σας, έστω και με "ανεβασμένους" τόνους, απέβη χρήσιμη στο ιστολόγιο και στους αναγνώστες, διότι μάς παρώθησε να εγείρουμε τό μείζον θέμα περί ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ αιτίων και ΠΡΩΤΟΓΕΝΩΝ πηγών.


    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Για το θέμα του συνεδρίου και του πως πρέπει να γίνει ο διάλογος, συμφωνω απολύτως, όπως ειπα και παραπάνω. Στα υπόλοιπα που λέτε, είστε λάθος (η τουλάχιστον πολύ απόλυτος) και θα εξηγήσω γιατί! Καταρχάς και ο Φίλιστωρ χρησιμοποιει κατα καιρούς εκτός από πρωτογενείς πηγές και δευτερογενείς (που φυσικά δεν είναι κάτι κακό οπως θα εξηγήσω παρακάτω). Απο εκεί και πέρα το ότι μία πηγη είναι πρωτογενής δεν σημαίνει ότι αυτοματως έχει πιστοποιητικό εγκυρότητας. Πχ το ημερολόγιο του Μεταξά είναι μία σπουδαία πρωτογενής πηγη, αλλά δεν παύει να είναι η οπτική του Μεταξά στα γεγονότα, οποτε το να βασιστεί κάποιος αποκλειστικά και μόνο σε αυτό προκειμενου να διαμορφώσει άποψη για τα γεγονότα, προφανώς και είναι λάθος. Πρέπει να μελετήσει συγκριτικα και πολλές άλλες πηγές. Από την άλλη, για να μελετήσει κάποιος όλες τις πρωτογενείς πηγές για μια ιστορική περίοδο, είναι πρακτικά αδύνατον, διοτι χρειάζεται άπειρο χρόνο και χρήμα, εφόσον μιλάμε για απίστευτο όγκο γραπτών (απομνημονεύματα, ημερολόγια και αρχεια πρωταγωνιστών, πρακτικα Βουλής, ΦΕΚ, ημερήσιος τυπος, αρχεια υπουργειων κλπ). Επίσης, κάποιες από αυτές τις πρωτογενείς πηγές απλούστατα δεν είναι προσβάσιμες σε οποιονδήποτε τυχόντα, αλλά δίνονται με ειδική άδεια (πχ αρχεια υπουργείου εξωτερικών). Εκεί λοιπόν έγκειται η σπουδαιότητα των δευτερογενων πηγών, βιβλίων συγγραφέων που συνέλεξαν αυτά τα στοιχεία. Έτσι λοιπόν, αυτό που μετράει ειναι η εγκυροτητα των στοιχείων και όχι τόσο αν εινεί πρωτογενείς ή δευτερογενείς οι πηγές! Βεβαίως, χρεος του καθε ευσυνείδητου ιστορικού ερευνητή (ιδιως αυτου που θέλει να γράψει καποιο βιβλίο) είναι να καταφύγει σε όσο το δυνατόν περισσοτερες πρωτογενείς πηγές και οπου δεν είναι δυνατόν αυτό, σε έγκυρες δευτερογενείς πηγές. Το τονίζω αυτό διότι καμιά φορά παρατηρούμε το φαινόμενο βιβλίων που στηρίζονται αποκλειστικά σε δευτερογενείς πηγές, οπότε το αποτέλεσμα είναι συνήθως μη ικανοποιητικό ή μονομερές. Για να φέρω ένα συγκεκριμένο παράδειγμα πάντως σχετικά με αυτά που είπα προηγουμένως, καποιος που θέλει να μελετήσει την εξωτερική πολιτική του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, θεωρητικά θα έπρεπε να μελετήσει πρωτίστως τα διπλωματικά έγγραφα Ελλάδος, Βρετανίας, Γερμανίας κλπ. Προφανώς και αυτό δεν μπορεί να γίνει, αλλά κάλλιστα μπορεί να προμηθευτεί τα βιβλία ανθρώπων που μελέτησαν τα συγκεκριμένα αρχεία (Κιτσίκης, Κολιόπουλος, Πετρακη, Βελλιαδης, Ηλιόπουλος) και να έχει υπεύθυνη πληροφορηση! Κλείνοντας, να πω ότι οι συγκεκριμένοι συγγραφείς που ανέφερα (Μαρκεζίνης, Δαφνης και Γρηγοριάδης), όντας ενεργά μετέχοντες στην πολιτική ζωη οι ιδιοί με τις ιδιότητές τους, μας παρέχουν και κάποιες πληροφορίες που έχουν την μορφή πρωτογενούς πηγης, εφόσον τους παραχωρήθηκαν αρχεια και μαρτυριες απο πρωταγωνιστες της εποχής αλλά και οι ιδιοί επαιξαν ρόλο στη διαμόρφωση των γεγονότων .

      Διαγραφή
  7. Δεν είμαι ιστορικός, καθηγήτρια Λυκείου είμαι, αλλά για το παράδειγμα του Μεταξά που γράφετε, προσωπικά σε μένα ήταν χρήσιμο το βιβλίο με τη δημόσια αντιπαράθεση-αρθρογραφία μεταξύ Βενιζέλου-Μεταξά μετά τη συντριβή μας στη Μικρά Ασία. Από τα ίδια τα πρωτότυπα κείμενα των δύο αυτών πολιτικών, είδα πόσο συγκροτημένος και χωρίς αντιφάσεις ήταν ο γραπτός λόγος του Μεταξά, και πόσο ενίοτε αντιφατικός και ασυνάρτητος. με υπεκφυγές κ.τ.λ., ήταν ο επίσης γραπτός λόγος και άρα και η διανοητική συγκρότηση του Βενιζέλου. Από τη στιγμή που έχω διαβάσει κατ' αντιπαράθεση τα πρωτότυπα κείμενα των δύο πολιτικών, έχω πλέον διαμορφώσει προσωπική άποψη περί της νοημοσύνης και γενικά της διανοητικής επάρκειας ή ανεπάρκειας εκάστου, έχω πλέον την προσωπική εντύπωση ότι έχω καταλάβει γιατί ο Μεταξάς ήταν εναντίον της συμμετοχής της Ελλάδας στη συμμαχική απόβαση στα Δαρδανέλια (ενώ ο Βενιζέλος ήταν υπέρ), γιατί ο Μεταξάς ήταν κατά της Μικρασιατικής εκστρατείας (ενώ ο Βενιζέλος τη μεθόδευσε), κ.τ.λ, και επομένως νομίζω ότι έχω ανθρώπινο δικαίωμα να αισθάνομαι ότι δεν έχω ανάγκη από τον ένα ή άλλο ιστορικό, καθηγητή, συγγραφέα, κ.τ.λ., να με "μεταπείσει" περί τού πόσο "ιδιοφυία" υποτίθεται ότι ήταν ο Βενιζέλος, κ.τ.λ.

    Πότε θα γίνει το συνέδριο;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κυρία Αγγέλου με το μήνυμα σας μου δίνετε μια εξαιρετική πάσα να σας αποδείξω ότι αυτό που λέτε ότι δεν σας χρειάζεται (καθοδήγηση ιστορικου κλπ) στην πραγματικότητα σας χρειάζεται και δεν αρκεί απλά η μελετη των άρθρων των Βενιζέλου και Μεταξά στην συγκεκριμένη περίπτωση. Πριν από αυτό όμως, να τονισω ότι εγώ αναφερθηκα στο Ημερολόγιο του Μεταξά και παρακάτω στην εξωτερική πολιτική της 4ης Αυγούστου και όχι στην αρθρογραφία του περι Εθνικου Διχασμού. Επίσης, η αρθρογραφία αυτή συνέβη τέλη 1934 έως αρχες 1935. Το λέω αυτό διότι απο την φράση σας φαίνεται λες και γράφτηκαν τα αρθρά αμέσως μετά την Μικρασιατική καταστροφή. Για να πάμε όμως στο ζουμί της υπόθεσης, όντως αυτή η αρθρογραφικη μονομαχία είναι μια εξαιρετική πηγή για την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και συμφωνώ ότι η επιχειρηματολογία Μεταξά είναι πιο συγκροτημένη και πειστική. Υπάρχει όμως ένα μεγάλο "αλλά"! Η αρθρογραφία αυτή δεν γράφτηκε σε κάποια ομαλη περίοδο και με πρόθεση νηφαλιας εξέτασης των γεγονότων, αλλά την περίοδο όπου το μίσος μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών ειχε ξαναφουντωσει! Πολιτικη κοντρα στην ουσία κάνουν οι Βενιζέλος-Μεταξας μεσα από αυτά τα άρθρα και όχι καποια νηφάλια αποτιμηση. Γι'αυτό κιόλας και οι δύο προσπαθούν να ρίξουν την ευθύνη του Διχασμού αποκλειστικά στην άλλη πλευρά! Θα σας αναφέρω δύο απτά παραδείγματα όπου ο Μεταξάς σε αυτά τα άρθρα, δεν θα πω ότι ψευδεται, αλλά ότι αποκρύπτει καποιες πτυχες της πραγματικότητας. Το πρώτο και κυριότερο είναι ότι ενώ αποκαλύπτει ότι οι Γερμανοί είχαν δώσει γραπτες υποσχέσεις για εδαφικα ανταλλαγματα στον βασιλιά Κωνσταντίνο σε περίπτωση που η Ελλάς παρεμενε ουδέτερη, εντούτοις το παρουσιάζει ως μια αυθόρμητη κίνηση των Γερμανών που ήρθε ξαφνικά τον Σεπτέμβριο του 1915. Η αλήθεια όμως είναι ότι αυτές οι εγγυήσεις προήλθαν ύστερα απο πολύμηνες διαπραγματεύσεις που τις επεδίωκε στην πραγματικότητα η ελληνική (βασιλικη) πλευρά, η οποια πίστευε ότι οι Γερμανοί θα νικήσουν τον πολεμο. Φυσικά εν έτει 1934 που ο Μεταξας θέλει να καλλιεργήσει καλες σχέσεις με τους Αγγλογάλλους, δεν έχει κανένα λόγο να αναφέρει δημόσια ότι ο ίδιος (υπάρχουν αρκετές εγγραφές στο ημερολόγιο του που το αποδεικνύουν) και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος πίστευαν στη νίκη των Γερμανών κατά τον εθνικο διχασμό! Εδώ λοιπόν έρχεται η συνδρομή του ιστορικού και συγκεκριμένα του Γ.Β Λεονταρίτη, ο οποίος μελέτησε τεραστιο αρχειακό υλικό και μεσα σε αυτό και τα αδημοσίευτα αρχεία του γερμανικού υπουργείου εξωτερικών και εφερε στο φως τις συνεννοήσεις που ανέφερα παραπάνω. Το δεύτερο παράδειγμα αφορά το γεγονός ότι ο Μεταξάς στην αρθρογραφία του υποστηρίζει πλήρως την πολιτική που ακολούθησαν οι μετανοεμβριανες κυβερνήσεις στο μικρασιατικό, ενώ γνωρίζουμε παλι από το ημερολόγιο του αλλά κι από αλλά στοιχεία (πχ επιστολή του στον Κροκιδα) ότι είχε σοβαρές αντιρρήσεις πάνω σε αυτό. Αλλά προφανώς και δεν μπορούσε εν έτει 1934 να μην υπερασπιστεί την αντιβενιζελικη πολιτική όταν ο ίδιος ήταν αρχηγός κόμματος του χώρου αυτου και διατηρουσε εκείνη την στιγμή καλες σχέσεις με το Λαϊκό Κόμμα. Έτσι λοιπόν είναι φανερό ότι η μελέτη μόνο αυτής της αρθρογραφικης μονομαχίας δεν οδηγεί σε πλήρη γνώση και κατανόηση του εθνικού διχασμού, χωρίς βεβαίως να παραγνωρίζεται η μεγάλη αξία της!

      Διαγραφή
    2. Αγαπητέ Άγνωστε,
      Διαβάζοντας προσεκτικά την αρθρομαχία Βενιζέλου/Μεταξά βγάζω το συμπέρασμα οτί ο Βενιζέλος δεν μπόρεσε να αντικρουσή τα αρθρά του Μεταξά.
      Οσον αφόρα τον έθνικό διχασμό, εχώ την εντύπωση οτι η θεωρία ο κακός, γερμανόφιλος Κωνσταντίνος και ο καλός πατριώτης Βενιζελός ειναι λίγο παρατραβηγμένη.

      Διαγραφή
    3. Κύριε Γιάννη δεν έγραψα πουθενά για "κακό Κωνσταντίνο και καλο πατριώτη Βενιζέλο". Ναι αυτη είναι όντως η εικόνα που προβάλλουν τα συστημικα μέσα ενημέρωσης και τα πολιτικά κόμματα, την οποία εγώ δεν ασπαζομαι(άλλωστε στο πρώτο μου σχόλιο, απεκαλεσα τον κατ'εξοχην βενιζελικό συγγραφέα της εποχής μας-Μαυρογορδατο- εμπαθή. Μάλιστα στην ιστοσελίδα γνωστου βιβλιοπωλείου έγραψα τόσο οξυ σχόλιο για το νεο του βιβλίο που δεν το δημοσιευσαν). Αυτό που είπα απλά, είναι ότι κανένας από τους δυο αρθρογραφους-μονομαχους δεν έγραψε ολόκληρη την ιστορική αλήθεια σε αυτά τα άρθρα. Ξαναλέω πάντως ότι συμφωνω πως η επιχειρηματολογία Μεταξά είναι πιο πειστική και συγκροτημένη

      Διαγραφή
  8. Αγαπητέ Φιλίστορ, είμαι ο σχολιαστής που υποψιάζεσαι πότε ξανασχολίασα από το ύφος της γραφής μου.

    Καταθέτω απλώς έναν προβληματισμό και γι΄αυτό ίσως φανώ ανακόλουθος με το προηγούμενο μήνυμά μου - το οποίο πια δε φαίνεται γιατί διεγράφη μαζί με την παλιότερη εκδοχή του παρόντος άρθρου.

    Σαφώς και κανείς δεν μπορεί να σού κάνει υποδείξεις για το τι θα γράφεις ή θα διορθώνεις στη δική σου ιστοσελίδα! Αλλά από τη στιγμή που αναφέρεις πως θα ξεκινήσεις να ξαναγράφεις κάποια άρθρα που είχες αναρτήσει πριν το 2014, τότε ελλοχεύει ο κίνδυνος της αυτολογοκρισίας, ιδίως αν πρόκειται για άρθρα σχετικά με τον Εθνικό Διχασμό, στον οποίο το σάιτ σου έχει μια "μη συμβατική" θεώρηση για το θέμα, κατά την τρέχουσα άποψη.

    Προσωπικά έχω κάποιες ενστάσεις για τη θεώρησή σου αυτή, ή, ακόμη πιο πολύ με τη γνώμη σου για τον Εμφύλιο, αλλά σκέψου: Σε συνδυασμό με το ότι θα διαγραφούν και όλα τα σχόλια κάτω από τα άρθρα αυτά, τότε πραγματικά αναιρείται, έστω κι αθέλητα, και μία από τις βασικές αρετές της ιστοσελίδας, την οποία και εξήρα στο προηγούμενο μήνυμά μου: η ελευθερία της έκφρασης κι ο σεβασμός στην αντίθετη άποψη! Μάλιστα, θα παρατηρηθεί το παράδοξο ο ίδιος ο οικοδεσπότης να μη σέβεται τη ... δική του παλαιότερη γνώμη, αν αυτή θεωρείται αντίθετη με τις αντιλήψεις κάποιων! Εδώ υπάρχουν άλλα σάιτ για ιστορικά ή παρόμοια θέματα, όπου οι σχολιαστές που έχουν άλλη οπτική σχεδόν ... προπηλακίζονται από τους διαχειριστές, κι εσύ θα πας στο άλλο άκρο; Θεός φυλάξοι...

    Γενικώς, για να αποφευχθεί αυτός ο κίνδυνος, - που, δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω: αν γίνει πράξη θα αναιρέσει την βασική αρετή του σάιτ - πιστεύω ότι θα πρέπει να προτιμήσεις όχι τη διαγραφή των άρθρων που αναφέρεις, αλλά μία προσθήκη στο τέλος κάθε ενός από αυτά με όσα θα άλλαζες ή θα πρόσθετες κλπ.

    Αναμένω κι εγώ την πρόσκληση για το ...συνέδριο και όσον αφορά το πλαίσιο, νομίζω πως ο Ανώνυμος της 13 Ιαν 2019, 8:39:00 μ.μ. υπήρξε ακριβέστατος!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Η παρατήρηση "το ότι θα διαγραφούν και όλα τα σχόλια κάτω από τα άρθρα αυτά, τότε πραγματικά αναιρείται, έστω κι αθέλητα, και μία από τις βασικές αρετές της ιστοσελίδας" είναι πολύ εύστοχη και καίριας σημασίας, αφού άπτεται τής θεμελιώδους δημοκρατικής αρχής τής ΑΠΟΛΥΤΗΣ ελευθερίας γνώμης (μη-λογοκρισίας) που διέπει αυτό τό φιλόξενο ιστολόγιο. Είμαι βέβαιος ότι ο Φιλίστωρ θα τό δεί τό θέμα, δεδομένου μάλιστα ότι τά σχόλια τών αναγνωστών είναι ακέραιο και αναπόσπαστο μέρος κάθε άρθρου, ενίοτε δε κάποια σχόλια είναι σημαντικότερα και από τό άρθρο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Καλή μέρα και καλή εβδομάδα σε όλους. Ξεκινώ με κάτι που είναι αυτονόητο αλλά ίσως οφείλω να το αναφέρω. Ο Γιάννης Παπακωνσταντίνου (john Papas) τυγχάνει της απολυτης αποδοχής της ομάδας σύνταξης του ιστολογίου, όχι μόνο σε επιστημονικό επίπεδο αλλά και σε προσωπικό.

    Όσονα αφορά τις πρωτογενείς και τις δευτερογενείς πηγές, όταν ξεκίνησα το 2009 το ιστολόγιο αυτό δεν είχα πρόθεση να χρησιμοποιήσω καμμία απολύτως πρωτογενή πηγή. Η πρόθεση μου δεν ήταν τόσο να πω κάτι νέο, αλλά να φωτίσω ζητήματα που ήδη η έρευνα είχε φέρει στο φως αλλά δεν υπήρχαν στο διαδίκτυο. Το ιστολόγιο σε πρώτο χρόνο υπήρξε κυρίως εγκυκλοπαιδικό σε επίπεδο διαδικτύου. Ουσιαστικά ήταν ένα εκλαϊκευτικό ιστορικό περιοδικό από κάποιον που έχει ασχοληθεί αρκετά και ήθελε να μοιραστεί αυτά που είχε μάθει.

    Η αλλαγή προέκυψε μετά το 2014, λόγω της προσθήκης όλων των συνεργατών που διάλεξαν τα istorikathemata για να δημοσιεύσουν τις εργασίες τους, αλλά και επειδή εγώ προσωπικά ασχολήθηκα συστηματικότερα με την αρχειακή έρευνα στην περίοδο του Μεσοπολέμου, άρα κάποια άρθρα μου μοιραία επηρεάστηκαν από αυτή. Αν με ρωτήσετε τι έχει μεγαλύτερη αξία θα σας έλεγα ότι για την κοινωνία το πρώτο, για την επιστήμη το δεύτερο. Ο Γιάννης Παπακωνσταντίνου πιστεύω ότι έχει δίκαιο στο εξής: πολλές φορές δεν παίζει ρόλο μόνο να δουλεύεις με πρωτότυπο υλικό, αλλά παίζει ρόλο και ο ιστορικός ως πρόσωπο. Δηλαδή αν εγώ και ένας Μαρξιστής επεξεργαστούμε την ίδια πρωτογενή πηγή, πιθανά (αν όχι σίγουρα) τα συμπεράσματά μας να διαφέρουν. Ερμηνεύοντας λοιπόν την θέση του Παπακωνσταντίνου πιστεύω πως ακριβώς αυτό θέλει να πει: να ξαναδούμε το πρωτογενές υλικό πό νέο πρίσμα. Προφανώς δεν απαξιώνει όσους το έχουν κάνει ήδη αυτό.

    Αναφορικά με τα σχόλια και εμένα με προβληματίζει αυτό. Γνωρίζετε όσοι συχνάζετε εδώ ότι έχω αλεργία με την λογοκρισία. Θα το σκεφτώ και θα επανέλθω....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Η δική μου παρέμβαση περί λογοκρισίας είχε, υπενθυμίζω, διττό νόημα, δλδ. περιλάμβανε ΚΑΙ τον κίνδυνο της αυτολογοκρισίας του Φιλίστορος - όπως θα λέγαμε στα ... κακά ελληνικά της σήμερον, "παθητική λογοκρισία", σαν το σαχλό "παθητική δωροδοκία". Έγνοια μου είναι, άρα, όχι μόνο να μην κάνει αλλά και να μην ... πάθει λογοκρισία (και με ...χρονοκαθυστέρηση 5ετίας, μάλιστα!) το ιστολόγιο, που δεν είναι απλά φιλόξενο αλλά ΟΑΣΗ γνώσης και ελευθερίας έκφρασης ανάμεσα στα ομοειδή εν Ελλάδι! Άρα, δεν αναφέρομαι μόνο στα σχόλια, αλλά και στα άρθρα καθεαυτά.

    Και επί τη ευκαιρία, να ρωτήσω τον Φιλίστορα κι από αυτό το άρθρο κάτι που δεν απαντήθηκε κάτω από άλλο άρθρο:

    όντως υπήρχαν σχέδια των βενιζελικών για επέμβαση στον Πόντο με τη συμμετοχή και βρετανικών δυνάμεων σχεδόν πάνω στις εκλογές του '20; Πόσο επεξεργασμένα και έτοιμα ήταν; Και πόσο είχαν την έγκριση των Βρετανών; Επίσης, μπορούν να θεωρηθούν ότι σχετίζονται καθ' οιονδήποτε τρόπο με το αγωνιώδες τηλεγράφημα Βενιζέλου προς τον Λλόυδ Τζωρτζ στις 22 Σεπτ. / 5 Οκτωβρίου 1920, για άμεση ριζική αντιμετώπιση των κεμαλικών δυνάμεων, με στήριξη, ανάμεσα στα άλλα, και ποντιακού κράτους; "Κληρονομιά" αυτών ήταν και οι προτάσεις Σαρηγιάννη, που αναφέρει το παρόν άρθρο, για απόβαση στον Πόντο με στρατιωτική συνεργασία με το Ελληνικό στοιχείο της περιοχής; Ευχαριστώ!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Φιλίστωρ Βλέπω πολλές φορές σε σχόλια της σελίδας να γίνεται λόγος για το βιβλίο του Τροτσκιστή αν δεν κάνω λάθος ( άρα περισσότερο προκατειλημμένος προς τον Βασιλιά), Λεονταρίτη. Σαν να αυτό να κατέχει τη απόλυτη αλήθεια. Το έχει διαβάσει κανείς άλλος ; Είναι πράγματι τα γερμανικά αρχεία η μήπως ο συγγραφέας τα ερμηνεύει κατά πως θέλει ( πχ σαν τον Ενεπεκίδη;) Μου φαίνεται περίεργο να δικαιώνουν σε κάποια θέματα τον Βενιζέλο και να μην έχει γίνει σημαία από τους διάφορους " πανεπιστημιακούς " και φιλοβενιζελικούς συγγραφείς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μιας και ειμαι αυτος που ανεφερε παραπανω το βιβλιο του Λεονταριτη και μιας και ειμαι απο αυτους που το εχουν αναφερει αρκετες φορες σε σχολια(ειμαι βλεπεις παλιος αναγνωστης της ιστοσελιδας), ειμαι υποχρεωμενος να σου απαντησω και μετα, χρησιμο θα ηταν να τοποθετηθει και ο Φιλιστωρ. Λοιπον, το βιβλιο του πανεπιστημιακου καθηγητη Ιστοριας Γ.Β. Λεονταριτη "Greece And The Great Powers 1914-1917" που εκδοθηκε το 1974 απο το Ινστιτουτο Βαλκανικων Σπουδων και δεν μεταφραστηκε ποτε στα ελληνικα(ωστοσο, αυτουσιες πληροφοριες του δημοσιευονται στον 15ο τομο της ΙΕΕ της Εκδοτικης Αθηνων, της οποιας αλλωστε συντελεστης ηταν μεταξυ αλλων και ο Λεονταριτης), το εμαθα απο τον ιδιο τον Φιλιστωρα περιπου 10 χρονια πριν(σε προσωπικο μηνυμα που μου ειχε στειλει σε καποιο φορουμ που ειμασταν και οι δυο μελη)! Προηγουμενως αγνοουσα και την υπαρξη του βιβλιου και τον ιδιο τον συγγραφεα(μαλιστα στην αρχη νομιζα οτι αναφεροταν στον Γ.Α. Λεονταριτη, γνωστο δημοσιογραφο και ιστορικο συγγραφεα, ο οποιος ειναι ξαδερφος του παραπανω). Ο Φιλιστωρ λοιπον με προετρεψε να βρω το βιβλιο και να το μελετησω. Εψαξα να το βρω, αγορασα αρχικα το επομενο βιβλιο του, το οποιο υπαρχει στα ελληνικα("Η Ελλαδα Στον Α' Παγκοσμιο Πολεμο 1917-1918") και εν τελει βρηκα να υπαρχει ενα αντιτυπο στην βιβλιοθηκη του Παντειου πανεπιστημιου. Το δανειστηκα(οντας φοιτητης στο συγκεκριμενο ιδρυμα τοτε), ξεκινησα να το διαβαζω και οταν καταλαβα οτι το περιεχομενο ειναι πολυ δυνατο, το φωτοτυπησα και του εκανα και μαι στοιχειωδη βιβλιοδεσια. Για να απαντησω στα ερωτηματα σου τωρα. Δεν ξερω ποσοι το εχουν κανει σημαια η οχι, γενικα εχω δει αρκετους συγγραφεις να παραπεμπουν σε αυτο(πχ και ο Ριχτερ στο προσφατο βιβλιο του, Ρουκουνας κ.α.), αλλα γενικα υποπτευομαι οτι αρκετοι το αγνοουν λογω της γνωστης ασχετοσυνης των Ελληνων καθηγηταδων και "ιστορικων"(ειναι παντως γεγονος πως ειναι δυσκολα εντοπισιμο βιβλιο οπως καταλαβες). Απο εκει και περα, για το αν ειναι αξιοπιστο η οχι και αν ειναι οντως αυτα τα γερμανικα αρχεια η οχι, νομιζω οτι δεν ειμαι σε θεση να σου απαντησω ουτε εγω ουτε ο Φιλιστωρ σε αυτο, διοτι απλουστατα ποτε δεν μελετησαμε τα αρχεια του γερμανικου υπουργειου Εξωτερικων! Πρωτιστως αυτο θα επρεπε να ενδιαφερει τους φιλοβασιλικους ιστορικους ερευνητες και αυτη θα ηταν και μια ουσιαστικη τους συμβολη στην ιστορικη μνημη και την γνωση περι του βασιλικου θεσμου στην Ελλαδα. Να πηγαιναν δηλαδη να κανουν την δικη τους ιστορικη ερευνα πανω σε αυτο το αντικειμενο, παρα να αγνοουν η να κανουν οτι αγνοουν τις ερευνες του Λεονταριτη, του Ενεπεκιδη κ.α. η απλως να τις προσπερνουν λεγοντας επιπολαια "δεν εμπιστευομαι τον τροτσκιστη, "δεν εμπιστευομαι τον βενιζελικο" κλπ. Ξαναλεω οτι αυτο θα ηταν πολλαπλως χρησιμο και σαφως καλυτερο απο το να ασχολουνται με ιδρυση"βασιλικων ενωσεων", υποδοχες του Κωνσταντινου κλπ.... (συνεχιζεται)

      Διαγραφή
    2. (Συνεχεια απο το προηγουμενο) Παντως, ο συγγραφεας χρησιμοποιει τεραστιο αριθμο πρωτογενων και δευτερογενων πηγων(εφημεριδες, πρακτικα κοινοβουλιων, επισημες στρατιωτικες ιστοριες, ημερολογια και απομνημονευματα πρωταγωνιστων κλπ-τις αναφερει αναλυτικα στο τελος του βιβλιου), χρησιμοποιει δημοσιευμενα διπλωματικα εγγραφα(Ελλαδος, Γερμανιας, Αυστριας, Βρετανιας, Γαλλιας, ΗΠΑ και Ιταλιας αν θυμαμαι καλα) καθως και αδημοσιευτα διπλωματικα εγγραφα Ελλαδος, Γερμανιας(αυτο που μας ενδιαφερει στην συγκεκριμενη περιπτωση) και αδημοσιευτα πρακτικα υπουργικων συμβουλιων Βρετανιας. Οι παραπομπες στις πηγες του εντος του κειμενου, ειναι συνεχεις και με πληρη λεπτομερεια(πχ αρχεια γερμανικου υπουργειου Εξωτερικων, φακελος με αριθμο ταδε, τηλεγραφημα του ταδε στον δεινα με ημερομηνια ταδε κλπ). Αρα λοιπον εγω προσωπικα αντιμετωπιζω αυτη την μελετη ως εγκυρη μεχρι αποδειξεως του εναντιου! Οταν λοιπον ο Μπαρμπης, ο Σταματοπουλος, ο Μιχαλοπουλος η δεν ξερω κι εγω ποιος αλλος, αποφασισει να κανει ερευνα στα γερμανικα αρχεια και μπορεσει να αποδειξει ενδεχομενως οτι ο Λεονταριτης πλαστογραφησε, ειμαι προθυμος να αναθεωρησω την οπτικη μου. Να προσθεσω κατι ενδιαφερον παντως. Ο Λεονταριτης στην εισαγωγη του βιβλιου γραφει οτι το πιθανοτερο ειναι πως δεν θα εχουμε ποτε πληρη εικονα του τι ακριβως εγινε επι Εθνικου Διχασμου, διοτι πολλα εγγραφα καταστραφηκαν(αναφερει ποια και ποτε).
      Τελος, θα ηθελα να σε ρωτησω για αυτο που εγραψες για τον Ενεπεκιδη. Λες οτι ερμηνευει τα αρχεια οπως θελει. Αποδειχτηκε αυτο απο καποιον που μελετησε τα συγκεκριμενα αρχεια; Προσοχη, μιλαω για αλλοιωση πληροφοριων και οχι την προσωπικη κριση του Ενεπεκιδη σε αυτα που διαβαζε απο τα αυστριακα αρχεια! Ειναι γεγονος οτι τα σχολια του Ενεπεκιδη ειναι υπερβολικα και σαφως φιλοβενιζελικα και οπως εχω επισημανει σε παλιοτερο σχολιο μου, κακως εβγαλε τοσο ασφαλη συμπερασματα εχοντας μελετησει κατα βαση μονο τα αυστριακα αρχεια! Θα επρεπε να γραψει βιβλιο για τον Διχασμο αφου ειχε κανει ευρυτερη μελετη πρωτα, η να δημοσιευσει το υλικο των αυστριακων αρχειων χωρις πολλα σχολια απο μερους του. Αλλα ως γνωστον το βιβλιο του Ενεπεκιδη δημοσιευτηκε για πρωτη φορα σε συνεχειες αρθρων μεγαλης εφημεριδας, την εποχη του "Ανενδοτου Αγωνα" , οποτε ειναι εμφανες το κινητρο του συγγραφεα...

      Διαγραφή
    3. Να πω, για λόγους ιστορικής ακρίβειας, προς τους δύο Ανωνύμους που συζητούν για τον Leon, ότι, τουλάχιστον στο βιβλίο που έχει βγει από το ΜΙΕΤ, αναφέρει ότι μελέτησε τα μικροφίλμ των τηλεγραφημάτων σε αμερικανικό πανεπιστήμιο (δεν θυμάμαι ποιο και δεν έχω και το βιβλίο πρόχειρο) - άρα, όχι στο γερμανικό ΥΠΕΞ. Δεν έχω το αγγλόγλωσσο, του ΙΜΧΑ, οπότε δε γνωρίζω αν ισχύει και εκεί, αλλά πιθανολογώ πως ναι. Επίσης, ο Βίκτωρ Παπακοσμάς στο κλασσικό του σύγγραμμα για το Κίνημα του 1909 ("Ο στρατός στην πολιτική ζωή της Ελλάδος"), αναφέρει ότι η μετατροπή των γερμανικών αρχείων σε μικροφίλμ έγινε από τους Συμμάχους μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

      Βέβαια, από την άλλη, ο Γυαλίστρας πήρε επικυρωμένο αντίγραφο από το γερμανικό ΥΠΕΞ για τις εγγυήσεις του Κάιζερ προς τον Κωνσταντίνο τον Οκτώβριο του 1916 (υπάρχει φωτοτυπημένο στο τέλος της έκδοσης του Κυρομάνου με την αρθρογραφία Μεταξά-Βενιζέλου για τον Διχασμό, το 1934-35).

      Διαγραφή
    4. Ευχαριστω για τις ενδιαφερουσες πληροφοριες(ειμαι ο ανωνυμος που ανεφερε τι περιλαμβανει το βιβλιο του Λεονταριτη). Το να μελετησει καποιος τα γερμανικα αρχεια σε μικροφιλμ των οποιων οι Συμμαχοι εκαναν την μετατροπη, οντως ενεχει εναν κινδυνο, την διαστρεβλωση στοιχειων εκ μερους οχι του συγγραφεα, αλλα αυτων που εκαναν την μετατροπη. Επιμενω παντως οτι οι φιλοβασιλικοι συγγραφεις-ερευνητες θα επρεπε να ειχαν κανει αντιστοιχες ερευνες εδω και χρονια! Την θυμαμαι και την περιπτωση Γυαλιστρα και αναρωτιεμαι γιατι φροντισε να παρει αντιγραφο μονο για την συμφωνια Καιζερ-Κωνσταντινου του Σεπτεμβριου-Οκτωβριου 1915 και οχι να αναζητησει και εγγραφα που αφορουν τους προηγουμενους μηνες...Παντως ο Λεονταριτης προηγηθηκε απο τον Γυαλιστρα μιας και αναφερεται αναλυτικα στην συγκεκριμενη συμφωνια Καιζερ-Κωνσταντινου(κοινως, απεδειξε και αυτος, οσο και ο Γυαλιστρας μετα, οτι ο Μεταξας, ειχε δικιο να επιμενει στην αρθρογραφικη μονομαχια του με τον Βενιζελο, οτι υπηρχε τετοια συμφωνια. Το θεμα ειναι ποτε ξεκινησαν αυτες οι συνεννοησεις, διοτι οπως εγραψα και παραπανω, ο Μεταξας το παρουσιαζει σαν να ηρθαν απο το πουθενα...). Υπαρχει παντως ενα ενδιαφερον βιβλιο με τιτλο "Η Γερμανικη Πολιτικη Στην Ελλαδα 1896-1914" του Κωνσταντινου Λουλου. Ο συγγραφεας μελετησε κι αυτος τα αδημοσιευτα αρχεια του γερμανικου υπουργειου Εξωτερικων(δεν γνωριζω αν εγινε απευθειας στην Γερμανια η οχι) και μπορω να πω οτι απο αυτα που διαβασα, οι σχεσεις Κωνσταντινου-Γερμανων δεν φαινεται να διαφερουν απο το πως παρουσιαζονται στο βιβλιο του Λεονταριτη.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου

Ο σχολιασμός του αναγνώστη (ενημερωμένου η μη) είναι το καύσιμο για το ιστολόγιο αυτό, έτσι σας προτρέπουμε να μας πείτε την γνώμη σας. Τα σχόλια οφείλουν να είναι κόσμια, εντός θέματος και γραμμένα με Ελληνικούς χαρακτήρες (όχι greeklish και κεφαλαία).

Καλό είναι όποιος θέλει να διατηρεί την ανωνυμία του να χρησιμοποιεί ένα ψευδώνυμο έτσι ώστε σε περίπτωση διαλόγου, να γίνεται αντιληπτό ποιος είπε τι. Κάθε σχόλιο το οποίο είναι υβριστικό η εμπαθές, θα διαγράφεται αυτομάτως.

"Encompass worlds but do not try to encompass me..."

Walt Whitmann

Όλα τα θέματα του ιστολογίου

"υγρό πυρ" 1821 19η Μαίου 25η Μαρτίου 28η Οκτωβρίου 1940 4η Αυγούστου α Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος Αβράαμ Λίνκολν Άγγελος Έβερτ Άγγελος Σικελιανός Αγγλία Άγιο Όρος Αδαμάντιος Ανδρουτσόπουλος Αδαμάντιος Κοραής Αθανάσιος Ευταξίας Αθανάσιος Σουλιώτης - Νικολαϊδης Αθανάσιος Τσακάλωφ Αιγαίο Αιγαίο Ελληνική θάλασσα Αίγινα Αισχύλος Ακρόπολη Αλβανία Αλεξάνδρεια Αλέξανδρος Ζαϊμης Αλέξανδρος Κορυζής Αλέξανδρος Κουμουνδούρος Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος Αλέξανδρος Οθωναίος Αλέξανδρος Παπάγος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος Παπαναστασίου Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής Αλέξανδρος Σακελαρίου Αλέξανδρος Υψηλάντης Αλέξανδρος Χατζηκυριάκος Αλεξάντρ Σολτζενίτσιν Αμερικανικός Εμφύλιος πόλεμος Αναγέννηση Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος Αναστάσιος Παπούλας Ανατολική Ρωμυλία Ανδρέας Γ. Παπανδρέου Ανδρέας Καρκαβίτσας Ανδρέας Λόντος Ανδρέας Μεταξάς Ανδρέας Μιαούλης Ανδρέας Μιχαλακόπουλος Ανδρέας Τζίμας Άνθιμος Γαζής Αννα Κομνηνή Άννα Κομνηνή Αννίβας Αντάντ Αντιβενιζελισμός αντισημιτισμός Αντόνιο Γκράμσι Αντώνης Σαμαράς Απεργίες Αποικιοκρατία Άραβες Αρβανίτες Άρειος Πάγος Άρης Βελουχιώτης Αριστείδης ο Αθηναίος Αριστοτέλης Αριστοτέλης Ωνάσης Αρχαία Αθήνα Αρχαία Ελληνική Ιστορία - Ρωμαιοκρατία Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία Αρχαία Σπάρτη Αρχαιοκαπηλεία Αρχαιολογία Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος Αρχιμίδης Αστρονομία Αστυνομία Αυστρία Αυτοκράτορας Ηράκλειος Αφρική Αχαϊκή Συμπολιτεία β Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος Βαλκάνια βασανιστήρια Βασίλειος Τσίχλης Βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄ Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ Βασιλιάς Γεώργιος Β΄ Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ Βασιλιάς Κωνσταντίνος Β΄ Βασιλιάς Όθων Α΄ Βασιλιάς Παύλος Α΄ Βασιλιάς Φίλιππος Β΄ Βενιαμίν Λέσβιος Βιβλία και Βιβλιοθήκες Βιβλιοκρισίες Βιέννη Βιετνάμ Βιογραφίες Βλάσης Γαβριηλίδης Βουλγαρία Βυζαντινή Ιστορία γ Γαβριήλ Μιχαήλ Δημητριάδης Γαλλία Γαλλική Επανάσταση Γαριβάλδι Γελιογραφίες Γενοκτονία των Αρμενίων Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου Γερμανία Γεώργιος (Πλήθων) Γεμιστός Γεώργιος Α. Παπανδρέου Γεώργιος Βλάχος Γεώργιος Γρίβας (Διγενής) Γεώργιος Ζησιμόπουλος Γεώργιος Θεοτόκης Γεώργιος Κάνιγκ Γεώργιος Καραϊσκάκης Γεώργιος Καρτάλης Γεώργιος Καφαντάρης Γεώργιος Κονδύλης Γεώργιος Κουντουριώτης Γεώργιος Λεοναρδόπουλος Γεώργιος Παπαδόπουλος Γεώργιος Παπανδρέου (GAP) Γεώργιος Πωπ Γεώργιος Ράλλης Γεώργιος Σεφέρης Γεώργιος Σταύρου Γεώργιος Στρέιτ Γεώργιος Τσολάκογλου Γεώργιος Τσόντος (Βάρδας) Γιάννης Ιωαννίδης Γιάννης Ψυχάρης Γιόζιφ Μπροζ (Τίτο) Γιουγκοσλαβία Γιώργης Σιάντος Γιώργος Ρωμανός Γκουλάγκς Γλώσσα και καθημερινός βίος των Ελλήνων διαχρονικά Γράμμος - Βίτσι Γρηγόρης Φαράκος Γρηγόριος Δίκαιος (Παπαφλέσσας) Γρηγόριος Ξενόπουλος δ Δαρδανέλλια Δεκεμβριανά - Εμφύλιος πόλεμος (1944-1949) Δέσποινα Κούρτη Δημήτρης Παρτσαλίδης Δημήτριος Αναγνωστόπουλος Δημήτριος Βούλγαρης Δημήτριος Γούναρης Δημήτριος Ιωαννίδης Δημήτριος Καλλέργης Δημήτριος Μάξιμος Δημήτριος Ράλλης Δημήτριος Υψηλάντης Δημήτριος Ψαρρός Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος (ΔΣΕ) Δημοσθένης Δημοψήφισμα δημοψήφισμα 1924 Διατροφή Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.) Δικαιοσύνη Διονύσιος Σολωμός Διπλωματία δοσιλογισμός δουλεμπόριο Δύση Δωδεκάνησα Ε.Ρ.Ε. ΕΔΕΣ Εθνικά Δάνεια Εθνική αντίσταση Εθνική τράπεζα Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (Ε.Α.Μ.) Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ) Εθνικός Διχασμός (1914-1918) Εθνικός Συναγερμός Εθνοσυνέλευση ΕΚΚΑ Εκκλησιαστική Ιστορία ΕΛΑΣ Ελβετία ΕΛΔΥΚ Ελευθέριος Βενιζέλος Ελληνική λογοτεχνία Ελληνική Οικονομική Ιστορία Ελληνική Οικονομική κρίση Ελληνική Παιδεία Ελληνική Παλιγγενεσία (1821 - 1832) Ελληνική Παράδοση Έλληνικό Έθνος Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος Ελληνικός στρατός Ελληνισμός Ελληνισμός της Αμερικής Ελληνοτουρκικές σχέσεις Ελληνοτουρκικός πόλεμος 1897 Ελλήνων Πάσχα Εμμανουήλ Μπενάκης Εμμανουήλ Ξάνθος Εμμανουήλ Παπάς Εμμανουήλ Ρέπουλης Εμμανουήλ Ροϊδης Εμμανουήλ Τομπάζης Εμμανουήλ Τσουδερός Εμπόριο Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (Ε.Δ.Α.) Ένωση Κέντρου ΕΟΚ ΕΟΚΑ Α΄ ΕΟΚΑ Β΄ Επανάσταση στο Γουδή Επανάσταση στο Γουδί Α΄ και Β΄ Βαλκανικός πόλεμος (1909-1914) Επέτειος Επίκουρος Επιτάφιος Ερατοσθένης Ερυθρός Σταυρός ΕΣΣΔ Ευάγγελος Αβέρωφ Ευάγγελος Λεμπέσης Ευεργέτες Ευρωπαϊκή Ένωση Ευρωπαικός Διαφωτισμός εφημερίδα "Καθημερινή" Η γυναίκα στην Ιστορία Η δίκη των "εξ" Ήθη και έθιμα Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.) Ήπειρος Ηράκλειτος Ηρακλής Θεσσαλονίκης Ηρόδοτος Θαλής ο ΜΙλήσιος Θέατρο Θεμιστοκλής Θεμιστοκλής Σοφούλης Θεόδωρος Δηλιγιάννης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης Θεόδωρος Πάγκαλος Θεόδωρος Πάγκαλος (ο νεότερος) Θεόδωρος Τουρκοβασίλης Θεόφιλος Καΐρης Θερμοπύλες Θεσσαλονίκη Θουκυδίδης Θράκη Θρασύβουλος Τσακαλώτος Θρησκεία Θωρηκτό Αβέρωφ Ι.Β.Δ. Ιαπωνία Ιατρική Ιερή Συμμαχία Ιερός Λόχος Ιλιάδα Ίμια Ιουλιανή κρίση του ΄65 Ιούλιος Βέρν Ιπποκράτης ο Κώος Ισλάμ Ισοκράτης Ισπανικός Εμφύλιος πόλεμος Ιστορία Ιστορία της Αλβανίας Ιστορία της Ελληνικής αεροπορίας Ιστορία της Κρήτης Ιστορία του Αθλητισμού Ιταλία Ιωάννης (Γενναίος) Κολοκοτρώνης Ιωάννης Γκούρας Ιωάννης Δεμέστιχας Ιωάννης Καποδίστριας Ιωάννης Κωλέττης Ιωάννης Μακρυγιάννης Ιωάννης Μεταξάς Ιωάννης Μιχαήλ Ιωάννης Παπακωνσταντίνου Ιωάννης Συκουτρής Ιωάννης Τσαγκαρίδης Ιωάννης Τσιμισκής Ιωάννινα Ίων Δραγούμης Ιωνική Επανάσταση Κ. Θ. Δημαράς Καλαμάτα Κανέλος Δεληγιάννης Καρλ Γιουνγκ Καρλ Μαρξ Κάρολος Παπούλιας Καρχηδόνα κατεχόμενα της Κύπρου Κατοχή Κατοχικά Δάνεια Κίμων ο Αθηναίος Κίνα Κίνημα του Ρομαντισμού κινηματογράφος Κινηματογράφος και Ιστορία Κοινωνία των Εθνών (Κ.τ.Ε.) Κολλυβάδες Κόμμα Φιλελευθέρων Κομμουνισμός Κομνηνός Πυρομάγλου Κοράνιο Κόρινθος Κουμουνδούρος - Τρικούπης - Θεοτόκης (1865-1909) Κύθηρα Κυπριακή Ιστορία Κυριάκος Κατσιμάνης Κύριλλος Λούκαρις Κωνσταντίνος Δεμερτζής Κωνσταντίνος Καβάφης Κωνσταντίνος Καναρης Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή Κωνσταντίνος Καραμανλής Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο νεώτερος) Κωνσταντίνος Λινάρδος Κωνσταντίνος Μανιαδάκης Κωνσταντίνος Μητσοτάκης Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄ Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος Κωνσταντίνος Σημίτης Κωνσταντίνος Σμολένσκι Κωνσταντίνος Τσαλδάρης Κωνσταντίνος Φωτιάδης Κωνσταντινούπολη Κως Κώστας Βάρναλης Κώστας Περρίκος Κωστής Παλαμάς ΛΑ.Ο.Σ Λαθρομετανάστευση Λαικό Κόμμα Λαμία Λατινική Αμερική Λεονίντ Τρότσκι Λέσβος Λεωνίδας Παρασκευόπουλος Λόγιος Ερμής Λόρδος Βύρων Λουτράκι Λύσανδρος Μαζική πολιτική προπαγάνδα Μακάριος Μακεδονία Μακεδονικό Ζήτημα Μακεδονικός Αγώνας Μακεδονομάχοι Μάνη Μάο Τσε Τουνγκ Μαραθώνας Μάρκος Βαφειάδης Μάρκος Μπότσαρης Μάτζικερτ Μεγάλη Βρετανία Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia) Μέγαρο Μαξίμου Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών Μέγας Θεοδόσιος Μέγας Κωνσταντίνος Μελέτης Βασιλείου Μεσαίωνας Μέση Ανατολή Μεσόγειος Μεσολόγγι Μεσοπόλεμος (1922-1941) Μεσσήνη Μεσσηνίας Μεταπολεμική Ελληνική Ιστορία (1949-1974) Μέττερνιχ Μίκης Θεοδωράκης Μίκης Πρωτοπαπαδάκης Μικρά Ασία μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή παρωδία δίκης και εκτέλεση των έξι (1918-1922) Μιλτιάδης ο Αθηναίος Μιλτιάδης Πορφυρογέννης Μιχαήλ Ψελλός Μνημείο Μοροζίνι Μουσολίνι Μπενιζέλος Ρούφος Μυστικές υπηρεσίες ναζισμός Νάξος Ναπολέων Βοναπάρτης Ναπολέων Ζέρβας Ναυαρίνο Ναύπακτος Ναύπλιο Ναυτική Ιστορία Νέα Δημοκρατία Νεοκλής Σαρρής Νεότουρκοι Νικήτας Σταματελόπουλος Νικηφόρος Φωκάς Νικίας Νικόλαος Δημητρακόπουλος Νικόλαος Λεωτσάκος Νικόλαος Πλαστήρας Νικόλαος Πολίτης Νικόλαος Στράτος Νίκος Ζαχαριάδης Νίκος Καζαντζάκης Νίκος Μπελογιάννης Νίκος Νικολούδης Νίτσε Ξάνθη Ξενοφών Οδυσσέας Ανδρούτσος Οδυσσέας Ελύτης Οδυσσέας Ιάλεμος Οδύσσεια Οθωμανική Αυτοκρατορία Οθωνική περίοδος (1832-1864) Οικουμενικό Πατριαρχείο Όλα τα άρθρα με χρονολογική σειρά ομάδα των "Ιαπώνων" Όμηρος ομοφυλοφιλία Οργανισμός ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.) Οργάνωση "Χ" Ορθοδοξία π. Κύριλλος Κεφαλόπουλος ΠΑ. ΣΟ. Κ. Παγκόσμιος Ιστορία Παλαιών Πατρών Γερμανός Παναγής Τσαλδάρης Παναγιώτης Δαγκλής Παναγιώτης Δεμέστιχας Παναγιώτης Κανελλόπουλος Πάνος Κορωναίος Πάτρα Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ Παύλος Γύπαρης Παύλος Κουντουριώτης Παύλος Μελάς Παυσανίας Παυσανίας Κατσώτας Παυσανίας ο περιηγητής ΠΕΑΝ Πειραιάς πειρατεία Πεισίστρατος Πελοποννησιακός πόλεμος Περικλής Περικλής Αργυρόπουλος Περικλής Γιαννόπουλος Περικλής Δεληγιάννης Περιοδικά Ιστορίας Περσικοί πόλεμοι Πετρέλαια στο Αιγαίο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης Πέτρος Γαρουφαλιάς Πέτρος Μακρής - Στάϊκος Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης Πλάτων Πλούταρχος Ποίηση και αισθητική Πόλεμος των Μπόερς Πολιτικαντισμός εν Ελλάδι πολιτική δολοφονία Πολιτική Ιστορία Πολωνία Πόντος Πρίγκιπας Ανδρέας προπαγάνδα πρόσφυγες προσωκρατικοί φιλόσοφοι Προτεινόμενα Πρωτογενείς Ιστορικές πηγές πρωτόκολλο Πολίτη-Calfoff Πύρρος της Ηπείρου Ρήγας Παλαμίδης Ρήγας Φερραίος ριζοσπάστης Ρόδος Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία Ρώμη Ρωμηοσύνη Ρωσία Ρωσικο κόμμα Σάββας Γκαλιμαρίδης Σάμος Σαντόρε Σανταρόζα Σαντορίνη ΣΚΑΪ Σκάκι Σκωτία Σόλων Σοφοκλής Βενιζέλος Σοφοκλής Δούσμανης Σπυρίδων Μαρκεζίνης Σπυρίδων Τρικούπης Σταλινισμός Σταυροφορίες Σταφιδικό Ζήτημα Στέφανος Δραγούμης Στέφανος Σαράφης Στέφανος Σκουλούδης Στέφανος Στεφανόπουλος Στράβων Στρατής Μυριβίλης Στρατιωτικά κινήματα Στρατιωτική Ιστορία Στρατιωτικό καθεστώς Ιωαννίδη Στυλιανός Γονατάς Στυλιανός Χούτας Σύμφωνο Ρίμπεντροπ - Μολότωφ Συνθήκη της Λοζάννης Συνθήκη των Σεβρών συντάξεις ΣΥΡΙΖΑ Σύχρονη Ελληνική Ιστορία - Μεταπολίτευση (1974- ) Σωκράτης Σώματα Ασφαλείας Τα κείμενα του "φιλίστωρος" (Ι. Β. Δ.) Ταγίπ Ερντογάν Τάγματα ασφαλείας Τείχος του Βερολίνου τεκτονισμός Τέχνες Τεχνολογία το παιχνίδι στην Ιστορία Τοπική Ιστορία Τουρκία Τουρκοκρατία (1453-1821) Τράπεζα της Ελλάδος Τράπεζες Τριπλή Κατοχή της Ελλαδος και Αντίσταση (1941-1944) Τριπολιτσά Τσαούς Αντών (Φωστερίδης) Ύδρα Υποβρύχιο Παπανικολής υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ Υφαλοκρυπίδα Φαίδων Γκιζίκης Φαλμεράγιερ Φανάρι Φασισμός Φιλελληνισμός Φιλία Φιλική Εταιρεία Φιλολογικά και άλλα δοκίμια Φιλοποίμην Φιλορθόδοξη Εταιρεία Φιλοσοφία Φιλοσοφία της ζωής και της Ιστορίας Φλωρεντία Φλώρινα Φραγκοκρατία Φωκίων Φωτογραφικό Οδοιπορικό Χαλκιδική Χαράλαμπος Κατσιμήτρος Χαράλαμπος Τσερούλης Χαράτσι Χαρίλαος Τρικούπης Χαρίλαος Φλωράκης Χάτι Χουμαγιούν Χίτλερ Χούντα Χρεοκοπία Χρηματιστήριο χριστιανικό ολοκαύτωμα Χριστόδουλος Τσιγάντες Χριστούγεννα Χρυσόστομος Σμύρνης Χωροφυλακή Ψαρά ψυχολογία Ψυχρός Πόλεμος Articles in English CIA http://www.istorikathemata.com/ John Iatrides K.K.E. KGB Mεσσήνη Robert Bruce Slider William Wallas Winston Churchil
Εμφάνιση περισσότερων